৪. কুমারকস্সপমাতুথেরীৰত্থু
অত্তা হি অত্তনো নাথোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কুমারকস্সপত্থেরস্স মাতরং আরব্ভ কথেসি.
সা কির রাজগহনগরে সেট্ঠিধীতা ৰিঞ্ঞুতং পত্তকালতো পট্ঠায পব্বজ্জং যাচি. অথ সা পুনপ্পুনং যাচমানাপি মাতাপিতূনং সন্তিকা পব্বজ্জং অলভিত্ৰা ৰযপ্পত্তা পতিকুলং গন্ত্ৰা পতিদেৰতা হুত্ৰা অগারং অজ্ঝাৰসি. অথস্সা ন চিরস্সেৰ কুচ্ছিস্মিং গব্ভো পতিট্ঠহি. সা গব্ভস্স পতিট্ঠিতভাৰং অজানিত্ৰাৰ সামিকং আরাধেত্ৰা পব্বজ্জং যাচি. অথ নং সো মহন্তেন সক্কারেন ভিক্খুনুপস্সযং নেত্ৰা অজানন্তো দেৰদত্তপক্খিকানং ভিক্খুনীনং সন্তিকে পব্বাজেসি. অপরেন সমযেন ভিক্খুনিযো তস্সা গব্ভিনিভাৰং ঞত্ৰা তাহি ‘‘কিং ইদ’’ন্তি ৰুত্তা নাহং, অয্যে, জানামি ‘‘কিমেতং’’, সীলং ৰত মে অরোগমেৰাতি. ভিক্খুনিযো তং দেৰদত্তস্স সন্তিকং নেত্ৰা ‘‘অযং ভিক্খুনী সদ্ধাপব্বজিতা, ইমিস্সা মযং গব্ভস্স পতিট্ঠিতভাৰং জানাম, কালং ন জানাম, কিং দানি করোমা’’তি পুচ্ছিংসু. দেৰদত্তো ‘‘মা ময্হং ওৰাদকারিকানং ভিক্খুনীনং অযসো উপ্পজ্জতূ’’তি এত্তকমেৰ চিন্তেত্ৰা ‘‘উপ্পব্বাজেথ ন’’ন্তি আহ. তং সুত্ৰা সা দহরা মা মং, অয্যে, নাসেথ, নাহং দেৰদত্তং উদ্দিস্স পব্বজিতা, এথ, মং সত্থু সন্তিকং জেতৰনং নেথাতি. তা তং আদায জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থু আরোচেসুং. সত্থা ‘‘তস্সা গিহিকালে গব্ভো পতিট্ঠিতো’’তি জানন্তোপি পরৰাদমোচনত্থং রাজানং পসেনদিকোসলং মহাঅনাথপিণ্ডিকং চূল়অনাথপিণ্ডিকং ৰিসাখাউপাসিকং অঞ্ঞানি চ মহাকুলানি পক্কোসাপেত্ৰা উপালিত্থেরং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, ইমিস্সা দহরায ভিক্খুনিযা চতুপরিসমজ্ঝে কম্মং পরিসোধেহী’’তি. থেরো রঞ্ঞো পুরতো ৰিসাখং পক্কোসাপেত্ৰা তং অধিকরণং পটিচ্ছাপেসি. সা সাণিপাকারং পরিক্খিপাপেত্ৰা অন্তোসাণিযং তস্সা হত্থপাদনাভিউদরপরিযোসানানি ওলোকেত্ৰা মাসদিৰসে সমানেত্ৰা ‘‘গিহিভাৰে ইমায গব্ভো লদ্ধো’’তি ঞত্ৰা থেরস্স তমত্থং আরোচেসি. অথস্সা থেরো পরিসমজ্ঝে পরিসুদ্ধভাৰং পতিট্ঠাপেসি. সা অপরেন সমযেন পদুমুত্তরবুদ্ধস্স পাদমূলে পত্থিতপত্থনং মহানুভাৰং পুত্তং ৰিজাযি.
অথেকদিৰসং রাজা ভিক্খুনুপস্সযসমীপেন গচ্ছন্তো দারকসদ্দং সুত্ৰা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা, ‘‘দেৰ, একিস্সা ভিক্খুনিযা পুত্তো জাতো, তস্সেস সদ্দো’’তি ৰুত্তে তং কুমারং অত্তনো ঘরং নেত্ৰা ধাতীনং অদাসি. নামগ্গহণদিৰসে চস্স কস্সপোতি নামং কত্ৰা কুমারপরিহারেন ৰড্ঢিতত্তা কুমারকস্সপোতি সঞ্জানিংসু. সো কীল়ামণ্ডলে দারকে পহরিত্ৰা ‘‘নিম্মাতাপিতিকেনম্হা পহটা’’তি ৰুত্তে রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘দেৰ, মং ‘নিম্মাতাপিতিকো’তি ৰদন্তি, মাতরং মে আচিক্খথা’’তি পুচ্ছিত্ৰা রঞ্ঞা ধাতিযো দস্সেত্ৰা ‘‘ইমা তে মাতরো’’তি ৰুত্তে ‘‘ন এত্তিকা মে মাতরো, একায মে মাতরা ভৰিতব্বং, তং মে আচিক্খথা’’তি আহ. রাজা ‘‘ন সক্কা ইমং ৰঞ্চেতু’’ন্তি চিন্তেত্ৰা, তাত, তৰ মাতা ভিক্খুনী, ত্ৰং মযা ভিক্খুনুপস্সযা আনীতোতি. সো তাৰতকেনেৰ সমুপ্পন্নসংৰেগো হুত্ৰা, ‘‘তাত, পব্বাজেথ ম’’ন্তি আহ. রাজা ‘‘সাধু, তাতা’’তি তং মহন্তেন সক্কারেন সত্থু সন্তিকে পব্বাজেসি. সো লদ্ধূপসম্পদো কুমারকস্সপত্থেরোতি পঞ্ঞাযি. সো সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা ৰাযমিত্ৰা ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তো ‘‘পুন কম্মট্ঠানং ৰিসেসেত্ৰা গহেস্সামী’’তি সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা অন্ধৰনে ৰিহাসি.
অথ নং কস্সপবুদ্ধকালে একতো সমণধম্মং কত্ৰা অনাগামিফলং পত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তভিক্খু ব্রহ্মলোকতো আগন্ত্ৰা পন্নরস পঞ্হে পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমে পঞ্হে ঠপেত্ৰা সত্থারং অঞ্ঞো ব্যাকাতুং সমত্থো নাম নত্থি, গচ্ছ, সত্থু সন্তিকে ইমেসং অত্থং উগ্গণ্হা’’তি উয্যোজেসি. সো তথা কত্ৰা পঞ্হৰিস্সজ্জনাৰসানে অরহত্তং পাপুণি. তস্স পন নিক্খন্তদিৰসতো পট্ঠায দ্ৰাদস ৰস্সানি মাতুভিক্খুনিযা অক্খীহি অস্সূনি পৰত্তিংসু. সা পুত্তৰিযোগদুক্খিতা অস্সুতিন্তেনেৰ মুখেন ভিক্খায চরমানা অন্তরৰীথিযং থেরং দিস্ৰাৰ, ‘‘পুত্ত, পুত্তা’’তি ৰিরৰন্তী তং গণ্হিতুং উপধাৰমানা পরিৰত্তিত্ৰা পতি. সা থনেহি খীরং মুঞ্চন্তেহি উট্ঠহিত্ৰা অল্লচীৰরা গন্ত্ৰা থেরং গণ্হি. সো চিন্তেসি – ‘‘সচাযং মম সন্তিকা মধুরৰচনং লভিস্সতি, ৰিনস্সিস্সতি. থদ্ধমেৰ কত্ৰা ইমায সদ্ধিং সল্লপিস্সামী’’তি. অথ নং আহ – ‘‘কিং করোন্তী ৰিচরসি, সিনেহমত্তম্পি ছিন্দিতুং ন সক্কোসী’’তি. সা ‘‘অহো কক্খল়া থেরস্স কথা’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘কিং ৰদেসি, তাতা’’তি ৰত্ৰা পুনপি তেন তথেৰ ৰুত্তা চিন্তেসি – ‘‘অহং ইমস্স কারণা দ্ৰাদস ৰস্সানি অস্সূনি সন্ধারেতুং ন সক্কোমি, অযং পনেৰং থদ্ধহদযো, কিং মে ইমিনা’’তি পুত্তসিনেহং ছিন্দিত্ৰা তংদিৰসমেৰ অরহত্তং পাপুণি.
অপরেন সমযেন ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, দেৰদত্তেন এৰং উপনিস্সযসম্পন্নো কুমারকস্সপো চ থেরী চ নাসিতা, সত্থা পন তেসং পতিট্ঠা জাতো, অহো বুদ্ধা নাম লোকানুকম্পকা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ অহং ইমেসং পচ্চযো পতিট্ঠা জাতো, পুব্বেপি নেসং অহং পতিট্ঠা অহোসিংযেৰা’’তি ৰত্ৰা –
‘‘নিগ্রোধমেৰ সেৰেয্য, ন সাখমুপসংৰসে;
নিগ্রোধস্মিং মতং সেয্যো, যঞ্চে সাখস্মি জীৰিত’’ন্তি. (জা. ১.১.১২; ১.১০.৮১) –
ইমং নিগ্রোধজাতকং ৰিত্থারেন কথেত্ৰা ‘‘তদা সাখমিগো দেৰদত্তো অহোসি, পরিসাপিস্স দেৰদত্তপরিসা, ৰারপ্পত্তা মিগধেনু থেরী অহোসি, পুত্তো কুমারকস্সপো, গব্ভিনীমিগিযা জীৰিতং পরিচ্চজিত্ৰা গতো নিগ্রোধমিগরাজা পন অহমেৰা’’তি জাতকং সমোধানেত্ৰা পুত্তসিনেহং ছিন্দিত্ৰা থেরিযা অত্তনাৰ অত্তনো পতিট্ঠানকতভাৰং পকাসেন্তো, ‘‘ভিক্খৰে, যস্মা পরস্স অত্তনি ঠিতেন সগ্গপরাযণেন ৰা মগ্গপরাযণেন ৰা ভৰিতুং ন সক্কা, তস্মা অত্তাৰ অত্তনো নাথো, পরো কিং করিস্সতী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
১৬০. ‘‘অত্তা হি অত্তনো নাথো, কো হি নাথো পরো সিযা;
অত্তনা হি সুদন্তেন, নাথং লভতি দুল্লভ’’ন্তি.
তত্থ নাথোতি পতিট্ঠা. ইদং ৰুত্তং হোতি – যস্মা অত্তনি ঠিতেন অত্তসম্পন্নেন কুসলং কত্ৰা সগ্গং ৰা পাপুণিতুং, মগ্গং ৰা ভাৰেতুং, ফলং ৰা সচ্ছিকাতুং সক্কা. তস্মা হি অত্তাৰ অত্তনো পতিট্ঠা হোতি, পরো কো নাম কস্স পতিট্ঠা সিযা. অত্তনা এৰ হি সুদন্তেন নিব্বিসেৰনেন অরহত্তফলসঙ্খাতং দুল্লভং নাথং লভতি. অরহত্তঞ্হি সন্ধায ইধ ‘‘নাথং লভতি দুল্লভ’’ন্তি ৰুত্তং.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
কুমারকস্সপমাতুথেরীৰত্থু চতুত্থং.