৪. কোণ্ডধানত্থেরৰত্থু

মাৰোচ ফরুসং কঞ্চীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোণ্ডধানত্থেরং আরব্ভ কথেসি.

তস্স কির পব্বজিতদিৰসতো পট্ঠায একং ইত্থিরূপং থেরেন সদ্ধিংযেৰ ৰিচরতি. তং থেরো ন পস্সতি, মহাজনো পন পস্সতি. অন্তোগামং পিণ্ডায চরতোপিস্স মনুস্সা একং ভিক্খং দত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অযং তুম্হাকং হোতু, অযং পন তুম্হাকং সহাযিকাযা’’তি ৰত্ৰা দুতিযম্পি দদন্তি.

কিং তস্স পুব্বকম্মন্তি? কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে কির দ্ৰে সহাযকা ভিক্খূ একমাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তসদিসা অতিৰিয সমগ্গা অহেসুং. দীঘাযুকবুদ্ধকালে চ অনুসংৰচ্ছরং ৰা অনুছমাসং ৰা ভিক্খূ উপোসথত্থায সন্নিপতন্তি. তস্মা তেপি ‘‘উপোসথগ্গং গমিস্সামা’’তি ৰসনট্ঠানা নিক্খমিংসু. তে একা তাৰতিংসভৰনে নিব্বত্তদেৰতা দিস্ৰা ‘‘ইমে ভিক্খূ অতিৰিয সমগ্গা, সক্কা নু খো ইমে ভিন্দিতু’’ন্তি চিন্তেত্ৰা অত্তনো বালতায চিন্তিতসমনন্তরমেৰ আগন্ত্ৰা তেসু একেন, ‘‘আৰুসো, মুহুত্তং আগমেহি, সরীরকিচ্চেনম্হি অত্থিকো’’তি ৰুত্তে সা দেৰতা একং মনুস্সিত্থিৰণ্ণং মাপেত্ৰা থেরস্স গচ্ছন্তরং পৰিসিত্ৰা নিক্খমনকালে একেন হত্থেন কেসকলাপং, একেন নিৰাসনং সণ্ঠাপযমানা তস্স পিট্ঠিতো নিক্খমি. সো তং ন পস্সতি, তমাগমযমানো পন পুরতো ঠিতভিক্খু নিৰত্তিত্ৰা ওলোকযমানো তং তথা কত্ৰা নিক্খমন্তং পস্সি. সা তেন দিট্ঠভাৰং ঞত্ৰা অন্তরধাযি. ইতরো তং ভিক্খুং অত্তনো সন্তিকং আগতকালে আহ – ‘‘আৰুসো, সীলং তে ভিন্ন’’ন্তি. ‘‘নত্থাৰুসো, ময্হং এৰরূপ’’ন্তি. ইদানেৰ তে মযা পচ্ছতো নিক্খমমানা তরুণইত্থী ইদং নাম করোন্তী দিট্ঠা, ত্ৰং ‘‘নত্থি ময্হং এৰরূপ’’ন্তি কিং ৰদেসীতি. সো অসনিযা মত্থকে অৰত্থটো ৰিয মা মং, আৰুসো, নাসেহি, নত্থি ময্হং এৰরূপন্তি. ইতরো ‘‘মযা সামং অক্খীহি দিট্ঠং, কিং তৰ সদ্দহিস্সামী’’তি দণ্ডকো ৰিয ভিজ্জিত্ৰা পক্কামি, উপোসথগ্গেপি ‘‘নাহং ইমিনা সদ্ধিং উপোসথং করিস্সামী’’তি নিসীদি. ইতরো ‘‘ময্হং, ভন্তে, সীলে অণুমত্তম্পি কাল়ং নত্থী’’তি ভিক্খূনং কথেসি. সোপি ‘‘মযা সামং দিট্ঠ’’ন্তি আহ. দেৰতা তং তেন সদ্ধিং উপোসথং কাতুং অনিচ্ছন্তং দিস্ৰা ‘‘ভারিযং মযা কম্মং কত’’ন্তি চিন্তেত্ৰা – ‘‘ভন্তে, ময্হং অয্যস্স সীলভেদো নত্থি, মযা পন ৰীমংসনৰসেনেতং কতং, করোথ তেন সদ্ধিং উপোসথ’’ন্তি আহ. সো তস্সা আকাসে ঠত্ৰা কথেন্তিযা সদ্দহিত্ৰা উপোসথং অকাসি, ন পন থেরে পুব্বে ৰিয মুদুচিত্তো অহোসি. এত্তকং দেৰতায পুব্বকম্মং.

আযুপরিযোসানে পন তে থেরা যথাসুখং দেৰলোকে নিব্বত্তিংসু. দেৰতা অপীচিম্হি নিব্বত্তিত্ৰা একং বুদ্ধন্তরং তত্থ পচ্চিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং নিব্বত্তিত্ৰা ৰুদ্ধিমন্ৰায সাসনে পব্বজিত্ৰা উপসম্পদং লভি. তস্স পব্বজিতদিৰসতো পট্ঠায তং ইত্থিরূপং তথেৰ পঞ্ঞাযি. তেনেৰস্স কোণ্ডধানত্থেরোতি নামং করিংসু. তং তথাৰিচরন্তং দিস্ৰা ভিক্খূ অনাথপিণ্ডিকং আহংসু – ‘‘মহাসেট্ঠি, ইমং দুস্সীলং তৰ ৰিহারা নীহর. ইমঞ্হি নিস্সায সেসভিক্খূনং অযসো উপ্পজ্জিস্সতী’’তি. কিং পন, ভন্তে, সত্থা ৰিহারে নত্থীতি? অত্থি উপাসকাতি. তেন হি, ভন্তে, সত্থাৰ জানিস্সতীতি. ভিক্খূ গন্ত্ৰা ৰিসাখাযপি তথেৰ কথেসুং. সাপি নেসং তথেৰ পটিৰচনং অদাসি.

ভিক্খূপি তেহি অসম্পটিচ্ছিতৰচনা রঞ্ঞো আরোচেসুং – ‘‘মহারাজ, কোণ্ডধানত্থেরো একং ইত্থিং গহেত্ৰা ৰিচরন্তো সব্বেসং অযসং উপ্পাদেসি, তং তুম্হাকং ৰিজিতা নীহরথা’’তি. ‘‘কহং পন সো, ভন্তে’’তি? ‘‘ৰিহারে, মহারাজা’’তি. ‘‘কতরস্মিং সেনাসনে ৰিহরতী’’তি? ‘‘অসুকস্মিং নামা’’তি. ‘‘তেন হি গচ্ছথ, অহং তং গণ্হিস্সামী’’তি সো সাযন্হসমযে ৰিহারং গন্ত্ৰা তং সেনাসনং পুরিসেহি পরিক্খিপাপেত্ৰা থেরস্স ৰসনট্ঠানাভিমুখো অগমাসি. থেরো মহাসদ্দং সুত্ৰা ৰিহারা নিক্খমিত্ৰা পমুখে অট্ঠাসি. তম্পিস্স ইত্থিরূপং পিট্ঠিপস্সে ঠিতং রাজা অদ্দস. থেরো রঞ্ঞো আগমনং ঞত্ৰা ৰিহারং অভিরুহিত্ৰা নিসীদি. রাজা থেরং ন ৰন্দি, তম্পি ইত্থিং নাদ্দস. সো দ্ৰারন্তরেপি হেট্ঠামঞ্চেপি ওলোকেন্তো অদিস্ৰাৰ থেরং আহ – ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ঠানে একং ইত্থিং অদ্দসং, কহং সা’’তি? ‘‘ন পস্সামি, মহারাজা’’তি. ‘‘ইদানি মযা তুম্হাকং পিট্ঠিপস্সে ঠিতা দিট্ঠা’’তি ৰুত্তেপি ‘‘অহং ন পস্সামি’’চ্চেৰাহ. রাজা ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি চিন্তেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ইতো তাৰ নিক্খমথা’’তি আহ. থেরে নিক্খমিত্ৰা পমুখে ঠিতে পুন সা থেরস্স পিট্ঠিপস্সে অট্ঠাসি. রাজা তং দিস্ৰা পুন উপরিতলং অভিরুহি, তস্স আগতভাৰং ঞত্ৰা থেরো নিসীদি. পুন রাজা তং সব্বট্ঠানেসু ওলোকেন্তোপি অদিস্ৰা, ‘‘ভন্তে, কহং সা ইত্থী’’তি পুন থেরং পুচ্ছি. নাহং পস্সামি মহারাজাতি. ‘‘কিং কথেথ, ভন্তে, মযা ইদানেৰ তুম্হাকং পিট্ঠিপস্সে ঠিতা দিট্ঠা’’তি আহ. আম, মহারাজ, মহাজনোপি ‘‘মে পচ্ছতো পচ্ছতো ইত্থী ৰিচরতী’’তি ৰদতি, অহং পন ন পস্সামীতি. রাজা ‘‘পটিরূপকেন ভৰিতব্ব’’ন্তি সল্লক্খেত্ৰা পুন থেরং, ‘‘ভন্তে, ইতো তাৰ ওতরথা’’তি ৰত্ৰা থেরে ওতরিত্ৰা পমুখে ঠিতে পুন তং তস্স পিট্ঠিপস্সে ঠিতং দিস্ৰা উপরিতলং অভিরুহি. পুন নাদ্দস. সো পুন থেরং পুচ্ছিত্ৰা তেন ‘‘ন পস্সামি’’চ্চেৰ ৰুত্তে ‘‘পটিরূপকমেৰেত’’ন্তি নিট্ঠং গন্ত্ৰা থেরং আহ – ‘‘ভন্তে, এৰরূপে সংকিলেসে তুম্হাকং পিট্ঠিতো ৰিচরন্তে অঞ্ঞো কোচি তুম্হাকং ভিক্খং ন দস্সতি, নিবদ্ধং মম গেহং পৰিসথ, অহমেৰ চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহিস্সামী’’তি থেরং নিমন্তেত্ৰা পক্কামি.

ভিক্খূ ‘‘পস্সথাৰুসো, রঞ্ঞো পাপকিরিযং, ‘এতং ৰিহারতো নীহরা’তি ৰুত্তে আগন্ত্ৰা চতূহি পচ্চযেহি নিমন্তেত্ৰা গতো’’তি উজ্ঝাযিংসু. তম্পি থেরং আহংসু – ‘‘অম্ভো, দুস্সীল, ইদানিসি রাজকোণ্ডো জাতো’’তি. সোপি পুব্বে ভিক্খূ কিঞ্চি ৰত্তুং অসক্কোন্তো ‘‘তুম্হে দুস্সীলা, তুম্হে কোণ্ডা, তুম্হে ইত্থিং গহেত্ৰা ৰিচরথা’’তি আহ. তে গন্ত্ৰা সত্থু আরোচেসুং – ‘‘ভন্তে, কোণ্ডধানত্থেরো অম্হেহি ৰুত্তো অম্হে ‘দুস্সীলা’তিআদীনি ৰত্ৰা অক্কোসতী’’তি. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৰা পুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ভিক্খু, এৰং ৰদেসী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং কারণা’’তি? ‘‘মযা সদ্ধিং কথিতকারণা’’তি. ‘‘তুম্হে, ভিক্খৰে, ইমিনা সদ্ধিং কস্মা কথেথা’’তি. ‘‘ইমস্স পচ্ছতো ইত্থিং ৰিচরন্তিং দিস্ৰা, ভন্তে’’তি. ‘‘ইমে কির তযা সদ্ধিং ইত্থিং ৰিচরন্তিং দিস্ৰা ৰদন্তি, ত্ৰং কস্মা কথেসি, এতে তাৰ দিস্ৰা কথেন্তি. ত্ৰং অদিস্ৰাৰ ইমেহি সদ্ধিং কস্মা কথেসি, ননু পুব্বে তৰেৰ পাপিকং দিট্ঠিং নিস্সায ইদং জাতং, ইদানি কস্মা পুন পাপিকং দিট্ঠিং গণ্হাসী’’তি. ভিক্খূ ‘‘কিং পন, ভন্তে, ইমিনা পুব্বে কত’’ন্তি পুচ্ছিংসু. অথ নেসং সত্থা তস্স পুব্বকম্মং কথেত্ৰা ‘‘ভিক্খু ইদং পাপকম্মং নিস্সায ত্ৰং ইমং ৰিপ্পকারং পত্তো, ইদানি তে পুন তথারূপং পাপিকং দিট্ঠিং গহেতুং ন যুত্তং, মা পুন ভিক্খূহি সদ্ধিং কিঞ্চি কথেহি, নিস্সদ্দো মুখৰট্টিযং ছিন্নকংসথালসদিসো হোহি, এৰং করোন্তো নিব্বানপ্পত্তো নাম ভৰিস্সতী’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –

১৩৩. ‘‘মাৰোচ ফরুসং কঞ্চি, ৰুত্তা পটিৰদেয্যু তং;

দুক্খা হি সারম্ভকথা, পটিদণ্ডা ফুসেয্যু তং.

১৩৪. ‘‘সচে নেরেসি অত্তানং, কংসো উপহতো যথা;

এস পত্তোসি নিব্বানং, সারম্ভো তে ন ৰিজ্জতী’’তি.

তত্থ মাৰোচ ফরুসং কঞ্চীতি কঞ্চি একপুগ্গলম্পি ফরুসং মা অৰচ. ৰুত্তাতি তযা পরে ‘‘দুস্সীলা’’তি ৰুত্তা, তম্পি তথেৰ পটিৰদেয্যুং. সারম্ভকথাতি এসা করণুত্তরা যুগগ্গাহকথা নাম দুক্খা. পটিদণ্ডাতি কাযদণ্ডাদীহি পরং পহরন্তস্স তাদিসা পটিদণ্ডা চ তৰ মত্থকে পতেয্যুং. সচে নেরেসীতি সচে অত্তানং নিচ্চলং কাতুং সক্খিস্সসি. কংসো উপহতো যথাতি মুখৰট্টিযং ছিন্দিত্ৰা তলমত্তং কত্ৰা ঠপিতকংসথালং ৰিয. তঞ্হি হত্থপাদেহি ৰা দণ্ডকেন ৰা পহটম্পি সদ্দং ন করোতি, এস পত্তোসীতি সচে এৰরূপো ভৰিতুং সক্খিস্সসি, ইমং পটিপদং পূরযমানো ইদানি অপ্পত্তোপি এসো নিব্বানপ্পত্তো নাম. সারম্ভো তে ন ৰিজ্জতীতি এৰং সন্তে চ পন ‘‘ত্ৰং দুস্সীলো, তুম্হে দুস্সীলা’’তিএৰমাদিকো উত্তরকরণৰাচালক্খণো সারম্ভোপি তে ন ৰিজ্জতি, ন ভৰিস্সতিযেৰাতি অত্থো.

দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু, কোণ্ডধানত্থেরোপি সত্থারা দিন্নওৰাদে ঠত্ৰা অরহত্তং পাপুণি, ন চিরস্সেৰ আকাসে উপ্পতিত্ৰা পঠমং সলাকং গণ্হীতি.

কোণ্ডধানত্থেরৰত্থু চতুত্থং.