৭. লাল়ুদাযিত্থেরৰত্থু
অপ্পস্সুতাযন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো লাল়ুদাযিত্থেরং আরব্ভ কথেসি.
সো কির মঙ্গলং করোন্তানং গেহং গন্ত্ৰা ‘‘তিরোকুট্টেসু তিট্ঠন্তী’’তিআদিনা (খু. পা. ৭.১; পে. ৰ. ১৪) নযেন অৰমঙ্গলং কথেতি, অৰমঙ্গলং করোন্তানং গেহং গন্ত্ৰা তিরোকুট্টাদীসু কথেতব্বেসু ‘‘দানঞ্চ ধম্মচরিযা চা’’তিআদিনা (খু. পা. ৫.৭; সু. নি. ২৬৬) নযেন মঙ্গলগাথা ৰা ‘‘যং কিঞ্চি ৰিত্তং ইধ ৰা হুরং ৰা’’তি রতনসুত্তং (খু. পা. ৬.৩; সু. নি. ২২৬) ৰা কথেতি. এৰং তেসু তেসু ঠানেসু ‘‘অঞ্ঞং কথেস্সামী’’তি অঞ্ঞং কথেন্তোপি ‘‘অঞ্ঞং কথেমী’’তি ন জানাতি. ভিক্খূ তস্স কথং সুত্ৰা সত্থু আরোচেসুং – ‘‘কিং, ভন্তে, লাল়ুদাযিস্স মঙ্গলামঙ্গলট্ঠানেসু গমনেন, অঞ্ঞস্মিং কথেতব্বে অঞ্ঞমেৰ কথেতী’’তি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰেস এৰং কথেতি, পুব্বেপি অঞ্ঞস্মিং কথেতব্বে অঞ্ঞমেৰ কথেসী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি –
অতীতে কির বারাণসিযং অগ্গিদত্তস্স নাম ব্রাহ্মণস্স পুত্তো সোমদত্তকুমারো নাম রাজানং উপট্ঠহি. সো রঞ্ঞা পিযো অহোসি মনাপো. ব্রাহ্মণো পন কসিকম্মং নিস্সায জীৰতি. তস্স দ্ৰেযেৰ গোণা অহেসুং. তেসু একো মতো. ব্রাহ্মণো পুত্তং আহ – ‘‘তাত, সোমদত্ত, রাজানং মে যাচিত্ৰা একং গোণং আহরা’’তি. সোমদত্তো ‘‘সচাহং রাজানং যাচিস্সামি, লহুভাৰো মে পঞ্ঞাযিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘তুম্হেযেৰ, তাত, রাজানং যাচথা’’তি ৰত্ৰা ‘‘তেন হি, তাত, মং গহেত্ৰা যাহী’’তি ৰুত্তো চিন্তেসি – ‘‘অযং ব্রাহ্মণো দন্ধপঞ্ঞো অভিক্কমাদিৰচনমত্তম্পি ন জানাতি, অঞ্ঞস্মিং ৰত্তব্বে অঞ্ঞমেৰ ৰদতি, সিক্খাপেত্ৰা পন নং নেস্সামী’’তি. সো তং আদায বীরণত্থম্ভকং নাম সুসানং গন্ত্ৰা তিণকলাপে বন্ধিত্ৰা ‘‘অযং রাজা, অযং উপরাজা, অযং সেনাপতী’’তি নামানি কত্ৰা পটিপাটিযা পিতু দস্সেত্ৰা ‘‘তুম্হেহি রাজকুলং গন্ত্ৰা এৰং অভিক্কমিতব্বং, এৰং পটিক্কমিতব্বং, এৰং নাম রাজা ৰত্তব্বো, এৰং নাম উপরাজা, রাজানং পন উপসঙ্কমিত্ৰা ‘জযতু ভৰং, মহারাজা’তি ৰত্ৰা এৰং ঠত্ৰা ইমং গাথং ৰত্ৰা গোণং যাচেয্যাথা’’তি গাথং উগ্গণ্হাপেসি –
‘‘দ্ৰে মে গোণা মহারাজ, যেহি খেত্তং কসামসে;
তেসু একো মতো দেৰ, দুতিযং দেহি খত্তিযা’’তি.
সো হি সংৰচ্ছরমত্তেন তং গাথং পগুণং কত্ৰা পগুণভাৰং পুত্তস্স আরোচেত্ৰা ‘‘তেন হি, তাত, কঞ্চিদেৰ পণ্ণাকারং আদায আগচ্ছথ, অহং পুরিমতরং গন্ত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকে ঠস্সামী’’তি ৰুত্তে ‘‘সাধু, তাতা’’তি পণ্ণাকারং গহেত্ৰা সোমদত্তস্স রঞ্ঞো সন্তিকে ঠিতকালে উস্সাহপ্পত্তো রাজকুলং গন্ত্ৰা রঞ্ঞা তুট্ঠচিত্তেন কতপটিসম্মোদনো, ‘‘তাত, চিরস্সং ৰত আগতত্থ, ইদমাসনং নিসীদিত্ৰা ৰদথ, যেনত্থো’’তি ৰুত্তে ইমং গাথমাহ –
‘‘দ্ৰে মে গোণা মহারাজ, যেহি খেত্তং কসামসে;
তেসু একো মতো দেৰ, দুতিযং গণ্হ খত্তিযা’’তি.
রঞ্ঞা ‘‘কিং ৰদেসি, তাত, পুন ৰদেহী’’তি ৰুত্তেপি তমেৰ গাথং আহ. রাজা তেন ৰিরজ্ঝিত্ৰা কথিতভাৰং ঞত্ৰা সিতং কত্ৰা, ‘‘সোমদত্ত, তুম্হাকং গেহে বহূ মঞ্ঞে গোণা’’তি ৰত্ৰা ‘‘তুম্হেহি দিন্না বহূ ভৰিস্সন্তি, দেৰা’’তি ৰুত্তে বোধিসত্তস্স তুস্সিত্ৰা ব্রাহ্মণস্স সোল়স গোণে অলঙ্কারভণ্ডকং নিৰাসগামঞ্চস্স ব্রহ্মদেয্যং দত্ৰা মহন্তেন যসেন ব্রাহ্মণং উয্যোজেসীতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘তদা রাজা আনন্দো অহোসি, ব্রাহ্মণো লাল়ুদাযী, সোমদত্তো পন অহমেৰা’’তি জাতকং সমোধানেত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস অত্তনো অপ্পস্সুততায অঞ্ঞস্মিং ৰত্তব্বে অঞ্ঞমেৰ ৰদতি. অপ্পস্সুতপুরিসো হি বলিবদ্দসদিসো নাম হোতী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
১৫২. ‘‘অপ্পস্সুতাযং পুরিসো, বলিবদ্দোৰ জীরতি;
মংসানি তস্স ৰড্ঢন্তি, পঞ্ঞা তস্স ন ৰড্ঢতী’’তি.
তত্থ অপ্পস্সুতাযন্তি একস্স ৰা দ্ৰিন্নং ৰা পণ্ণাসকানং. অথ ৰা পন ৰগ্গানং সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন একস্স ৰা দ্ৰিন্নং ৰা সুত্তন্তানং ৰাপি অভাৰেন অপ্পস্সুতো অযং. কম্মট্ঠানং পন উগ্গহেত্ৰা অনুযুঞ্জন্তো বহুস্সুতোৰ. বলিবদ্দোৰ জীরতীতি যথা হি বলিবদ্দো জীরমানো ৰড্ঢমানো নেৰ মাতু, ন পিতু, ন সেসঞাতকানং অত্থায ৰড্ঢতি, অথ খো নিরত্থকমেৰ জীরতি, এৰমেৰং অযম্পি ন উপজ্ঝাযৰত্তং করোতি, ন আচরিযৰত্তং, ন আগন্তুকৰত্তাদীনি, ন ভাৰনারামতং অনুযুঞ্জতি, নিরত্থকমেৰ জীরতি, মংসানি তস্স ৰড্ঢন্তীতি যথা বলিবদ্দস্স ‘‘যুগনঙ্গলাদীনি ৰহিতুং অসমত্থো এসো’’তি অরঞ্ঞে ৰিস্সট্ঠস্স তত্থেৰ ৰিচরন্তস্স খাদন্তস্স পিৰন্তস্স মংসানি ৰড্ঢন্তি, এৰমেৰ ইমস্সাপি উপজ্ঝাযাদীহি ৰিস্সট্ঠস্স সঙ্ঘং নিস্সায চত্তারো পচ্চযে লভিত্ৰা উদ্ধৰিরেচনাদীনি কত্ৰা কাযং পোসেন্তস্স মংসানি ৰড্ঢন্তি, থূলসরীরো হুত্ৰা ৰিচরতি. পঞ্ঞা তস্সাতি লোকিযলোকুত্তরা পনস্স পঞ্ঞা একঙ্গুলমত্তাপি ন ৰড্ঢতি, অরঞ্ঞে পন গচ্ছলতাদীনি ৰিয ছ দ্ৰারানি নিস্সায তণ্হা চেৰ নৰৰিধমানো চ ৰড্ঢতীতি অত্থো.
দেসনাৰসানে মহাজনো সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণীতি.
লাল়ুদাযিত্থেরৰত্থু সত্তমং.