২১. পকিণ্ণকৰগ্গো
১. অত্তনোপুব্বকম্মৰত্থু
মত্তাসুখপরিচ্চাগাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো অত্তনো পুব্বকম্মং আরব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে ৰেসালী ইদ্ধা অহোসি ফীতা বহুজনা আকিণ্ণমনুস্সা. তত্থ হি ৰারেন ৰারেন রজ্জং কারেন্তানং খত্তিযানংযেৰ সত্তসতাধিকানি সত্তসহস্সানি সত্ত চ খত্তিযা অহেসুং. তেসং ৰসনত্থায তত্তকাযেৰ পাসাদা তত্তকানেৰ কূটাগারানি উয্যানে ৰিহারত্থায তত্তকাযেৰ আরামা চ পোক্খরণিযো চ অহেসুং. সা অপরেন সমযেন দুব্ভিক্খা অহোসি দুস্সস্সা. তত্থ ছাতকভযেন পঠমং দুগ্গতমনুস্সা কালমকংসু. তেসং তেসং তত্থ তত্থ ছড্ডিতানং কুণপানং গন্ধেন অমনুস্সা নগরং পৰিসিংসু. অমনুস্সূপদ্দৰেন বহুতরা কালমকংসু. তেসং কুণপগন্ধপটিক্কূলতায সত্তানং অহিৰাতরোগো উপ্পজ্জি. এৰং দুব্ভিক্খভযং অমনুস্সভযং রোগভযন্তি তীণি ভযানি উপ্পজ্জিংসু.
নগরৰাসিনো সন্নিপতিত্ৰা রাজানং আহংসু – ‘‘মহারাজ, ইমস্মিং নগরে তীণি ভযানি উপ্পন্নানি, ইতো পুব্বে যাৰ সত্তমা রাজপরিৰট্টা এৰরূপং ভযং নাম ন উপ্পন্নপুব্বং. অধম্মিকরাজূনঞ্হি কালে এৰরূপং ভযং উপ্পজ্জতী’’তি. রাজা সন্থাগারে সব্বেসং সন্নিপাতং কারেত্ৰা ‘‘সচে মে অধম্মিকভাৰো অত্থি, তং ৰিচিনথা’’তি আহ. ৰেসালিৰাসিনো সব্বং পৰেণি ৰিচিনন্তা রঞ্ঞো কঞ্চি দোসং অদিস্ৰা, ‘‘মহারাজ, নত্থি তে দোসো’’তি ৰত্ৰা ‘‘কথং নু খো ইদং অম্হাকং ভযং ৰূপসমং গচ্ছেয্যা’’তি মন্তযিংসু. তত্থ একচ্চেহি ‘‘বলিকম্মেন আযাচনায মঙ্গলকিরিযাযা’’তি ৰুত্তে সব্বম্পি তং ৰিধিং কত্ৰা পটিবাহিতুং নাসক্খিংসু. অথঞ্ঞে এৰমাহংসু – ‘‘ছ সত্থারো মহানুভাৰা, তেসু ইধাগতমত্তেসু ভযং ৰূপসমেয্যা’’তি. অপরে ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো. সো হি ভগৰা সব্বসত্তহিতায ধম্মং দেসেতি, মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো. তস্মিং ইধ আগতে ইমানি ভযানি ৰূপসমেয্যু’’ন্তি আহংসু. তেসং ৰচনং সব্বেপি অভিনন্দিত্ৰা ‘‘কহং নু খো সো ভগৰা এতরহি ৰিহরতী’’তি আহংসু. তদা পন সত্থা উপকট্ঠায ৰস্সূপনাযিকায রঞ্ঞো বিম্বিসারস্স পটিঞ্ঞং দত্ৰা ৰেল়ুৰনে ৰিহরতি. তেন চ সমযেন বিম্বিসারসমাগমে বিম্বিসারেন সদ্ধিং সোতাপত্তিফলং পত্তো মহালি নাম লিচ্ছৰী তস্সং পরিসাযং নিসিন্নো হোতি.
ৰেসালিৰাসিনো মহন্তং পণ্ণাকারং সজ্জেত্ৰা রাজানং বিম্বিসারং সঞ্ঞাপেত্ৰা ‘‘সত্থারং ইধানেথা’’তি মহালিঞ্চেৰ লিচ্ছৰিং পুরোহিতপুত্তঞ্চ পহিণিংসু. তে গন্ত্ৰা রঞ্ঞো পণ্ণাকারং দত্ৰা তং পৰত্তিং নিৰেদেত্ৰা, ‘‘মহারাজ, সত্থারং অম্হাকং নগরং পেসেথা’’তি যাচিংসু. রাজা ‘‘তুম্হেৰ জানাথা’’তি ন সম্পটিচ্ছি. তে ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা যাচিংসু – ‘‘ভন্তে, ৰেসালিযং তীণি ভযানি উপ্পন্নানি, তানি তুম্হেসু আগতেসু ৰূপসমিস্সন্তি, এথ, ভন্তে, গচ্ছামা’’তি. সত্থা তেসং ৰচনং সুত্ৰা আৰজ্জেন্তো ‘‘ৰেসালিযং রতনসুত্তে (খু. পা. ৬.১ আদযো; সু. নি. ২২৪ আদযো) ৰুত্তে সা রক্খা চক্কৰাল়ানং কোটিসতসহস্সং ফরিস্সতি, সুত্তপরিযোসানে চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো ভৰিস্সতি, তানি চ ভযানি ৰূপসমিস্সন্তী’’তি ঞত্ৰা তেসং ৰচনং সম্পটিচ্ছি.
রাজা বিম্বিসারো ‘‘সত্থারা কির ৰেসালিগমনং সম্পটিচ্ছিত’’ন্তি সুত্ৰা নগরে ঘোসনং কারেত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘কিং, ভন্তে, ৰেসালিগমনং সম্পটিচ্ছিত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘আম, মহারাজা’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি, ভন্তে, আগমেথ, তাৰ মগ্গং পটিযাদেস্সামী’’তি ৰত্ৰা রাজগহস্স চ গঙ্গায চ অন্তরে পঞ্চযোজনভূমিং সমং কারেত্ৰা যোজনে যোজনে ৰিহারং পতিট্ঠাপেত্ৰা সত্থু গমনকালং আরোচেসি. সত্থা পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং মগ্গং পটিপজ্জি. রাজা যোজনন্তরে জণ্ণুমত্তেন ওধিনা পঞ্চৰণ্ণানি পুপ্ফানি ওকিরাপেত্ৰা ধজপটাককদলীআদীনি উস্সাপেত্ৰা ভগৰতো ছত্তাতিছত্তং কত্ৰা দ্ৰে সেতচ্ছত্তানি একমেকস্স ভিক্খুনো একমেকং সেতচ্ছত্তং উপরি ধারেত্ৰা সপরিৰারো পুপ্ফগন্ধাদীহি পূজং করোন্তো সত্থারং একেকস্মিং ৰিহারে ৰসাপেত্ৰা মহাদানাদীনি দত্ৰা পঞ্চহি দিৰসেহি গঙ্গাতীরং পাপেত্ৰা তত্থ নাৰং অলঙ্করোন্তো ৰেসালিকানং সাসনং পেসেসি – ‘‘মগ্গং পটিযাদেত্ৰা সত্থু পচ্চুগ্গমনং করোন্তূ’’তি. তে ‘‘দিগুণং পূজং করিস্সামা’’তি ৰেসালিযা চ গঙ্গায চ অন্তরে তিযোজনভূমিং সমং কারেত্ৰা ভগৰতো চতূহি সেতচ্ছত্তেহি একমেকস্স ভিক্খুনো দ্ৰীহি দ্ৰীহি সেতচ্ছত্তেহি ছত্তাতিছত্তানি সজ্জেত্ৰা পূজং কুরুমানা আগন্ত্ৰা গঙ্গাতীরে অট্ঠংসু. বিম্বিসারো দ্ৰে নাৰা সঙ্ঘাটেত্ৰা মণ্ডপং কারেত্ৰা পুপ্ফদামাদীহি অলঙ্কারাপেত্ৰা সব্বরতনমযং বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেসি. ভগৰা তস্মিং নিসীদি. ভিক্খূপি নাৰং অভিরুহিত্ৰা ভগৰন্তং পরিৰারেত্ৰা নিসীদিংসু. রাজা অনুগচ্ছন্তো গলপ্পমাণং উদকং ওতরিত্ৰা ‘‘যাৰ, ভন্তে, ভগৰা আগচ্ছতি, তাৰাহং ইধেৰ গঙ্গাতীরে ৰসিস্সামী’’তি ৰত্ৰা নাৰং উয্যোজেত্ৰা নিৰত্তি. সত্থা যোজনমত্তং অদ্ধানং গঙ্গায গন্ত্ৰা ৰেসালিকানং সীমং পাপুণি.
লিচ্ছৰীরাজানো সত্থারং পচ্চুগ্গন্ত্ৰা গলপ্পমাণং উদকং ওতরিত্ৰা নাৰং তীরং উপনেত্ৰা সত্থারং নাৰাতো ওতারযিংসু. সত্থারা ওতরিত্ৰা তীরে অক্কন্তমত্তেযেৰ মহামেঘো উট্ঠহিত্ৰা পোক্খরৰস্সং ৰস্সি. সব্বত্থ জণ্ণুপ্পমাণঊরুপ্পমাণকটিপ্পমাণাদীনি উদকানি সন্দন্তানি সব্বকুণপানি গঙ্গং পৰেসযিংসু, পরিসুদ্ধো ভূমিভাগো অহোসি. লিচ্ছৰীরাজানো সত্থারং যোজনে যোজনে ৰসাপেত্ৰা মহাদানং দত্ৰা দিগুণং পূজং করোন্তা তীহি দিৰসেহি ৰেসালিং নযিংসু. সক্কো দেৰরাজা দেৰগণপরিৰুতো আগমাসি, মহেসক্খানং দেৰানং সন্নিপাতেন অমনুস্সা যেভুয্যেন পলাযিংসু. সত্থা সাযং নগরদ্ৰারে ঠত্ৰা আনন্দত্থেরং আমন্তেসি – ‘‘ইমং, আনন্দ, রতনসুত্তং উগ্গণ্হিত্ৰা লিচ্ছৰীকুমারেহি সদ্ধিং ৰিচরন্তো ৰেসালিযা তিণ্ণং পাকারানং অন্তরে পরিত্তং করোহী’’তি.
থেরো সত্থারা দিন্নং রতনসুত্তং উগ্গণ্হিত্ৰা সত্থু সেলমযপত্তেন উদকং আদায নগরদ্ৰারে ঠিতো পণিধানতো পট্ঠায তথাগতস্স দস পারমিযো দস উপপারমিযো দস পরমত্থপারমিযোতি সমতিংস পারমিযো পঞ্চ মহাপরিচ্চাগে লোকত্থচরিযা ঞাতত্থচরিযা বুদ্ধত্থচরিযাতি তিস্সো চরিযাযো পচ্ছিমভৰে গব্ভৰোক্কন্তিং জাতিং অভিনিক্খমনং পধানচরিযং বোধিপল্লঙ্কে মারৰিজযং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপটিৰেধং ধম্মচক্কপৰত্তনং নৰলোকুত্তরধম্মেতি সব্বেপিমে বুদ্ধগুণে আৰজ্জেত্ৰা নগরং পৰিসিত্ৰা তিযামরত্তিং তীসু পাকারন্তরেসু পরিত্তং করোন্তো ৰিচরি. তেন ‘‘যংকিঞ্চী’’তি ৰুত্তমত্তেযেৰ উদ্ধং খিত্তউদকং অমনুস্সানং উপরি পতি. ‘‘যানীধ ভূতানী’’তি গাথাকথনতো পট্ঠায রজতৰটংসকা ৰিয উদকবিন্দূনি আকাসেন গন্ত্ৰা গিলানমনুস্সানং উপরি পতিংসু. তাৰদেৰ ৰূপসন্তরোগা মনুস্সা উট্ঠাযুট্ঠায থেরং পরিৰারেসুং. ‘‘যংকিঞ্চী’’তি ৰুত্তপদতো পট্ঠায পন উদকফুসিতেহি ফুট্ঠফুট্ঠা সব্বে অপলাযন্তা সঙ্কারকূটভিত্তিপদেসাদিনিস্সিতা অমনুস্সা তেন তেন দ্ৰারেন পলাযিংসু. দ্ৰারানি অনোকাসানি অহেসুং. তে ওকাসং অলভন্তা পাকারং ভিন্দিত্ৰাপি পলাযিংসু.
মহাজনো নগরমজ্ঝে সন্থাগারং সব্বগন্ধেহি উপলিম্পেত্ৰা উপরি সুৰণ্ণতারকাদিৰিচিত্তং ৰিতানং বন্ধিত্ৰা বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা সত্থারং আনেসি. সত্থা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. ভিক্খুসঙ্ঘোপি লিচ্ছৰীগণোপি সত্থারং পরিৰারেত্ৰা নিসীদি. সক্কো দেৰরাজা দেৰগণপরিৰুতো পতিরূপে ওকাসে অট্ঠাসি. থেরোপি সকলনগরং অনুৰিচরিত্ৰা ৰূপসন্তরোগেন মহাজনেন সদ্ধিং আগন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা নিসীদি. সত্থা পরিসং ওলোকেত্ৰা তদেৰ রতনসুত্তং অভাসি. দেসনাৰসানে চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. এৰং পুনদিৰসেপীতি সত্তাহং তদেৰ রতনসুত্তং দেসেত্ৰা সব্বভযানং ৰূপসন্তভাৰং ঞত্ৰা লিচ্ছৰীগণং আমন্তেত্ৰা ৰেসালিতো নিক্খমি. লিচ্ছৰীরাজানো দিগুণং সক্কারং করোন্তা পুন তীহি দিৰসেহি সত্থারং গঙ্গাতীরং নযিংসু.
গঙ্গায নিব্বত্তনাগরাজানো চিন্তেসুং – ‘‘মনুস্সা তথাগতস্স সক্কারং করোন্তি, মযং কিং ন করোমা’’তি. তে সুৰণ্ণরজতমণিমযা নাৰাযো মাপেত্ৰা সুৰণ্ণরজতমণিমযে পল্লঙ্কে পঞ্ঞাপেত্ৰা পঞ্চৰণ্ণপদুমসঞ্ছন্নং উদকং করিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অম্হাকম্পি অনুগ্গহং করোথা’’তি অত্তনো অত্তনো নাৰং অভিরুহণত্থায সত্থারং যাচিংসু. ‘‘মনুস্সা চ নাগা চ তথাগতস্স পূজং করোন্তি, মযং পন কিং ন করোমা’’তি ভূমট্ঠকদেৰেপি আদিং কত্ৰা যাৰ অকনিট্ঠব্রহ্মলোকা সব্বে দেৰা সক্কারং করিংসু. তত্থ নাগা যোজনিকানি ছত্তাতিছত্তানি উক্খিপিংসু. এৰং হেট্ঠা নাগা ভূমিতলে রুক্খগচ্ছপব্বতাদীসু ভূমট্ঠকা দেৰতা, অন্তলিক্খে আকাসট্ঠদেৰাতি নাগভৰনং আদিং কত্ৰা চক্কৰাল়পরিযন্তেন যাৰ ব্রহ্মলোকা ছত্তাতিছত্তানি উস্সাপিতানি অহেসুং. ছত্তন্তরেসু ধজা, ধজন্তরেসু পটাকা, তেসং অন্তরন্তরা পুপ্ফদামৰাসচুণ্ণধুমাদীহি সক্কারো অহোসি. সব্বলঙ্কারপটিমণ্ডিতা দেৰপুত্তা ছণৰেসং গহেত্ৰা উগ্ঘোসযমানা আকাসে ৰিচরিংসু. তযো এৰ কির সমাগমা মহন্তা অহেসুং – যমকপাটিহারিযসমাগমো দেৰোরোহণসমাগমো অযং গঙ্গোরোহণসমাগমোতি.
পরতীরে বিম্বিসারোপি লিচ্ছৰীহি কতসক্কারতো দিগুণং সক্কারং সজ্জেত্ৰা ভগৰতো আগমনং উদিক্খমানো অট্ঠাসি. সত্থা গঙ্গায উভোসু পস্সেসু রাজূনং মহন্তং পরিচ্চাগং ওলোকেত্ৰা নাগাদীনঞ্চ অজ্ঝাসযং ৰিদিত্ৰা একেকায নাৰায পঞ্চপঞ্চভিক্খুসতপরিৰারং একেকং নিম্মিতবুদ্ধং মাপেসি. সো একেকস্স সেতচ্ছত্তস্স চেৰ কপ্পরুক্খস্স চ পুপ্ফদামস্স চ হেট্ঠা নাগগণপরিৰুতো নিসিন্নো হোতি. ভূমট্ঠকদেৰতাদীসুপি একেকস্মিং ওকাসে সপরিৰারং একেকং নিম্মিতবুদ্ধং মাপেসি. এৰং সকলচক্কৰাল়গব্ভে একালঙ্কারে একুস্সৰে একছণেযেৰ চ জাতে সত্থা নাগানমনুগ্গহং করোন্তো একং রতননাৰং অভিরুহি. ভিক্খূসুপি একেকো একেকমেৰ অভিরুহি. নাগরাজানো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নাগভৰনং পৰেসেত্ৰা সব্বরত্তিং সত্থু সন্তিকে ধম্মকথং সুত্ৰা দুতিযদিৰসে দিব্বেন খাদনীযেন ভোজনীযেন বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসিংসু. সত্থা অনুমোদনং কত্ৰা নাগভৰনা নিক্খমিত্ৰা সকলচক্কৰাল়দেৰতাহি পূজিযমানো পঞ্চহি নাৰাসতেহি গঙ্গানদিং অতিক্কমি.
রাজা পচ্চুগ্গন্ত্ৰা সত্থারং নাৰাতো ওতারেত্ৰা আগমনকালে লিচ্ছৰীতি কতসক্কারতো দিগুণং সক্কারং কত্ৰা পুরিমনযেনেৰ পঞ্চহি দিৰসেহি রাজগহং অভিনেসি. দুতিযদিৰসে ভিক্খূ পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা সাযন্হসমযে ধম্মসভাযং সন্নিসিন্না কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘অহো বুদ্ধানং মহানুভাৰো, অহো সত্থরি দেৰমনুস্সানং পসাদো, গঙ্গায নাম ওরতো চ পারতো চ অট্ঠযোজনে মগ্গে বুদ্ধগতেন পসাদেন রাজূহি সমতলং ভূমিং কত্ৰা ৰালুকা ওকিণ্ণা, জণ্ণুমত্তেন ওধিনা নানাৰণ্ণানি পুপ্ফানি সন্থতানি, গঙ্গায উদকং নাগানুভাৰেন পঞ্চৰণ্ণেহি পদুমেহি সঞ্ছন্নং, যাৰ অকনিট্ঠভৰনা ছত্তাতিছত্তানি উস্সাপিতানি, সকলচক্কৰাল়গব্ভং একালঙ্কারং একুস্সৰং ৰিয জাত’’ন্তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, এস পূজাসক্কারো ময্হং বুদ্ধানুভাৰেন নিব্বত্তো, ন নাগদেৰব্রহ্মানুভাৰেন. অতীতে পন অপ্পমত্তকপরিচ্চাগানুভাৰেন নিব্বত্তো’’তি ৰত্ৰা ভিক্খূহি যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে তক্কসিলাযং সঙ্খো নাম ব্রাহ্মণো অহোসি. তস্স পুত্তো সুসীমো নাম মাণৰো সোল়সৰস্সুদ্দেসিকো একদিৰসং পিতরং উপসঙ্কমিত্ৰা আহ – ‘‘ইচ্ছামহং, তাত, বারাণসিং গন্ত্ৰা মন্তে অজ্ঝাযিতু’’ন্তি. অথ নং পিতা আহ – ‘‘তেন হি, তাত, অসুকো নাম ব্রাহ্মণো মম সহাযকো, তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা অধীযস্সূ’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা অনুপুব্বেন বারাণসিং গন্ত্ৰা তং ব্রাহ্মণং উপসঙ্কমিত্ৰা পিতরা পহিতভাৰমাচিক্খি. অথ নং সো ‘‘সহাযকস্স মে পুত্তো’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা পটিপস্সদ্ধদরথং ভদ্দকেন দিৰসেন মন্তে ৰাচেতুমারভি. সো লহুঞ্চ গণ্হন্তো বহুঞ্চ গণ্হন্তো অত্তনো উগ্গহিতুগ্গহিতং সুৰণ্ণভাজনে পক্খিত্তসীহতেলমিৰ অৰিনস্সমানং ধারেন্তো ন চিরস্সেৰ আচরিযস্স সম্মুখতো উগ্গণ্হিতব্বং সব্বং উগ্গণ্হিত্ৰা সজ্ঝাযং করোন্তো অত্তনো উগ্গহিতসিপ্পস্স আদিমজ্ঝমেৰ পস্সতি, নো পরিযোসানং.
সো আচরিযং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘অহং ইমস্স সিপ্পস্স আদিমজ্ঝমেৰ পস্সামি, নো পরিযোসান’’ন্তি ৰত্ৰা আচরিযেন ‘‘অহম্পি, তাত, ন পস্সামী’’তি ৰুত্তে ‘‘অথ কো, আচরিয, পরিযোসানং জানাতী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমে, তাত, ইসযো ইসিপতনে ৰিহরন্তি, তে জানেয্যুং, তেসং সন্তিকং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছস্সূ’’তি আচরিযেন ৰুত্তে পচ্চেকবুদ্ধে উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছি – ‘‘তুম্হে কির পরিযোসানং জানাথা’’তি? ‘‘আম, জানামা’’তি. ‘‘তেন হি মে আচিক্খথা’’তি? ‘‘ন মযং অপব্বজিতস্স আচিক্খাম. সচে তে পরিযোসানেনত্থো, পব্বজস্সূ’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা তেসং সন্তিকে পব্বজি. অথস্স তে ‘‘ইদং তাৰ সিক্খস্সূ’’তি ৰত্ৰা ‘‘এৰং তে নিৰাসেতব্বং, এৰং পারুপিতব্ব’’ন্তিআদিনা নযেন আভিসমাচারিকং আচিক্খিংসু. সো তত্থ সিক্খন্তো উপনিস্সযসম্পন্নত্তা নচিরস্সেৰ পচ্চেকসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিত্ৰা সকলবারাণসিনগরে গগনতলে পুণ্ণচন্দো ৰিয পাকটো লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো অহোসি, সো অপ্পাযুকসংৰত্তনিকস্স কম্মস্স কতত্তা ন চিরস্সেৰ পরিনিব্বাযি. অথস্স পচ্চেকবুদ্ধা চ মহাজনো চ সরীরকিচ্চং কত্ৰা ধাতুযো চ গহেত্ৰা নগরদ্ৰারে থূপং কারেসুং.
সঙ্খোপি ব্রাহ্মণো ‘‘পুত্তো মে চিরং গতো, পৰত্তিমস্স জানিস্সামী’’তি তং দট্ঠুকামো তক্কসিলাতো নিক্খমিত্ৰা অনুপুব্বেন বারাণসিং পত্ৰা মহাজনকাযং সন্নিপতিতং দিস্ৰা ‘‘অদ্ধা ইমেসু একোপি মে পুত্তস্স পৰত্তিং জানিস্সতী’’তি উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছি – ‘‘সুসীমো নাম মাণৰো ইধাগমি, অপি নু খো তস্স পৰত্তিং জানাথা’’তি? ‘‘আম, ব্রাহ্মণ, জানাম, অসুকস্স ব্রাহ্মণস্স সন্তিকে তযো ৰেদে সজ্ঝাযিত্ৰা পব্বজিত্ৰা পচ্চেকসম্বোধিং সচ্ছিকত্ৰা পরিনিব্বুতো, অযমস্স থূপো পতিট্ঠাপিতো’’তি. সো ভূমিং হত্থেন পহরিত্ৰা রোদিত্ৰা কন্দিত্ৰা তং চেতিযঙ্গণং গন্ত্ৰা তিণানি উদ্ধরিত্ৰা উত্তরসাটকেন ৰালুকং আহরিত্ৰা চেতিযঙ্গণে আকিরিত্ৰা কমণ্ডলুতো উদকেন পরিপ্ফোসিত্ৰা ৰনপুপ্ফেহি পূজং কত্ৰা সাটকেন পটাকং আরোপেত্ৰা থূপস্স উপরি অত্তনো ছত্তকং বন্ধিত্ৰা পক্কামি.
সত্থা ইদং অতীতং আহরিত্ৰা ‘‘তদা, ভিক্খৰে, অহং সঙ্খো ব্রাহ্মণো অহোসিং. মযা সুসীমস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স চেতিযঙ্গণে তিণানি উদ্ধটানি, তস্স মে কম্মস্স নিস্সন্দেন অট্ঠযোজনমগ্গং ৰিহতখাণুককণ্টকং কত্ৰা সুদ্ধং সমতলং করিংসু. মযা তত্থ ৰালুকা ওকিণ্ণা, তস্স মে নিস্সন্দেন অট্ঠযোজনমগ্গে ৰালুকং ওকিরিংসু. মযা তত্থ ৰনকুসুমেহি পূজা কতা, তস্স মে নিস্সন্দেন অট্ঠযোজনমগ্গে নানাৰণ্ণানি পুপ্ফানি ওকিণ্ণানি, একযোজনট্ঠানে গঙ্গায উদকং পঞ্চৰণ্ণেহি পদুমেহি সঞ্ছন্নং. মযা তত্থ কমণ্ডলুউদকেন ভূমি পরিপ্ফোসিতা, তস্স মে নিস্সন্দেন ৰেসালিযং পোক্খরৰস্সং ৰস্সি. মযা তত্থ পটাকা, আরোপিতা, ছত্তকঞ্চ বদ্ধং, তস্স মে নিস্সন্দেন যাৰ অকনিট্ঠভৰনা ধজপটাকছত্তাতিছত্তাদীহি সকলচক্কৰাল়গব্ভং একুস্সৰং ৰিয জাতং. ইতি খো, ভিক্খৰে, এস পূজাসক্কারো ময্হং নেৰ বুদ্ধানুভাৰেন নিব্বত্তো, ন নাগদেৰব্রহ্মানুভাৰেন, অতীতে পন অপ্পমত্তকপরিচ্চাগানুভাৰেনা’’তি ৰত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
২৯০. ‘‘মত্তাসুখপরিচ্চাগা, পস্সে চে ৰিপুলং সুখং;
চজে মত্তাসুখং ধীরো, সম্পস্সং ৰিপুলং সুখ’’ন্তি.
তত্থ মত্তাসুখপরিচ্চাগাতি মত্তাসুখন্তি পমাণযুত্তকং পরিত্তসুখং ৰুচ্চতি, তস্স পরিচ্চাগেন. ৰিপুলং সুখন্তি উল়ারং সুখং নিব্বানসুখং ৰুচ্চতি, তং চে পস্সেয্যাতি অত্থো. ইদং ৰুত্তং হোতি – একঞ্হি ভোজনপাতিং সজ্জাপেত্ৰা ভুঞ্জন্তস্স মত্তাসুখং নাম উপ্পজ্জতি, তং পন পরিচ্চজিত্ৰা উপোসথং ৰা করোন্তস্স দানং ৰা দদন্তস্স ৰিপুলং উল়ারং নিব্বানসুখং নাম নিব্বত্ততি. তস্মা সচে এৰং তস্স মত্তাসুখস্স পরিচ্চাগা ৰিপুলং সুখং পস্সতি, অথেতং ৰিপুলং সুখং সম্মা পস্সন্তো পণ্ডিতো তং মত্তাসুখং চজেয্যাতি.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
অত্তনোপুব্বকম্মৰত্থু পঠমং.
২. কুক্কুটঅণ্ডখাদিকাৰত্থু
পরদুক্খূপধানেনাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং কুক্কুটঅণ্ডখাদিকং আরব্ভ কথেসি.
সাৰত্থিযা কির অৰিদূরে পণ্ডুরং নাম একো গামো, তত্থেকো কেৰট্টো ৰসতি. সো সাৰত্থিং গচ্ছন্তো অচিরৰতিযং কচ্ছপঅণ্ডানি দিস্ৰা তানি আদায সাৰত্থিং গন্ত্ৰা একস্মিং গেহে পচাপেত্ৰা খাদন্তো তস্মিং গেহে কুমারিকাযপি একং অণ্ডং অদাসি. সা তং খাদিত্ৰা ততো পট্ঠায অঞ্ঞং খাদনীযং নাম ন ইচ্ছি. অথস্সা মাতা কুক্কুটিযা ৰিজাতট্ঠানতো একং অণ্ডং গহেত্ৰা অদাসি. সা তং খাদিত্ৰা রসতণ্হায বদ্ধা ততো পট্ঠায সযমেৰ কুক্কুটিযা অণ্ডানি গহেত্ৰা খাদতি. কুক্কুটী ৰিজাতৰিজাতকালে তং অত্তনো অণ্ডানি গহেত্ৰা খাদন্তিং দিস্ৰা তায উপদ্দুতা আঘাতং বন্ধিত্ৰা ‘‘ইতো দানি চুতা যক্খিনী হুত্ৰা তৰ জাতদারকে খাদিতুং সমত্থা হুত্ৰা নিব্বত্তেয্য’’ন্তি পত্থনং পট্ঠপেত্ৰা কালং কত্ৰা তস্মিংযেৰ গেহে মজ্জারী হুত্ৰা নিব্বত্তি. ইতরাপি কালং কত্ৰা তত্থেৰ কুক্কুটী হুত্ৰা নিব্বত্তি. কুক্কুটী অণ্ডানি ৰিজাযি, মজ্জারী আগন্ত্ৰা তানি খাদিত্ৰা দুতিযম্পি ততিযম্পি খাদিযেৰ. কুক্কুটী ‘‘তযো ৰারে মম অণ্ডানি খাদিত্ৰা ইদানি মম্পি খাদিতুকামাসি, ইতো চুতা সপুত্তকং তং খাদিতুং লভেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৰা ততো চুতা দীপিনী হুত্ৰা নিব্বত্তি. ইতরাপি কালং কত্ৰা মিগী হুত্ৰা নিব্বত্তি. তস্সা ৰিজাতকালে দীপিনী আগন্ত্ৰা তং সদ্ধিং পুত্তেহি খাদি. এৰং খাদন্তা পঞ্চসু অত্তভাৰসতেসু অঞ্ঞমঞ্ঞস্স দুক্খং উপ্পাদেত্ৰা অৰসানে একা যক্খিনী হুত্ৰা নিব্বত্তি, একা সাৰত্থিযং কুলধীতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. ইতো পরং ‘‘ন হি ৰেরেন ৰেরানী’’তি (ধ. প. ৫) গাথায ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. ইধ পন সত্থা ‘‘ৰেরঞ্হি অৰেরেন উপসম্মতি, নো ৰেরেনা’’তি ৰত্ৰা উভিন্নম্পি ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
২৯১. ‘‘পরদুক্খূপধানেন, অত্তনো সুখমিচ্ছতি;
ৰেরসংসগ্গসংসট্ঠো, ৰেরা সো ন পরিমুচ্চতী’’তি.
তত্থ পরদুক্খূপধানেনাতি পরস্মিং দুক্খূপধানেন, পরস্স দুক্খুপ্পাদনেনাতি অত্থো. ৰেরসংসগ্গসংসট্ঠোতি যো পুগ্গলো অক্কোসনপচ্চক্কোসনপহরণপটিহরণাদীনং ৰসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং কতেন ৰেরসংসগ্গেন সংসট্ঠো. ৰেরা সো ন পরিমুচ্চতীতি নিচ্চকালং ৰেরৰসেন দুক্খমেৰ পাপুণাতীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে যক্খিনী সরণেসু পতিট্ঠায পঞ্চ সীলানি সমাদিযিত্ৰা ৰেরতো মুচ্চি, ইতরাপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
কুক্কুটঅণ্ডখাদিকাৰত্থু দুতিযং.
৩. ভদ্দিযভিক্খুৰত্থু
যঞ্হি কিচ্চন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ভদ্দিযং নিস্সায জাতিযাৰনে ৰিহরন্তো ভদ্দিযে ভিক্খূ আরব্ভ কথেসি.
তে কির পাদুকমণ্ডনে উয্যুত্তা অহেসুং. যথাহ – ‘‘তেন খো পন সমযেন ভদ্দিযা ভিক্খূ অনেকৰিহিতং পাদুকমণ্ডনানুযোগমনুযুত্তা ৰিহরন্তি, তিণপাদুকং করোন্তিপি কারাপেন্তিপি, মুঞ্জপাদুকং করোন্তিপি কারাপেন্তিপি, পব্বজপাদুকং হিন্তালপাদুকং কমলপাদুকং কম্বলপাদুকং করোন্তিপি কারাপেন্তিপি, রিঞ্চন্তি উদ্দেসং পরিপুচ্ছং অধিসীলং অধিচিত্তং অধিপঞ্ঞ’’ন্তি (মহাৰ. ২৫১). ভিক্খূ তেসং তথাকরণভাৰং জানিত্ৰা উজ্ঝাযিত্ৰা সত্থু আরোচেসুং. সত্থা তে ভিক্খূ গরহিত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, তুম্হে অঞ্ঞেন কিচ্চেন আগতা অঞ্ঞস্মিংযেৰ কিচ্চে উয্যুত্তা’’তি ৰত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
২৯২. ‘‘যঞ্হি কিচ্চং অপৰিদ্ধং, অকিচ্চং পন করীযতি;
উন্নল়ানং পমত্তানং, তেসং ৰড্ঢন্তি আসৰা.
২৯৩. ‘‘যেসঞ্চ সুসমারদ্ধা, নিচ্চং কাযগতা সতি;
অকিচ্চং তে ন সেৰন্তি, কিচ্চে সাতচ্চকারিনো;
সতানং সম্পজানানং, অত্থং গচ্ছন্তি আসৰা’’তি.
তত্থ যঞ্হি কিচ্চন্তি ভিক্খুনো হি পব্বজিতকালতো পট্ঠায অপরিমাণসীলক্খন্ধগোপনং অরঞ্ঞাৰাসো ধুতঙ্গপরিহরণং ভাৰনারামতাতি এৰমাদীনি কিচ্চং নাম. ইমেহি পন যং অত্তনো কিচ্চং, তং অপৰিদ্ধং ছড্ডিতং. অকিচ্চন্তি ভিক্খুনো ছত্তমণ্ডনং উপাহনমণ্ডনং পাদুকপত্তথালকধম্মকরণকাযবন্ধনঅংসবদ্ধকমণ্ডনং অকিচ্চং নাম. যেহি তং কযিরতি, তেসং মাননল়ং উক্খিপিত্ৰা চরণেন উন্নল়ানং সতিৰোস্সগ্গেন পমত্তানং চত্তারো আসৰা ৰড্ঢন্তীতি অত্থো. সুসমারদ্ধাতি সুপগ্গহিতা. কাযগতা সতীতি কাযানুপস্সনাভাৰনা. অকিচ্চন্তি তে এতং ছত্তমণ্ডনাদিকং অকিচ্চং ন সেৰন্তি ন করোন্তীতি অত্থো. কিচ্চেতি পব্বজিতকালতো পট্ঠায কত্তব্বে অপরিমাণসীলক্খন্ধগোপনাদিকে করণীযে. সাতচ্চকারিনোতি সততকারিনো অট্ঠিতকারিনো. তেসং সতিযা অৰিপ্পৰাসেন সতানং সাত্থকসম্পজঞ্ঞং সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং গোচরসম্পজঞ্ঞং অসম্মোহসম্পজঞ্ঞন্তি চতূহি সম্পজঞ্ঞেহি সম্পজানানং চত্তারোপি আসৰা অত্থং গচ্ছন্তি, পরিক্খযং অভাৰং গচ্ছন্তীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে তে ভিক্খূ অরহত্তে পতিট্ঠহিংসু, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
ভদ্দিযৰত্থু ততিযং.
৪. লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেরৰত্থু
মাতরন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেরং আরব্ভ কথেসি.
একদিৰসঞ্হি সম্বহুলা আগন্তুকা ভিক্খূ সত্থারং দিৰাট্ঠানে নিসিন্নং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. তস্মিং খণে লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেরো ভগৰতো অৰিদূরে অতিক্কমতি. সত্থা তেসং ভিক্খূনং চিত্তাচারং ঞত্ৰা ওলোকেত্ৰা ‘‘পস্সথ, ভিক্খৰে, অযং ভিক্খু মাতাপিতরো হন্ত্ৰা নিদ্দুক্খো হুত্ৰা যাতী’’তি ৰত্ৰা তেহি ভিক্খূহি ‘‘কিং নু খো সত্থা ৰদতী’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখানি ওলোকেত্ৰা সংসযপক্খন্দেহি, ‘‘ভন্তে, কিং নামেতং ৰদেথা’’তি ৰুত্তে তেসং ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
২৯৪. ‘‘মাতরং পিতরং হন্ত্ৰা, রাজানো দ্ৰে চ খত্তিযে;
রট্ঠং সানুচরং হন্ত্ৰা, অনীঘো যাতি ব্রাহ্মণো’’তি.
তত্থ সানুচরন্তি আযসাধকেন আযুত্তকেন সহিতং. এত্থ হি ‘‘তণ্হা জনেতি পুরিস’’ন্তি (সং. নি. ১.৫৫-৫৭) ৰচনতো তীসু ভৰেসু সত্তানং জননতো তণ্হা মাতা নাম. ‘‘অহং অসুকস্স নাম রঞ্ঞো ৰা রাজমহামত্তস্স ৰা পুত্তো’’তি পিতরং নিস্সায অস্মিমানস্স উপ্পজ্জনতো অস্মিমানো পিতা নাম. লোকো ৰিয রাজানং যস্মা সব্বদিট্ঠিগতানি দ্ৰে সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠিযো ভজন্তি, তস্মা দ্ৰে সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠিযো দ্ৰে খত্তিযরাজানো নাম. দ্ৰাদসাযতনানি ৰিত্থতট্ঠেন রট্ঠদিসত্তা রট্ঠং নাম. আযসাধকো আযুত্তকপুরিসো ৰিয তন্নিস্সিতো নন্দিরাগো অনুচরো নাম. অনীঘোতি নিদ্দুক্খো. ব্রাহ্মণোতি খীণাসৰো. এতেসং তণ্হাদীনং অরহত্তমগ্গঞাণাসিনা হতত্তা খীণাসৰো নিদ্দুক্খো হুত্ৰা যাতীতি অযমেত্থত্থো.
দেসনাৰসানে তে ভিক্খূ অরহত্তে পতিট্ঠহিংসু.
দুতিযগাথাযপি ৰত্থু পুরিমসদিসমেৰ. তদা হি সত্থা লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেরমেৰ আরব্ভ কথেসি. তেসং ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
২৯৫. ‘‘মাতরং পিতরং হন্ত্ৰা, রাজানো দ্ৰে চ সোত্থিযে;
ৰেযগ্ঘপঞ্চমং হন্ত্ৰা, অনীঘো যাতি ব্রাহ্মণো’’তি.
তত্থ দ্ৰে চ সোত্থিযেতি দ্ৰে চ ব্রাহ্মণে. ইমিস্সা গাথায সত্থা অত্তনো ধম্মিস্সরতায চ দেসনাৰিধিকুসলতায চ সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠিযো দ্ৰে ব্রাহ্মণরাজানো চ কত্ৰা কথেসি. ৰেযগ্ঘপঞ্চমন্তি এত্থ ব্যগ্ঘানুচরিতো সপ্পটিভযো দুপ্পটিপন্নো মগ্গো ৰেযগ্ঘো নাম, ৰিচিকিচ্ছানীৰরণম্পি তেন সদিসতায ৰেযগ্ঘং নাম, তং পঞ্চমং অস্সাতি নীৰরণপঞ্চকং ৰেযগ্ঘপঞ্চমং নাম. ইদঞ্চ ৰেযগ্ঘপঞ্চমং অরহত্তমগ্গঞাণাসিনা নিস্সেসং হন্ত্ৰা অনীঘোৰ যাতি ব্রাহ্মণোতি অযমেত্থত্থো. সেসং পুরিমসদিসমেৰাতি.
লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেরৰত্থু চতুত্থং.
৫. দারুসাকটিকপুত্তৰত্থু
সুপ্পবুদ্ধন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো দারুসাকটিকস্স পুত্তং আরব্ভ কথেসি.
রাজগহস্মিঞ্হি সম্মাদিট্ঠিকপুত্তো মিচ্ছাদিট্ঠিকপুত্তোতি দ্ৰে দারকা অভিক্খণং গুল়কীল়ং কীল়ন্তি. তেসু সম্মাদিট্ঠিকপুত্তো গুল়ং খিপমানো বুদ্ধানুস্সতিং আৰজ্জেত্ৰা ‘‘নমো বুদ্ধস্সা’’তি ৰত্ৰা ৰত্ৰা গুল়ং খিপতি. ইতরো তিত্থিযগুণে উদ্দিসিত্ৰা ‘‘নমো অরহন্তান’’ন্তি ৰত্ৰা ৰত্ৰা খিপতি. তেসু সম্মাদিট্ঠিকস্স পুত্তো জিনাতি, ইতরো পন পরাজযতি. সো তস্স কিরিযং দিস্ৰা ‘‘অযং এৰং অনুস্সরিত্ৰা এৰং ৰত্ৰা গুল়ং খিপন্তো মমং জিনাতি, অহম্পি এৰরূপং করিস্সামী’’তি বুদ্ধানুস্সতিযং পরিচযমকাসি. অথেকদিৰসং তস্স পিতা সকটং যোজেত্ৰা দারূনং অত্থায গচ্ছন্তো তম্পি দারকং আদায গন্ত্ৰা অটৰিযং দারূনং সকটং পূরেত্ৰা আগচ্ছন্তো বহিনগরে সুসানসামন্তে উদকফাসুকট্ঠানে গোণে মোচেত্ৰা ভত্তৰিস্সগ্গমকাসি. অথস্স তে গোণা সাযন্হসমযে নগরং পৰিসন্তেন গোগণেন সদ্ধিং নগরমেৰ পৰিসিংসু. সাকটিকোপি গোণে অনুবন্ধন্তো নগরং পৰিসিত্ৰা সাযং গোণে দিস্ৰা আদায নিক্খমন্তো দ্ৰারং ন সম্পাপুণি. তস্মিঞ্হি অসম্পত্তেযেৰ দ্ৰারং পিহিতং.
অথস্স পুত্তো এককোৰ রত্তিভাগে সকটস্স হেট্ঠা নিপজ্জিত্ৰা নিদ্দং ওক্কমি. রাজগহং পন পকতিযাপি অমনুস্সবহুলং. অযঞ্চ সুসানসন্তিকে নিপন্নো. তত্থ নং দ্ৰে অমনুস্সা পস্সিংসু. একো সাসনস্স পটিকণ্ডকো মিচ্ছাদিট্ঠিকো, একো সম্মাদিট্ঠিকো. তেসু মিচ্ছাদিট্ঠিকো আহ – ‘‘অযং নো ভক্খো, ইমং খাদিস্সামা’’তি. ইতরো ‘‘অলং মা তে রুচ্চী’’তি নিৰারেতি. সো তেন নিৰারিযমানোপি তস্স ৰচনং অনাদিযিত্ৰা দারকং পাদেসু গহেত্ৰা আকড্ঢি. সো বুদ্ধানুস্সতিযা পরিচিতত্তা তস্মিং খণে ‘‘নমো বুদ্ধস্সা’’তি আহ. অমনুস্সো মহাভযভীতো পটিক্কমিত্ৰা অট্ঠাসি. অথ নং ইতরো ‘‘অম্হেহি অকিচ্চং কতং, দণ্ডকম্মং তস্স করোমা’’তি ৰত্ৰা তং রক্খমানো অট্ঠাসি. মিচ্ছাদিট্ঠিকো নগরং পৰিসিত্ৰা রঞ্ঞো ভোজনপাতিং পূরেত্ৰা ভোজনং আহরি. অথ নং উভোপি তস্স মাতাপিতরো ৰিয হুত্ৰা উপট্ঠাপেত্ৰা ভোজেত্ৰা ‘‘ইমানি অক্খরানি রাজাৰ পস্সতু, মা অঞ্ঞো’’তি তং পৰত্তিং পকাসেন্তা যক্খানুভাৰেন ভোজনপাতিযং অক্খরানি ছিন্দিত্ৰা পাতিং দারুসকটে পক্খিপিত্ৰা সব্বরত্তিং আরক্খং কত্ৰা পক্কমিংসু.
পুনদিৰসে ‘‘রাজকুলতো চোরেহি ভোজনভণ্ডং অৰহট’’ন্তি কোলাহলং করোন্তা দ্ৰারানি পিদহিত্ৰা ওলোকেন্তা তত্থ অপস্সন্তা নগরা নিক্খমিত্ৰা ইতো চিতো চ ওলোকেন্তা দারুসকটে সুৰণ্ণপাতিং দিস্ৰা ‘‘অযং চোরো’’তি তং দারকং গহেত্ৰা রঞ্ঞো দস্সেসুং. রাজা অক্খরানি দিস্ৰা ‘‘কিং এতং, তাতা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘নাহং, দেৰ, জানামি, মাতাপিতরো মে আগন্ত্ৰা রত্তিং ভোজেত্ৰা রক্খমানা অট্ঠংসু, অহম্পি মাতাপিতরো মং রক্খন্তীতি নিব্ভযোৰ নিদ্দং উপগতো. এত্তকং অহং জানামী’’তি. অথস্স মাতাপিতরোপি তং ঠানং আগমংসু. রাজা তং পৰত্তিং ঞত্ৰা তে তযোপি জনে আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা সব্বং আরোচেত্ৰা ‘‘কিং নু খো, ভন্তে, বুদ্ধানুস্সতি এৰ রক্খা হোতি, উদাহু ধম্মানুস্সতিআদযোপী’’তি পুচ্ছি. অথস্স সত্থা, ‘‘মহারাজ, ন কেৰলং বুদ্ধানুস্সতিযেৰ রক্খা, যেসং পন ছব্বিধেন চিত্তং সুভাৰিতং, তেসং অঞ্ঞেন রক্খাৰরণেন ৰা মন্তোসধেহি ৰা কিচ্চং নত্থী’’তি ৰত্ৰা ছ ঠানানি দস্সেন্তো ইমা গাথা অভাসি.
২৯৬. ‘‘সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি, সদা গোতমসাৰকা;
যেসং দিৰা চ রত্তো চ, নিচ্চং বুদ্ধগতা সতি.
২৯৭. ‘‘সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি, সদা গোতমসাৰকা;
যেসং দিৰা চ রত্তো চ, নিচ্চং ধম্মগতা সতি.
২৯৮. ‘‘সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি, সদা গোতমসাৰকা;
যেসং দিৰা চ রত্তো চ, নিচ্চং সঙ্ঘগতা সতি.
২৯৯. ‘‘সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি, সদা গোতমসাৰকা;
যেসং দিৰা চ রত্তো চ, নিচ্চং কাযগতা সতি.
৩০০. ‘‘সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি, সদা গোতমসাৰকা;
যেসং দিৰা চ রত্তো চ, অহিংসায রতো মনো.
৩০১. ‘‘সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি, সদা গোতমসাৰকা;
যেসং দিৰা চ রত্তো চ, ভাৰনায রতো মনো’’তি.
তত্থ সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তীতি বুদ্ধগতং সতিং গহেত্ৰা সুপন্তা, গহেত্ৰাযেৰ চ পবুজ্ঝন্তা সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি নাম. সদা গোতমসাৰকাতি গোতমগোত্তস্স বুদ্ধস্স সৰনন্তে জাতত্তা তস্সেৰ অনুসাসনিযা সৰনতায গোতমসাৰকা. বুদ্ধগতা সতীতি যেসং ‘‘ইতিপি সো ভগৰা’’তিআদিপ্পভেদে বুদ্ধগুণে আরব্ভ উপ্পজ্জমানা সতি নিচ্চকালং অত্থি, তে সদাপি সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তীতি অত্থো. তথা অসক্কোন্তা পন একদিৰসং তীসু কালেসু দ্ৰীসু কালেসু একস্মিম্পি কালে বুদ্ধানুস্সতিং মনসি করোন্তা সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তিযেৰ নাম. ধম্মগতা সতীতি ‘‘স্ৰাখাতো ভগৰতা ধম্মো’’তিআদিপ্পভেদে ধম্মগুণে আরব্ভ উপ্পজ্জমানা সতি. সঙ্ঘগতা সতীতি ‘‘সুপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো’’তিআদিপ্পভেদে সঙ্ঘগুণে আরব্ভ উপ্পজ্জমানা সতি. কাযগতা সতীতি দ্ৰত্তিংসাকারৰসেন ৰা নৰসিৰথিকাৰসেন ৰা চতুধাতুৰৰত্থানৰসেন ৰা অজ্ঝত্তনীলকসিণাদিরূপজ্ঝানৰসেন ৰা উপ্পজ্জমানা সতি. অহিংসায রতোতি ‘‘সো করুণাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতী’’তি (ৰিভ. ৬৪২) এৰং ৰুত্তায করুণাভাৰনায রতো. ভাৰনাযাতি মেত্তাভাৰনায. কিঞ্চাপি হেট্ঠা করুণাভাৰনায ৰুত্তত্তা ইধ সব্বাপি অৰসেসা ভাৰনা নাম, ইধ পন মেত্তাভাৰনাৰ অধিপ্পেতা. সেসং পঠমগাথায ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
দেসনাৰসানে দারকো সদ্ধিং মাতাপিতূহি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. পচ্ছা পন পব্বজিত্ৰা সব্বেপি অরহত্তং পাপুণিংসু, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
দারুসাকটিকপুত্তৰত্থু পঞ্চমং.
৬. ৰজ্জিপুত্তকভিক্খুৰত্থু
দুপ্পব্বজ্জন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৰেসালিং নিস্সায মহাৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং ৰজ্জিপুত্তকং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি. তং সন্ধায ৰুত্তং – অঞ্ঞতরো ৰজ্জিপুত্তকো ভিক্খু ৰেসালিযং ৰিহরতি অঞ্ঞতরস্মিং ৰনসণ্ডে, তেন খো পন সমযেন ৰেসালিযং সব্বরত্তিছণো হোতি. অথ খো সো ভিক্খু ৰেসালিযা তূরিযতাল়িতৰাদিতনিগ্ঘোসসদ্দং সুত্ৰা পরিদেৰমানো তাযং ৰেলাযং ইমং গাথং অভাসি –
‘‘এককা মযং অরঞ্ঞে ৰিহরাম,
অপৰিদ্ধংৰ ৰনস্মিং দারুকং;
এতাদিসিকায রত্তিযা,
কোসু নামম্হেহি পাপিযো’’তি. (সং. নি. ১.২২৯);
সো কির ৰজ্জিরট্ঠে রাজপুত্তো ৰারেন সম্পত্তং রজ্জং পহায পব্বজিতো ৰেসালিযং চাতুমহারাজিকেহি সদ্ধিং একাবদ্ধং কত্ৰা সকলনগরে ধজপটাকাদীহি পটিমণ্ডিতে কোমুদিযা পুণ্ণমায সব্বরত্তিং ছণৰারে ৰত্তমানে ভেরিযাদীনং তূরিযানং তাল়িতানং নিগ্ঘোসং ৰীণাদীনঞ্চ ৰাদিতানং সদ্দং সুত্ৰা যানি ৰেসালিযং সত্ত রাজসহস্সানি সত্ত রাজসতানি সত্ত রাজানো, তত্তকা এৰ চ নেসং উপরাজসেনাপতিআদযো, তেসু অলঙ্কতপটিযত্তেসু নক্খত্তকীল়নত্থায ৰীথিং ওতিণ্ণেসু সট্ঠিহত্থে মহাচঙ্কমে চঙ্কমমানো গগনমজ্ঝে ঠিতং পুণ্ণচন্দং দিস্ৰা চঙ্কমকোটিযং ফলকং নিস্সায ঠিতো ৰেঠনালঙ্কারৰিরহিতত্তা ৰনে ছড্ডিতদারুকং ৰিয অত্তভাৰং ওলোকেত্ৰা ‘‘অত্থি নু খো অঞ্ঞো অম্হেহি লামকতরো’’তি চিন্তেন্তো পকতিযা আরঞ্ঞকাদিগুণযুত্তোপি তস্মিং খণে অনভিরতিযা পীল়িতো এৰমাহ. সো তস্মিং ৰনসণ্ডে অধিৰত্থায দেৰতায ‘‘ইমং ভিক্খুং সংৰেজেস্সামী’’তি অধিপ্পাযেন –
‘‘এককোৰ ত্ৰং অরঞ্ঞে ৰিহরসি, অপৰিদ্ধংৰ ৰনস্মিং দারুকং;
তস্স তে বহুকা পিহযন্তি, নেরযিকা ৰিয সগ্গগামিন’’ন্তি. (সং. নি. ১.২২৯) –
ৰুত্তং ইমং গাথং সুত্ৰা পুনদিৰসে সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিসীদি. সত্থা তং পৰত্তিং ঞত্ৰা ঘরাৰাসস্স দুক্খতং পকাসেতুকামো পঞ্চ দুক্খানি সমোধানেত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৩০২. ‘‘দুপ্পব্বজ্জং দুরভিরমং, দুরাৰাসা ঘরা দুখা;
দুক্খোসমানসংৰাসো, দুক্খানুপতিতদ্ধগূ;
তস্মা ন চদ্ধগূ সিযা, ন চ দুক্খানুপতিতো সিযা’’তি.
তত্থ দুপ্পব্বজ্জন্তি অপ্পং ৰা মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধঞ্চেৰ ঞাতিপরিৰট্টঞ্চ পহায ইমস্মিং সাসনে উরং দত্ৰা পব্বজ্জং নাম দুক্খং. দুরভিরমন্তি এৰং পব্বজিতেনাপি ভিক্খাচরিযায জীৰিতৰুত্তিং ঘটেন্তেন অপরিমাণসীলক্খন্ধগোপনধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিপূরণৰসেন অভিরমিতুং দুক্খং. দুরাৰাসাতি যস্মা পন ঘরং আৰসন্তেন রাজূনং রাজকিচ্চং, ইস্সরানং ইস্সরকিচ্চং ৰহিতব্বং, পরিজনা চেৰ ধম্মিকা সমণব্রাহ্মণা চ সঙ্গহিতব্বা. এৰং সন্তেপি ঘরাৰাসো ছিদ্দঘটো ৰিয মহাসমুদ্দো ৰিয চ দুপ্পূরো. তস্মা ঘরাৰাসা নামেতে দুরাৰাসা দুক্খা আৰসিতুং, তেনেৰ কারণেন দুক্খাতি অত্থো. দুক্খো সমানসংৰাসোতি গিহিনো ৰা হি যে জাতিগোত্তকুলভোগেহি পব্বজিতা ৰা সীলাচারবাহুসচ্চাদীহি সমানাপি হুত্ৰা ‘‘কোসি ত্ৰং, কোস্মি অহ’’ন্তিআদীনি ৰত্ৰা অধিকরণপসুতা হোন্তি, তে অসমানা নাম, তেহি সদ্ধিং সংৰাসো দুক্খোতি অত্থো. দুক্খানুপতিতদ্ধগূতি যে ৰট্টসঙ্খাতং অদ্ধানং পটিপন্নত্তা অদ্ধগূ, তে দুক্খে অনুপতিতাৰ. তস্মা ন চদ্ধগূতি যস্মা দুক্খানুপতিতভাৰোপি দুক্খো অদ্ধগূভাৰোপি, তস্মা ৰট্টসঙ্খাতং অদ্ধানং গমনতায অদ্ধগূ ন ভৰেয্য, ৰুত্তপ্পকারেন দুক্খেন অনুপতিতোপি ন ভৰেয্যাতি অত্থো.
দেসনাৰসানে সো ভিক্খু পঞ্চসু ঠানেসু দস্সিতে দুক্খে নিব্বিন্দন্তো পঞ্চোরম্ভাগিযানি পঞ্চ উদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি পদালেত্ৰা অরহত্তে পতিট্ঠহীতি.
ৰজ্জিপুত্তকভিক্খুৰত্থু ছট্ঠং.
৭. চিত্তগহপতিৰত্থু
সদ্ধোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো চিত্তগহপতিং আরব্ভ কথেসি. ৰত্থু বালৰগ্গে ‘‘অসন্তং ভাৰনমিচ্ছেয্যা’’তি গাথাৰণ্ণনায ৰিত্থারিতং. গাথাপি তত্থেৰ ৰুত্তা. ৰুত্তঞ্হেতং তত্থ (ধ. প. অট্ঠ. ১.৭৪) –
‘‘কিং পন, ভন্তে, এতস্স তুম্হাকং সন্তিকং আগচ্ছন্তস্সেৰাযং লাভসক্কারো উপ্পজ্জতি, উদাহু অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তস্সাপি উপ্পজ্জতী’’তি. ‘‘আনন্দ, মম সন্তিকং আগচ্ছন্তস্সাপি অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তস্সাপি তস্স উপ্পজ্জতেৰ. অযঞ্হি উপাসকো সদ্ধো পসন্নো সম্পন্নসীলো, এৰরূপো পুগ্গলো যং যং পদেসং ভজতি, তত্থ তত্থেৰস্স লাভসক্কারো নিব্বত্ততী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৩০৩. ‘‘সদ্ধো সীলেন সম্পন্নো, যসোভোগসমপ্পিতো;
যং যং পদেসং ভজতি, তত্থ তত্থেৰ পূজিতো’’তি. (ধ. প. অট্ঠ. ১.৭৪);
তত্থ সদ্ধোতি লোকিযলোকুত্তরসদ্ধায সমন্নাগতো. সীলেনাতি আগারিযসীলং, অনাগারিযসীলন্তি দুৰিধং সীলং. তেসু ইধ আগারিযসীলং অধিপ্পেতং, তেন সমন্নাগতোতি অত্থো. যসোভোগসমপ্পিতোতি যাদিসো অনাথপিণ্ডিকাদীনং পঞ্চউপাসকসতপরিৰারসঙ্খাতো আগারিযযসো, তাদিসেনেৰ যসেন ধনধঞ্ঞাদিকো চেৰ সত্তৰিধঅরিযধনসঙ্খাতো চাতি দুৰিধো ভোগো, তেন সমন্নাগতোতি অত্থো. যং যং পদেসন্তি পুরত্থিমাদীসু দিসাসু এৰরূপো কুলপুত্তো যং যং পদেসং ভজতি, তত্থ তত্থ এৰরূপেন লাভসক্কারেন পূজিতোৰ হোতীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
চিত্তগহপতিৰত্থু সত্তমং.
৮. চূল়সুভদ্দাৰত্থু
দূরে সন্তোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অনাথপিণ্ডিকস্স ধীতরং চূল়সুভদ্দং নাম আরব্ভ কথেসি.
অনাথপিণ্ডিকস্স কির দহরকালতো পট্ঠায উগ্গনগরৰাসী উগ্গো নাম সেট্ঠিপুত্তো সহাযকো অহোসি. তে একাচরিযকুলে সিপ্পং উগ্গণ্হন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং কতিকং করিংসু ‘‘অম্হাকং ৰযপ্পত্তকালে পুত্তধীতাসু জাতাসু যো পুত্তস্স ধীতরং ৰারেতি, তেন তস্স ধীতা দাতব্বা’’তি. তে উভোপি ৰযপ্পত্তা অত্তনো অত্তনো নগরে সেট্ঠিট্ঠানে পতিট্ঠহিংসু. অথেকস্মিং সমযে উগ্গসেট্ঠি ৰণিজ্জং পযোজেন্তো পঞ্চহি সকটসতেহি সাৰত্থিং অগমাসি. অনাথপিণ্ডিকো অত্তনো ধীতরং চূল়সুভদ্দং আমন্তেত্ৰা, ‘‘অম্ম, পিতা তে উগ্গসেট্ঠি নাম আগতো, তস্স কত্তব্বকিচ্চং সব্বং তৰ ভারো’’তি আণাপেসি. সা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা তস্স আগতদিৰসতো পট্ঠায সহত্থেনেৰ সূপব্যঞ্জনাদীনি সম্পাদেতি, মালাগন্ধৰিলেপনাদীনি অভিসঙ্খরোতি, ভোজনকালে তস্স ন্হানোদকং পটিযাদাপেত্ৰা ন্হানকালতো পট্ঠায সব্বকিচ্চানি সাধুকং করোতি.
উগ্গসেট্ঠি তস্সা আচারসম্পত্তিং দিস্ৰা পসন্নচিত্তো একদিৰসং অনাথপিণ্ডিকেন সদ্ধিং সুখকথায সন্নিসিন্নো ‘‘মযং দহরকালে এৰং নাম কতিকং করিম্হা’’তি সারেত্ৰা চূল়সুভদ্দং অত্তনো পুত্তস্সত্থায ৰারেসি. সো পন পকতিযাৰ মিচ্ছাদিট্ঠিকো. তস্মা দসবলস্স তমত্থং আরোচেত্ৰা সত্থারা উগ্গসেট্ঠিস্সূপনিস্সযং দিস্ৰা অনুঞ্ঞাতো ভরিযায সদ্ধিং মন্তেত্ৰা তস্স ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা দিৰসং ৰৰত্থপেত্ৰা ধীতরং ৰিসাখং দত্ৰা উয্যোজেন্তো ধনঞ্চযসেট্ঠি ৰিয মহন্তং সক্কারং কত্ৰা সুভদ্দং আমন্তেত্ৰা, ‘‘অম্ম, সসুরকুলে ৰসন্তিযা নাম অন্তোঅগ্গি বহি ন নীহরিতব্বো’’তি (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২৫৯; ধ. প. অট্ঠ. ১.৫২ ৰিসাখাৰত্থু) ধনঞ্চযসেট্ঠিনা ৰিসাখায দিন্ননযেনেৰ দস ওৰাদে দত্ৰা ‘‘সচে মে গতট্ঠানে ধীতু দোসো উপ্পজ্জতি, তুম্হেহি সোধেতব্বো’’তি অট্ঠ কুটুম্বিকে পাটিভোগে গহেত্ৰা তস্সা উয্যোজনদিৰসে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৰা পুরিমভৰে ধীতরা কতানং সুচরিতানং ফলৰিভূতিং লোকস্স পাকটং কত্ৰা দস্সেন্তো ৰিয মহন্তেন সক্কারেন ধীতরং উয্যোজেসি. তস্সা অনুপুব্বেন উগ্গনগরং পত্তকালে সসুরকুলেন সদ্ধিং মহাজনো পচ্চুগ্গমনমকাসি.
সাপি অত্তনো সিরিৰিভৰং পাকটং কাতুং ৰিসাখা ৰিয সকলনগরস্স অত্তানং দস্সেন্তী রথে ঠত্ৰা নগরং পৰিসিত্ৰা নাগরেহি পেসিতে পণ্ণাকারে গহেত্ৰা অনুরূপৰসেন তেসং তেসং পেসেন্তী সকলনগরং অত্তনো গুণেহি একাবদ্ধমকাসি. মঙ্গলদিৰসাদীসু পনস্সা সসুরো অচেলকানং সক্কারং করোন্তো ‘‘আগন্ত্ৰা অম্হাকং সমণে ৰন্দতূ’’তি পেসেসি. সা লজ্জায নগ্গে পস্সিতুং অসক্কোন্তী গন্তুং ন ইচ্ছতি. সো পুনপ্পুনং পেসেত্ৰাপি তায পটিক্খিত্তো কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘নীহরথ ন’’ন্তি আহ. সা ‘‘ন সক্কা মম অকারণেন দোসং আরোপেতু’’ন্তি কুটুম্বিকে পক্কোসাপেত্ৰা তমত্থং আরোচেসি. তে তস্সা নিদ্দোসভাৰং ঞত্ৰা সেট্ঠিং সঞ্ঞাপেসুং. সো ‘‘অযং মম সমণে অহিরিকাতি ন ৰন্দী’’তি ভরিযায আরোচেসি. সা ‘‘কীদিসা নু খো ইমিস্সা সমণা, অতিৰিয তেসং পসংসতী’’তি তং পক্কোসাপেত্ৰা আহ –
‘‘কীদিসা সমণা তুয্হং, বাল়্হং খো নে পসংসসি;
কিংসীলা কিংসমাচারা, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতা’’তি. (অ. নি. অট্ঠ. ২.৪.২৪);
অথস্সা সুভদ্দা বুদ্ধানঞ্চেৰ বুদ্ধসাৰকানঞ্চ গুণে পকাসেন্তী –
‘‘সন্তিন্দ্রিযা সন্তমানসা, সন্তং তেসং গতং ঠিতং;
ওক্খিত্তচক্খূ মিতভাণী, তাদিসা সমণা মম. (অ. নি. অট্ঠ. ২.৪.২৪);
‘‘কাযকম্মং সুচি নেসং, ৰাচাকম্মং অনাৰিলং;
মনোকম্মং সুৰিসুদ্ধং, তাদিসা সমণা মম.
‘‘ৰিমলা সঙ্খমুত্তাভা, সুদ্ধা অন্তরবাহিরা;
পুণ্ণা সুদ্ধেহি ধম্মেহি, তাদিসা সমণা মম.
‘‘লাভেন উন্নতো লোকো, অলাভেন চ ওনতো;
লাভালাভেন একট্ঠা, তাদিসা সমণা মম.
‘‘যসেন উন্নতো লোকো, অযসেন চ ওনতো;
যসাযসেন একট্ঠা, তাদিসা সমণা মম.
‘‘পসংসাযুন্নতো লোকো, নিন্দাযাপি চ ওনতো;
সমা নিন্দাপসংসাসু, তাদিসা সমণা মম.
‘‘সুখেন উন্নতো লোকো, দুক্খেনাপি চ ওনতো;
অকম্পা সুখদুক্খেসু, তাদিসা সমণা মমা’’তি. –
এৰমাদীহি ৰচনেহি সস্সুং তোসেসি.
অথ নং ‘‘সক্কা তৰ সমণে অম্হাকম্পি দস্সেতু’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘সক্কা’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি যথা মযং তে পস্সাম, তথা করোহী’’তি ৰুত্তে সা ‘‘সাধূ’’তি বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং সজ্জেত্ৰা উপরিপাসাদতলে ঠত্ৰা জেতৰনাভিমুখী সক্কচ্চং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা বুদ্ধগুণে আৰজ্জেত্ৰা গন্ধৰাসপুপ্ফধুমেহি পূজং কত্ৰা, ‘‘ভন্তে, স্ৰাতনায বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেমি, ইমিনা মে সঞ্ঞাণেন সত্থা নিমন্তিতভাৰং জানাতূ’’তি সুমনপুপ্ফানং অট্ঠ মুট্ঠিযো আকাসে খিপি. পুপ্ফানি গন্ত্ৰা চতুপরিসমজ্ঝে ধম্মং দেসেন্তস্স সত্থুনো উপরি মালাৰিতানং হুত্ৰা অট্ঠংসু. তস্মিং খণে অনাথপিণ্ডিকোপি ধম্মকথং সুত্ৰা স্ৰাতনায সত্থারং নিমন্তেসি. সত্থা ‘‘অধিৰুত্থং মযা, গহপতি, স্ৰাতনায ভত্ত’’ন্তি ৰত্ৰা, ‘‘ভন্তে, মযা পুরেতরং আগতো নত্থি, কস্স নু খো ৰো অধিৰুত্থ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘চূল়সুভদ্দায, গহপতি, নিমন্তিতো’’তি ৰত্ৰা ‘‘ননু, ভন্তে, চূল়সুভদ্দা দূরে ৰসতি ইতো ৰীসতিযোজনসতমত্থকে’’তি ৰুত্তে, ‘‘আম গহপতি, দূরে ৰসন্তাপি হি সপ্পুরিসা অভিমুখে ঠিতা ৰিয পকাসেন্তী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৩০৪. ‘‘দূরে সন্তো পকাসেন্তি, হিমৰন্তোৰ পব্বতো;
অসন্তেত্থ ন দিস্সন্তি, রত্তিং খিত্তা যথা সরা’’তি.
তত্থ সন্তোতি রাগাদীনং সন্ততায বুদ্ধাদযো সন্তা নাম. ইধ পন পুব্ববুদ্ধেসু কতাধিকারা উস্সন্নকুসলমূলা ভাৰিতভাৰনা সত্তা সন্তোতি অধিপ্পেতা. পকাসেন্তীতি দূরে ঠিতাপি বুদ্ধানং ঞাণপথং আগচ্ছন্তা পাকটা হোন্তি. হিমৰন্তো ৰাতি যথা হি তিযোজনসহস্সৰিত্থতো পঞ্চযোজনসতুব্বেধো চতুরাসীতিযা কূটসহস্সেহি পটিমণ্ডিতো হিমৰন্তপব্বতো দূরে ঠিতানম্পি অভিমুখে ঠিতো ৰিয পকাসেতি, এৰং পকাসেন্তীতি অত্থো. অসন্তেত্থাতি দিট্ঠধম্মগরুকা ৰিতিণ্ণপরলোকা আমিসচক্খুকা জীৰিকত্থায পব্বজিতা বালপুগ্গলা অসন্তো নাম, তে এত্থ বুদ্ধানং দক্খিণস্স জাণুমণ্ডলস্স সন্তিকে নিসিন্নাপি ন দিস্সন্তি ন পঞ্ঞাযন্তি. রত্তিং খিত্তাতি রত্তিং চতুরঙ্গসমন্নাগতে অন্ধকারে খিত্তসরা ৰিয তথারূপস্স উপনিস্সযভূতস্স পুব্বহেতুনো অভাৰেন ন পঞ্ঞাযন্তীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
সক্কো দেৰরাজা ‘‘সত্থারা সুভদ্দায নিমন্তনং অধিৰাসিত’’ন্তি ঞত্ৰা ৰিস্সকম্মদেৰপুত্তং আণাপেসি – ‘‘পঞ্চ কূটাগারসতানি নিম্মিনিত্ৰা স্ৰে বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং উগ্গনগরং নেহী’’তি. সো পুনদিৰসে পঞ্চসতানি কূটাগারানি নিম্মিনিত্ৰা জেতৰনদ্ৰারে অট্ঠাসি. সত্থা উচ্চিনিত্ৰা ৰিসুদ্ধখীণাসৰানংযেৰ পঞ্চসতানি আদায সপরিৰারো কূটাগারেসু নিসীদিত্ৰা উগ্গনগরং অগমাসি. উগ্গসেট্ঠিপি সপরিৰারো সুভদ্দায দিন্ননযেনেৰ তথাগতস্স আগতমগ্গং ওলোকেন্তো সত্থারং মহন্তেন সিরিৰিভৰেন আগচ্ছন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো মালাদীহি মহন্তং সক্কারং করোন্তো সপরিৰারো সম্পটিচ্ছিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা মহাদানং দত্ৰা পুনপ্পুনং নিমন্তেত্ৰা সত্তাহং মহাদানং অদাসি. সত্থাপিস্স সপ্পাযং সল্লক্খেত্ৰা ধম্মং দেসেসি. তং আদিং কত্ৰা চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. সত্থা ‘‘চূল়সুভদ্দায অনুগ্গহণত্থং ত্ৰং ইধেৰ হোহী’’তি অনুরুদ্ধত্থেরং নিৰত্তাপেত্ৰা সাৰত্থিমেৰ অগমাসি. ততো পট্ঠায তং নগরং সদ্ধাসম্পন্নং অহোসীতি.
চূল়সুভদ্দাৰত্থু অট্ঠমং.
৯. একৰিহারিত্থেরৰত্থু
একাসনন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একৰিহারিত্থেরং নাম আরব্ভ কথেসি.
সো কির থেরো এককোৰ সেয্যং কপ্পেতি, এককোৰ নিসীদতি, এককোৰ চঙ্কমতি, এককোৰ তিট্ঠতীতি চতুপরিসন্তরে পাকটো অহোসি. অথ নং ভিক্খূ, ‘‘ভন্তে, এৰরূপো নামাযং থেরো’’তি তথাগতস্সারোচেসুং. সত্থা ‘‘সাধু সাধূ’’তি তস্স সাধুকারং দত্ৰা ‘‘ভিক্খুনা নাম পৰিৰিত্তেন ভৰিতব্ব’’ন্তি ৰিৰেকে আনিসংসং কথেত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৩০৫. ‘‘একাসনং একসেয্যং, একো চরমতন্দিতো;
একো দমযমত্তানং, ৰনন্তে রমিতো সিযা’’তি.
তত্থ একাসনং একসেয্যন্তি ভিক্খুসহস্সমজ্ঝেপি মূলকম্মট্ঠানং অৰিজহিত্ৰা তেনেৰ মনসিকারেন নিসিন্নস্স আসনং একাসনং নাম. লোহপাসাদসদিসেপি চ পাসাদে ভিক্খুসহস্সমজ্ঝেপি পঞ্ঞত্তে ৰিচিত্রপচ্চত্থরণূপধানে মহারহে সযনে সতিং উপট্ঠপেত্ৰা দক্খিণেন পস্সেন মূলকম্মট্ঠানমনসিকারেন নিপন্নস্স ভিক্খুনো সেয্যা একসেয্যা নাম. এৰরূপং একাসনঞ্চ একসেয্যঞ্চ ভজেথাতি অত্থো. অতন্দিতোতি জঙ্ঘবলং নিস্সায জীৰিতকপ্পনেন অকুসীতো হুত্ৰা সব্বীরিযাপথেসু এককোৰ চরন্তোতি অত্থো. একো দমযন্তি রত্তিট্ঠানাদীসু কম্মট্ঠানং অনুযুঞ্জিত্ৰা মগ্গফলাধিগমৰসেন একোৰ হুত্ৰা অত্তানং দমেন্তোতি অত্থো. ৰনন্তে রমিতো সিযাতি এৰং অত্তানং দমেন্তো ইত্থিপুরিসসদ্দাদীহি পৰিৰিত্তে ৰনন্তেযেৰ অভিরমিতো ভৰেয্য. ন হি সক্কা আকিণ্ণৰিহারিনা এৰং অত্তানং দমেতুন্তি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. ততো পট্ঠায মহাজনো একৰিহারিকমেৰ পত্থেসীতি.
একৰিহারিত্থেরৰত্থু নৰমং.
পকিণ্ণকৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
একৰীসতিমো ৰগ্গো.