৪. লালুদাযিত্থেরৰত্থু

অসজ্ঝাযমলাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো লালুদাযিত্থেরং আরব্ভ কথেসি.

সাৰত্থিযং কির পঞ্চকোটিমত্তা অরিযসাৰকা ৰসন্তি, দ্ৰে কোটিমত্তা পুথুজ্জনা ৰসন্তি. তেসু অরিযসাৰকা পুরেভত্তং দানং দত্ৰা পচ্ছাভত্তং সপ্পিতেলমধুফাণিতৰত্থাদীনি গহেত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা ধম্মকথং সুণন্তি. ধম্মং সুত্ৰা গমনকালে চ সারিপুত্তমোগ্গল্লানানং গুণকথং কথেন্তি. উদাযিত্থেরো তেসং কথং সুত্ৰা ‘‘এতেসং তাৰ ধম্মং সুত্ৰা তুম্হে এৰং কথেথ, মম ধম্মকথং সুত্ৰা কিং নু খো ন কথেস্সথা’’তি ৰদতি. মনুস্সা তস্স কথং সুত্ৰা ‘‘অযং একো ধম্মকথিকো ভৰিস্সতি, ইমস্সপি অম্হেহি ধম্মকথং সোতুং ৰট্টতী’’তি তে একদিৰসং থেরং যাচিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অজ্জ অম্হাকং ধম্মস্সৰনদিৰসো’’তি সঙ্ঘস্স দানং দত্ৰা, ‘‘ভন্তে, তুম্হে অম্হাকং দিৰা ধম্মকথং কথেয্যাথা’’তি আহংসু. সোপি তেসং অধিৰাসেসি.

তেহি ধম্মস্সৰনৰেলায আগন্ত্ৰা, ‘‘ভন্তে, নো ধম্মং কথেথা’’তি ৰুত্তে লালুদাযিত্থেরো আসনে নিসীদিত্ৰা চিত্তবীজনিং গহেত্ৰা চালেন্তো একম্পি ধম্মপদং অদিস্ৰা ‘‘অহং সরভঞ্ঞং ভণিস্সামি, অঞ্ঞো ধম্মকথং কথেতূ’’তি ৰত্ৰা ওতরি. তে অঞ্ঞেন ধম্মকথং কথাপেত্ৰা সরভাণত্থায পুন তং আসনং আরোপযিংসু. সো পুনপি কিঞ্চি অদিস্ৰা ‘‘অহং রত্তিং কথেস্সামি, অঞ্ঞো সরভঞ্ঞং ভণতূ’’তি ৰত্ৰা আসনা ওতরি. তে অঞ্ঞেন সরভঞ্ঞং ভণাপেত্ৰা পুন রত্তিং থেরং আনযিংসু. সো রত্তিম্পি কিঞ্চি অদিস্ৰা ‘‘অহং পচ্চূসকালে কথেস্সামি, রত্তিং অঞ্ঞো কথেতূ’’তি ৰত্ৰা ওতরি. তে অঞ্ঞেন রত্তিং কথাপেত্ৰা পুন পচ্চূসে তং আনযিংসু. সো পুনপি কিঞ্চি নাদ্দস. মহাজনো লেড্ডুদণ্ডাদীনি গহেত্ৰা, ‘‘অন্ধবাল, ত্ৰং সারিপুত্তমোগ্গল্লানানং ৰণ্ণে কথিযমানে এৰঞ্চেৰঞ্চ ৰদেসি, ইদানি কস্মা ন কথেসী’’তি সন্তজ্জেত্ৰা পলাযন্তং অনুবন্ধি. সো পলাযন্তো একিস্সা ৰচ্চকুটিযা পতি.

মহাজনো কথং সমুট্ঠাপেসি – ‘‘অজ্জ লালুদাযী সারিপুত্তমোগ্গল্লানানং গুণকথায পৰত্তমানায উস্সূযন্তো অত্তনো ধম্মকথিকভাৰং পকাসেত্ৰা মনুস্সেহি সক্কারং কত্ৰা ‘ধম্মং সুণোমা’তি ৰুত্তে চতুক্খত্তুং আসনে নিসীদিত্ৰা কথেতব্বযুত্তকং কিঞ্চি অপস্সন্তো ‘ত্ৰং অম্হাকং অয্যেহি সারিপুত্তমোগ্গল্লানত্থেরেহি সদ্ধিং যুগগ্গাহং গণ্হাসী’তি লেড্ডুদণ্ডাদীনি গহেত্ৰা সন্তজ্জেত্ৰা পলাপিযমানো ৰচ্চকুটিযা পতিতো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি এসো গূথকূপে নিমুগ্গোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরিত্ৰা –

‘‘চতুপ্পদো অহং সম্ম, ত্ৰম্পি সম্ম চতুপ্পদো;

এহি সম্ম নিৰত্তস্সু, কিং নু ভীতো পলাযসি.

‘‘অসুচিপূতিলোমোসি, দুগ্গন্ধো ৰাসি সূকর;

সচে যুজ্ঝিতুকামোসি, জযং সম্ম দদামি তে’’তি. (জা. ১.২.৫-৬) –

ইমং জাতকং ৰিত্থারেত্ৰা কথেসি. তদা সীহো সারিপুত্তো অহোসি, সূকরো লালুদাযীতি. সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, লালুদাযিনা অপ্পমত্তকোৰ ধম্মো উগ্গহিতো, সজ্ঝাযং পন নেৰ অকাসি, কিঞ্চি পরিযত্তিং উগ্গহেত্ৰা তস্সা অসজ্ঝাযকরণং মলমেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

২৪১. ‘‘অসজ্ঝাযমলা মন্তা, অনুট্ঠানমলা ঘরা;

মলং ৰণ্ণস্স কোসজ্জং, পমাদো রক্খতো মল’’ন্তি.

তত্থ অসজ্ঝাযমলাতি যাকাচি পরিযত্তি ৰা সিপ্পং ৰা যস্মা অসজ্ঝাযন্তস্স অননুযুঞ্জন্তস্স ৰিনস্সতি ৰা নিরন্তরং ৰা ন উপট্ঠাতি, তস্মা ‘‘অসজ্ঝাযমলা মন্তা’’তি ৰুত্তং. যস্মা পন ঘরাৰাসং ৰসন্তস্স উট্ঠাযুট্ঠায জিণ্ণপটিসঙ্খরণাদীনি অকরোন্তস্স ঘরং নাম ৰিনস্সতি, তস্মা ‘‘অনুট্ঠানমলা ঘরা’’তি ৰুত্তং. যস্মা গিহিস্স ৰা পব্বজিতস্স ৰা কোসজ্জৰসেন সরীরপটিজগ্গনং ৰা পরিক্খারপটিজগ্গনং ৰা অকরোন্তস্স কাযো দুব্বণ্ণো হোতি, তস্মা ‘‘মলং ৰণ্ণস্স কোসজ্জ’’ন্তি ৰুত্তং. যস্মা গাৰো রক্খন্তস্স পমাদৰসেন নিদ্দাযন্তস্স ৰা কীল়ন্তস্স ৰা তা গাৰো অতিত্থপক্খন্দনাদিনা ৰা ৰাল়মিগচোরাদিউপদ্দৰেন ৰা পরেসং সালিখেত্তাদীনি ওতরিত্ৰা খাদনৰসেন ৰিনাসং আপজ্জন্তি, সযম্পি দণ্ডং ৰা পরিভাসং ৰা পাপুণাতি, পব্বজিতং ৰা পন ছ দ্ৰারানি অরক্খন্তং পমাদৰসেন কিলেসা ওতরিত্ৰা সাসনা চাৰেন্তি, তস্মা ‘‘পমাদো রক্খতো মল’’ন্তি ৰুত্তং. সো হিস্স ৰিনাসাৰহনেন মলট্ঠানিযত্তা মলন্তি অত্থো.

দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

লালুদাযিত্থেরৰত্থু চতুত্থং.