২. দেৰোরোহণৰত্থু
যে ঝানপসুতা ধীরাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা সঙ্কস্সনগরদ্ৰারে বহূ দেৰমনুস্সে আরব্ভ কথেসি. দেসনা পন রাজগহে সমুট্ঠিতা.
একস্মিঞ্হি সমযে রাজগহসেট্ঠি পরিস্সযমোচনত্থঞ্চেৰ পমাদেন গলিতানং আভরণাদীনং রক্খণত্থঞ্চ জালকরণ্ডকং পরিক্খিপাপেত্ৰা গঙ্গায উদককীল়ং কীল়ি. অথেকো রত্তচন্দনরুক্খো গঙ্গায উপরিতীরে জাতো গঙ্গোদকেন ধোতমূলো পতিত্ৰা তত্থ তত্থ পাসাণেসু সংভজ্জমানো ৰিপ্পকিরি. ততো একা ঘটপ্পমাণা ঘটিকা পাসাণেহি ঘংসিযমানা উদকঊমীহি পোথিযমানা মট্ঠা হুত্ৰা অনুপুব্বেন ৰুয্হমানা সেৰালপরিযোনদ্ধা আগন্ত্ৰা তস্স জালে লগ্গি. সেট্ঠি ‘‘কিমেত’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘রুক্খঘটিকা’’তি সুত্ৰা তং আহরাপেত্ৰা ‘‘কিং নামেত’’ন্তি উপধারণত্থং ৰাসিকণ্ণেন তচ্ছাপেসি. তাৰদেৰ অলত্তকৰণ্ণং রত্তচন্দনং পঞ্ঞাযি. সেট্ঠি পন নেৰ সম্মাদিট্ঠি ন মিচ্ছাদিট্ঠি, মজ্ঝত্তধাতুকো. সো চিন্তেসি – ‘‘ময্হং গেহে রত্তচন্দনং বহু, কিং নু খো ইমিনা করিস্সামী’’তি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘ইমস্মিং লোকে ‘মযং অরহন্তো মযং অরহন্তো’তি ৰত্তারো বহূ, অহং একং অরহন্তম্পি ন পস্সামি. গেহে ভমং যোজেত্ৰা পত্তং লিখাপেত্ৰা সিক্কায ঠপেত্ৰা ৰেল়ুপরম্পরায সট্ঠিহত্থমত্তে আকাসে ওলম্বাপেত্ৰা ‘সচে অরহা অত্থি, ইমং আকাসেনাগন্ত্ৰা গণ্হাতূ’তি ৰক্খামি. যো তং গহেস্সতি, তং সপুত্তদারো সরণং গমিস্সামী’’তি. সো চিন্তিতনিযামেনেৰ পত্তং লিখাপেত্ৰা ৰেল়ুপরম্পরায উস্সাপেত্ৰা ‘‘যো ইমস্মিং লোকে অরহা, সো আকাসেনাগন্ত্ৰা ইমং পত্তং গণ্হাতূ’’তি আহ.
ছ সত্থারো ‘‘অম্হাকং এস অনুচ্ছৰিকো, অম্হাকমেৰ নং দেহী’’তি ৰদিংসু. সো ‘‘আকাসেনাগন্ত্ৰা গণ্হথা’’তি আহ. অথ ছট্ঠে দিৰসে নিগণ্ঠো নাটপুত্তো অন্তেৰাসিকে পেসেসি – ‘‘গচ্ছথ, সেট্ঠিং এৰং ৰদেথ – ‘অম্হাকং আচরিযস্সেৰ অনুচ্ছৰিকোযং, মা অপ্পমত্তকস্স কারণা আকাসেনাগমনং করি, দেহি কির মে তং পত্ত’’’ন্তি. তে গন্ত্ৰা সেট্ঠিং তথা ৰদিংসু. সেট্ঠি ‘‘আকাসেনাগন্ত্ৰা গণ্হিতুং সমত্থোৰ গণ্হাতূ’’তি আহ. নাটপুত্তো সযং গন্তুকামো অন্তেৰাসিকানং সঞ্ঞং অদাসি – ‘‘অহং একং হত্থঞ্চ পাদঞ্চ উক্খিপিত্ৰা উপ্পতিতুকামো ৰিয ভৰিস্সামি, তুম্হে মং, ‘আচরিয, কিং করোথ, দারুমযপত্তস্স কারণা পটিচ্ছন্নং অরহত্তগুণং মহাজনস্স মা দস্সযিত্থা’তি ৰত্ৰা মং হত্থেসু চ পাদেসু চ গহেত্ৰা আকড্ঢন্তা ভূমিযং পাতেয্যাথা’’তি. সো তত্থ গন্ত্ৰা সেট্ঠিং আহ, ‘‘মহাসেট্ঠি, ময্হং অযং পত্তো অনুচ্ছৰিকো, অঞ্ঞেসং নানুচ্ছৰিকো, মা তে অপ্পমত্তকস্স কারণা মম আকাসে উপ্পতনং রুচ্চি, দেহি মে পত্ত’’ন্তি. ভন্তে, আকাসে উপ্পতিত্ৰাৰ গণ্হথাতি. ততো নাটপুত্তো ‘‘তেন হি অপেথ অপেথা’’তি অন্তেৰাসিকে অপনেত্ৰা ‘‘আকাসে উপ্পতিস্সামী’’তি একং হত্থঞ্চ পাদঞ্চ উক্খিপি. অথ নং অন্তেৰাসিকা, ‘‘আচরিয, কিং নামেতং করোথ, ছৰস্স লামকস্স দারুমযপত্তস্স কারণা পটিচ্ছন্নগুণেন মহাজনস্স দস্সিতেন কো অত্থো’’তি তং হত্থপাদেসু গহেত্ৰা আকড্ঢিত্ৰা ভূমিযং পাতেসুং. সো সেট্ঠিং আহ – ‘‘ইমে, মহাসেট্ঠি, উপ্পতিতুং ন দেন্তি, দেহি মে পত্ত’’ন্তি. উপ্পতিত্ৰা গণ্হথ, ভন্তেতি. এৰং তিত্থিযা ছ দিৰসানি ৰাযমিত্ৰাপি তং পত্তং ন লভিংসুযেৰ.
সত্তমে দিৰসে আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স চ আযস্মতো পিণ্ডোলভারদ্ৰাজস্স চ ‘‘রাজগহে পিণ্ডায চরিস্সামা’’তি গন্ত্ৰা একস্মিং পিট্ঠিপাসাণে ঠত্ৰা চীৰরং পারুপনকালে ধুত্তকা কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘অম্ভো পুব্বে ছ সত্থারো লোকে ‘মযং অরহন্তম্হা’তি ৰিচরিংসু., রাজগহসেট্ঠিনো পন অজ্জ সত্তমো দিৰসো পত্তং উস্সাপেত্ৰা ‘সচে অরহা অত্থি, আকাসেনাগন্ত্ৰা গণ্হাতূ’তি ৰদন্তস্স, একোপি ‘অহং অরহা’তি আকাসে উপ্পতন্তো নত্থি. অজ্জ নো লোকে অরহন্তানং নত্থিভাৰো ঞাতো’’তি. তং কথং সুত্ৰা আযস্মা মহামোগ্গল্লানো আযস্মন্তং পিণ্ডোলভারদ্ৰাজং আহ – ‘‘সুতং তে, আৰুসো ভারদ্ৰাজ, ইমেসং ৰচনং, ইমে বুদ্ধস্স সাসনং পরিগ্গণ্হন্তা ৰিয ৰদন্তি. ত্ৰঞ্চ মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো, গচ্ছ তং পত্তং আকাসেন গন্ত্ৰা গণ্হাহী’’তি. আৰুসো মহামোগ্গল্লান, ত্ৰং ইদ্ধিমন্তানং অগ্গো, ত্ৰং এতং গণ্হাহি, তযি পন অগ্গণ্হন্তে অহং গণ্হিস্সামীতি. ‘‘গণ্হাৰুসো’’তি ৰুত্তে আযস্মা পিণ্ডোলভারদ্ৰাজো অভিঞ্ঞাপাদকং চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা উট্ঠায তিগাৰুতং পিট্ঠিপাসাণং পাদন্তেন পটিচ্ছাদেন্তো তুলপিচু ৰিয আকাসে উট্ঠাপেত্ৰা রাজগহনগরস্স উপরি সত্তক্খত্তুং অনুপরিযাযি. সো তিগাৰুতপমাণস্স নগরস্স পিধানং ৰিয পঞ্ঞাযি. নগরৰাসিনো ‘‘পাসাণো নো অৰত্থরিত্ৰা গণ্হাতী’’তি ভীতা সুপ্পাদীনি মত্থকে কত্ৰা তত্থ তত্থ নিলীযিংসু. সত্তমে ৰারে থেরো পিট্ঠিপাসাণং ভিন্দিত্ৰা অত্তানং দস্সেসি. মহাজনো থেরং দিস্ৰা, ‘‘ভন্তে পিণ্ডোলভারদ্ৰাজ, তৰ পাসাণং দল়্হং কত্ৰা গণ্হ, মা নো সব্বে নাসযী’’তি. থেরো পাসাণং পাদন্তেন খিপিত্ৰা ৰিস্সজ্জেসি. সো গন্ত্ৰা যথাঠানেযেৰ পতিট্ঠাসি. থেরো সেট্ঠিস্স গেহমত্থকে অট্ঠাসি. তং দিস্ৰা সেট্ঠি উরেন নিপজ্জিত্ৰা ‘‘ওতরথ সামী’’তি ৰত্ৰা আকাসতো ওতিণ্ণং থেরং নিসীদাপেত্ৰা পত্তং ওতারাপেত্ৰা চতুমধুরপুণ্ণং কত্ৰা থেরস্স অদাসি. থেরো পত্তং গহেত্ৰা ৰিহারাভিমুখো পাযাসি. অথস্স যে অরঞ্ঞগতা ৰা সুঞ্ঞাগারগতা ৰা তং পাটিহারিযং নাদ্দসংসু. তে সন্নিপতিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অম্হাকম্পি পাটিহারিযং দস্সেহী’’তি থেরং অনুবন্ধিংসু. সো তেসং তেসং পাটিহারিযং দস্সেত্ৰা ৰিহারং অগমাসি.
সত্থা তং অনুবন্ধিত্ৰা উন্নাদেন্তস্স মহাজনস্স সদ্দং সুত্ৰা, ‘‘আনন্দ, কস্সেসো সদ্দো’’তি পুচ্ছিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, পিণ্ডোলভারদ্ৰাজেন আকাসে উপ্পতিত্ৰা চন্দনপত্তো গহিতো, তস্স সন্তিকে এসো সদ্দো’’তি সুত্ৰা ভারদ্ৰাজং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির তযা এৰং কত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে, ‘‘কস্মা তে, ভারদ্ৰাজ, এৰং কত’’ন্তি থেরং গরহিত্ৰা তং পত্তং খণ্ডাখণ্ডং ভেদাপেত্ৰা ভিক্খূনং অঞ্জনপিসনত্থায দাপেত্ৰা পাটিহারিযস্স অকরণত্থায সাৰকানং সিক্খাপদং (চূল়ৰ. ২৫২) পঞ্ঞাপেসি.
তিত্থিযা ‘‘সমণো কির গোতমো তং পত্তং ভেদাপেত্ৰা পাটিহারিযস্স অকরণত্থায সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেসী’’তি সুত্ৰা ‘‘সমণস্স গোতমস্স সাৰকা পঞ্ঞত্তং সিক্খাপদং জীৰিতহেতুপি নাতিক্কমন্তি, সমণোপি গোতমো তং রক্খিস্সতেৰ. ইদানি অম্হেহি ওকাসো লদ্ধো’’তি নগরৰীথীসু আরোচেন্তা ৰিচরিংসু ‘‘মযং অত্তনো গুণং রক্খন্তা পুব্বে দারুমযপত্তস্স কারণা অত্তনো গুণং মহাজনস্স ন দস্সযিম্হা, সমণস্স গোতমস্স সাৰকা পত্তকমত্তস্স কারণা অত্তনো গুণং মহাজনস্স দস্সেসুং. সমণো গোতমো অত্তনো পণ্ডিততায পত্তং ভেদাপেত্ৰা সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেসি, ইদানি মযং তেনেৰ সদ্ধিং পাটিহারিযং করিস্সামা’’তি.
রাজা বিম্বিসারো তং কথং সুত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘তুম্হেহি কির, ভন্তে, পাটিহারিযস্স অকরণত্থায সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি? ‘‘আম, মহারাজা’’তি. ইদানি তিত্থিযা ‘‘তুম্হেহি সদ্ধিং পাটিহারিযং করিস্সামা’’তি ৰদন্তি, কিং ইদানি করিস্সথাতি? ‘‘তেসু করোন্তেসু করিস্সামি, মহারাজা’’তি. ননু তুম্হেহি সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তন্তি. নাহং, মহারাজ, অত্তনো সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেসিং, তং মমেৰ সাৰকানং পঞ্ঞত্তন্তি. তুম্হে ঠপেত্ৰা অঞ্ঞত্থ সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং নাম হোতি, ভন্তেতি. তেন হি, মহারাজ, তমেৰেত্থ পটিপুচ্ছামি, ‘‘অত্থি পন তে, মহারাজ, ৰিজিতে উয্যান’’ন্তি. ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘সচে তে, মহারাজ, উয্যানে মহাজনো অম্বাদীনি খাদেয্য, কিমস্স কত্তব্ব’’ন্তি? ‘‘দণ্ডো, ভন্তে’’তি. ‘‘ত্ৰং পন খাদিতুং লভসী’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, ময্হং দণ্ডো নত্থি, অহং অত্তনো সন্তকং খাদিতুং লভামী’’তি. ‘‘মহারাজ, যথা তৰ তিযোজনসতিকে রজ্জে আণা পৰত্ততি, অত্তনো উয্যানে অম্বাদীনি খাদন্তস্স দণ্ডো নত্থি, অঞ্ঞেসং অত্থি, এৰং মমপি চক্কৰাল়কোটিসতসহস্সে আণা পৰত্ততি, অত্তনো সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা অতিক্কমো নাম নত্থি, অঞ্ঞেসং পন অত্থি, করিস্সামহং পাটিহারিয’’ন্তি. তিত্থিযা তং কথং সুত্ৰা ‘‘ইদানম্হা নট্ঠা, সমণেন কির গোতমেন সাৰকানংযেৰ সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, ন অত্তনো. সযমেৰ কির পাটিহারিযং কত্তুকামো, কিং নু খো করোমা’’তি মন্তযিংসু.
রাজা সত্থারং পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, কদা পাটিহারিযং করিস্সথা’’তি. ‘‘ইতো চতুমাসচ্চযেন আসাল়্হিপুণ্ণমাযং, মহারাজা’’তি. ‘‘কত্থ করিস্সথ, ভন্তে’’তি? ‘‘সাৰত্থিং নিস্সায, মহারাজা’’তি. ‘‘কস্মা পন সত্থা এৰং দূরট্ঠানং অপদিসী’’তি? ‘‘যস্মা তং সব্ববুদ্ধানং মহাপাটিহারিযকরণট্ঠানং, অপিচ মহাজনস্স সন্নিপাতনত্থাযপি দূরট্ঠানমেৰ অপদিসী’’তি. তিত্থিযা তং কথং সুত্ৰা ‘‘ইতো কির চতুন্নং মাসানং অচ্চযেন সমণো গোতমো সাৰত্থিযং পাটিহারিযং করিস্সতি, ইদানি তং অমুঞ্চিত্ৰাৰ অনুবন্ধিস্সাম, মহাজনো অম্হে দিস্ৰা ‘কিং ইদ’ন্তি পুচ্ছিস্সতি. অথস্স ৰক্খাম ‘মযং সমণেন গোতমেন সদ্ধিং পাটিহারিযং করিস্সামা’তি ৰদিম্হা. সো পলাযতি, মযমস্স পলাযিতুং অদত্ৰা অনুবন্ধামা’’তি. সত্থা রাজগহে পিণ্ডায চরিত্ৰা নিক্খমি. তিত্থিযাপিস্স পচ্ছতোৰ নিক্খমিত্ৰা ভত্তকিচ্চট্ঠানে ৰসন্তি. ৰসিতট্ঠানে পুনদিৰসে পাতরাসং করোন্তি. তে মনুস্সেহি ‘‘কিমিদ’’ন্তি পুচ্ছিতা হেট্ঠা চিন্তিতনিযামেনেৰ আরোচেসুং. মহাজনোপি ‘‘পাটিহারিযং পস্সিস্সামা’’তি অনুবন্ধি.
সত্থা অনুপুব্বেন সাৰত্থিং পাপুণি. তিত্থিযাপি তেন সদ্ধিংযেৰ গন্ত্ৰা উপট্ঠাকে সমাদপেত্ৰা সতসহস্সং লভিত্ৰা খদিরথম্ভেহি মণ্ডপং কারেত্ৰা নীলুপ্পলেহি ছাদাপেত্ৰা ‘‘ইধ পাটিহারিযং করিস্সামা’’তি নিসীদিংসু. রাজা পসেনদি কোসলো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, তিত্থিযেহি মণ্ডপো কারিতো, অহম্পি তুম্হাকং মণ্ডপং করিস্সামী’’তি. ‘‘অলং, মহারাজ, অত্থি ময্হং মণ্ডপকারকো’’তি. ‘‘ভন্তে, মং ঠপেত্ৰা কো অঞ্ঞো কাতুং সক্খিস্সতী’’তি? ‘‘সক্কো, দেৰরাজা’’তি. ‘‘কহং পন, ভন্তে, পাটিহারিযং করিস্সথা’’তি? ‘‘কণ্ডম্বরুক্খমূলে, মহারাজা’’তি. তিত্থিযা ‘‘অম্বরুক্খমূলে কির পাটিহারিযং করিস্সতী’’তি সুত্ৰা অত্তনো উপট্ঠাকানং আরোচেত্ৰা যোজনব্ভন্তরে ঠানে অন্তমসো তদহুজাতম্পি অম্বপোতকং উপ্পাটেত্ৰা অরঞ্ঞে খিপাপেসুং.
সত্থা আসাল়্হিপুণ্ণমদিৰসে অন্তোনগরং পাৰিসি. রঞ্ঞোপি উয্যানপালো কণ্ডো নাম একং পিঙ্গলকিপিল্লিকেহি কতপত্তপুটস্স অন্তরে মহন্তং অম্বপক্কং দিস্ৰা তস্স গন্ধরসলোভেন সম্পতন্তে ৰাযসে পলাপেত্ৰা রঞ্ঞো খাদনত্থায আদায গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে সত্থারং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘রাজা ইমং অম্বং খাদিত্ৰা ময্হং অট্ঠ ৰা সোল়স ৰা কহাপণে দদেয্য, তং মে একত্তভাৰেপি জীৰিতৰুত্তিযা নালং. সচে পনাহং সত্থু ইমং দস্সামি, অৰস্সং তং মে দীঘকালং হিতাৰহং ভৰিস্সতী’’তি. সো তং অম্বপক্কং সত্থু উপনামেসি. সত্থা আনন্দত্থেরং ওলোকেসি. অথস্স থেরো চতুমহারাজদত্তিযং পত্তং নীহরিত্ৰা হত্থে ঠপেসি. সত্থা পত্তং উপনামেত্ৰা অম্বপক্কং পটিগ্গহেত্ৰা তত্থেৰ নিসীদনাকারং দস্সেসি. থেরো চীৰরং পঞ্ঞাপেত্ৰা অদাসি. অথস্স তস্মিং নিসিন্নে থেরো পানীযং পরিস্সাৰেত্ৰা অম্বপক্কং মদ্দিত্ৰা পানকং কত্ৰা অদাসি. সত্থা অম্বপানকং পিৰিত্ৰা কণ্ডং আহ – ‘‘ইমং অম্বট্ঠিং ইধেৰ পংসুং ৰিযূহিত্ৰা রোপেহী’’তি. সো তথা অকাসি. সত্থা তস্স উপরি হত্থং ধোৰি. হত্থে ধোৰিতমত্তেযেৰ নঙ্গলসীসমত্তক্খন্ধো হুত্ৰা উব্বেধেন পণ্ণাসহত্থো অম্বরুক্খো উট্ঠহি. চতূসু দিসাসু একেকা, উদ্ধং একাতি পঞ্চ মহাসাখা পণ্ণাসহত্থা অহেসুং. সো তাৰদেৰ পুপ্ফফলসঞ্ছন্নো হুত্ৰা একেকস্মিং ঠানে পরিপক্কঅম্বপিণ্ডিধরো অহোসি. পচ্ছতো আগচ্ছন্তা ভিক্খূ অম্বপক্কানি খাদন্তা এৰ আগমিংসু. রাজা ‘‘এৰরূপো কির অম্বরুক্খো উট্ঠিতো’’তি সুত্ৰা ‘‘মা নং কোচি ছিন্দী’’তি আরক্খং ঠপেসি. সো পন কণ্ডেন রোপিতত্তা কণ্ডম্বরুক্খোত্ৰেৰ পঞ্ঞাযি. ধুত্তকাপি অম্বপক্কানি খাদিত্ৰা ‘‘হরে দুট্ঠতিত্থিযা ‘সমণো কির গোতমো কণ্ডম্বরুক্খমূলে পাটিহারিযং করিস্সতী’তি তুম্হেহি যোজনব্ভন্তরে তদহুজাতাপি অম্বপোতকা উপ্পাটাপিতা, কণ্ডম্বো নাম অয’’ন্তি ৰত্ৰা তে উচ্ছিট্ঠঅম্বট্ঠীহি পহরিংসু.
সক্কো ৰাতৰলাহকং দেৰপুত্তং আণাপেসি ‘‘তিত্থিযানং মণ্ডপং ৰাতেহি উপ্পাটেত্ৰা উক্কারভূমিযং খিপাপেহী’’তি. সো তথা অকাসি. সূরিযম্পি দেৰপুত্তং আণাপেসি ‘‘সূরিযমণ্ডলং নিকড্ঢন্তো তাপেহী’’তি. সো তথা অকাসি. পুন ৰাতৰলাহকং আণাপেসি ‘‘ৰাতমণ্ডলং উট্ঠাপেন্তো যাহী’’তি. সো তথা করোন্তো তিত্থিযানং পগ্ঘরিতসেদসরীরে রজোৰট্টিযা ওকিরি. তে তম্বমত্তিকসদিসা অহেসুং. ৰস্সৰলাহকম্পি আণাপেসি ‘‘মহন্তানি বিন্দূনি পাতেহী’’তি. সো তথা অকাসি. অথ নেসং কাযো কবরগাৰিসদিসো অহোসি. তে নিগণ্ঠা লজ্জমানা হুত্ৰা সম্মুখসম্মুখট্ঠানেনেৰ পলাযিংসু. এৰং পলাযন্তেসু পুরাণকস্সপস্স উপট্ঠাকো একো কস্সকো ‘‘ইদানি মে অয্যানং পাটিহারিযকরণৰেলা, গন্ত্ৰা পাটিহারিযং পস্সিস্সামী’’তি গোণে ৰিস্সজ্জেত্ৰা পাতোৰ আভতং যাগুকুটঞ্চেৰ যোত্তকঞ্চ গহেত্ৰা আগচ্ছন্তো পুরাণং তথা পলাযন্তং দিস্ৰা, ভন্তে, অজ্জ ‘অয্যানং পাটিহারিযং পস্সিস্সামী’তি আগচ্ছামি, তুম্হে কহং গচ্ছথা’’তি. কিং তে পাটিহারিযেন, ইমং কুটঞ্চ যোত্তঞ্চ দেহীতি. সো তেন দিন্নং কুটঞ্চ যোত্তঞ্চ আদায নদীতীরং গন্ত্ৰা কুটং যোত্তেন অত্তনো গীৰায বন্ধিত্ৰা লজ্জন্তো কিঞ্চি অকথেত্ৰা রহদে পতিত্ৰা উদকপুব্বুল়ে উট্ঠাপেন্তো কালং কত্ৰা অৰীচিম্হি নিব্বত্তি.
সক্কো আকাসে রতনচঙ্কমং মাপেসি. তস্স একা কোটি পাচীনচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং অহোসি, একা পচ্ছিমচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং. সত্থা সন্নিপতিতায ছত্তিংসযোজনিকায পরিসায ৰড্ঢমানকচ্ছাযায ‘‘ইদানি পাটিহারিযকরণৰেলা’’তি গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৰা পমুখে অট্ঠাসি. অথ নং ঘরণী নাম ইদ্ধিমন্তী একা অনাগামিউপাসিকা উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, মাদিসায ধীতরি ৰিজ্জমানায তুম্হাকং কিলমনকিচ্চং নত্থি, অহং পাটিহারিযং করিস্সামী’’তি আহ. ‘‘কথং ত্ৰং করিস্সসি, ঘরণী’’তি? ‘‘ভন্তে, একস্মিং চক্কৰাল়গব্ভে মহাপথৰিং উদকং কত্ৰা উদকসকুণিকা ৰিয নিমুজ্জিত্ৰা পাচীনচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং অত্তানং দস্সেস্সামি, তথা পচ্ছিমউত্তরদক্খিণচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং, তথা মজ্ঝে’’. মহাজনো মং দিস্ৰা ‘‘কা এসা’’তি ৰুত্তে ৰক্খতি ‘‘ঘরণী নামেসা, অযং তাৰ একিস্সা ইত্থিযা আনুভাৰো, বুদ্ধানুভাৰো পন কীদিসো ভৰিস্সতী’’তি. এৰং তিত্থিযা তুম্হে অদিস্ৰাৰ পলাযিস্সন্তীতি. অথ নং সত্থা ‘‘জানামি তে ঘরণী এৰরূপং পাটিহারিযং কাতুং সমত্থভাৰং, ন পনাযং তৰত্থায বদ্ধো মালাপুটো’’তি ৰত্ৰা পটিক্খিপি. সা ‘‘ন মে সত্থা অনুজানাতি, অদ্ধা মযা উত্তরিতরং পাটিহারিযং কাতুং সমত্থো অঞ্ঞো অত্থী’’তি একমন্তং অট্ঠাসি. সত্থাপি ‘‘এৰমেৰ তেসং গুণো পাকটো ভৰিস্সতীতি এৰং ছত্তিংসযোজনিকায পরিসায মজ্ঝে সীহনাদং নদিস্সতী’’তি মঞ্ঞমানো অপরেপি পুচ্ছি – ‘‘তুম্হে কথং পাটিহারিযং করিস্সথা’’তি. তে ‘‘এৰঞ্চ এৰঞ্চ করিস্সাম, ভন্তে’’তি সত্থু পুরতো ঠিতাৰ সীহনাদং নদিংসু. তেসু কির চূল়অনাথপিণ্ডিকো ‘‘মাদিসে অনাগামিউপাসকে পুত্তে ৰিজ্জমানে সত্থু কিলমনকিচ্চং নত্থী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, পাটিহারিযং করিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘কথং করিস্সসী’’তি পুট্ঠো ‘‘অহং, ভন্তে, দ্ৰাদসযোজনিকং ব্রহ্মত্তভাৰং নিম্মিনিত্ৰা ইমিস্সা পরিসায মজ্ঝে মহামেঘগজ্জিতসদিসেন সদ্দেন ব্রহ্মঅপ্ফোটনং নাম অপ্ফোটেস্সামী’’তি. মহাজনো ‘‘কিং নামেসো সদ্দো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘চূল়অনাথপিণ্ডিকস্স কির ব্রহ্মঅপ্ফোটনসদ্দো নামা’’তি ৰক্খতি. তিত্থিযা ‘‘গহপতিকস্স কির তাৰ এসো আনুভাৰো, বুদ্ধানুভাৰো কীদিসো ভৰিস্সতী’’তি তুম্হে অদিস্ৰাৰ পলাযিস্সন্তীতি. সত্থা ‘‘জানামি তে আনুভাৰ’’ন্তি তস্সপি তথেৰ ৰত্ৰা পাটিহারিযকরণং নানুজানি.
অথেকা পটিসম্ভিদপ্পত্তা সত্তৰস্সিকা চীরসামণেরী কির নাম সত্থারং ৰন্দিত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, পাটিহারিযং করিস্সামী’’তি আহ. ‘‘কথং করিস্সসি চীরে’’তি? ‘‘ভন্তে, সিনেরুঞ্চ চক্কৰাল়পব্বতঞ্চ হিমৰন্তঞ্চ আহরিত্ৰা ইমস্মিং ঠানে পটিপাটিযা ঠপেত্ৰা অহং হংসসকুণী ৰিয ততো ততো নিক্খমিত্ৰা অসজ্জমানা গমিস্সামি, মহাজনো মং দিস্ৰা ‘কা এসা’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘চীরসামণেরী’তি ৰক্খতি. তিত্থিযা ‘সত্তৰস্সিকায তাৰ সামণেরিযা অযমানুভাৰো, বুদ্ধানুভাৰো কীদিসো ভৰিস্সতী’তি তুম্হে অদিস্ৰাৰ পলাযিস্সন্তী’’তি. ইতো পরং এৰরূপানি ৰচনানি ৰুত্তানুসারেনেৰ ৰেদিতব্বানি. তস্সাপি ভগৰা ‘‘জানামি তে আনুভাৰ’’ন্তি ৰত্ৰা পাটিহারিযকরণং নানুজানি. অথেকো পটিসম্ভিদপ্পত্তো খীণাসৰো চুন্দসামণেরো নাম জাতিযা সত্তৰস্সিকো সত্থারং ৰন্দিত্ৰা ‘‘অহং ভগৰা পাটিহারিযং করিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘কথং করিস্সসী’’তি পুট্ঠো আহ – ‘‘অহং, ভন্তে, জম্বুদীপস্স ধজভূতং মহাজম্বুরুক্খং খন্ধে গহেত্ৰা চালেত্ৰা মহাজম্বুপেসিযো আহরিত্ৰা ইমং পরিসং খাদাপেস্সামি, পারিচ্ছত্তককুসুমানি চ আহরিত্ৰা তুম্হে ৰন্দিস্সামী’’তি. সত্থা ‘‘জানামি তে আনুভাৰ’’ন্তি তস্স পাটিহারিযকরণং পটিক্খিপি.
অথ উপ্পলৰণ্ণা থেরী সত্থারং ৰন্দিত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, পাটিহারিযং করিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘কথং করিস্সসী’’তি পুট্ঠা আহ – ‘‘অহং, ভন্তে, সমন্তা দ্ৰাদসযোজনিকং পরিসং দস্সেত্ৰা আৰট্টতো ছত্তিংসযোজনায পরিসায পরিৰুতো চক্কৰত্তিরাজা হুত্ৰা আগন্ত্ৰা তুম্হে ৰন্দিস্সামী’’তি. সত্থা ‘‘জানামি তে আনুভাৰ’’ন্তি তস্সাপি পাটিহারিযকরণং পটিক্খিপি. অথ মহামোগ্গল্লানত্থেরো ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, পাটিহারিযং করিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘কথং করিস্সসী’’তি পুট্ঠো আহ – ‘‘অহং, ভন্তে, সিনেরুপব্বতরাজানং দন্তন্তরে ঠপেত্ৰা মাসসাসপবীজং ৰিয খাদিস্সামী’’তি. ‘‘অঞ্ঞং কিং করিস্সসী’’তি? ‘‘ইমং মহাপথৰিং কটসারকং ৰিয সংৰেল্লিত্ৰা অঙ্গুলন্তরে নিক্খিপিস্সামী’’তি. ‘‘অঞ্ঞং কিং করিস্সসী’’তি? ‘‘মহাপথৰিং কুলালচক্কং ৰিয পরিৰত্তেত্ৰা মহাজনং পথৰোজং খাদাপেস্সামী’’তি. ‘‘অঞ্ঞং কিং করিস্সসী’’তি? ‘‘ৰামহত্থে পথৰিং কত্ৰা ইমে সত্তে দক্খিণহত্থেন অঞ্ঞস্মিং দীপে ঠপেস্সামী’’তি. ‘‘অঞ্ঞং কিং করিস্সসী’’তি? ‘‘সিনেরুং ছত্তদণ্ডং ৰিয কত্ৰা মহাপথৰিং উক্খিপিত্ৰা তস্সুপরি ঠপেত্ৰা ছত্তহত্থো ভিক্খু ৰিয একহত্থেনাদায আকাসে চঙ্কমিস্সামী’’তি. সত্থা ‘‘জানামি তে আনুভাৰ’’ন্তি তস্সপি পাটিহারিযকরণং নানুজানি. সো ‘‘জানাতি মঞ্ঞে সত্থা মযা উত্তরিতরং পাটিহারিযং কাতুং সমত্থ’’ন্তি একমন্তং অট্ঠাসি.
অথ নং সত্থা ‘‘নাযং মোগ্গল্লানং তৰত্থায বদ্ধো বালাপুটো. অহঞ্হি অসমধুরো, মম ধুরং অঞ্ঞো ৰহিতুং সমত্থো নাম নত্থি. অনচ্ছরিযমেতং, যং ইদানি মম ধুরং ৰহিতুং সমত্থো নাম ভৰেয্য. অহেতুকতিরচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তকালেপি মম ধুরং অঞ্ঞো ৰহিতুং সমত্থো নাম নাহোসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা ‘‘কদা পন, ভন্তে’’তি থেরেন পুট্ঠো অতীতং আহরিত্ৰা –
‘‘যতো যতো গরু ধুরং, যতো গম্ভীরৰত্তনী;
তদাস্সু কণ্হং যুঞ্জন্তি, স্ৰাস্সু তং ৰহতে ধুর’’ন্তি. –
ইদং কণ্হউসভজাতকং (জা. ১.১.২৯) ৰিত্থারেত্ৰা পুন তমেৰ ৰত্থুং ৰিসেসেত্ৰা দস্সেন্তো –
‘‘মনুঞ্ঞমেৰ ভাসেয্য, নামনুঞ্ঞং কুদাচনং;
মনুঞ্ঞং ভাসমানস্স, গরুং ভারং উদদ্ধরি;
ধনঞ্চ নং অলাভেসি, তেন চত্তমনো অহূ’’তি. –
ইদং নন্দিৰিসালজাতকং ৰিত্থারেত্ৰা কথেসি. কথেত্ৰা চ পন সত্থা রতনচঙ্কমং অভিরুহি, পুরতো দ্ৰাদসযোজনিকা পরিসা অহোসি তথা পচ্ছতো চ উত্তরতো চ দক্খিণতো চ. উজুকং পন চতুৰীসতিযোজনিকায পরিসায মজ্ঝে ভগৰা যমকপাটিহারিযং অকাসি.
তং পাল়িতো তাৰ এৰং ৰেদিতব্বং (পটি. ম. ১.১১৬) – কতমং তথাগতস্স যমকপাটিহারিযে ঞাণং? ইধং তথাগতো যমকপাটিহারিযং করোতি অসাধারণং সাৰকেহি, উপরিমকাযতো অগ্গিক্খন্ধো পৰত্ততি, হেট্ঠিমকাযতো উদকধারা পৰত্ততি. হেট্ঠিমকাযতো অগ্গিক্খন্ধো পৰত্ততি, উপরিমকাযতো উদকধারা পৰত্ততি. পুরত্থিমকাযতো, পচ্ছিমকাযতো; পচ্ছিমকাযতো, পুরত্থিমকাযতো; দক্খিণঅক্খিতো, ৰামঅক্খিতো; ৰামঅক্খিতো, দক্খিণঅক্খিতো; দক্খিণকণ্ণসোততো, ৰামকণ্ণসোততো; ৰামকণ্ণসোততো, দক্খিণকণ্ণসোততো; দক্খিণনাসিকাসোততো, ৰামনাসিকাসোততো; ৰামনাসিকাসোততো, দক্খিণনাসিকাসোততো; দক্খিণঅংসকূটতো, ৰামঅংসকূটতো; ৰামঅংসকূটতো, দক্খিণঅংসকূটতো; দক্খিণহত্থতো, ৰামহত্থতো; ৰামহত্থতো, দক্খিণহত্থতো; দক্খিণপস্সতো, ৰামপস্সতো; ৰামপস্সতো, দক্খিণপস্সতো; দক্খিণপাদতো, ৰামপাদতো; ৰামপাদতো, দক্খিণপাদতো; অঙ্গুলঙ্গুলেহি, অঙ্গুলন্তরিকাহি; অঙ্গুলন্তরিকাহি, অঙ্গুলঙ্গুলেহি; একেকলোমকূপতো অগ্গিক্খন্ধো পৰত্ততি, একেকলোমতো উদকধারা পৰত্ততি. একেকলোমতো অগ্গিক্খন্ধো পৰত্ততি, একেকলোমকূপতো উদকধারা পৰত্ততি ছন্নং ৰণ্ণানং নীলানং পীতকানং লোহিতকানং ওদাতানং মঞ্জেট্ঠানং পভস্সরানং. ভগৰা চঙ্কমতি, বুদ্ধনিম্মিতো তিট্ঠতি ৰা নিসীদতি ৰা সেয্যং ৰা কপ্পেতি…পে… নিম্মিতো সেয্যং কপ্পেতি, ভগৰা চঙ্কমতি ৰা তিট্ঠতি ৰা নিসীদতি ৰা. ইদং তথাগতস্স যমকপাটিহারিযে ঞাণন্তি.
ইদং পন পাটিহারিযং ভগৰা তস্মিং চঙ্কমে চঙ্কমিত্ৰা অকাসি. তস্স তেজোকসিণসমাপত্তিৰসেন উপরিমকাযতো অগ্গিক্খন্ধো পৰত্ততি, আপোকসিণসমাপত্তিৰসেন হেট্ঠিমকাযতো উদকধারা পৰত্ততি. ন পন উদকধারায পৰত্তনট্ঠানতো অগ্গিক্খন্ধো পৰত্ততি, অগ্গিক্খন্ধস্স পৰত্তনট্ঠানতো উদকধারা পৰত্ততীতি দস্সেতুং ‘‘হেট্ঠিমকাযতো উপরিমকাযতো’’তি ৰুত্তং. এসেৰ নযো সব্বপদেসু. অগ্গিক্খন্ধো পনেত্থ উদকধারায অসম্মিস্সো অহোসি, তথা উদকধারা অগ্গিক্খন্ধেন. উভযম্পি কির চেতং যাৰ ব্রহ্মলোকা উগ্গন্ত্ৰা চক্কৰাল়মুখৰট্টিযং পততি. ‘‘ছন্নং ৰণ্ণান’’ন্তি ৰুত্তা পনস্স ছব্বণ্ণরংসিযো ঘটেহি আসিঞ্চমানং ৰিলীনসুৰণ্ণং ৰিয যন্তনালিকতো নিক্খন্তসুৰণ্ণরসধারা ৰিয চ একচক্কৰাল়গব্ভতো উগ্গন্ত্ৰা ব্রহ্মলোকং আহচ্চ পটিনিৰত্তিত্ৰা চক্কৰাল়মুখৰট্টিমেৰ গণ্হিংসু. একচক্কৰাল়গব্ভং ৰঙ্কগোপানসিকং ৰিয বোধিঘরং অহোসি একালোকং.
তংদিৰসং সত্থা চঙ্কমিত্ৰা পাটিহারিযং করোন্তো অন্তরন্তরা মহাজনস্স ধম্মং কথেসি. কথেন্তো চ জনং নিরস্সাসং অকত্ৰা তস্স অস্সাসৰারং দেতি. তস্মিং খণে মহাজনো সাধুকারং পৰত্তেসি. তস্স সাধুকারপৰত্তনকালে সত্থা তাৰমহতিযা পরিসায চিত্তং ওলোকেন্তো একেকস্স সোল়সন্নং আকারানং ৰসেন চিত্তাচারং অঞ্ঞাসি. এৰং লহুকপরিৰত্তং বুদ্ধানং চিত্তং. যো যো যস্মিঞ্চ ধম্মে যস্মিঞ্চ পাটিহীরে পসন্নো, তস্স তস্স অজ্ঝাসযৰসেনেৰ ধম্মঞ্চ কথেসি, পাটিহীরঞ্চ অকাসি. এৰং ধম্মে দেসিযমানে পাটিহীরে চ করিযমানে মহাজনস্স ধম্মাভিসমযো অহোসি. সত্থা পন তস্মিং সমাগমে অত্তনো মনং গহেত্ৰা অঞ্ঞং পঞ্হং পুচ্ছিতুং সমত্থং অদিস্ৰা নিম্মিতবুদ্ধং মাপেসি. তেন পুচ্ছিতং পঞ্হং সত্থা ৰিস্সজ্জেসি, সত্থারা পুচ্ছিতং সো ৰিস্সজ্জেসি. ভগৰতো চঙ্কমনকালে নিম্মিতো ঠানাদীসু অঞ্ঞতরং কপ্পেসি, নিম্মিতস্স চঙ্কমনকালে ভগৰা ঠানাদীসু অঞ্ঞতরং কপ্পেসি. তমত্থং দস্সেতুং ‘‘নিম্মিতো চঙ্কমতি ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. এৰং করোন্তস্স সত্থু পাটিহারিযং দিস্ৰা ধম্মকথং সুত্ৰা তস্মিং সমাগমে ৰীসতিযা পাণকোটীনং ধম্মাভিসমযো অহোসি.
সত্থা পাটিহীরং করোন্তোৰ ‘‘কত্থ নু খো অতীতবুদ্ধা ইদং পাটিহীরং কত্ৰা ৰস্সং উপেন্তী’’তি আৰজ্জেত্ৰা ‘‘তাৰতিংসভৰনে ৰস্সং উপগন্ত্ৰা মাতু অভিধম্মপিটকং দেসেন্তী’’তি দিস্ৰা দক্খিণপাদং উক্খিপিত্ৰা যুগন্ধরমত্থকে ঠপেত্ৰা ইতরং পাদং উক্খিপিত্ৰা সিনেরুমত্থকে ঠপেসি. এৰং অট্ঠসট্ঠিযোজনসতসহস্সট্ঠানে তযো পদৰারা অহেসুং, দ্ৰে পাদছিদ্দানি. সত্থা পাদং পসারেত্ৰা অক্কমীতি ন সল্লক্খেতব্বং. তস্স হি পাদুক্খিপনকালেযেৰ পব্বতা পাদমূলং আগন্ত্ৰা সম্পটিচ্ছিংসু, সত্থারা অক্কমনকালে তে পব্বতা উট্ঠায সকট্ঠানেযেৰ অট্ঠংসু. সক্কো সত্থারং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘পণ্ডুকম্বলসিলায মঞ্ঞে সত্থা ইমং ৰস্সাৰাসং উপেস্সতি, বহূনঞ্চ দেৰতানং উপকারো ভৰিস্সতি, সত্থরি পনেত্থ ৰস্সাৰাসং উপগতে অঞ্ঞা দেৰতা হত্থম্পি ঠপেতুং ন সক্খিস্সন্তি. অযং খো পন পণ্ডুকম্বলসিলা দীঘতো সট্ঠিযোজনা, ৰিত্থারতো পণ্ণাসযোজনা, পুথুলতো পন্নরসযোজনা, সত্থরি নিসিন্নেপি তুচ্ছং ভৰিস্সতী’’তি. সত্থা তস্স অজ্ঝাসযং ৰিদিত্ৰা অত্তনো সঙ্ঘাটিং সিলাসনং পটিচ্ছাদযমানং খিপি. সক্কো চিন্তেসি – ‘‘চীৰরং তাৰ পটিচ্ছাদযমানং খিপি, সযং পন পরিত্তকে ঠানে নিসীদিস্সতী’’তি. সত্থা তস্স অজ্ঝাসযং ৰিদিত্ৰা নীচপীঠকং মহাপংসুকূলিকো ৰিয পণ্ডুকম্বলসিলং অন্তোচীৰরভোগেযেৰ কত্ৰা নিসীদি. মহাজনোপি তংখণঞ্ঞেৰ সত্থারং ওলোকেন্তো নাদ্দস, চন্দস্স অত্থঙ্গমিতকালো ৰিয সূরিযস্স চ অত্থঙ্গমিতকালো ৰিয অহোসি. মহাজনো –
‘‘গতো নু চিত্তকূটং ৰা, কেলাসং ৰা যুগন্ধরং;
ন নো দক্খেমু সম্বুদ্ধং, লোকজেট্ঠং নরাসভ’’ন্তি. –
ইমং গাথং ৰদন্তো পরিদেৰি. অপরে ‘‘সত্থা নাম পৰিৰেকরতো, সো ‘এৰরূপায মে পরিসায এৰরূপং পাটিহীরং কত’ন্তি লজ্জায অঞ্ঞং রট্ঠং ৰা জনপদং ৰা গতো ভৰিস্সতি, ন দানি তং দক্খিস্সামা’’তি পরিদেৰন্তা ইমং গাথমাহংসু –
‘‘পৰিৰেকরতো ধীরো, নিমং লোকং পুনেহিতি;
ন নো দক্খেমু সম্বুদ্ধং, লোকজেট্ঠং নরাসভ’’ন্তি.
তে মহামোগ্গল্লানং পুচ্ছিংসু – ‘‘কহং, ভন্তে, সত্থা’’তি? সো সযং জানন্তোপি ‘‘পরেসম্পি গুণা পাকটা হোন্তূ’’তি অজ্ঝাসযেন ‘‘অনুরুদ্ধং পুচ্ছথা’’তি আহ. তে থেরং তথা পুচ্ছিংসু – ‘‘কহং, ভন্তে, সত্থা’’তি? তাৰতিংসভৰনে পণ্ডুকম্বলসিলাযং ৰস্সং উপগন্ত্ৰা মাতু অভিধম্মপিটকং দেসেতুং গতোতি. ‘‘কদা আগমিস্সতি, ভন্তে’’তি? ‘‘তযো মাসে অভিধম্মপিটকং দেসেত্ৰা মহাপৰারণদিৰসে’’তি. তে ‘‘সত্থারং অদিস্ৰা ন গমিস্সামা’’তি তত্থেৰ খন্ধাৰারং বন্ধিংসু. আকাসমেৰ কির নেসং ছদনং অহোসি. তায চ মহতিযা পরিসায সরীরনিঘংসো নাম ন পঞ্ঞাযি, পথৰী ৰিৰরং অদাসি, সব্বত্থ পরিসুদ্ধমেৰ ভূমিতলং অহোসি.
সত্থা পঠমমেৰ মোগ্গল্লানত্থেরং অৰোচ – ‘‘মোগ্গল্লান, ত্ৰং এতিস্সায পরিসায ধম্মং দেসেয্যাসি, চূল়অনাথপিণ্ডিকো আহারং দস্সতী’’তি. তস্মা তং তেমাসং চূল়অনাথপিণ্ডিকোৰ তস্সা পরিসায যাপনং যাগুভত্তং খাদনীযং তম্বুলতেলগন্ধমালাপিলন্ধনানি চ অদাসি. মহামোগ্গল্লানো ধম্মং দেসেসি, পাটিহারিযদস্সনত্থং আগতাগতেহি পুট্ঠপঞ্হে চ ৰিস্সজ্জেসি. সত্থারম্পি মাতু অভিধম্মদেসনত্থং পণ্ডুকম্বলসিলাযং ৰস্সং উপগতং দসসহস্সচক্কৰাল়দেৰতা পরিৰারযিংসু. তেন ৰুত্তং –
‘‘তাৰতিংসে যদা বুদ্ধো, সিলাযং পণ্ডুকম্বলে;
পারিচ্ছত্তকমূলম্হি, ৰিহাসি পুরিসুত্তমো.
‘‘দসসু লোকধাতূসু, সন্নিপতিত্ৰান দেৰতা;
পযিরুপাসন্তি সম্বুদ্ধং, ৰসন্তং নাগমুদ্ধনি.
‘‘ন কোচি দেৰো ৰণ্ণেন, সম্বুদ্ধস্স ৰিরোচতি;
সব্বে দেৰে অতিক্কম্ম, সম্বুদ্ধোৰ ৰিরোচতী’’তি. (পে. ৰ. ৩১৭-৩১৯);
এৰং সব্বা দেৰতা অত্তনো সরীরপ্পভায অভিভৰিত্ৰা নিসিন্নস্স পনস্স মাতা তুসিতৰিমানতো আগন্ত্ৰা দক্খিণপস্সে নিসীদি. ইন্দকোপি দেৰপুত্তো আগন্ত্ৰা দক্খিণপস্সেযেৰ নিসীদি, অঙ্কুরো ৰামপস্সে নিসীদি. সো মহেসক্খাসু দেৰতাসু সন্নিপতন্তীসু অপগন্ত্ৰা দ্ৰাদসযোজনিকে ঠানে ওকাসং লভি, ইন্দকো তত্থেৰ নিসীদি. সত্থা তে উভোপি ওলোকেত্ৰা অত্তনো সাসনে দক্খিণেয্যপুগ্গলানং দিন্নদানস্স মহপ্ফলভাৰং ঞাপেতুকামো এৰমাহ – ‘‘অঙ্কুর, তযা দীঘমন্তরে দসৰস্সসহস্সপরিমাণকালে দ্ৰাদসযোজনিকং উদ্ধনপন্তিং কত্ৰা মহাদানং দিন্নং, ইদানি মম সমাগমং আগন্ত্ৰা দ্ৰাদসযোজনিকে ঠানে ওকাসং লভি, কিং নু খো এত্থ কারণ’’ন্তি? ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘ওলোকেত্ৰান সম্বুদ্ধো, অঙ্কুরঞ্চাপি ইন্দকং;
দক্খিণেয্যং সম্ভাৰেন্তো, ইদং ৰচনমব্রৰি.
‘‘মহাদানং তযা দিন্নং, অঙ্কুর দীঘমন্তরে;
অতিদূরে নিসিন্নোসি, আগচ্ছ মম সন্তিকে’’তি. (পে. ৰ. ৩২১-৩২২);
সো সদ্ধো পথৰীতলং পাপুণি. সব্বাপি নং সা পরিসা অস্সোসি. এৰং ৰুত্তে –
‘‘চোদিতো ভাৰিতত্তেন, অঙ্কুরো এতমব্রৰি;
কিং ময্হং তেন দানেন, দক্খিণেয্যেন সুঞ্ঞতং.
‘‘অযং সো ইন্দকো যক্খো, দজ্জা দানং পরিত্তকং;
অতিরোচতি অম্হেহি, চন্দো তারাগণে যথা’’তি. (পে. ৰ. ৩২৩-৩২৪);
তত্থ দজ্জাতি দত্ৰা. এৰং ৰুত্তে সত্থা ইন্দকং আহ – ‘‘ইন্দক, ত্ৰং মম দক্খিণপস্সে নিসিন্নো, কস্মা অনপগন্ত্ৰাৰ নিসীদসী’’তি? সো ‘‘অহং, ভন্তে, সুখেত্তে অপ্পকবীজং ৰপনকস্সকো ৰিয দক্খিণেয্যসম্পদং অলত্থ’’ন্তি দক্খিণেয্যং পভাৰেন্তো আহ –
‘‘উজ্জঙ্গলে যথা খেত্তে, বীজং বহুম্পি রোপিতং;
ন ফলং ৰিপুলং হোতি, নপি তোসেতি কস্সকং.
‘‘তথেৰ দানং বহুকং, দুস্সীলেসু পতিট্ঠিতং;
ন ফলং ৰিপুলং হোতি, নপি তোসেতি দাযকং.
‘‘যথাপি ভদ্দকে খেত্তে, বীজং অপ্পম্পি রোপিতং;
সম্মা ধারং পৰেচ্ছন্তে, ফলং তোসেতি কস্সকং.
‘‘তথেৰ সীলৰন্তেসু, গুণৰন্তেসু তাদিসু;
অপ্পকম্পি কতং কারং, পুঞ্ঞং হোতি মহপ্ফল’’ন্তি. (পে. ৰ. ৩২৫-৩২৮);
কিং পনেতস্স পুব্বকম্মন্তি? সো কির অনুরুদ্ধত্থেরস্স অন্তোগামং পিণ্ডায পৰিট্ঠস্স অত্তনো আভতং কটচ্ছুভিক্খং দাপেসি. তদা তস্স পুঞ্ঞং অঙ্কুরেন দসৰস্সসহস্সানি দ্ৰাদসযোজনিকং উদ্ধনপন্তিং কত্ৰা দিন্নদানতো মহপ্ফলতরং জাতং. তস্মা এৰমাহ.
এৰং ৰুত্তে সত্থা, ‘‘অঙ্কুর, দানং নাম ৰিচেয্য দাতুং ৰট্টতি, এৰং তং সুখেত্তেসু ৰুত্তবীজং ৰিয মহপ্ফলং হোতি. ত্ৰং পন ন তথা অকাসি, তেন তে দানং মহপ্ফলং ন জাত’’ন্তি ইমমত্থং ৰিভাৰেন্তো –
‘‘ৰিচেয্য দানং দাতব্বং, যত্থ দিন্নং মহপ্ফলং…পে….
‘‘ৰিচেয্য দানং সুগতপ্পসত্থং,
যে দক্খিণেয্যা ইধ জীৰলোকে;
এতেসু দিন্নানি মহপ্ফলানি,
বীজানি ৰুত্তানি যথা সুখেত্তে’’তি. (পে. ৰ. ৩২৯-৩৩০) –
ৰত্ৰা উত্তরিম্পি ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
‘‘তিণদোসানি খেত্তানি, রাগদোসা অযং পজা;
তস্মা হি ৰীতরাগেসু, দিন্নং হোতি মহপ্ফলং.
‘‘তিণদোসানি খেত্তানি, দোসদোসা অযং পজা;
তস্মা হি ৰীতদোসেসু, দিন্নং হোতি মহপ্ফলং.
‘‘তিণদোসানি খেত্তানি, মোহদোসা অযং পজা;
তস্মা হি ৰীতমোহেসু, দিন্নং হোতি মহপ্ফলং.
‘‘তিণদোসানি খেত্তানি, ইচ্ছাদোসা অযং পজা;
তস্মা হি ৰিগতিচ্ছেসু, দিন্নং হোতি মহপ্ফল’’ন্তি.
দেসনাৰসানে অঙ্কুরো চ ইন্দকো চ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু, মহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
অথ সত্থা দেৰপরিসায মজ্ঝে নিসিন্নো মাতরং আরব্ভ ‘‘কুসলা ধম্মা, অকুসলা ধম্মা, অব্যাকতা ধম্মা’’তি অভিধম্মপিটকং পট্ঠপেসি. এৰং তযো মাসে নিরন্তরং অভিধম্মপিটকং কথেসি. কথেন্তো পন ভিক্খাচারৰেলায ‘‘যাৰ মমাগমনা এত্তকং নাম ধম্মং দেসেতূ’’তি নিম্মিতবুদ্ধং মাপেত্ৰা হিমৰন্তং গন্ত্ৰা নাগলতাদন্তকট্ঠং খাদিত্ৰা অনোতত্তদহে মুখং ধোৰিত্ৰা উত্তরকুরুতো পিণ্ডপাতং আহরিত্ৰা মহাসালমাল়কে নিসিন্নো ভত্তকিচ্চং অকাসি. সারিপুত্তত্থেরো তত্থ গন্ত্ৰা সত্থু ৰত্তং করোতি. সত্থা ভত্তকিচ্চপরিযোসানে, ‘‘সারিপুত্ত, অজ্জ মযা এত্তকো নাম ধম্মো ভাসিতো, ত্ৰং অত্তনো অন্তেৰাসিকানং ভিক্খূনং ৰাচেহী’’তি থেরস্স কথেসি. যমকপাটিহীরে কির পসীদিত্ৰা পঞ্চসতা কুলপুত্তা থেরস্স সন্তিকে পব্বজিংসু. তে সন্ধায থেরং এৰমাহ. ৰত্ৰা চ পন দেৰলোকং গন্ত্ৰা নিম্মিতবুদ্ধেন দেসিতট্ঠানতো পট্ঠায সযং ধম্মং দেসেসি. থেরোপি গন্ত্ৰা তেসং ভিক্খূনং ধম্মং দেসেসি. তে সত্থরি দেৰলোকে ৰিহরন্তেযেৰ সত্তপকরণিকা অহেসুং.
তে কির কস্সপবুদ্ধকালে খুদ্দকৰগ্গুলিযো হুত্ৰা একস্মিং পব্ভারে ওলম্বন্তা দ্ৰিন্নং থেরানং চঙ্কমিত্ৰা অভিধম্মং সজ্ঝাযন্তানং সদ্দং সুত্ৰা সরে নিমিত্তং অগ্গহেসুং. তে ‘‘ইমে খন্ধা নাম, ইমা ধাতুযো নামা’’তি অজানিত্ৰা সরে নিমিত্তগহণমত্তেনেৰ ততো চুতা দেৰলোকে নিব্বত্তা, একং বুদ্ধন্তরং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা ততো চৰিত্ৰা সাৰত্থিযং কুলঘরেসু নিব্বত্তা. যমকপাটিহীরে উপ্পন্নপসাদা থেরস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৰা সব্বপঠমং সত্তপকরণিকা অহেসুং. সত্থাপি তেনেৰ নীহারেন তং তেমাসং অভিধম্মং দেসেসি. দেসনাৰসানে অসীতিকোটিসহস্সানং দেৰতানং ধম্মাভিসমযো অহোসি, মহামাযাপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি.
সাপি খো ছত্তিংসযোজনপরিমণ্ডলা পরিসা ‘‘ইদানি সত্তমে দিৰসে মহাপৰারণা ভৰিস্সতী’’তি মহামোগ্গল্লানত্থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা আহ – ‘‘ভন্তে সত্থু, ওরোহণদিৰসং সঞ্ঞাতুং ৰট্টতি, ন হি মযং সত্থারং অদিস্ৰা গমিস্সামা’’তি. আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং কথং সুত্ৰা ‘‘সাধাৰুসো’’তি ৰত্ৰা তত্থেৰ পথৰিযং নিমুগ্গো সিনেরুপাদং গন্ত্ৰা ‘‘মং অভিরুহন্তং পরিসা পস্সতূ’’তি অধিট্ঠায মণিরতনেন আৰুতং পণ্ডুকম্বলসুত্তং ৰিয পঞ্ঞাযমানরূপোৰ সিনেরুমজ্ঝেন অভিরুহি. মনুস্সাপি নং ‘‘একযোজনং অভিরুল়্হো, দ্ৰিযোজনং অভিরুল়্হো’’তি ওলোকযিংসু. থেরোপি সত্থু পাদে সীসেন উক্খিপন্তো ৰিয অভিরুহিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা এৰমাহ – ‘‘ভন্তে, পরিসা তুম্হে দিস্ৰাৰ গন্তুকামা, কদা ওরোহিস্সথা’’তি. ‘‘কহং পন তে, মোগ্গল্লান, জেট্ঠভাতিকো সারিপুত্তো’’তি. ‘‘ভন্তে, সঙ্কস্সনগরে ৰস্সং উপগতো’’তি. মোগ্গল্লান, অহং ইতো সত্তমে দিৰসে মহাপৰারণায সঙ্কস্সনগরদ্ৰারে ওতরিস্সামি, মং দট্ঠুকামা তত্থ আগচ্ছন্তু, সাৰত্থিতো সঙ্কস্সনগরদ্ৰারং তিংসযোজনানি, এত্তকে মগ্গে কস্সচি পাথেয্যকিচ্চং নত্থি, উপোসথিকা হুত্ৰা ধুরৰিহারং ধম্মস্সৰনত্থায গচ্ছন্তা ৰিয আগচ্ছেয্যাথাতি তেসং আরোচেয্যাসীতি. থেরো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি গন্ত্ৰা তথা আরোচেসি.
সত্থা ৰুট্ঠৰস্সো পৰারেত্ৰা সক্কস্স আরোচেসি – ‘‘মহারাজ, মনুস্সপথং গমিস্সামী’’তি. সক্কো সুৰণ্ণমযং মণিমযং রজতমযন্তি তীণি সোপানানি মাপেসি. তেসং পাদা সঙ্কস্সনগরদ্ৰারে পতিট্ঠহিংসু, সীসানি সিনেরুমুদ্ধনি. তেসু দক্খিণপস্সে সুৰণ্ণমযং সোপানং দেৰতানং অহোসি, ৰামপস্সে রজতমযং সোপানং মহাব্রহ্মানং অহোসি, মজ্ঝে মণিমযং সোপানং তথাগতস্স অহোসি. সত্থাপি সিনেরুমুদ্ধনি ঠত্ৰা দেৰোরোহণসমযে যমকপাটিহারিযং কত্ৰা উদ্ধং ওলোকেসি, যাৰ ব্রহ্মলোকা একঙ্গণা অহেসুং. অধো ওলোকেসি, যাৰ অৰীচিতো একঙ্গণং অহোসি. দিসাৰিদিসা ওলোকেসি, অনেকানি চক্কৰাল়সতসহস্সানি একঙ্গণানি অহেসুং. দেৰা মনুস্সে পস্সিংসু, মনুস্সাপি দেৰে পস্সিংসু, সব্বে সম্মুখাৰ পস্সিংসু.
ভগৰা ছব্বণ্ণরংসিযো ৰিস্সজ্জেসি. তং দিৰসং বুদ্ধসিরিং ওলোকেত্ৰা ছত্তিংসযোজন পরিমণ্ডলায পরিসায একোপি বুদ্ধভাৰং অপত্থেন্তো নাম নত্থি. সুৰণ্ণসোপানেন দেৰা ওতরিংসু, রজতসোপানেন মহাব্রহ্মানো ওতরিংসু, মণিসোপানেন সম্মাসম্বুদ্ধো ওতরি. পঞ্চসিখো গন্ধব্বদেৰপুত্তো বেলুৰপণ্ডুৰীণং আদায দক্খিণপস্সে ঠত্ৰা সত্থু গন্ধব্বমধুরদিব্বৰীণায সদ্দেন পূজং করোন্তো ওতরি, মাতলি, সঙ্গাহকো ৰামপস্সে ঠত্ৰা দিব্বগন্ধমালাপুপ্ফং গহেত্ৰা নমস্সমানো পূজং কত্ৰা ওতরি, মহাব্রহ্মা ছত্তং ধারেসি, সুযামো ৰালবীজনিং ধারেসি. সত্থা ইমিনা পরিৰারেন সদ্ধিং ওতরিত্ৰা সঙ্কস্সনগরদ্ৰারে পতিট্ঠহি. সারিপুত্তত্থেরোপি আগন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা যস্মা সারিপুত্তত্থেরেন তথারূপায বুদ্ধসিরিযা ওতরন্তো সত্থা ইতো পুব্বে ন দিট্ঠপুব্বো, তস্মা –
‘‘ন মে দিট্ঠো ইতো পুব্বে, ন সুতো উদ কস্সচি;
এৰং ৰগ্গুৰদো সত্থা, তুসিতা গণিমাগতো’’তি. (সু. নি. ৯৬১; মহানি. ১৯০) –
আদীহি অত্তনো তুট্ঠিং পকাসেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অজ্জ সব্বেপি দেৰমনুস্সা তুম্হাকং পিহযন্তি, পত্থেন্তী’’তি আহ. অথ নং সত্থা, ‘‘সারিপুত্ত, এৰরূপেহি গুণেহি সমন্নাগতা বুদ্ধা দেৰমনুস্সানং পিযা হোন্তিযেৰা’’তি ৰত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১৮১. ‘‘যে ঝানপসুতা ধীরা, নেক্খম্মূপসমে রতা;
দেৰাপি তেসং পিহযন্তি, সম্বুদ্ধানং সতীমত’’ন্তি.
তত্থ যে ঝানপসুতাতি লক্খণূপনিজ্ঝানং আরম্মণূপনিজ্ঝানন্তি ইমেসু দ্ৰীসু ঝানেসু আৰজ্জনসমাপজ্জনঅধিট্ঠানৰুট্ঠানপচ্চৰেক্খণেহি যুত্তপ্পযুত্তা. নেক্খম্মূপসমে রতাতি এত্থ পব্বজ্জা নেক্খম্মন্তি ন গহেতব্বা, কিলেসৰূপসমনিব্বানরতিং পন সন্ধাযেতং ৰুত্তং. দেৰাপীতি দেৰাপি মনুস্সাপি তেসং পিহযন্তি পত্থেন্তি. সতীমতন্তি এৰরূপগুণানং তেসং সতিযা সমন্নাগতানং সম্বুদ্ধানং. ‘‘অহো ৰত মযং বুদ্ধা ভৰেয্যামা’’তি বুদ্ধভাৰং ইচ্ছমানা পিহযন্তীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে তিংসমত্তানং পাণকোটীনং ধম্মাভিসমযো অহোসি, থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকা পঞ্চসতভিক্খূ অরহত্তে পতিট্ঠহিংসু.
সব্ববুদ্ধানং কির অৰিজহিতমেৰ যমকপাটিহীরং কত্ৰা দেৰলোকে ৰস্সং ৰসিত্ৰা সঙ্কস্সনগরদ্ৰারে ওতরণং. তত্থ পন দক্খিণপাদস্স পতিট্ঠিতট্ঠানং অচলচেতিযট্ঠানং নাম হোতি. সত্থা তত্থ ঠত্ৰা পুথুজ্জনাদীনং ৰিসযে পঞ্হং পুচ্ছি, পুথুজ্জনা অত্তনো ৰিসযে পঞ্হে ৰিস্সজ্জেত্ৰা সোতাপন্নৰিসযে পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতুং নাসক্খিংসু. তথা সকদাগামিআদীনং ৰিসযে সোতাপন্নাদযো, মহামোগ্গল্লানৰিসযে সেসমহাসাৰকা, সারিপুত্তত্থেরস্স ৰিসযে মহামোগ্গল্লানো, বুদ্ধৰিসযে চ সারিপুত্তোপি ৰিস্সজ্জেতুং নাসক্খিযেৰ. সো পাচীনদিসং আদিং কত্ৰা সব্বদিসা ওলোকেসি, সব্বত্থ একঙ্গণমেৰ অহোসি. অট্ঠসু দিসাসু দেৰমনুস্সা উদ্ধং যাৰ ব্রহ্মলোকা হেট্ঠা ভূমট্ঠা চ যক্খনাগসুপণ্ণা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ইধ তস্স পঞ্হস্স ৰিস্সজ্জেতা নত্থি, এত্থেৰ উপধারেথা’’তি আহংসু. সত্থা সারিপুত্তো কিলমতি. কিঞ্চাপি হেস –
‘‘যে চ সঙ্খাতধম্মাসে, যে চ সেখা পুথূ ইধ;
তেসং মে নিপকো ইরিযং, পুট্ঠো পব্রূহি মারিসা’’তি. (সু. নি. ১০৪৪; চূল়নি. অজিতমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ৭) –
ইমং বুদ্ধৰিসযে পুট্ঠপঞ্হং সুত্ৰা ‘সত্থা মং সেখাসেখানং আগমনপটিপদং পুচ্ছতী’তি পঞ্হে নিক্কঙ্খো, খন্ধাদীসু পন কতরেন নু খো মুখেন ইমং পটিপদং কথেন্তো ‘অহং সত্থু অজ্ঝাসযং গণ্হিতুং ন সক্খিস্সামী’তি মম অজ্ঝাসযে কঙ্খতি, সো মযা নযে অদিন্নে কথেতুং ন সক্খিস্সতি, নযমস্স দস্সামীতি নযং দস্সেন্তো ‘‘ভূতমিদং, সারিপুত্ত, সমনুপস্সসী’’তি আহ. এৰং কিরস্স অহোসি ‘‘সারিপুত্তো মম অজ্ঝাসযং গহেত্ৰা কথেন্তো খন্ধৰসেন কথেস্সতী’’তি. থেরস্স সহ নযদানেন সো পঞ্হো নযসতেন নযসহস্সেন নযসতসহস্সেন উপট্ঠাসি. সো সত্থারা দিন্ননযে ঠত্ৰা তং পঞ্হং কথেসি. ঠপেত্ৰা কির সম্মাসম্বুদ্ধং অঞ্ঞো সারিপুত্তত্থেরস্স পঞ্ঞং পাপুণিতুং সমত্থো নাম নত্থি. তেনেৰ কির থেরো সত্থু পুরতো ঠত্ৰা সীহনাদং নদি – ‘‘অহং, ভন্তে, সকলকপ্পম্পি দেৰে ৰুট্ঠে ‘এত্তকানি বিন্দূনি মহাসমুদ্দে পতিতানি, এত্তকানি ভূমিযং, এত্তকানি পব্বতে’তি গণেত্ৰা লেখং আরোপেতুং সমত্থো’’তি. সত্থাপি নং ‘‘জানামি, সারিপুত্ত, গণেতুং সমত্থভাৰ’’ন্তি আহ. তস্স আযস্মতো পঞ্ঞায উপমা নাম নত্থি. তেনেৰাহ –
‘‘গঙ্গায ৰালুকা খীযে, উদকং খীযে মহণ্ণৰে;
মহিযা মত্তিকা খীযে, ন খীযে মম বুদ্ধিযা’’তি.
ইদং ৰুত্তং হোতি – সচে হি, ভন্তে, বুদ্ধিসম্পন্নলোকনাথ, মযা একস্মিং পঞ্হে ৰিস্সজ্জিতে একং ৰা ৰালুকং একং ৰা উদকবিন্দুং একং ৰা পংসুখণ্ডং অখিপিত্ৰা পঞ্হানং সতেন ৰা সহস্সেনৰা সতসহস্সেন ৰা ৰিস্সজ্জিতে গঙ্গায ৰালুকাদীসু একেকং একমন্তে খিপেয্য, খিপ্পতরং গঙ্গাদীসু ৰালুকাদযো পরিক্খযং গচ্ছেয্যুং, ন ত্ৰেৰ মম পঞ্হানং ৰিস্সজ্জনন্তি. এৰং মহাপঞ্ঞোপি হি ভিক্খু বুদ্ধৰিসযে পঞ্হস্স অন্তং ৰা কোটিং ৰা অদিস্ৰা সত্থারা দিন্ননযে ঠত্ৰাৰ পঞ্হং ৰিস্সজ্জেসি. তং সুত্ৰা ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘যং পঞ্হং পুট্ঠো সব্বোপি জনো কথেতুং ন সক্খি, তং ধম্মসেনাপতি সারিপুত্তো এককোৰ কথেসী’’তি. সত্থা তং কথং সুত্ৰা ‘‘ন ইদানেৰ সারিপুত্তো যং পঞ্হং মহাজনো ৰিস্সজ্জেতুং নাসক্খি, তং ৰিস্সজ্জেসি, পুব্বেপি অনেন ৰিস্সজ্জিতোযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরিতুং –
‘‘পরোসহস্সম্পি সমাগতানং,
কন্দেয্যুং তে ৰস্সসতং অপঞ্ঞা;
একোৰ সেয্যো পুরিসো সপঞ্ঞো,
যো ভাসিতস্স ৰিজানাতি অত্থ’’ন্তি. (জা. ১.১.৯৯) –
ইমং জাতকং ৰিত্থারেন কথেসীতি.
দেৰোরোহণৰত্থু দুতিযং.