১৭. কোধৰগ্গো
১. রোহিনীখত্তিযকঞ্ঞাৰত্থু
কোধং জহেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা নিগ্রোধারামে ৰিহরন্তো রোহিনিং নাম খত্তিযকঞ্ঞং আরব্ভ কথেসি.
একস্মিং কির সমযে আযস্মা অনুরুদ্ধো পঞ্চসতেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং কপিলৰত্থুং অগমাসি. অথস্স ঞাতকা ‘‘থেরো আগতো’’তি সুত্ৰা থেরস্স সন্তিকং অগমংসু ঠপেত্ৰা রোহিনিং নাম থেরস্স ভগিনিং. থেরো ঞাতকে পুচ্ছি ‘‘কহং, রোহিনী’’তি? ‘‘গেহে, ভন্তে’’তি. ‘‘কস্মা ইধ নাগতা’’তি? ‘‘সরীরে তস্সা ছৰিরোগো উপ্পন্নোতি লজ্জায নাগতা, ভন্তে’’তি. থেরো ‘‘পক্কোসথ ন’’ন্তি পক্কোসাপেত্ৰা পটকঞ্চুকং পটিমুঞ্চিত্ৰা আগতং এৰমাহ – ‘‘রোহিনি, কস্মা নাগতাসী’’তি? ‘‘সরীরে মে, ভন্তে, ছৰিরোগো উপ্পন্নো, তস্মা লজ্জায নাগতাম্হী’’তি. ‘‘কিং পন তে পুঞ্ঞং কাতুং ন ৰট্টতী’’তি? ‘‘কিং করোমি, ভন্তে’’তি? ‘‘আসনসালং কারেহী’’তি. ‘‘কিং গহেত্ৰা’’তি? ‘‘কিং তে পসাধনভণ্ডকং নত্থী’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং মূল’’ন্তি? ‘‘দসসহস্সমূলং ভৰিস্সতী’’তি. ‘‘তেন হি তং ৰিস্সজ্জেত্ৰা আসনসালং কারেহী’’তি. ‘‘কো মে, ভন্তে, কারেস্সতী’’তি? থেরো সমীপে ঠিতঞাতকে ওলোকেত্ৰা ‘‘তুম্হাকং ভারো হোতূ’’তি আহ. ‘‘তুম্হে পন, ভন্তে, কিং করিস্সথা’’তি? ‘‘অহম্পি ইধেৰ ভৰিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি এতিস্সা দব্বসম্ভারে আহরথা’’তি. তে ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি আহরিংসু.
থেরো আসনসালং সংৰিদহন্তো রোহিনিং আহ – ‘‘দ্ৰিভূমিকং আসনসালং কারেত্ৰা উপরি পদরানং দিন্নকালতো পট্ঠায হেট্ঠাসালং নিবদ্ধং সম্মজ্জিত্ৰা আসনানি পঞ্ঞাপেহি, নিবদ্ধং পানীযঘটে উপট্ঠাপেহী’’তি. সা ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি পসাধনভণ্ডকং ৰিস্সজ্জেত্ৰা দ্ৰিভূমিকআসনসালং কারেত্ৰা উপরি পদরানং দিন্নকালতো পট্ঠায হেট্ঠাসালং সম্মজ্জনাদীনি অকাসি. নিবদ্ধং ভিক্খূ নিসীদন্তি. অথস্সা আসনসালং সম্মজ্জন্তিযাৰ ছৰিরোগো মিলাযি. সা আসনসালায নিট্ঠিতায বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা আসনসালং পূরেত্ৰা নিসিন্নস্স বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং অদাসি. সত্থা কতভত্তকিচ্চো ‘‘কস্সেতং দান’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘ভগিনিযা মে, ভন্তে, রোহিনিযা’’তি. ‘‘সা পন কহ’’ন্তি? ‘‘গেহে, ভন্তে’’তি. ‘‘পক্কোসথ ন’’ন্তি? সা আগন্তুং ন ইচ্ছি. অথ নং সত্থা অনিচ্ছমানম্পি পক্কোসাপেসিযেৰ. আগন্ত্ৰা চ পন ৰন্দিত্ৰা নিসিন্নং আহ – ‘‘রোহিনি, কস্মা নাগমিত্থা’’তি? ‘‘সরীরে মে, ভন্তে, ছৰিরোগো অত্থি, তেন লজ্জমানা নাগতাম্হী’’তি. ‘‘জানাসি পন কিং তে নিস্সায এস উপ্পন্নো’’তি? ‘‘ন জানামি, ভন্তে’’তি. ‘‘তৰ কোধং নিস্সায উপ্পন্নো এসো’’তি. ‘‘কিং পন মে, ভন্তে, কত’’ন্তি? ‘‘তেন হি সুণাহী’’তি. অথস্সা সত্থা অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিরঞ্ঞো অগ্গমহেসী একিস্সা রঞ্ঞো নাটকিত্থিযা আঘাতং বন্ধিত্ৰা ‘‘দুক্খমস্সা উপ্পাদেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা মহাকচ্ছুফলানি আহরাপেত্ৰা তং নাটকিত্থিং অত্তনো সন্তিকং পক্কোসাপেত্ৰা যথা সা ন জানাতি, এৰমস্সা সযনে চেৰ পাৰারকোজৰাদীনঞ্চ অন্তরেসু কচ্ছুচুণ্ণানি ঠপাপেসি, কেল়িং কুরুমানা ৰিয তস্সা সরীরেপি ওকিরি. তং খণংযেৰ তস্সা সরীরং উপ্পক্কুপ্পক্কং গণ্ডাগণ্ডজাতং অহোসি. সা কণ্ডুৰন্তী গন্ত্ৰা সযনে নিপজ্জি, তত্রাপিস্সা কচ্ছুচুণ্ণেহি খাদিযমানায খরতরা ৰেদনা উপ্পজ্জি. তদা অগ্গমহেসী রোহিনী অহোসীতি.
সত্থা ইমং অতীতং আহরিত্ৰা, ‘‘রোহিনি, তদা তযাৰেতং কম্মং কতং. অপ্পমত্তকোপি হি কোধো ৰা ইস্সা ৰা কাতুং ন যুত্তরূপো এৰা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
২২১. ‘‘কোধং জহে ৰিপ্পজহেয্য মানং,
সংযোজনং সব্বমতিক্কমেয্য;
তং নামরূপস্মিমসজ্জমানং,
অকিঞ্চনং নানুপতন্তি দুক্খা’’তি.
তত্থ কোধন্তি সব্বাকারম্পি কোধং নৰৰিধম্পি মানং জহেয্য. সংযোজনন্তি কামরাগসংযোজনাদিকং দসৰিধম্পি সব্বসংযোজনং অতিক্কমেয্য. অসজ্জমানন্তি অলগ্গমানং. যো হি ‘‘মম রূপং মম ৰেদনা’’তিআদিনা নযেন নামরূপং পটিগ্গণ্হাতি, তস্মিঞ্চ ভিজ্জমানে সোচতি ৰিহঞ্ঞতি, অযং নামরূপস্মিং সজ্জতি নাম. এৰং অগ্গণ্হন্তো অৰিহঞ্ঞন্তো ন সজ্জতি নাম. তং পুগ্গলং এৰং অসজ্জমানং রাগাদীনং অভাৰেন অকিঞ্চনং দুক্খা নাম নানুপতন্তীতি অত্থো. দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি. রোহিনীপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতা, তঙ্খণঞ্ঞেৰস্সা সরীরং সুৰণ্ণৰণ্ণং অহোসি.
সা ততো চুতা তাৰতিংসভৰনে চতুন্নং দেৰপুত্তানং সীমন্তরে নিব্বত্তিত্ৰা পাসাদিকা রূপসোভগ্গপ্পত্তা অহোসি. চত্তারোপি দেৰপুত্তা তং দিস্ৰা উপ্পন্নসিনেহা হুত্ৰা ‘‘মম সীমায অন্তো নিব্বত্তা, মম সীমায অন্তো নিব্বত্তা’’তি ৰিৰদন্তা সক্কস্স দেৰরঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা, ‘‘দেৰ, ইমং নো নিস্সায অড্ডো উপ্পন্নো, তং ৰিনিচ্ছিনাথা’’তি আহংসু. সক্কোপি তং ওলোকেত্ৰাৰ উপ্পন্নসিনেহো হুত্ৰা এৰমাহ – ‘‘ইমায ৰো দিট্ঠকালতো পট্ঠায কথং চিত্তানি উপ্পন্নানী’’তি. অথেকো আহ – ‘‘মম তাৰ উপ্পন্নচিত্তং সঙ্গামভেরি ৰিয সন্নিসীদিতুং নাসক্খী’’তি. দুতিযো ‘‘মম চিত্তং পব্বতনদী ৰিয সীঘং পৰত্ততিযেৰা’’তি. ততিযো ‘‘মম ইমিস্সা দিট্ঠকালতো পট্ঠায কক্কটস্স ৰিয অক্খীনি নিক্খমিংসূ’’তি. চতুত্থো ‘‘মম চিত্তং চেতিযে উস্সাপিতধজো ৰিয নিচ্চলং ঠাতুং নাসক্খী’’তি. অথ নে সক্কো আহ – ‘‘তাতা, তুম্হাকং তাৰ চিত্তানি পসয্হরূপানি, অহং পন ইমং লভন্তো জীৰিস্সামি, অলভন্তস্স মে মরণং ভৰিস্সতী’’তি. দেৰপুত্তা, ‘‘মহারাজ, তুম্হাকং মরণেন অত্থো নত্থী’’তি তং সক্কস্স ৰিস্সজ্জেত্ৰা পক্কমিংসু. সা সক্কস্স পিযা অহোসি মনাপা. ‘‘অসুককীল়ং নাম গচ্ছামা’’তি ৰুত্তে সক্কো তস্সা ৰচনং পটিক্খিপিতুং নাসক্খীতি.
রোহিনীখত্তিযকঞ্ঞাৰত্থু পঠমং.
২. অঞ্ঞতরভিক্খুৰত্থু
যো ৰে উপ্পতিতন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা অগ্গাল়ৰে চেতিযে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আরব্ভ কথেসি.
সত্থারা হি ভিক্খুসঙ্ঘস্স সেনাসনে অনুঞ্ঞাতে রাজগহসেট্ঠিআদীহি সেনাসনেসু করিযমানেসু একো আল়ৰিকো ভিক্খু অত্তনো সেনাসনং করোন্তো একং মনাপরুক্খং দিস্ৰা ছিন্দিতুং আরভি. তত্থ পন নিব্বত্তা একা তরুণপুত্তা দেৰতা পুত্তং অঙ্কেনাদায ঠিতা যাচি ‘‘মা মে, সামি, ৰিমানং ছিন্দি, ন সক্খিস্সামি পুত্তং আদায অনাৰাসা ৰিচরিতু’’ন্তি. সো ‘‘অহং অঞ্ঞত্র ঈদিসং রুক্খং ন লভিস্সামী’’তি তস্সা ৰচনং নাদিযি. সা ‘‘ইমম্পি তাৰ দারকং ওলোকেত্ৰা ওরমিস্সতী’’তি পুত্তং রুক্খসাখায ঠপেসি. সোপি ভিক্খু উক্খিপিতং ফরসুং সন্ধারেতুং অসক্কোন্তো দারকস্স বাহুং ছিন্দি, দেৰতা উপ্পন্নবলৰকোধা ‘‘পহরিত্ৰা নং মারেস্সামী’’তি উভো হত্থে উক্খিপিত্ৰা এৰং তাৰ চিন্তেসি – ‘‘অযং ভিক্খু সীলৰা. সচাহং ইমং মারেস্সামি, নিরযগামিনী ভৰিস্সামি. সেসদেৰতাপি অত্তনো রুক্খং ছিন্দন্তে ভিক্খূ দিস্ৰা ‘অসুকদেৰতায এৰং নাম মারিতো ভিক্খূ’তি মং পমাণং কত্ৰা ভিক্খূ মারেস্সন্তি. অযঞ্চ সসামিকো ভিক্খু, সামিকস্সেৰ নং কথেস্সামী’’তি উক্খিত্তহত্থে অপনেত্ৰা রোদমানা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা ‘‘কিং দেৰতে’’তি আহ. সা, ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং মে সাৰকেন ইদং নাম কতং, অহম্পি নং মারেতুকামা হুত্ৰা ইদং নাম চিন্তেত্ৰা অমারেত্ৰাৰ ইধাগতা’’তি সব্বং তং পৰত্তিং ৰিত্থারতো আরোচেসি.
সত্থা তং সুত্ৰা ‘‘সাধু, সাধু দেৰতে, সাধু তে কতং এৰং উগ্গতং কোপং ভন্তং রথং ৰিয নিগ্গণ্হমানাযা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
২২২. ‘‘যো ৰে উপ্পতিতং কোধং, রথং ভন্তংৰ ৰারযে;
তমহং সারথিং ব্রূমি, রস্মিগ্গাহো ইতরো জনো’’তি.
তত্থ উপ্পতিতন্তি উপ্পন্নং. রথং ভন্তং ৰাতি যথা নাম ছেকো সারথি অতিৰেগেন ধাৰন্তং রথং নিগ্গণ্হিত্ৰা যথিচ্ছকং ঠপেতি, এৰং যো পুগ্গলো উপ্পন্নং কোধং ৰারযে নিগ্গণ্হিতুং সক্কোতি. তমহন্তি তং অহং সারথিং ব্রূমি. ইতরো জনোতি ইতরো পন রাজউপরাজাদীনং রথসারথিজনো রস্মিগ্গাহো নাম হোতি, ন উত্তমসারথীতি.
দেসনাৰসানে দেৰতা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, সম্পত্তপরিসাযপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
দেৰতা পন সোতাপন্না হুত্ৰাপি রোদমানা অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা ‘‘কিং দেৰতে’’তি পুচ্ছিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ৰিমানং মে নট্ঠং, ইদানি কিং করিস্সামী’’তি ৰুত্তে, ‘‘অলং দেৰতে, মা চিন্তযি, অহং তে ৰিমানং দস্সামী’’তি জেতৰনে গন্ধকুটিসমীপে পুরিমদিৰসে চুতদেৰতং একং রুক্খং অপদিসন্তো ‘‘অমুকস্মিং ওকাসে রুক্খো ৰিৰিত্তো, তত্থ উপগচ্ছা’’তি আহ. সা তত্থ উপগঞ্ছি. ততো পট্ঠায ‘‘বুদ্ধদত্তিযং ইমিস্সা ৰিমান’’ন্তি মহেসক্খদেৰতাপি আগন্ত্ৰা তং চালেতুং নাসক্খিংসু. সত্থা তং অত্থুপ্পত্তিং কত্ৰা ভিক্খূনং ভূতগামসিক্খাপদং পঞ্ঞাপেসীতি.
অঞ্ঞতরভিক্খুৰত্থু দুতিযং.
৩. উত্তরাউপাসিকাৰত্থু
অক্কোধেন জিনে কোধন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো উত্তরায গেহে কতভত্তকিচ্চো উত্তরং উপাসিকং আরব্ভ কথেসি.
তত্রাযমনুপুব্বী কথা – রাজগহে কির সুমনসেট্ঠিং নিস্সায পুণ্ণো নাম দলিদ্দো ভতিং কত্ৰা জীৰতি. তস্স ভরিযা চ উত্তরা নাম ধীতা চাতি দ্ৰেযেৰ গেহমানুসকা. অথেকদিৰসং ‘‘সত্তাহং নক্খত্তং কীল়িতব্ব’’ন্তি রাজগহে ঘোসনং করিংসু. তং সুত্ৰা সুমনসেট্ঠি পাতোৰ আগতং পুণ্ণং আমন্তেত্ৰা, ‘‘তাত, অম্হাকং পরিজনো নক্খত্তং কীল়িতুকামো, ত্ৰং কিং নক্খত্তং কীল়িস্সসি, উদাহু ভতিং করিস্সসী’’তি আহ. ‘‘সামি, নক্খত্তং নাম সধনানং হোতি, মম পন গেহে স্ৰাতনায যাগুতণ্ডুলম্পি নত্থি, কিং মে নক্খত্তেন, গোণে লভন্তো কসিতুং গমিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি গোণে গণ্হাহী’’তি. সো বলৰগোণে চ নঙ্গলঞ্চ গহেত্ৰা, ‘‘ভদ্দে, নাগরা নক্খত্তং কীল়ন্তি, অহং দলিদ্দতায ভতিং কাতুং গমিস্সামি, ময্হম্পি তাৰ অজ্জ দ্ৰিগুণং নিৰাপং পচিত্ৰা ভত্তং আহরেয্যাসী’’তি ভরিযং ৰত্ৰা খেত্তং অগমাসি.
সারিপুত্তত্থেরোপি সত্তাহং নিরোধসমাপন্নো তং দিৰসং ৰুট্ঠায ‘‘কস্স নু খো অজ্জ মযা সঙ্গহং কাতুং ৰট্টতী’’তি ওলোকেন্তো পুণ্ণং অত্তনো ঞাণজালস্স অন্তো পৰিট্ঠং দিস্ৰা ‘‘সদ্ধো নু খো এস, সক্খিস্সতি ৰা মে সঙ্গহং কাতু’’ন্তি ওলোকেন্তো তস্স সদ্ধভাৰঞ্চ সঙ্গহং কাতুং সমত্থভাৰঞ্চ তপ্পচ্চযা চস্স মহাসম্পত্তিপটিলাভঞ্চ ঞত্ৰা পত্তচীৰরমাদায তস্স কসনট্ঠানং গন্ত্ৰা আৰাটতীরে একং গুম্বং ওলোকেন্তো অট্ঠাসি.
পুণ্ণো থেরং দিস্ৰাৰ কসিং ঠপেত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন থেরং ৰন্দিত্ৰা ‘‘দন্তকট্ঠেন অত্থো ভৰিস্সতী’’তি দন্তকট্ঠং কপ্পিযং কত্ৰা অদাসি. অথস্স থেরো পত্তঞ্চ পরিস্সাৰনঞ্চ নীহরিত্ৰা অদাসি. সো ‘‘পানীযেন অত্থো ভৰিস্সতী’’তি তং আদায পানীযং পরিস্সাৰেত্ৰা অদাসি. থেরো চিন্তেসি – ‘‘অযং পরেসং পচ্ছিমগেহে ৰসতি. সচস্স গেহদ্ৰারং গমিস্সামি, ইমস্স ভরিযা মং দট্ঠুং ন লভিস্সতি. যাৰস্সা ভত্তং আদায মগ্গং পটিপজ্জতি, তাৰ ইধেৰ ভৰিস্সামী’’তি. সো তত্থেৰ থোকং ৰীতিনামেত্ৰা তস্স মগ্গারুল়্হভাৰং ঞত্ৰা অন্তোনগরাভিমুখো পাযাসি.
সা অন্তরামগ্গে থেরং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অপ্পেকদাহং দেয্যধম্মে সতি অয্যং ন পস্সামি, অপ্পেকদা মে অয্যং পস্সন্তিযা দেয্যধম্মো ন হোতি. অজ্জ পন মে অয্যো চ দিট্ঠো, দেয্যধম্মো চাযং অত্থি, করিস্সতি নু খো মে সঙ্গহ’’ন্তি. সা ভত্তভাজনং ওরোপেত্ৰা থেরং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ইদং লূখং ৰা পণীতং ৰাতি অচিন্তেত্ৰা দাসস্স ৰো সঙ্গহং করোথা’’তি আহ. থেরো পত্তং উপনামেত্ৰা তায একেন হত্থেন ভাজনং ধারেত্ৰা একেন হত্থেন ততো ভত্তং দদমানায উপড্ঢভত্তে দিন্নে ‘‘অল’’ন্তি হত্থেন পত্তং পিদহি. সা, ‘‘ভন্তে, একোৰ পটিৰিসো, ন সক্কা দ্ৰিধা কাতুং. তুম্হাকং দাসস্স ইধলোকসঙ্গহং অকত্ৰা পরলোকসঙ্গহং করোথ, নিরৰসেসমেৰ দাতুকামম্হী’’তি ৰত্ৰা সব্বমেৰ থেরস্স পত্তে পতিট্ঠপেত্ৰা ‘‘তুম্হেহি দিট্ঠধম্মস্সেৰ ভাগী অস্স’’ন্তি পত্থনং অকাসি. থেরো ‘‘এৰং হোতূ’’তি ৰত্ৰা ঠিতকোৰ অনুমোদনং করিত্ৰা একস্মিং উদকফাসুকট্ঠানে নিসীদিত্ৰা ভত্তকিচ্চমকাসি. সাপি নিৰত্তিত্ৰা তণ্ডুলে পরিযেসিত্ৰা ভত্তং পচি. পুণ্ণোপি অড্ঢকরীসমত্তট্ঠানং কসিত্ৰা জিঘচ্ছং সহিতুং অসক্কোন্তো গোণে ৰিস্সজ্জেত্ৰা একরুক্খচ্ছাযং পৰিসিত্ৰা মগ্গং ওলোকেন্তো নিসীদি.
অথস্স ভরিযা ভত্তং আদায গচ্ছমানা তং দিস্ৰাৰ ‘‘এস জিঘচ্ছায পীল়িতো মং ওলোকেন্তো নিসিন্নো. সচে মং ‘অতিৰিয জে চিরাযী’তি তজ্জেত্ৰা পতোদলট্ঠিযা মং পহরিস্সতি, মযা কতকম্মং নিরত্থকং ভৰিস্সতি. পটিকচ্চেৰস্স আরোচেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা এৰমাহ – ‘‘সামি, অজ্জেকদিৰসং চিত্তং পসাদেহি, মা মযা কতকম্মং নিরত্থকং করি. অহঞ্হি পাতোৰ তে ভত্তং আহরন্তী অন্তরামগ্গে ধম্মসেনাপতিং দিস্ৰা তৰ ভত্তং তস্স দত্ৰা পুন গন্ত্ৰা ভত্তং পচিত্ৰা আগতা, পসাদেহি, সামি, চিত্ত’’ন্তি. সো ‘‘কিং ৰদেসি, ভদ্দে’’তি পুচ্ছিত্ৰা পুন তমত্থং সুত্ৰা, ‘‘ভদ্দে, সাধু ৰত তে কতং মম ভত্তং অয্যস্স দদমানায, মযাপিস্স অজ্জ পাতোৰ দন্তকট্ঠঞ্চ মুখোদকঞ্চ দিন্ন’’ন্তি পসন্নমানসো তং ৰচনং অভিনন্দিত্ৰা উস্সুরে লদ্ধভত্ততায কিলন্তকাযো তস্সা অঙ্কে সীসং কত্ৰা নিদ্দং ওক্কমি.
অথস্স পাতোৰ কসিতট্ঠানং পংসুচুণ্ণং উপাদায সব্বং রত্তসুৰণ্ণং কণিকারপুপ্ফরাসি ৰিয সোভমানং অট্ঠাসি. সো পবুদ্ধো ওলোকেত্ৰা ভরিযং আহ – ‘‘ভদ্দে, এতং কসিতট্ঠানং সব্বং মম সুৰণ্ণং হুত্ৰা পঞ্ঞাযতি, কিং নু খো মে অতিউস্সুরে লদ্ধভত্ততায অক্খীনি ভমন্তী’’তি. ‘‘সামি, ময্হম্পি এৰমেৰ পঞ্ঞাযতী’’তি. সো উট্ঠায তত্থ গন্ত্ৰা একপিণ্ডং গহেত্ৰা নঙ্গলসীসে পহরিত্ৰা সুৰণ্ণভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অহো অয্যস্স ধম্মসেনাপতিস্স মে দিন্নদানেন অজ্জেৰ ৰিপাকো দস্সিতো, ন খো পন সক্কা এত্তকং ধনং পটিচ্ছাদেত্ৰা পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি ভরিযায আভতং ভত্তপাতিং সুৰণ্ণস্স পূরেত্ৰা রাজকুলং গন্ত্ৰা রঞ্ঞা কতোকাসো পৰিসিত্ৰা রাজানং অভিৰাদেত্ৰা ‘‘কিং, তাতা’’তি ৰুত্তে, ‘‘দেৰ, অজ্জ মযা কসিতট্ঠানং সব্বং সুৰণ্ণভরিতমেৰ হুত্ৰা ঠিতং, ইদং সুৰণ্ণং আহরাপেতুং ৰট্টতী’’তি. ‘‘কোসি ত্ৰ’’ন্তি? ‘‘পুণ্ণো নাম অহ’’ন্তি. ‘‘কিং পন তে অজ্জ কত’’ন্তি? ‘‘ধম্মসেনাপতিস্স মে অজ্জ পাতোৰ দন্তকট্ঠঞ্চ মুখোদকঞ্চ দিন্নং, ভরিযাযপি মে ময্হং আহরণভত্তং তস্সেৰ দিন্ন’’ন্তি.
তং সুত্ৰা রাজা ‘‘অজ্জেৰ কির, ভো, ধম্মসেনাপতিস্স দিন্নদানেন ৰিপাকো দস্সিতো’’তি ৰত্ৰা, ‘‘তাত, কিং করোমী’’তি পুচ্ছি. ‘‘বহূনি সকটসহস্সানি পহিণিত্ৰা সুৰণ্ণং আহরাপেথা’’তি. রাজা সকটানি পহিণি. রাজপুরিসেসু ‘‘রঞ্ঞো সন্তক’’ন্তি গণ্হন্তেসু গহিতগহিতং মত্তিকাৰ হোতি. তে গন্ত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেত্ৰা ‘‘তুম্হেহি কিন্তি ৰত্ৰা গহিত’’ন্তি. পুট্ঠা ‘‘তুম্হাকং সন্তক’’ন্তি আহংসু. ন ময্হং, তাতা, সন্তকং, গচ্ছথ ‘‘পুণ্ণস্স সন্তক’’ন্তি ৰত্ৰা গণ্হথাতি. তে তথা করিংসু, গহিতগহিতং সুৰণ্ণমেৰ অহোসি. সব্বম্পি আহরিত্ৰা রাজঙ্গণে রাসিমকংসু, অসীতিহত্থুব্বেধো রাসি অহোসি. রাজা নাগরে সন্নিপাতেত্ৰা ‘‘ইমস্মিং নগরে অত্থি কস্সচি এত্তকং সুৰণ্ণ’’ন্তি? ‘‘নত্থি, দেৰা’’তি. ‘‘কিং পনস্স দাতুং ৰট্টতী’’তি? ‘‘সেট্ঠিছত্তং, দেৰা’’তি. রাজা ‘‘বাহুধনসেট্ঠি নাম হোতূ’’তি মহন্তেন ভোগেন সদ্ধিং তস্স সেট্ঠিছত্তমদাসি. অথ নং সো আহ – ‘‘মযং, দেৰ, এত্তকং কালং পরকুলে ৰসিম্হা, ৰসনট্ঠানং নো দেথা’’তি. ‘‘তেন হি পস্স, এস গুম্বো পঞ্ঞাযতি, এতং হরাপেত্ৰা গেহং কারেহী’’তি পুরাণসেট্ঠিস্স গেহট্ঠানং আচিক্খি. সো তস্মিং ঠানে কতিপাহেনেৰ গেহং কারাপেত্ৰা গেহপ্পৰেসনমঙ্গলঞ্চ ছত্তমঙ্গলঞ্চ একতোৰ করোন্তো সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং অদাসি. অথস্স সত্থা অনুমোদনং করোন্তো অনুপুব্বিং কথং কথেসি. ধম্মকথাৰসানে পুণ্ণসেট্ঠি চ ভরিযা চস্স ধীতা চ উত্তরাতি তযো জনা সোতাপন্না অহেসুং.
অপরভাগে রাজগহসেট্ঠি পুণ্ণসেট্ঠিনো ধীতরং অত্তনো পুত্তস্স ৰারেসি. সো ‘‘নাহং দস্সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘মা এৰং করোতু, এত্তকং কালং অম্হে নিস্সায ৰসন্তেনেৰ তে সম্পত্তি লদ্ধা, দেতু মে পুত্তস্স ধীতর’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘সো মিচ্ছাদিট্ঠিকো, মম ধীতা তীহি রতনেহি ৰিনা ৰত্তিতুং ন সক্কোতি, নেৰস্স ধীতরং দস্সামী’’তি আহ. অথ নং বহূ সেট্ঠিগণাদযো কুলপুত্তা ‘‘মা তেন সদ্ধিং ৰিস্সাসং ভিন্দি, দেহিস্স ধীতর’’ন্তি যাচিংসু. সো তেসং ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা আসাল়্হিপুণ্ণমাযং ধীতরং অদাসি. সা পতিকুলং গতকালতো পট্ঠায ভিক্খুং ৰা ভিক্খুনিং ৰা উপসঙ্কমিতুং দানং ৰা দাতুং ধম্মং ৰা সোতুং নালত্থ. এৰং অড্ঢতিযেসু মাসেসু ৰীতিৰত্তেসু সন্তিকে ঠিতং পরিচারিকং পুচ্ছি – ‘‘ইদানি কিত্তকং অন্তোৰস্সস্স অৰসিট্ঠ’’ন্তি? ‘‘অড্ঢমাসো, অয্যে’’তি. সা পিতু সাসনং পহিণি ‘‘কস্মা মং এৰরূপে বন্ধনাগারে পক্খিপিংসু, ৰরং মে লক্খণাহতং কত্ৰা পরেসং দাসিং সাৰেতুং. এৰরূপস্স মিচ্ছাদিট্ঠিকুলস্স দাতুং ন ৰট্টতি. আগতকালতো পট্ঠায ভিক্খুদস্সনাদীসু একম্পি পুঞ্ঞং কাতুং ন লভামী’’তি.
অথস্সা পিতা ‘‘দুক্খিতা ৰত মে ধীতা’’তি অনত্তমনতং পৰেদেত্ৰা পঞ্চদস কহাপণসহস্সানি পেসেসি ‘‘ইমস্মিং নগরে সিরিমা নাম গণিকা অত্থি, দেৰসিকং সহস্সং গণ্হাতি. ইমেহি কহাপণেহি তং আনেত্ৰা সামিকস্স পাদপরিচারিকং কত্ৰা সযং পুঞ্ঞানি করোতূ’’তি. সা সিরিমং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সহাযিকে ইমে কহাপণে গহেত্ৰা ইমং অড্ঢমাসং তৰ সহাযকং পরিচরাহী’’তি আহ. সা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণি. সা তং আদায সামিকস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা তেন সিরিমং দিস্ৰা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি ৰুত্তে, ‘‘সামি, ইমং অড্ঢমাসং মম সহাযিকা তুম্হে পরিচরতু, অহং পন ইমং অড্ঢমাসং দানঞ্চেৰ দাতুকামা ধম্মঞ্চ সোতুকামা’’তি আহ. সো তং অভিরূপং ইত্থিং দিস্ৰা উপ্পন্নসিনেহো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি.
উত্তরাপি খো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ইমং অড্ঢমাসং অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৰা ইধেৰ ভিক্খা গহেতব্বা’’তি সত্থু পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা ‘‘ইতো দানি পট্ঠায যাৰ মহাপৰারণা, তাৰ সত্থারং উপট্ঠাতুং ধম্মঞ্চ সোতুং লভিস্সামী’’তি তুট্ঠমানসা ‘‘এৰং যাগুং পচথ, এৰং পূৰে পচথা’’তি মহানসে সব্বকিচ্চানি সংৰিদহন্তী ৰিচরতি. অথস্সা সামিকো ‘‘স্ৰে পৰারণা ভৰিস্সতী’’তি মহানসাভিমুখো ৰাতপানে ঠত্ৰা ‘‘কিং নু খো করোন্তী সা অন্ধবালা ৰিচরতী’’তি ওলোকেন্তো তং সেট্ঠীধীতরং সেদকিলিন্নং ছারিকায ওকিণ্ণং অঙ্গারমসিমক্খিতং তথা সংৰিদহিত্ৰা ৰিচরমানং দিস্ৰা ‘‘অহো অন্ধবালা এৰরূপে ঠানে ইমং সিরিসম্পত্তিং নানুভৰতি, ‘মুণ্ডকসমণে উপট্ঠহিস্সামী’তি তুট্ঠচিত্তা ৰিচরতী’’তি হসিত্ৰা অপগঞ্ছি.
তস্মিং অপগতে তস্স সন্তিকে ঠিতা সিরিমা ‘‘কিং নু খো ওলোকেত্ৰা এস হসী’’তি তেনেৰ ৰাতপানেন ওলোকেন্তী উত্তরং দিস্ৰা ‘‘ইমং ওলোকেত্ৰা ইমিনা হসিতং, অদ্ধা ইমস্স এতায সদ্ধিং সন্থৰো অত্থী’’তি চিন্তেসি. সা কির অড্ঢমাসং তস্মিং গেহে বাহিরকইত্থী হুত্ৰা ৰসমানাপি তং সম্পত্তিং অনুভৰমানা অত্তনো বাহিরকইত্থিভাৰং অজানিত্ৰা ‘‘অহং ঘরসামিনী’’তি সঞ্ঞমকাসি. সা উত্তরায আঘাতং বন্ধিত্ৰা ‘‘দুক্খমস্সা উপ্পাদেস্সামী’’তি পাসাদা ওরুয্হ মহানসং পৰিসিত্ৰা পূৰপচনট্ঠানে পক্কুথিতং সপ্পিং কটচ্ছুনা আদায উত্তরাভিমুখং পাযাসি. উত্তরা তং আগচ্ছন্তিং দিস্ৰা ‘‘মম সহাযিকায ময্হং উপকারো কতো, চক্কৰাল়ং অতিসম্বাধং, ব্রহ্মলোকো অতিনীচকো, মম সহাযিকায গুণোৰ মহন্তো. অহঞ্হি এতং নিস্সায দানঞ্চ দাতুং ধম্মঞ্চ সোতুং লভিং. সচে মম এতিস্সা উপরি কোপো অত্থি, ইদং সপ্পি মং দহতু. সচে নত্থি, মা দহতূ’’তি তং মেত্তায ফরি. তায তস্সা মত্থকে আসিত্তং পক্কুথিতসপ্পি সীতুদকং ৰিয অহোসি.
অথ নং ‘‘ইদং সীতলং ভৰিস্সতী’’তি কটচ্ছুং পূরেত্ৰা আদায আগচ্ছন্তিং উত্তরায দাসিযো দিস্ৰা ‘‘অপেহি দুব্বিনীতে, ন ত্ৰং অম্হাকং অয্যায পক্কুথিতং সপ্পিং আসিঞ্চিতুং অনুচ্ছৰিকা’’তি সন্তজ্জেন্তিযো ইতো চিতো চ উট্ঠায হত্থেহি চ পাদেহি চ পোথেত্ৰা ভূমিযং পাতেসুং. উত্তরা ৰারেন্তীপি ৰারেতুং নাসক্খি. অথস্সা উপরি ঠিতা সব্বা দাসিযো পটিবাহিত্ৰা ‘‘কিস্স তে এৰরূপং ভারিযং কত’’ন্তি সিরিমং ওৰদিত্ৰা উণ্হোদকেন ন্হাপেত্ৰা সতপাকতেলেন অব্ভঞ্জি. তস্মিং খণে সা অত্তনো বাহিরকিত্থিভাৰং ঞত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘মযা ভারিযং কম্মং কতং সামিকস্স হসনমত্তকারণা ইমিস্সা উপরি পক্কুথিতং সপ্পিং আসিঞ্চন্তিযা, অযং ‘গণ্হথ ন’ন্তি দাসিযো ন আণাপেসি. মং ৰিহেঠনকালেপি সব্বদাসিযো পটিবাহিত্ৰা ময্হং কত্তব্বমেৰ অকাসি. সচাহং ইমং ন খমাপেস্সামি, মুদ্ধা মে সত্তধা ফলেয্যা’’তি তস্সা পাদমূলে নিপজ্জিত্ৰা, ‘‘অয্যে, খমাহি মে’’তি আহ. অহং সপিতিকা ধীতা, পিতরি খমন্তে খমামীতি. হোতু, অয্যে, পিতরং তে পুণ্ণসেট্ঠিং খমাপেস্সামীতি. পুণ্ণো মম ৰট্টজনকপিতা, ৰিৰট্টজনকে পিতরি খমন্তে পনাহং খমিস্সামীতি. কো পন তে ৰিৰট্টজনকপিতাতি? সম্মাসম্বুদ্ধোতি. ময্হং তেন সদ্ধিং ৰিস্সাসো নত্থীতি. অহং করিস্সামি, সত্থা স্ৰে ভিক্খুসঙ্ঘং আদায ইধাগমিস্সতি, ত্ৰং যথালদ্ধং সক্কারং গহেত্ৰা ইধেৰ আগন্ত্ৰা তং খমাপেহীতি. সা ‘‘সাধু, অয্যে’’তি উট্ঠায অত্তনো গেহং গন্ত্ৰা পঞ্চসতা পরিৰারিত্থিযো আণাপেত্ৰা নানাৰিধানি খাদনীযানি চেৰ সূপেয্যানি চ সম্পাদেত্ৰা পুনদিৰসে তং সক্কারং আদায উত্তরায গেহং আগন্ত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স পত্তে পতিট্ঠাপেতুং অৰিসহন্তী অট্ঠাসি. তং সব্বং গহেত্ৰা উত্তরাৰ সংৰিদহি. সিরিমাপি ভত্তকিচ্চাৰসানে সদ্ধিং পরিৰারেন সত্থু পাদমূলে নিপজ্জি.
অথ নং সত্থা পুচ্ছি – ‘‘কো তে অপরাধো’’তি? ভন্তে, মযা হিয্যো ইদং নাম কতং, অথ মে সহাযিকা মং ৰিহেঠযমানা দাসিযো নিৰারেত্ৰা ময্হং উপকারমেৰ অকাসি. সাহং ইমিস্সা গুণং জানিত্ৰা ইমং খমাপেসিং, অথ মং এসা ‘‘তুম্হেসু খমন্তেসু খমিস্সামী’’তি আহ. ‘‘এৰং কির উত্তরে’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, সীসে মে সহাযিকায পক্কুথিতসপ্পি আসিত্ত’’ন্তি. অথ ‘‘তযা কিং চিন্তিত’’ন্তি? ‘‘চক্কৰাল়ং অতিসম্বাধং, ব্রহ্মলোকো অতিনীচকো, মম সহাযিকায গুণোৰ মহন্তো. অহঞ্হি এতং নিস্সায দানঞ্চ দাতুং ধম্মঞ্চ সোতুং অলত্থং, সচে মে ইমিস্সা উপরি কোপো অত্থি, ইদং মং দহতু. নো চে, মা দহতূ’’তি এৰং চিন্তেত্ৰা ইমং মেত্তায ফরিং, ভন্তেতি. সত্থা ‘‘সাধু সাধু, উত্তরে, এৰং কোধং জিনিতুং ৰট্টতি. কোধো হি নাম অক্কোধেন, অক্কোসকপরিভাসকো অনক্কোসন্তেন অপরিভাসন্তেন, থদ্ধমচ্ছরী অত্তনো সন্তকস্স দানেন, মুসাৰাদী সচ্চৰচনেন জিনিতব্বো’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
২২৩. ‘‘অক্কোধেন জিনে কোধং, অসাধুং সাধুনা জিনে;
জিনে কদরিযং দানেন, সচ্চেনালিকৰাদিন’’ন্তি.
তত্থ অক্কোধেনাতি কোধনো হি পুগ্গলো অক্কোধেন হুত্ৰা জিনিতব্বো. অসাধুন্তি অভদ্দকো ভদ্দকেন হুত্ৰা জিনিতব্বো. কদরিযন্তি থদ্ধমচ্ছরী অত্তনো সন্তকস্স চাগচিত্তেন জিনিতব্বো. অলিকৰাদী সচ্চৰচনেন জিনিতব্বো. তস্মা এৰমাহ – ‘‘অক্কোধেন জিনে কোধং…পে… সচ্চেনালিকৰাদিন’’ন্তি.
দেসনাৰসানে সিরিমা সদ্ধিং পঞ্চসতাহি ইত্থীহি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহীতি.
উত্তরাউপাসিকাৰত্থু ততিযং.
৪. মহামোগ্গল্লানত্থেরপঞ্হৰত্থু
সচ্চং ভণেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো মহামোগ্গল্লানত্থেরস্স পঞ্হং আরব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে থেরো দেৰচারিকং গন্ত্ৰা মহেসক্খায দেৰতায ৰিমানদ্ৰারে ঠত্ৰা তং অত্তনো সন্তিকং আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ঠিতং এৰমাহ – ‘‘দেৰতে মহতী তে সম্পত্তি, কিং কম্মং কত্ৰা ইমং অলত্থা’’তি? ‘‘মা মং, ভন্তে, পুচ্ছথা’’তি. দেৰতা কির অত্তনো পরিত্তকম্মেন লজ্জমানা এৰং ৰদতি. সা পন থেরেন ‘‘কথেহিযেৰা’’তি ৰুচ্চমানা আহ – ‘‘ভন্তে, মযা নেৰ দানং দিন্নং, ন পূজা কতা, ন ধম্মো সুতো, কেৰলং সচ্চমত্তং রক্খিত’’ন্তি. থেরো অঞ্ঞানি ৰিমানদ্ৰারানি গন্ত্ৰা আগতাগতা অপরাপি দেৰধীতরো পুচ্ছি. তাসুপি তথেৰ নিগুহিত্ৰা থেরং পটিবাহিতুং অসক্কোন্তীসু একা তাৰ আহ – ‘‘ভন্তে, মযা নেৰ দানাদীসু কতং নাম অত্থি, অহং পন কস্সপবুদ্ধকালে পরস্স দাসী অহোসিং, তস্সা মে সামিকো অতিৰিয চণ্ডো ফরুসো, গহিতগ্গহিতেনেৰ কট্ঠেন ৰা কলিঙ্গরেন ৰা সীসং ভিন্দতি. সাহং উপ্পন্নে কোপে ‘এস তৰ সামিকো লক্খণাহতং ৰা কাতুং নাসাদীনি ৰা ছিন্দিতুং ইস্সরো, মা কুজ্ঝী’তি অত্তানমেৰ পরিভাসেত্ৰা কোপং নাম ন অকাসিং, তেন মে অযং সম্পত্তি লদ্ধা’’তি. অপরা আহ – ‘‘অহং, ভন্তে, উচ্ছুখেত্তং রক্খমানা একস্স ভিক্খুনো উচ্ছুযট্ঠিং অদাসিং’’. অপরা একং তিম্বরুসকং অদাসিং. অপরা একং এল়ালুকং অদাসিং. অপরা একং ফারুসকং অদাসিং. অপরা একং মূলমুট্ঠিং. অপরা ‘‘নিম্বমুট্ঠি’’ন্তিআদিনা নযেন অত্তনা অত্তনা কতং পরিত্তদানং আরোচেত্ৰা ‘‘ইমিনা ইমিনা কারণেন অম্হেহি অযং সম্পত্তি লদ্ধা’’তি আহংসু.
থেরো তাহি কতকম্মং সুত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছি – ‘‘সক্কা নু খো, ভন্তে, সচ্চকথনমত্তেন, কোপনিব্বাপনমত্তেন, অতিপরিত্তকেন তিম্বরুসকাদিদানমত্তেন দিব্বসম্পত্তিং লদ্ধু’’ন্তি. ‘‘কস্মা মং, মোগ্গল্লান, পুচ্ছসি, ননু তে দেৰতাহি অযং অত্থো কথিতো’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, লব্ভতি মঞ্ঞে এত্তকেন দিব্বসম্পত্তী’’তি. অথ নং সত্থা ‘‘মোগ্গল্লান, সচ্চমত্তং কথেত্ৰাপি কোপমত্তং জহিত্ৰাপি পরিত্তকং দানং দত্ৰাপি দেৰলোকং গচ্ছতিযেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
২২৪. ‘‘সচ্চং ভণে ন কুজ্ঝেয্য, দজ্জা অপ্পম্পি যাচিতো;
এতেহি তীহি ঠানেহি, গচ্ছে দেৰান সন্তিকে’’তি.
তত্থ সচ্চং ভণেতি সচ্চং দীপেয্য ৰোহরেয্য, সচ্চে পতিট্ঠহেয্যাতি অত্থো. ন কুজ্ঝেয্যাতি পরস্স ন কুজ্ঝেয্য. যাচিতোতি যাচকা নাম সীলৰন্তো পব্বজিতা. তে হি কিঞ্চাপি ‘‘দেথা’’তি অযাচিত্ৰাৰ ঘরদ্ৰারে তিট্ঠন্তি, অত্থতো পন যাচন্তিযেৰ নাম. এৰং সীলৰন্তেহি যাচিতো অপ্পস্মিং দেয্যধম্মে ৰিজ্জমানে অপ্পমত্তকম্পি দদেয্য. এতেহি তীহীতি এতেসু তীসু একেনাপি কারণেন দেৰলোকং গচ্ছেয্যাতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
মহামোগ্গল্লানত্থেরপঞ্হৰত্থু চতুত্থং.
৫. বুদ্ধপিতুব্রাহ্মণৰত্থু
অহিংসকা যেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা সাকেতং নিস্সায অঞ্জনৰনে ৰিহরন্তো ভিক্খূহি পট্ঠপঞ্হং আরব্ভ কথেসি.
ভগৰতো কির ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতস্স সাকেতং পিণ্ডায পৰিসনকালে একো সাকেতৰাসী মহল্লকব্রাহ্মণো নগরতো নিক্খমন্তো অন্তরঘরদ্ৰারে দসবলং দিস্ৰা পাদেসু নিপতিত্ৰা গোপ্ফকেসু দল়্হং গহেত্ৰা, ‘‘তাত, ননু নাম পুত্তেহি জিণ্ণকালে মাতাপিতরো পটিজগ্গিতব্বা, কস্মা এত্তকং কালং অম্হাকং অত্তানং ন দস্সেসি. মযা তাৰ দিট্ঠোসি, মাতরম্পি পস্সিতুং এহী’’তি সত্থারং গহেত্ৰা অত্তনো গেহং অগমাসি. সত্থা তত্থ গন্ত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. ব্রাহ্মণীপি আগন্ত্ৰা সত্থু পাদেসু নিপতিত্ৰা, ‘‘তাত, এত্তকং কালং কুহিং গতোসি, ননু নাম মাতাপিতরো মহল্লককালে উপট্ঠাতব্বা’’তি ৰত্ৰা পুত্তধীতরো ‘‘এথ ভাতরং ৰন্দথা’’তি ৰন্দাপেসি. তে উভোপি তুট্ঠমানসা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ইধেৰ নিবদ্ধং ভিক্খং গণ্হথা’’তি ৰত্ৰা ‘‘বুদ্ধা নাম একট্ঠানেযেৰ নিবদ্ধং ভিক্খং ন গণ্হন্তী’’তি ৰুত্তে, ‘‘তেন হি, ভন্তে, যে ৰো নিমন্তেতুং আগচ্ছন্তি, তে অম্হাকং সন্তিকং পহিণেয্যাথা’’তি আহংসু. সত্থা ততো পট্ঠায নিমন্তেতুং আগতে ‘‘গন্ত্ৰা ব্রাহ্মণস্স আরোচেয্যাথা’’তি পেসেসি. তে গন্ত্ৰা ‘‘মযং স্ৰাতনায সত্থারং নিমন্তেমা’’তি ব্রাহ্মণং ৰদন্তি. ব্রাহ্মণো পুনদিৰসে অত্তনো গেহতো ভত্তভাজনসূপেয্যভাজনানি আদায সত্থু নিসীদনট্ঠানং গচ্ছতি. অঞ্ঞত্র পন নিমন্তনে অসতি সত্থা ব্রাহ্মণস্সেৰ গেহে ভত্তকিচ্চং করোতি. তে উভোপি অত্তনো দেয্যধম্মং নিচ্চকালং তথাগতস্স দেন্তা ধম্মকথং সুণন্তা অনাগামিফলং পাপুণিংসু.
ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং, ‘‘আৰুসো, ব্রাহ্মণো ‘তথাগতস্স সুদ্ধোদনো পিতা, মহামাযা মাতা’তি জানাতি, জানন্তোৰ সদ্ধিং ব্রাহ্মণিযা তথাগতং ‘অম্হাকং পুত্তো’তি ৰদতি, সত্থাপি তথেৰ অধিৰাসেতি. কিং নু খো কারণ’’ন্তি? সত্থা তেসং কথং সুত্ৰা, ‘‘ভিক্খৰে, উভোপি তে অত্তনো পুত্তমেৰ পুত্তোতি ৰদন্তী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.
অতীতে, ভিক্খৰে, অযং ব্রাহ্মণো নিরন্তরং পঞ্চ জাতিসতানি ময্হং পিতা অহোসি, পঞ্চ জাতিসতানি চূল়পিতা, পঞ্চ জাতিসতানি মহাপিতা. সাপি মে ব্রাহ্মণী নিরন্তরমেৰ পঞ্চ জাতিসতানি মাতা অহোসি, পঞ্চ জাতিসতানি চূল়মাতা, পঞ্চ জাতিসতানি মহামাতা. এৰাহং দিযড্ঢজাতিসহস্সং ব্রাহ্মণস্স হত্থে সংৰড্ঢো, দিযড্ঢজাতিসহস্সং ব্রাহ্মণিযা হত্থেতি তীণি জাতিসহস্সানি তেসং পুত্তভাৰং দস্সেত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –
‘‘যস্মিং মনো নিৰিসতি, চিত্তঞ্চাপি পসীদতি;
অদিট্ঠপুব্বকে পোসে, কামং তস্মিম্পি ৰিস্সসে. (জা. ১.১.৬৮);
‘‘পুব্বেৰ সন্নিৰাসেন, পচ্চুপ্পন্নহিতেন ৰা;
এৰং তং জাযতে পেমং, উপ্পলংৰ যথোদকে’’তি. (জা. ১.২.১৭৪);
সত্থা তেমাসমেৰ তং কুলং নিস্সায ৰিহাসি. তে উভোপি অরহত্তং সচ্ছিকত্ৰা পরিনিব্বাযিংসু. অথ নেসং মহাসক্কারং কত্ৰা উভোপি এককূটাগারমেৰ আরোপেত্ৰা নীহরিংসু. সত্থাপি পঞ্চসতভিক্খুপরিৰারো তেহি সদ্ধিংযেৰ আল়াহনং অগমাসি. ‘‘বুদ্ধানং কির মাতাপিতরো’’তি মহাজনো নিক্খমি. সত্থাপি আল়াহনসমীপে একং সালং পৰিসিত্ৰা অট্ঠাসি. মনুস্সা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তে ঠত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ‘মাতাপিতরো ৰো কালকতা’তি মা চিন্তযিত্থা’’তি সত্থারা সদ্ধিং পটিসন্থারং করোন্তি. সত্থা তে ‘‘মা এৰং অৰচুত্থা’’তি অপ্পটিক্খিপিত্ৰা পরিসায আসযং ওলোকেত্ৰা তঙ্খণানুরূপং ধম্মং দেসেন্তো –
‘‘অপ্পং ৰত জীৰিতং ইদং,
ওরং ৰস্সসতাপি মিয্যতি;
যো চেপি অতিচ্চ জীৰতি,
অথ সো জরসাপি মিয্যতী’’তি. (সু. নি. ৮১০; মহানি. ৩৯) –
ইদং জরাসুত্তং কথেসি. দেসনাৰসানে চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. ভিক্খূ ব্রাহ্মণস্স চ ব্রাহ্মণিযা চ পরিনিব্বুতভাৰং অজানন্তা, ‘‘ভন্তে, তেসং কো অভিসম্পরাযো’’তি পুচ্ছিংসু. সত্থা, ‘‘ভিক্খৰে, এৰরূপানং অসেখমুনীনং অভিসম্পরাযো নাম নত্থি. এৰরূপা হি অচ্চুতং অমতং মহানিব্বানমেৰ পাপুণন্তী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
২২৫. ‘‘অহিংসকা যে মুনযো, নিচ্চং কাযেন সংৰুতা;
তে যন্তি অচ্চুতং ঠানং, যত্থ গন্ত্ৰা ন সোচরে’’তি.
তত্থ মুনযোতি মোনেয্যপটিপদায মগ্গফলপত্তা অসেখমুনযো. কাযেনাতি দেসনামত্তমেৰেতং, তীহিপি দ্ৰারেহি সুসংৰুতাতি অত্থো. অচ্চুতন্তি সস্সতং. ঠানন্তি অকুপ্পট্ঠানং ধুৰট্ঠানং. যত্থাতি যস্মিং নিব্বানে গন্ত্ৰা ন সোচরে ন সোচন্তি ন ৰিহঞ্ঞন্তি, তং ঠানং গচ্ছন্তীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
বুদ্ধপিতুব্রাহ্মণৰত্থু পঞ্চমং.
৬. পুণ্ণদাসীৰত্থু
সদা জাগরমানানন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা গিজ্ঝকূটে ৰিহরন্তো পুণ্ণং নাম রাজগহসেট্ঠিনো দাসিং আরব্ভ কথেসি.
তস্সা কির একদিৰসং কোট্টনত্থায বহুৰীহিং অদংসু. সা রত্তিম্পি দীপং জালেত্ৰা ৰীহিং কোট্টেন্তী ৰিস্সমনত্থায সেদতিন্তেন গত্তেন বহিৰাতে অট্ঠাসি. তস্মিং সমযে দব্বো মল্লপুত্তো ভিক্খূনং সেনাসনপঞ্ঞাপকো অহোসি. সো ধম্মস্সৰনং সুত্ৰা অত্তনো অত্তনো সেনাসনং গচ্ছন্তানং ভিক্খূনং অঙ্গুলিং জালেত্ৰা পুরতো পুরতো মগ্গদেসনত্থায গচ্ছন্তো ভিক্খূনং আলোকং নিম্মিনি. পুণ্ণা তেনালোকেন পব্বতে ৰিচরন্তে ভিক্খূ দিস্ৰা ‘‘অহং তাৰ অত্তনো দুক্খেন উপদ্দুতা ইমাযপি ৰেলায নিদ্দং ন উপেমি, ভদ্দন্তা কিং কারণা ন নিদ্দাযন্তী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘অদ্ধা কস্সচি ভিক্খুনো অফাসুকং ৰা ভৰিস্সতি, দীঘজাতিকেন ৰা উপদ্দৰো ভৰিস্সতী’’তি সঞ্ঞং কত্ৰা পাতোৰ কুণ্ডকং আদায উদকেন তেমেত্ৰা হত্থতলে পূৰং কত্ৰা অঙ্গারেসু পচিত্ৰা উচ্ছঙ্গে কত্ৰা তিত্থমগ্গে খাদিস্সামীতি ঘটং আদায তিত্থাভিমুখী পাযাসি. সত্থাপি গামং পিণ্ডায পৰিসিতুং তমেৰ মগ্গং পটিপজ্জি.
সা সত্থারং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অঞ্ঞেসু দিৰসেসু সত্থরি দিট্ঠেপি মম দেয্যধম্মো ন হোতি, দেয্যধম্মে সতি সত্থারং ন পস্সামি, ইদানি মে দেয্যধম্মো চ অত্থি, সত্থা চ সম্মুখীভূতো. সচে লূখং ৰা পণীতং ৰাতি অচিন্তেত্ৰা গণ্হেয্য, দদেয্যাহং ইমং পূৰ’’ন্তি ঘটং একমন্তে নিক্খিপিত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ইমং লূখং দানং পটিগ্গণ্হন্তা মম সঙ্গহং করোথা’’তি আহ. সত্থা আনন্দত্থেরং ওলোকেত্ৰা তেন নীহরিত্ৰা দিন্নং মহারাজদত্তিযং পত্তং উপনামেত্ৰা পূৰং গণ্হি. পুণ্ণাপি তং সত্থু পত্তে পতিট্ঠপেত্ৰাৰ পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, তুম্হেহি দিট্ঠধম্মোযেৰ মে সমিজ্ঝতূ’’তি আহ. সত্থা ‘‘এৰং হোতূ’’তি ঠিতকোৰ অনুমোদনং অকাসি.
পুণ্ণাপি চিন্তেসি – ‘‘কিঞ্চাপি মে সত্থা সঙ্গহং করোন্তো পূৰং গণ্হি, ন পনিদং খাদিস্সতি. অদ্ধা পুরতো কাকস্স ৰা সুনখস্স ৰা দত্ৰা রঞ্ঞো ৰা রাজপুত্তস্স ৰা গেহং গন্ত্ৰা পণীতভোজনং ভুঞ্জিস্সতী’’তি. সত্থাপি ‘‘কিং নু খো এসা চিন্তেসী’’তি তস্সা চিত্তাচারং ঞত্ৰা আনন্দত্থেরং ওলোকেত্ৰা নিসীদনাকারং দস্সেসি. থেরো চীৰরং পঞ্ঞাপেত্ৰা অদাসি. সত্থা বহিনগরেযেৰ নিসীদিত্ৰা ভত্তকিচ্চং অকাসি. দেৰতা সকলচক্কৰাল়গব্ভে দেৰমনুস্সানং উপকপ্পনকং ওজং মধুপটলং ৰিয পীল়েত্ৰা তত্থ পক্খিপিংসু. পুণ্ণা চ ওলোকেন্তী অট্ঠাসি. ভত্তকিচ্চাৰসানে থেরো উদকং অদাসি. সত্থা কতভত্তকিচ্চো পুণ্ণং আমন্তেত্ৰা ‘‘কস্মা ত্ৰং পুণ্ণে মম সাৰকে পরিভৰসী’’তি আহ. ন পরিভৰামি, ভন্তেতি. অথ তযা মম সাৰকে ওলোকেত্ৰা কিং কথিতন্তি? ‘‘অহং তাৰ ইমিনা দুক্খুপদ্দৰেন নিদ্দং ন উপেমি, ভদ্দন্তা কিমত্থং নিদ্দং ন উপেন্তি, অদ্ধা কস্সচি অফাসুকং ৰা ভৰিস্সতি, দীঘজাতিকেন ৰা উপদ্দৰো ভৰিস্সতী’’তি এত্তকং মযা, ভন্তে, চিন্তিতন্তি. সত্থা তস্সা ৰচনং সুত্ৰা ‘‘পুণ্ণে ত্ৰং ন তাৰ দুক্খুপদ্দৰেন নিদ্দাযসি, মম সাৰকা সদা জাগরিযমনুযুত্ততায ন নিদ্দাযন্তী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
২২৬. ‘‘সদা জাগরমানানং, অহোরত্তানুসিক্খিনং;
নিব্বানং অধিমুত্তানং, অত্থং গচ্ছন্তি আসৰা’’তি.
তত্থ অহোরত্তানুসিক্খিনন্তি দিৰা চ রত্তিঞ্চ তিস্সো সিক্খা সিক্খমানানং. নিব্বানং অধিমুত্তানন্তি নিব্বানজ্ঝাসযানং. অত্থং গচ্ছন্তীতি এৰরূপানং সব্বেপি আসৰা অত্থং ৰিনাসং নত্থিভাৰং গচ্ছন্তীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে যথাঠিতা পুণ্ণা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, সম্পত্তপরিসাযপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
সত্থা কুণ্ডকঅঙ্গারপূৰেন ভত্তকিচ্চং কত্ৰা ৰিহারং অগমাসি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘দুক্করং, আৰুসো, সম্মাসম্বুদ্ধেন কতং পুণ্ণায দিন্নেন কুণ্ডকঅঙ্গারপূৰেন ভত্তকিচ্চং করোন্তেনা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি মযা ইমায দিন্নকুণ্ডকং পরিভুত্তমেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরিত্ৰা –
‘‘ভুত্ৰা তিণপরিঘাসং, ভুত্ৰা আচামকুণ্ডকং;
এতং তে ভোজনং আসি, কস্মা দানি ন ভুঞ্জসি.
‘‘যত্থ পোসং ন জানন্তি, জাতিযা ৰিনযেন ৰা;
বহুং তত্থ মহাব্রহ্মে, অপি আচামকুণ্ডকং.
‘‘ত্ৰঞ্চ খো মং পজানাসি, যাদিসাযং হযুত্তমো;
জানন্তো জানমাগম্ম, ন তে ভক্খামি কুণ্ডক’’ন্তি. (জা. ১.৩.১০-১২) –
ইমং কুণ্ডকসিন্ধৰপোতকজাতকং ৰিত্থারেত্ৰা কথেসি.
পুণ্ণদাসীৰত্থু ছট্ঠং.
৭. অতুলউপাসকৰত্থু
পোরাণমেতন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অতুলং নাম উপাসকং আরব্ভ কথেসি.
সো হি সাৰত্থিৰাসী উপাসকো পঞ্চসতউপাসকপরিৰারো একদিৰসং তে উপাসকে আদায ধম্মস্সৰনত্থায ৰিহারং গন্ত্ৰা রেৰতত্থেরস্স সন্তিকে ধম্মং সোতুকামো হুত্ৰা রেৰতত্থেরং ৰন্দিত্ৰা নিসীদি. সো পনাযস্মা পটিসল্লানারামো সীহো ৰিয একচারো, তস্মা তেন সদ্ধিং ন কিঞ্চি কথেসি. সো ‘‘অযং থেরো ন কিঞ্চি কথেসী’’তি কুদ্ধো উট্ঠায সারিপুত্তত্থেরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা একমন্তং ঠিতো থেরেন ‘‘কেনত্থেন আগতত্থা’’তি ৰুত্তে ‘‘অহং, ভন্তে, ইমে উপাসকে আদায ধম্মস্সৰনত্থায রেৰতত্থেরং উপসঙ্কমিং, তস্স মে থেরো ন কিঞ্চি কথেসি, স্ৰাহং তস্স কুজ্ঝিত্ৰা ইধাগতো, ধম্মং মে কথেথা’’তি আহ. অথ থেরো ‘‘তেন হি উপাসকা নিসীদথা’’তি ৰত্ৰা বহুকং কত্ৰা অভিধম্মকথং কথেসি. উপাসকোপি ‘‘অভিধম্মকথা নাম অতিসণ্হা, থেরো বহুং অভিধম্মমেৰ কথেসি, অম্হাকং ইমিনা কো অত্থো’’তি কুজ্ঝিত্ৰা পরিসং আদায আনন্দত্থেরস্স সন্তিকং অগমাসি.
থেরেনাপি ‘‘কিং উপাসকা’’তি ৰুত্তে, ‘‘ভন্তে, মযং ধম্মস্সৰনত্থায রেৰতত্থেরং উপসঙ্কমিম্হা, তস্স সন্তিকে আলাপসল্লাপমত্তম্পি অলভিত্ৰা কুদ্ধা সারিপুত্তত্থেরস্স সন্তিকং অগমিম্হা, সোপি নো অতিসণ্হং বহুং অভিধম্মমেৰ কথেসি, ‘ইমিনা অম্হাকং কো অত্থো’তি এতস্সাপি কুজ্ঝিত্ৰা ইধাগমিম্হা, কথেহি নো, ভন্তে, ধম্মকথ’’ন্তি. তেন হি নিসীদিত্ৰা সুণাথাতি থেরো তেসং সুৰিঞ্ঞেয্যং কত্ৰা অপ্পকমেৰ ধম্মং কথেসি. তে থেরস্সপি কুজ্ঝিত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু, অথ নে সত্থা আহ – ‘‘কস্মা উপাসকা আগতত্থা’’তি? ‘‘ধম্মস্সৰনায, ভন্তে’’তি. ‘‘সুতো পন ৰো ধম্মো’’তি? ‘‘ভন্তে, মযং আদিতো রেৰতত্থেরং উপসঙ্কমিম্হা, সো অম্হেহি সদ্ধিং ন কিঞ্চি কথেসি, তস্স কুজ্ঝিত্ৰা সারিপুত্তত্থেরং উপসঙ্কমিম্হা, তেন নো বহু অভিধম্মো কথিতো, তং অসল্লক্খেত্ৰা কুজ্ঝিত্ৰা আনন্দত্থেরং উপসঙ্কমিম্হা, তেন নো অপ্পমত্তকোৰ ধম্মো কথিতো, তস্সপি কুজ্ঝিত্ৰা ইধাগতম্হা’’তি.
সত্থা তস্স কথং সুত্ৰা, ‘‘অতুল, পোরাণতো পট্ঠায আচিণ্ণমেৰেতং, তুণ্হীভূতম্পি বহুকথম্পি মন্দকথম্পি গরহন্তিযেৰ. একন্তং গরহিতব্বোযেৰ ৰা হি পসংসিতব্বোযেৰ ৰা নত্থি. রাজানোপি একচ্চে নিন্দন্তি, একচ্চে পসংসন্তি. মহাপথৰিম্পি চন্দিমসূরিযেপি আকাসাদযোপি চতুপরিসমজ্ঝে নিসীদিত্ৰা ধম্মং কথেন্তম্পি সম্মাসম্বুদ্ধং একচ্চে গরহন্তি, একচ্চে পসংসন্তি. অন্ধবালানঞ্হি নিন্দা ৰা পসংসা ৰা অপ্পমাণা, পণ্ডিতেন পন মেধাৰিনা নিন্দিতো নিন্দিতো নাম, পসংসিতো চ পসংসিতো নাম হোতী’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –
২২৭. ‘‘পোরাণমেতং অতুল, নেতং অজ্জতনামিৰ;
নিন্দন্তি তুণ্হিমাসীনং, নিন্দন্তি বহুভাণিনং;
মিতভাণিম্পি নিন্দন্তি, নত্থি লোকে অনিন্দিতো.
২২৮. ‘‘ন চাহু ন চ ভৰিস্সতি, ন চেতরহি ৰিজ্জতি;
একন্তং নিন্দিতো পোসো, একন্তং ৰা পসংসিতো.
২২৯. ‘‘যং চে ৰিঞ্ঞূ পসংসন্তি, অনুৰিচ্চ সুৰে সুৰে;
অচ্ছিদ্দৰুত্তিং মেধাৰিং, পঞ্ঞাসীলসমাহিতং.
২৩০. ‘‘নিক্খং জম্বোনদস্সেৰ, কো তং নিন্দিতুমরহতি;
দেৰাপি নং পসংসন্তি, ব্রহ্মুনাপি পসংসিতো’’তি.
তত্থ পোরাণমেতন্তি পুরাণকং এতং. অতুলাতি তং উপাসকং নামেন আলপতি. নেতং অজ্জতনামিৰাতি ইদং নিন্দনং ৰা পসংসনং ৰা অজ্জতনং অধুনা উপ্পন্নং ৰিয ন হোতি. তুণ্হিমাসীনন্তি কিং এসো মূগো ৰিয বধিরো ৰিয কিঞ্চি অজানন্তো ৰিয তুণ্হী হুত্ৰা নিসিন্নোতি নিন্দন্তি. বহুভাণিনন্তি কিং এস ৰাতাহততালপণ্ণং ৰিয তটতটাযতি, ইমস্স কথাপরিযন্তোযেৰ নত্থীতি নিন্দন্তি. মিতভাণিম্পীতি কিং এস সুৰণ্ণহিরঞ্ঞং ৰিয অত্তনো ৰচনং মঞ্ঞমানো একং ৰা দ্ৰে ৰা ৰত্ৰা তুণ্হী অহোসীতি নিন্দন্তি. এৰং সব্বথাপি ইমস্মিং লোকে অনিন্দিতো নাম নত্থীতি অত্থো. ন চাহূতি অতীতেপি নাহোসি, অনাগতেপি ন ভৰিস্সতি.
যং চে ৰিঞ্ঞূতি বালানং নিন্দা ৰা পসংসা ৰা অপ্পমাণা, যং পন পণ্ডিতা দিৰসে দিৰসে অনুৰিচ্চ নিন্দকারণং ৰা পসংসকারণং ৰা জানিত্ৰা পসংসন্তি, অচ্ছিদ্দায ৰা সিক্খায অচ্ছিদ্দায ৰা জীৰিতৰুত্তিযা সমন্নাগতত্তা অচ্ছিদ্দৰুত্তিং ধম্মোজপঞ্ঞায সমন্নাগতত্তা মেধাৰিং লোকিযলোকুত্তরপঞ্ঞায চেৰ চতুপারিসুদ্ধিসীলেন চ সমন্নাগতত্তা পঞ্ঞাসীলসমাহিতং পসংসন্তি, তং সুৰণ্ণদোসৰিরহিতং ঘট্টনমজ্জনক্খমং জম্বোনদনিক্খং ৰিয কো নিন্দিতুমরহতীতি অত্থো. দেৰাপীতি দেৰতাপি পণ্ডিতমনুস্সাপি তং ভিক্খুং উপট্ঠায থোমেন্তি পসংসন্তি. ব্রহ্মুনাপীতি ন কেৰলং দেৰমনুস্সেহি, দসসহস্সচক্কৰাল়ে মহাব্রহ্মুনাপি এস পসংসিতোযেৰাতি অত্থো.
দেসনাৰসানে পঞ্চসতাপি উপাসকা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসূতি.
অতুলউপাসকৰত্থু সত্তমং.
৮. ছব্বগ্গিযৰত্থু
কাযপ্পকোপন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ আরব্ভ কথেসি.
একদিৰসঞ্হি সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো তেসং ছব্বগ্গিযানং উভোহি হত্থেহি যট্ঠিযো গহেত্ৰা কট্ঠপাদুকা আরুয্হ পিট্ঠিপাসাণে চঙ্কমন্তানং খটখটাতিসদ্দং সুত্ৰা, ‘‘আনন্দ, কিং সদ্দো নামেসো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ছব্বগ্গিযানং পাদুকা আরুয্হ চঙ্কমন্তানং খটখটসদ্দো’’তি সুত্ৰা সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেত্ৰা ‘‘ভিক্খুনা নাম কাযাদীনি রক্খিতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
২৩১. ‘‘কাযপ্পকোপং রক্খেয্য, কাযেন সংৰুতো সিযা;
কাযদুচ্চরিতং হিত্ৰা, কাযেন সুচরিতং চরে.
২৩২. ‘‘ৰচীপকোপং রক্খেয্য, ৰাচায সংৰুতো সিযা;
ৰচীদুচ্চরিতং হিত্ৰা, ৰাচায সুচরিতং চরে.
২৩৩. ‘‘মনোপকোপং রক্খেয্য, মনসা সংৰুতো সিযা;
মনোদুচ্চরিতং হিত্ৰা, মনসা সুচরিতং চরে.
২৩৪. ‘‘কাযেন সংৰুতা ধীরা, অথো ৰাচায সংৰুতা;
মনসা সংৰুতা ধীরা, তে ৰে সুপরিসংৰুতা’’তি.
তত্থ কাযপ্পকোপন্তি তিৰিধং কাযদুচ্চরিতং রক্খেয্য. কাযেন সংৰুতোতি কাযদ্ৰারে দুচ্চরিতপৰেসনং নিৰারেত্ৰা সংৰুতো পিহিতদ্ৰারো সিযা. যস্মা পন কাযদুচ্চরিতং হিত্ৰা কাযসুচরিতং চরন্তো উভযম্পেতং করোতি, তস্মা কাযদুচ্চরিতং হিত্ৰা, কাযেন সুচরিতং চরেতি ৰুত্তং. অনন্তরগাথাসুপি এসেৰ নযো. কাযেন সংৰুতা ধীরাতি যে পণ্ডিতা পাণাতিপাতাদীনি অকরোন্তা কাযেন, মুসাৰাদাদীনি অকরোন্তা ৰাচায, অভিজ্ঝাদীনি অসমুট্ঠপেন্তা মনসা সংৰুতা, তে ইধ লোকস্মিং সুসংৰুতা সুরক্খিতা সুগোপিতা সুপিহিতদ্ৰারাতি অত্থো.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
ছব্বগ্গিযৰত্থু অট্ঠমং.
কোধৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সত্তরসমো ৰগ্গো.