১৯. ধম্মট্ঠৰগ্গো
১. ৰিনিচ্ছযমহামত্তৰত্থু
ন তেন হোতীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো ৰিনিচ্ছযমহামত্তে আরব্ভ কথেসি.
একদিৰসঞ্হি ভিক্খূ সাৰত্থিযং উত্তরদ্ৰারগামে পিণ্ডায চরিত্ৰা পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা নগরমজ্ঝেন ৰিহারং আগচ্ছন্তি. তস্মিং খণে মেঘো উট্ঠায পাৰস্সি. তে সম্মুখাগতং ৰিনিচ্ছযসালং পৰিসিত্ৰা ৰিনিচ্ছযমহামত্তে লঞ্জং গহেত্ৰা সামিকে অসামিকে করোন্তে দিস্ৰা ‘‘অহো ইমে অধম্মিকা, মযং পন ‘ইমে ধম্মেন ৰিনিচ্ছযং করোন্তী’তি সঞ্ঞিনো অহুম্হা’’তি চিন্তেত্ৰা ৰস্সে ৰিগতে ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্না তমত্থং আরোচেসুং. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ছন্দাদিৰসিকা হুত্ৰা সাহসেন অত্থং ৰিনিচ্ছিনন্তা ধম্মট্ঠা নাম হোন্তি, অপরাধং পন অনুৰিজ্জিত্ৰা অপরাধানুরূপং অসাহসেন ৰিনিচ্ছযং করোন্তা এৰ ধম্মট্ঠা নাম হোন্তী’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –
২৫৬. ‘‘ন তেন হোতি ধম্মট্ঠো, যেনত্থং সাহসা নযে;
যো চ অত্থং অনত্থঞ্চ, উভো নিচ্ছেয্য পণ্ডিতো.
২৫৭. ‘‘অসাহসেন ধম্মেন, সমেন নযতী পরে;
ধম্মস্স গুত্তো মেধাৰী, ধম্মট্ঠোতি পৰুচ্চতী’’তি.
তত্থ তেনাতি এত্তকেনেৰ কারণেন. ধম্মট্ঠোতি রাজা হি অত্তনো কাতব্বে ৰিনিচ্ছযধম্মে ঠিতোপি ধম্মট্ঠো নাম ন হোতি. যেনাতি যেন কারণেন. অত্থন্তি ওতিণ্ণং ৰিনিচ্ছিতব্বং অত্থং. সাহসা নযেতি ছন্দাদীসু পতিট্ঠিতো সাহসেন মুসাৰাদেন ৰিনিচ্ছেয্য. যো হি ছন্দে পতিট্ঠায ঞাতীতি ৰা মিত্তোতি ৰা মুসা ৰত্ৰা অসামিকমেৰ সামিকং করোতি, দোসে পতিট্ঠায অত্তনো ৰেরীনং মুসা ৰত্ৰা সামিকমেৰ অসামিকং করোতি, মোহে পতিট্ঠায লঞ্জং গহেত্ৰা ৰিনিচ্ছযকালে অঞ্ঞৰিহিতো ৰিয ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো মুসা ৰত্ৰা ‘‘ইমিনা জিতং, অযং পরাজিতো’’তি পরং নীহরতি, ভযে পতিট্ঠায কস্সচিদেৰ ইস্সরজাতিকস্স পরাজযং পাপুণন্তস্সাপি জযং আরোপেতি, অযং সাহসেন অত্থং নেতি নাম. এসো ধম্মট্ঠো নাম ন হোতীতি অত্থো. অত্থং অনত্থঞ্চাতি ভূতঞ্চ অভূতঞ্চ কারণং. উভো নিচ্ছেয্যাতি যো পন পণ্ডিতো উভো অত্থানত্থে ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা ৰদতি. অসাহসেনাতি অমুসাৰাদেন. ধম্মেনাতি ৰিনিচ্ছযধম্মেন, ন ছন্দাদিৰসেন. সমেনাতি অপরাধানুরূপেনেৰ পরে নযতি, জযং ৰা পরাজযং ৰা পাপেতি. ধম্মস্স গুত্তোতি সো ধম্মগুত্তো ধম্মরক্খিতো ধম্মোজপঞ্ঞায সমন্নাগতো মেধাৰী ৰিনিচ্ছযধম্মে ঠিতত্তা ধম্মট্ঠোতি পৰুচ্চতীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
ৰিনিচ্ছযমহামত্তৰত্থু পঠমং.
২. ছব্বগ্গিযৰত্থু
ন তেন পণ্ডিতো হোতীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো ছব্বগ্গিযে আরব্ভ কথেসি.
তে কির ৰিহারেপি গামেপি ভত্তগ্গং আকুলং করোন্তা ৰিচরন্তি. অথেকদিৰসে ভিক্খূ গামে ভত্তকিচ্চং কত্ৰা আগতে দহরে সামণেরে চ পুচ্ছিংসু – ‘‘কীদিসং, আৰুসো, ভত্তগ্গ’’ন্তি? ভন্তে, মা পুচ্ছথ, ছব্বগ্গিযা ‘‘মযমেৰ ৰিযত্তা, মযমেৰ পণ্ডিতা, ইমে পহরিত্ৰা সীসে কচৰরং আকিরিত্ৰা নীহরিস্সামা’’তি ৰত্ৰা অম্হে পিট্ঠিযং গহেত্ৰা কচৰরং ওকিরন্তা ভত্তগ্গং আকুলং অকংসূতি. ভিক্খূ সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা তমত্থং আরোচেসুং. সত্থা ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, বহুং ভাসিত্ৰা পরে ৰিহেঠযমানং ‘পণ্ডিতো’তি ৰদামি, খেমিনং পন অৰেরীনং অভযমেৰ পণ্ডিতোতি ৰদামী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
২৫৮. ‘‘ন তেন পণ্ডিতো হোতি, যাৰতা বহু ভাসতি;
খেমী অৰেরী অভযো, পণ্ডিতোতি পৰুচ্চতী’’তি.
তত্থ যাৰতাতি যত্তকেন কারণেন সঙ্ঘমজ্ঝাদীসু বহুং কথেতি, তেন পণ্ডিতো নাম ন হোতি. যো পন সযং খেমী পঞ্চন্নং ৰেরানং অভাৰেন অৰেরী নিব্ভযো, যং ৰা আগম্ম মহাজনস্স ভযং ন হোতি, সো পণ্ডিতো নাম হোতীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
ছব্বগ্গিযৰত্থু দুতিযং.
৩. একুদানখীণাসৰত্থেরৰত্থু
ন তাৰতাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একুদানত্থেরং নাম খীণাসৰং আরব্ভ কথেসি.
সো কির এককোৰ একস্মিং ৰনসণ্ডে ৰিহরতি, একমেৰস্স উদানং পগুণং –
‘‘অধিচেতসো অপ্পমজ্জতো,
মুনিনো মোনপথেসু সিক্খতো;
সোকা ন ভৰন্তি তাদিনো,
উপসন্তস্স সদা সতীমতো’’তি. (পাচি. ১৫৩; উদা. ৩৭);
সো কির উপোসথদিৰসেসু সযমেৰ ধম্মস্সৰনং ঘোসেত্ৰা ইমং গাথং ৰদতি. পথৰিউন্দ্রিযনসদ্দো ৰিয দেৰতানং সাধুকারসদ্দো হোতি. অথেকস্মিং উপোসথদিৰসে পঞ্চপঞ্চসতপরিৰারা দ্ৰে তিপিটকধরা ভিক্খূ তস্স ৰসনট্ঠানং অগমংসু. সো তে দিস্ৰাৰ তুট্ঠমানসো ‘‘সাধু ৰো কতং ইধ আগচ্ছন্তেহি, অজ্জ মযং তুম্হাকং ধম্মং সুণিস্সামা’’তি আহ. অত্থি পন, আৰুসো, ইধ ধম্মং সোতুকামাতি. অত্থি, ভন্তে, অযং ৰনসণ্ডো ধম্মস্সৰনদিৰসে দেৰতানং সাধুকারসদ্দেন একনিন্নাদো হোতীতি. তেসু একো তিপিটকধরো ধম্মং ওসারেসি, একো কথেসি. একদেৰতাপি সাধুকারং নাদাসি. তে আহংসু – ‘‘ত্ৰং, আৰুসো, ধম্মস্সৰনদিৰসে ইমস্মিং ৰনসণ্ডে দেৰতা মহন্তেন সদ্দেন সাধুকারং দেন্তীতি ৰদেসি, কিং নামেত’’ন্তি. ভন্তে, অঞ্ঞেসু দিৰসেসু সাধুকারসদ্দেন একনিন্নাদো এৰ হোতি, ন অজ্জ পন জানামি ‘‘কিমেত’’ন্তি. ‘‘তেন হি, আৰুসো, ত্ৰং তাৰ ধম্মং কথেহী’’তি. সো বীজনিং গহেত্ৰা আসনে নিসিন্নো তমেৰ গাথং ৰদেসি. দেৰতা মহন্তেন সদ্দেন সাধুকারমদংসু. অথ নেসং পরিৰারা ভিক্খূ উজ্ঝাযিংসু ‘‘ইমস্মিং ৰনসণ্ডে দেৰতা মুখোলোকনেন সাধুকারং দদন্তি, তিপিটকধরভিক্খূসু এত্তকং ভণন্তেসুপি কিঞ্চি পসংসনমত্তম্পি অৰত্ৰা একেন মহল্লকত্থেরেন একগাথায কথিতায মহাসদ্দেন সাধুকারং দদন্তী’’তি. তেপি ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থু তমত্থং আরোচেসুং.
সত্থা ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, যো বহুম্পি উগ্গণ্হতি ৰা ভাসতি ৰা, তং ধম্মধরোতি ৰদামি. যো পন একম্পি গাথং উগ্গণ্হিত্ৰা সচ্চানি পটিৰিজ্ঝতি, অযং ধম্মধরো নামা’’তি ৰত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
২৫৯. ‘‘ন তাৰতা ধম্মধরো, যাৰতা বহু ভাসতি;
যো চ অপ্পম্পি সুত্ৰান, ধম্মং কাযেন পস্সতি;
স ৰে ধম্মধরো হোতি, যো ধম্মং নপ্পমজ্জতী’’তি.
তত্থ যাৰতাতি যত্তকেন উগ্গহণধারণৰাচনাদিনা কারণেন বহুং ভাসতি, তাৰত্তকেন ধম্মধরো ন হোতি, ৰংসানুরক্খকো পন পৰেণিপালকো নাম হোতি. যো চ অপ্পম্পীতি যো পন অপ্পমত্তকম্পি সুত্ৰা ধম্মমন্ৰায অত্থমন্ৰায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হুত্ৰা নামকাযেন দুক্খাদীনি পরিজানন্তো চতুসচ্চধম্মং পস্সতি, স ৰে ধম্মধরো হোতি. যো ধম্মং নপ্পমজ্জতীতি যোপি আরদ্ধৰীরিযো হুত্ৰা অজ্জ অজ্জেৰাতি পটিৰেধং আকঙ্খন্তো ধম্মং নপ্পমজ্জতি, অযম্পি ধম্মধরোযেৰাতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
একুদানখীণাসৰত্থেরৰত্থু ততিযং.
৪. লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেরৰত্থু
ন তেন থেরো সো হোতীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেরং আরব্ভ কথেসি.
একদিৰসঞ্হি তস্মিং থেরে সত্থু উপট্ঠানং গন্ত্ৰা পক্কন্তমত্তে তিংসমত্তা আরঞ্ঞিকা ভিক্খূ তং পস্সন্তা এৰ আগন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা নিসীদিংসু. সত্থা তেসং অরহত্তূপনিস্সযং দিস্ৰা ইমং পঞ্হং পুচ্ছি – ‘‘ইতো গতং একং থেরং পস্সথা’’তি? ‘‘ন পস্সাম, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং নু দিট্ঠো ৰো’’তি? ‘‘একং, ভন্তে, সামণেরং পস্সিম্হা’’তি. ‘‘ন সো, ভিক্খৰে, সামণেরো, থেরো এৰ সো’’তি? ‘‘অতিৰিয খুদ্দকো, ভন্তে’’তি. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, মহল্লকভাৰেন থেরাসনে নিসিন্নমত্তকেন থেরোতি ৰদামি. যো পন সচ্চানি পটিৰিজ্ঝিত্ৰা মহাজনস্স অহিংসকভাৰে ঠিতো, অযং থেরো নামা’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –
২৬০. ‘‘ন তেন থেরো সো হোতি, যেনস্স পলিতং সিরো;
পরিপক্কো ৰযো তস্স, মোঘজিণ্ণোতি ৰুচ্চতি.
২৬১. ‘‘যম্হি সচ্চঞ্চ ধম্মো চ, অহিংসা সংযমো দমো;
স ৰে ৰন্তমলো ধীরো, থেরো ইতি পৰুচ্চতী’’তি.
তত্থ পরিপক্কোতি পরিণতো, ৰুড্ঢভাৰং পত্তোতি অত্থো. মোঘজিণ্ণোতি অন্তো থেরকরানং ধম্মানং অভাৰেন তুচ্ছজিণ্ণো নাম. যম্হি সচ্চঞ্চ ধম্মো চাতি যম্হি পন পুগ্গলে সোল়সহাকারেহি পটিৰিদ্ধত্তা চতুব্বিধং সচ্চং, ঞাণেন সচ্ছিকতত্তা নৰৰিধো লোকুত্তরধম্মো চ অত্থি. অহিংসাতি অহিংসনভাৰো. দেসনামত্তমেতং, যম্হি পন চতুব্বিধাপি অপ্পমঞ্ঞাভাৰনা অত্থীতি অত্থো. সংযমো দমোতি সীলঞ্চেৰ ইন্দ্রিযসংৰরো চ. ৰন্তমলোতি মগ্গঞাণেন নীহটমলো. ধীরোতি ধিতিসম্পন্নো. থেরোতি সো ইমেহি থিরভাৰকারকেহি সমন্নাগতত্তা থেরোতি ৰুচ্চতীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে তে ভিক্খূ অরহত্তে পতিট্ঠহিংসূতি.
লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেরৰত্থু চতুত্থং.
৫. সম্বহুলভিক্খুৰত্থু
ন ৰাক্করণমত্তেনাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সম্বহুলে ভিক্খূ আরব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে দহরে চেৰ সামণেরে চ অত্তনো ধম্মাচরিযানমেৰ চীৰররজনাদীনি ৰেয্যাৰচ্চানি করোন্তে দিস্ৰা একচ্চে থেরা চিন্তযিংসু – ‘‘মযম্পি ব্যঞ্জনসমযে কুসলা, অম্হাকমেৰ কিঞ্চি নত্থি. যংনূন মযং সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰং ৰদেয্যাম, ‘ভন্তে, মযং ব্যঞ্জনসমযে কুসলা, অঞ্ঞেসং সন্তিকে ধম্মং উগ্গণ্হিত্ৰাপি ইমেসং সন্তিকে অসোধেত্ৰা মা সজ্ঝাযিত্থাতি দহরসামণেরে আণাপেথা’তি. এৰঞ্হি অম্হাকং লাভসক্কারো ৰড্ঢিস্সতী’’তি. তে সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা তথা ৰদিংসু.
সত্থা তেসং ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ইমস্মিং সাসনে পৰেণিৰসেনেৰ এৰং ৰত্তুং লভতি, ইমে পন লাভসক্কারে নিস্সিতাতি ঞত্ৰা অহং তুম্হে ৰাক্করণমত্তেন সাধুরূপাতি ন ৰদামি. যস্স পনেতে ইস্সাদযো ধম্মা অরহত্তমগ্গেন সমুচ্ছিন্না, এসো এৰ সাধুরূপো’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –
২৬২. ‘‘ন ৰাক্করণমত্তেন, ৰণ্ণপোক্খরতায ৰা;
সাধুরূপো নরো হোতি, ইস্সুকী মচ্ছরী সঠো.
২৬৩. ‘‘যস্স চেতং সমুচ্ছিন্নং, মূলঘচ্চং সমূহতং;
সৰন্তদোসো মেধাৰী, সাধুরূপোতি ৰুচ্চতী’’তি.
তত্থ ন ৰাক্করণমত্তেনাতি ৰচীকরণমত্তেন সদ্দলক্খণসম্পন্নৰচনমত্তেন. ৰণ্ণপোক্খরতায ৰাতি সরীরৰণ্ণস্স মনাপভাৰেন ৰা. নরোতি এত্তকেনেৰ কারণেন পরলাভাদীসু ইস্সামনকো পঞ্চৰিধেন মচ্ছেরেন সমন্নাগতো কেরাটিকভাৰেন সঠো নরো সাধুরূপো ন হোতি. যস্স চেতন্তি যস্স চ পুগ্গলস্সেতং ইস্সাদিদোসজাতং অরহত্তমগ্গঞাণেন সমূলকং ছিন্নং, মূলঘাতং কত্ৰা সমূহতং, সো ৰন্তদোসো ধম্মোজপঞ্ঞায সমন্নাগতো সাধুরূপোতি ৰুচ্চতীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
সম্বহুলভিক্খুৰত্থু পঞ্চমং.
৬. হত্থকৰত্থু
ন মুণ্ডকেন সমণোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা সাৰত্থিযং ৰিহরন্তো হত্থকং আরব্ভ কথেসি.
সো কির ৰাদক্খিত্তো ‘‘তুম্হে অসুকৰেলায অসুকট্ঠানং নাম আগচ্ছেয্যাথ, ৰাদং করিস্সামা’’তি ৰত্ৰা পুরেতরমেৰ তত্থ গন্ত্ৰা ‘‘পস্সথ, তিত্থিযা মম ভযেন নাগতা, এসোৰ পন নেসং পরাজযো’’তিআদীনি ৰত্ৰা ৰাদক্খিত্তো অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরন্তো ৰিচরতি. সত্থা ‘‘হত্থকো কির এৰং করোতী’’তি সুত্ৰা তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, হত্থক, এৰং করোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৰুত্তে, ‘‘কস্মা এৰং করোসি? এৰরূপঞ্হি মুসাৰাদং করোন্তো সীসমুণ্ডনাদিমত্তেনেৰ সমণো নাম ন হোতি. যো পন অণূনি ৰা থূলানি ৰা পাপানি সমেত্ৰা ঠিতো, অযমেৰ সমণো’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –
২৬৪. ‘‘ন মুণ্ডকেন সমণো, অব্বতো অলিকং ভণং;
ইচ্ছালোভসমাপন্নো, সমণো কিং ভৰিস্সতি.
২৬৫. ‘‘যো চ সমেতি পাপানি, অণুং থূলানি সব্বসো;
সমিতত্তা হি পাপানং, সমণোতি পৰুচ্চতী’’তি.
তত্থ মুণ্ডকেনাতি সীসমুণ্ডনমত্তেন. অব্বতোতি সীলৰতেন চ ধুতঙ্গৰতেন চ ৰিরহিতো. অলিকং ভণন্তি মুসাৰাদং ভণন্তো অসম্পত্তেসু আরম্মণেসু ইচ্ছায পত্তেসু চ লোভেন সমন্নাগতো সমণো নাম কিং ভৰিস্সতি? সমেতীতি যো চ পরিত্তানি ৰা মহন্তানি ৰা পাপানি ৰূপসমেতি, সো তেসং সমিতত্তা সমণোতি পৰুচ্চতীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
হত্থকৰত্থু ছট্ঠং.
৭. অঞ্ঞতরব্রাহ্মণৰত্থু
ন তেন ভিক্খু সো হোতীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং ব্রাহ্মণং আরব্ভ কথেসি.
সো কির বাহিরসমযে পব্বজিত্ৰা ভিক্খং চরন্তো চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো অত্তনো সাৰকে ভিক্খায চরণেন ‘ভিক্খূ’তি ৰদতি, মম্পি ‘ভিক্খূ’তি ৰত্তুং ৰট্টতী’’তি. সো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘ভো গোতম, অহম্পি ভিক্খং চরিত্ৰা জীৰামি, মম্পি ‘ভিক্খূ’তি ৰদেহী’’তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘নাহং, ব্রাহ্মণ, ভিক্খনমত্তেন ভিক্খূতি ৰদামি. ন হি ৰিস্সং ধম্মং সমাদায ৰত্তন্তো ভিক্খু নাম হোতি. যো পন সব্বসঙ্খারেসু সঙ্খায চরতি, সো ভিক্খু নামা’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –
২৬৬. ‘‘ন তেন ভিক্খু সো হোতি, যাৰতা ভিক্খতে পরে;
ৰিস্সং ধম্মং সমাদায, ভিক্খু হোতি ন তাৰতা.
২৬৭. ‘‘যোধ পুঞ্ঞঞ্চ পাপঞ্চ, বাহেত্ৰা ব্রহ্মচরিযৰা;
সঙ্খায লোকে চরতি, স ৰে ভিক্খূতি ৰুচ্চতী’’তি.
তত্থ যাৰতাতি যত্তকেন পরে ভিক্খতে, তেন ভিক্খনমত্তেন ভিক্খু নাম ন হোতি. ৰিস্সন্তি ৰিসমং ধম্মং, ৰিস্সগন্ধং ৰা কাযকম্মাদিকং ধম্মং সমাদায চরন্তো ভিক্খু নাম ন হোতি. যোধাতি যো ইধ সাসনে উভযম্পেতং পুঞ্ঞঞ্চ পাপঞ্চ মগ্গব্রহ্মচরিযেন বাহেত্ৰা পনুদিত্ৰা ব্রহ্মচরিযৰা হোতি. সঙ্খাযাতি ঞাণেন. লোকেতি খন্ধাদিলোকে ‘‘ইমে অজ্ঝত্তিকা খন্ধা, ইমে বাহিরা’’তি এৰং সব্বেপি ধম্মে জানিত্ৰা চরতি, সো তেন ঞাণেন কিলেসানং ভিন্নত্তা ‘‘ভিক্খূ’’তি ৰুচ্চতীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
অঞ্ঞতরব্রাহ্মণৰত্থু সত্তমং.
৮. তিত্থিযৰত্থু
ন মোনেনাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো তিত্থিযে আরব্ভ কথেসি.
তে কির ভুত্তট্ঠানেসু মনুস্সানং ‘‘খেমং হোতু, সুখং হোতু, আযু ৰড্ঢতু, অসুকট্ঠানে নাম কললং অত্থি, অসুকট্ঠানে নাম কণ্টকো অত্থি, এৰরূপং ঠানং গন্তুং ন ৰট্টতী’’তিআদিনা নযেন মঙ্গলং ৰত্ৰা পক্কমন্তি. ভিক্খূ পন পঠমবোধিযং অনুমোদনাদীনং অননুঞ্ঞাতকালে ভত্তগ্গে মনুস্সানং অনুমোদনং অকত্ৰা পক্কমন্তি. মনুস্সা ‘‘তিত্থিযানং সন্তিকা মঙ্গলং সুণাম, ভদ্দন্তা পন তুণ্হীভূতা পক্কমন্তী’’তি উজ্ঝাযিংসু. ভিক্খূ তমত্থং সত্থু আরোচেসুং. সত্থা, ‘‘ভিক্খৰে, ইতো পট্ঠায ভত্তগ্গাদীসু যথাসুখং অনুমোদনং করোথ, উপনিসিন্নকথং করোথ, ধম্মং কথেথা’’তি অনুজানি. তে তথা করিংসু. মনুস্সা অনুমোদনাদীনি সুণন্তা উস্সাহপ্পত্তা ভিক্খূ নিমন্তেত্ৰা সক্কারং করোন্তা ৰিচরন্তি. তিত্থিযা পন ‘‘মযং মুনিনো মোনং করোম, সমণস্স গোতমস্স সাৰকা ভত্তগ্গাদীসু মহাকথং কথেন্তা ৰিচরন্তী’’তি উজ্ঝাযিংসু.
সত্থা তমত্থং সুত্ৰা ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, তুণ্হীভাৰমত্তেন ‘মুনী’তি ৰদামি. একচ্চে হি অজানন্তা ন কথেন্তি, একচ্চে অৰিসারদতায, একচ্চে ‘মা নো ইমং অতিসযত্থং অঞ্ঞে জানিংসূ’তি মচ্ছেরেন. তস্মা মোনমত্তেন মুনি ন হোতি, পাপৰূপসমেন পন মুনি নাম হোতী’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –
২৬৮. ‘‘ন মোনেন মুনী হোতি, মূল়্হরূপো অৰিদ্দসু;
যো চ তুলংৰ পগ্গয্হ, ৰরমাদায পণ্ডিতো.
২৬৯. ‘‘পাপানি পরিৰজ্জেতি, স মুনী তেন সো মুনি;
যো মুনাতি উভো লোকে, মুনি তেন পৰুচ্চতী’’তি.
তত্থ ন মোনেনাতি কামঞ্হি মোনেয্যপটিপদাসঙ্খাতেন মগ্গঞাণমোনেন মুনি নাম হোতি, ইধ পন তুণ্হীভাৰং সন্ধায ‘‘মোনেনা’’তি ৰুত্তং. মূল়্হরূপোতি তুচ্ছরূপো. অৰিদ্দসূতি অৰিঞ্ঞূ. এৰরূপো হি তুণ্হীভূতোপি মুনি নাম ন হোতি. অথ ৰা মোনেন মুনি নাম ন হোতি, তুচ্ছসভাৰো পন অৰিঞ্ঞূ চ হোতীতি অত্থো. যো চ তুলংৰ পগয্হাতি যথা হি তুলং গহেত্ৰা ঠিতো অতিরেকং চে হোতি, হরতি. ঊনং চে হোতি, পক্খিপতি. এৰমেৰ যো অতিরেকং হরন্তো ৰিয পাপং হরতি পরিৰজ্জেতি, ঊনকে পক্খিপন্তো ৰিয কুসলং পরিপূরেতি. এৰঞ্চ পন করোন্তো সীলসমাধিপঞ্ঞাৰিমুত্তিৰিমুত্তিঞাণদস্সনসঙ্খাতং ৰরং উত্তমমেৰ আদায পাপানি অকুসলকম্মানি পরিৰজ্জেতি. স মুনীতি সো মুনি নামাতি অত্থো. তেন সো মুনীতি কস্মা পন সো মুনীতি চে? যং হেট্ঠা ৰুত্তকারণং, তেন সো মুনীতি অত্থো. সো মুনাতি উভো লোকেতি যো পুগ্গলো ইমস্মিং খন্ধাদিলোকে তুলং আরোপেত্ৰা মিনন্তো ৰিয ‘‘ইমে অজ্ঝত্তিকা খন্ধা, ইমে বাহিরা’’তিআদিনা নযেন ইমে উভো অত্থে মুনাতি. মুনি তেন পৰুচ্চতীতি তেন কারণেন মুনীতি ৰুচ্চতিযেৰাতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
তিত্থিযৰত্থু অট্ঠমং.
৯. বালিসিকৰত্থু
ন তেন অরিযো হোতীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং অরিযং নাম বালিসিকং আরব্ভ কথেসি.
একদিৰসঞ্হি সত্থা তস্স সোতাপত্তিমগ্গস্সূপনিস্সযং দিস্ৰা সাৰত্থিযা উত্তরদ্ৰারগামে পিণ্ডায চরিত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো ততো আগচ্ছতি. তস্মিং খণে সো বালিসিকো বলিসেন মচ্ছে গণ্হন্তো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং দিস্ৰা বলিসযট্ঠিং ছড্ডেত্ৰা অট্ঠাসি. সত্থা তস্স অৰিদূরে ঠানে নিৰত্তিত্ৰা ঠিতো ‘‘ত্ৰং কিং নামোসী’’তি সারিপুত্তত্থেরাদীনং নামানি পুচ্ছি. তেপি ‘‘অহং সারিপুত্তো অহং মোগ্গল্লানো’’তি অত্তনো অত্তনো নামানি কথযিংসু. বালিসিকো চিন্তেসি – ‘‘সত্থা সব্বেসং নামানি পুচ্ছতি, মমম্পি নামং পুচ্ছিস্সতি মঞ্ঞে’’তি. সত্থা তস্স ইচ্ছং ঞত্ৰা, ‘‘উপাসক, ত্ৰং কো নামোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, অরিযো নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, উপাসক, তাদিসা পাণাতিপাতিনো অরিযা নাম হোন্তি, অরিযা পন মহাজনস্স অহিংসনভাৰে ঠিতা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
২৭০. ‘‘ন তেন অরিযো হোতি, যেন পাণানি হিংসতি;
অহিংসা সব্বপাণানং, অরিযোতি পৰুচ্চতী’’তি.
তত্থ অহিংসাতি অহিংসনেন. ইদং ৰুত্তং হোতি – যেন হি পাণানি হিংসতি, ন তেন কারণেন অরিযো হোতি. যো পন সব্বপাণানং পাণিআদীহি অহিংসনেন মেত্তাদিভাৰনায পতিট্ঠিতত্তা হিংসতো আরাৰ ঠিতো, অযং অরিযোতি ৰুচ্চতীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বালিসিকো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
বালিসিকৰত্থু নৰমং.
১০. সম্বহুলসীলাদিসম্পন্নভিক্খুৰত্থু
ন সীলব্বতমত্তেনাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো সম্বহুলে সীলাদিসম্পন্নে ভিক্খূ আরব্ভ কথেসি.
তেসু কির একচ্চানং এৰং অহোসি – ‘‘মযং সম্পন্নসীলা, মযং ধুতঙ্গধরা, মযং বহুস্সুতা, মযং পন্তসেনাসনৰাসিনো, মযং ঝানলাভিনো, ন অম্হাকং অরহত্তং দুল্লভং, ইচ্ছিতদিৰসেযেৰ অরহত্তং পাপুণিস্সামা’’তি. যেপি তত্থ অনাগামিনো, তেসম্পি এতদহোসি – ‘‘ন অম্হাকং ইদানি অরহত্তং দুল্লভ’’ন্তি. তে সব্বেপি একদিৰসং সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিসিন্না ‘‘অপি নু খো ৰো, ভিক্খৰে, পব্বজিতকিচ্চং মত্থকং পত্ত’’ন্তি সত্থারা পুট্ঠা এৰমাহংসু – ‘‘ভন্তে, মযং এৰরূপা এৰরূপা চ, তস্মা ‘ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণেযেৰ অরহত্তং পত্তুং সমত্থম্হা’তি চিন্তেত্ৰা ৰিহরামা’’তি.
সত্থা তেসং ৰচনং সুত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, ভিক্খুনা নাম পরিসুদ্ধসীলাদিমত্তকেন ৰা অনাগামিসুখপ্পত্তমত্তকেন ৰা ‘অপ্পকং নো ভৰদুক্খ’ন্তি ৰত্তুং ন ৰট্টতি, আসৰক্খযং পন অপ্পত্ৰা ‘সুখিতোম্হী’তি চিত্তং ন উপ্পাদেতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –
২৭১. ‘‘ন সীলব্বতমত্তেন, বাহুসচ্চেন ৰা পন;
অথ ৰা সমাধিলাভেন, ৰিৰিত্তসযনেন ৰা.
২৭২. ‘‘ফুসামি নেক্খম্মসুখং, অপুথুজ্জনসেৰিতং;
ভিক্খু ৰিস্সাসমাপাদি, অপ্পত্তো আসৰক্খয’’ন্তি.
তত্থ সীলব্বতমত্তেনাতি চতুপারিসুদ্ধিসীলমত্তেন ৰা তেরসধুতঙ্গমত্তেন ৰা. বাহুসচ্চেন ৰাতি তিণ্ণং পিটকানং উগ্গহিতমত্তেন ৰা. সমাধিলাভেনাতি অট্ঠসমাপত্তিযা লাভেন. নেক্খম্মসুখন্তি অনাগামিসুখং. তং অনাগামিসুখং ফুসামীতি এত্তকমত্তেন ৰা. অপুথুজ্জনসেৰিতন্তি পুথুজ্জনেহি অসেৰিতং অরিযসেৰিতমেৰ. ভিক্খূতি তেসং অঞ্ঞতরং আলপন্তো আহ. ৰিস্সাসমাপাদীতি ৰিস্সাসং ন আপজ্জেয্য. ইদং ৰুত্তং হোতি – ভিক্খু ইমিনা সম্পন্নসীলাদিভাৰমত্তকেনেৰ ‘‘ময্হং ভৰো অপ্পকো পরিত্তকো’’তি আসৰক্খযসঙ্খাতং অরহত্তং অপ্পত্তো হুত্ৰা ভিক্খু নাম ৰিস্সাসং নাপজ্জেয্য. যথা হি অপ্পমত্তকোপি গূথো দুগ্গন্ধো হোতি, এৰং অপ্পমত্তকোপি ভৰো দুক্খোতি.
দেসনাৰসানে তে ভিক্খূ অরহত্তে পতিট্ঠহংসু, সম্পত্তানম্পি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
সম্বহুলসীলাদিসম্পন্নভিক্খুৰত্থু দসমং.
ধম্মট্ঠৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
একূনৰীসতিমো ৰগ্গো.