১২. পটাচারাথেরীৰত্থু
যো চ ৰস্সসতং জীৰেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পটাচারং থেরিং আরব্ভ কথেসি.
সা কির সাৰত্থিযং চত্তালীসকোটিৰিভৰস্স সেট্ঠিনো ধীতা অহোসি অভিরূপা. তং সোল়সৰস্সুদ্দেসিককালে সত্তভূমিকস্স পাসাদস্স উপরিমতলে রক্খন্তা ৰসাপেসুং. এৰং সন্তেপি সা একেন অত্তনো চূল়ূপট্ঠাকেন সদ্ধিং ৰিপ্পটিপজ্জি. অথস্সা মাতাপিতরো সমজাতিককুলে একস্স কুমারস্স পটিস্সুণিত্ৰা ৰিৰাহদিৰসং ঠপেসুং. তস্মিং উপকট্ঠে সা তং চূল়ূপট্ঠাকং আহ – ‘‘মং কির অসুককুলস্স নাম দস্সন্তি, মযি পতিকুলং গতে মম পণ্ণাকারং গহেত্ৰা আগতোপি তত্থ পৰেসনং ন লভিস্সসি, সচে তে মযি সিনেহো অত্থি, ইদানেৰ মং গহেত্ৰা যেন ৰা তেন ৰা পলাযস্সূ’’তি. ‘‘সো সাধু, ভদ্দে’’তি. ‘‘তেন হি অহং স্ৰে পাতোৰ নগরদ্ৰারস্স অসুকট্ঠানে নাম ঠস্সামি, ত্ৰং একেন উপাযেন নিক্খমিত্ৰা তত্থ আগচ্ছেয্যাসী’’তি ৰত্ৰা দুতিযদিৰসে সঙ্কেতট্ঠানে অট্ঠাসি. সাপি পাতোৰ কিলিট্ঠং ৰত্থং নিৰাসেত্ৰা কেসে ৰিক্কিরিত্ৰা কুণ্ডকেন সরীরং মক্খিত্ৰা কুটং আদায দাসীহি সদ্ধিং গচ্ছন্তী ৰিয ঘরা নিক্খমিত্ৰা তং ঠানং অগমাসি. সো তং আদায দূরং গন্ত্ৰা একস্মিং গামে নিৰাসং কপ্পেত্ৰা অরঞ্ঞে খেত্তং কসিত্ৰা দারুপণ্ণাদীনি আহরতি. ইতরা কুটেন উদকং আহরিত্ৰা সহত্থা কোট্টনপচনাদীনি করোন্তী অত্তনো পাপস্স ফলং অনুভোতি. অথস্সা কুচ্ছিযং গব্ভো পতিট্ঠাসি. সা পরিপুণ্ণগব্ভা ‘‘ইধ মে কোচি উপকারকো নত্থি, মাতাপিতরো নাম পুত্তেসু মুদুহদযা হোন্তি, তেসং সন্তিকং মং নেহি, তত্থ মে গব্ভৰুট্ঠানং ভৰিস্সতী’’তি সামিকং যাচি. সো ‘‘কিং, ভদ্দে, কথেসি, মং দিস্ৰা তৰ মাতাপিতরো ৰিৰিধা কম্মকারণা করেয্যুং, ন সক্কা মযা তত্থ গন্তু’’ন্তি পটিক্খিপি. সা পুনপ্পুনং যাচিত্ৰাপি গমনং অলভমানা তস্স অরঞ্ঞং গতকালে পটিৰিস্সকে আমন্তেত্ৰা ‘‘সচে সো আগন্ত্ৰা মং অপস্সন্তো ‘কহং গতা’তি পুচ্ছিস্সতি, মম অত্তনো কুলঘরং গতভাৰং আচিক্খেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা গেহদ্ৰারং পিদহিত্ৰা পক্কামি. সোপি আগন্ত্ৰা তং অপস্সন্তো পটিৰিস্সকে পুচ্ছিত্ৰা তং পৰত্তিং সুত্ৰা ‘‘নিৰত্তেস্সামি ন’’ন্তি অনুবন্ধিত্ৰা তং দিস্ৰা নানপ্পকারং যাচিযমানোপি নিৰত্তেতুং নাসক্খি. অথস্সা একস্মিং ঠানে কম্মজৰাতা চলিংসু. সা একং গচ্ছন্তরং পৰিসিত্ৰা, ‘‘সামি, কম্মজৰাতা মে চলিতা’’তি ৰত্ৰা ভূমিযং নিপজ্জিত্ৰা সম্পরিৰত্তমানা কিচ্ছেন দারকং ৰিজাযিত্ৰা ‘‘যস্সত্থাযাহং কুলঘরং গচ্ছেয্যং, সো অত্থো নিপ্ফন্নো’’তি পুনদেৰ তেন সদ্ধিং গেহং আগন্ত্ৰা ৰাসং কপ্পেসি.
তস্সা অপরেন সমযেন পুন গব্ভো পতিট্ঠহি. সা পরিপুণ্ণগব্ভা হুত্ৰা পুরিমনযেনেৰ সামিকং যাচিত্ৰা গমনং অলভমানা পুত্তং অঙ্কেনাদায তথেৰ পক্কমিত্ৰা তেন অনুবন্ধিত্ৰা ‘‘তিট্ঠাহী’’তি ৰুত্তে নিৰত্তিতুং ন ইচ্ছি. অথ নেসং গচ্ছন্তানং মহা অকালমেঘো উদপাদি সমন্তা ৰিজ্জুলতাহি আদিত্তং ৰিয মেঘত্থনিতেহি, ভিজ্জমানং ৰিয উদকধারানিপাতনিরন্তরং নভং অহোসি. তস্মিং খণে তস্সা কম্মজৰাতা চলিংসু. সা সামিকং আমন্তেত্ৰা, ‘‘সামি, কম্মজৰাতা মে চলিতা, ন সক্কোমি সন্ধারেতুং, অনোৰস্সকট্ঠানং মে জানাহী’’তি আহ. সো হত্থগতায ৰাসিযা ইতো চিতো চ উপধারেন্তো একস্মিং ৰম্মিকমত্থকে জাতং গুম্বং দিস্ৰা ছিন্দিতুং আরভি. অথ নং ৰম্মিকতো নিক্খমিত্ৰা ঘোরৰিসো আসীৰিসো ডংসি. তঙ্খণঞ্ঞেৰস্স সরীরং অন্তোসমুট্ঠিতাহি অগ্গিজালাহি ডয্হমানং ৰিয নীলৰণ্ণং হুত্ৰা তত্থেৰ পতি. ইতরাপি মহাদুক্খং অনুভৰমানা তস্স আগমনং ওলোকেন্তীপি তং অদিস্ৰাৰ অপরম্পি পুত্তং ৰিজাযি. দ্ৰে দারকা ৰাতৰুট্ঠিৰেগং অসহমানা মহাৰিরৰং ৰিরৰন্তি. সা উভোপি তে উরন্তরে কত্ৰা দ্ৰীহি জণ্ণুকেহি চেৰ হত্থেহি চ ভূমিযং উপ্পীল়েত্ৰা তথা ঠিতাৰ রত্তিং ৰীতিনামেসি. সকলসরীরং নিল্লোহিতং ৰিয পণ্ডুপলাসৰণ্ণং অহোসি. সা উট্ঠিতে অরুণে মংসপেসিৰণ্ণং একং পুত্তং অঙ্কেনাদায ইতরং অঙ্গুলিযা গহেত্ৰা ‘‘এহি, তাত, পিতা তে ইতো গতো’’তি ৰত্ৰা সামিকস্স গতমগ্গেন গচ্ছন্তী তং ৰম্মিকমত্থকে কালং কত্ৰা পতিতং নীলৰণ্ণং থদ্ধসরীরং দিস্ৰা ‘‘মং নিস্সায মম সামিকো পন্থে মতো’’তি রোদন্তী পরিদেৰন্তী পাযাসি.
সা সকলরত্তিং দেৰেন ৰুট্ঠত্তা অচিরৰতিং নদিং জণ্ণুপ্পমাণেন কটিপ্পমাণেন থনপ্পমাণেন উদকেন পরিপুণ্ণং দিস্ৰা অত্তনো মন্দবুদ্ধিতায দ্ৰীহি দারকেহি সদ্ধিং উদকং ওতরিতুং অৰিসহন্তী জেট্ঠপুত্তং ওরিমতীরে ঠপেত্ৰা ইতরং আদায পরতীরং গন্ত্ৰা সাখাভঙ্গং অত্থরিত্ৰা নিপজ্জাপেত্ৰা ‘‘ইতরস্স সন্তিকং গমিস্সামী’’তি বালপুত্তকং পহায তরিতুং অসক্কোন্তী পুনপ্পুনং নিৰত্তিত্ৰা ওলোকযমানা পাযাসি. অথস্সা নদীমজ্ঝং গতকালে একো সেনো তং কুমারং দিস্ৰা ‘‘মংসপেসী’’তি সঞ্ঞায আকাসতো ভস্সি. সা তং পুত্তস্সত্থায ভস্সন্তং দিস্ৰা উভো হত্থে উক্খিপিত্ৰা ‘‘সূসূ’’তি তিক্খত্তুং মহাসদ্দং নিচ্ছারেসি. সেনো দূরভাৰেন তং অসুত্ৰাৰ কুমারকং গহেত্ৰা ৰেহাসং উপ্পতিত্ৰা গতো. ওরিমতীরে ঠিতপুত্তো মাতরং নদীমজ্ঝে উভো হত্থে উক্খিপিত্ৰা মহাসদ্দং নিচ্ছারযমানং দিস্ৰা ‘‘মং পক্কোসতী’’তি সঞ্ঞায ৰেগেন উদকে পতি. ইতিস্সা বালপুত্তং সেনো হরি, জেট্ঠপুত্তো উদকেন ৰূল়্হো.
সা ‘‘একো মে পুত্তো সেনেন গহিতো, একো উদকেন ৰূল়্হো, পন্থে মে পতি মতো’’তি রোদন্তী পরিদেৰন্তী গচ্ছমানা সাৰত্থিতো আগচ্ছন্তং একং পুরিসং দিস্ৰা পুচ্ছি – ‘‘কত্থ ৰাসিকোসি, তাতা’’তি? ‘‘সাৰত্থিৰাসিকোম্হি, অম্মা’’তি. ‘‘সাৰত্থিনগরে অসুকৰীথিযং এৰরূপং অসুককুলং নাম অত্থি, জানাসি, তাতা’’তি? ‘‘জানামি, অম্ম, তং পন মা পুচ্ছি, সচে অঞ্ঞং জানাসি পুচ্ছা’’তি. ‘‘অঞ্ঞেন মে কম্মং নত্থি, তদেৰ পুচ্ছামি, তাতা’’তি. ‘‘অম্ম, ত্ৰং অত্তনো অনাচিক্খিতুং ন দেসি, অজ্জ তে সব্বরত্তিং দেৰো ৰস্সন্তো দিট্ঠো’’তি. ‘‘দিট্ঠো মে, তাত, ময্হমেৰেসো সব্বরত্তিং ৰুট্ঠো, ন অঞ্ঞস্স. ময্হং পন ৰুট্ঠকারণং পচ্ছা তে কথেস্সামি, এতস্মিং তাৰ মে সেট্ঠিগেহে পৰত্তিং কথেহী’’তি. ‘‘অম্ম, অজ্জ রত্তিং সেট্ঠিঞ্চ সেট্ঠিভরিযঞ্চ সেট্ঠিপুত্তঞ্চাতি তযোপি জনে অৰত্থরমানং গেহং পতি, তে একচিতকস্মিং ঝাযন্তি. এস ধূমো পঞ্ঞাযতি, অম্মা’’তি. সা তস্মিং খণে নিৰত্থৰত্থং পতমানং ন সঞ্জানি, উম্মত্তিকভাৰং পত্ৰা যথাজাতাৰ রোদন্তী পরিদেৰন্তী –
‘‘উভো পুত্তা কালকতা, পন্থে ময্হং পতী মতো;
মাতা পিতা চ ভাতা চ, একচিতম্হি ডয্হরে’’তি. (অপ. থেরী ২.২.৪৯৮) –
ৰিলপন্তী পরিব্ভমি. মনুস্সা তং দিস্ৰা ‘‘উম্মত্তিকা উম্মত্তিকা’’তি কচৰরং গহেত্ৰা পংসুং গহেত্ৰা মত্থকে ওকিরন্তা লেড্ডূহি পহরন্তি. সত্থা জেতৰনমহাৰিহারে অট্ঠপরিসমজ্ঝে নিসীদিত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো তং আগচ্ছমানং অদ্দস কপ্পসতসহস্সং পূরিতপারমিং অভিনীহারসম্পন্নং.
সা কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালে পদুমুত্তরসত্থারা একং ৰিনযধরত্থেরিং বাহায গহেত্ৰা নন্দনৰনে ঠপেন্তং ৰিয এতদগ্গট্ঠানে ঠপিযমানং দিস্ৰা ‘‘অহম্পি তুম্হাদিসস্স বুদ্ধস্স সন্তিকে ৰিনযধরত্থেরীনং অগ্গট্ঠানং লভেয্য’’ন্তি অধিকারং কত্ৰা পত্থনং ঠপেসি. পদুমুত্তরবুদ্ধো অনাগতংসঞাণং পত্থরিত্ৰা পত্থনায সমিজ্ঝনভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অনাগতে গোতমবুদ্ধস্স নাম সাসনে অযং পটাচারা নামেন ৰিনযধরত্থেরীনং অগ্গা ভৰিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. তং এৰং পত্থিতপত্থনং অভিনীহারসম্পন্নং সত্থা দূরতোৰ আগচ্ছন্তিং দিস্ৰা ‘‘ইমিস্সা ঠপেত্ৰা মং অঞ্ঞো অৰস্সযো ভৰিতুং সমত্থো নাম নত্থী’’তি চিন্তেত্ৰা তং যথা ৰিহারাভিমুখং আগচ্ছতি, এৰং অকাসি. পরিসা তং দিস্ৰাৰ ‘‘ইমিস্সা উম্মত্তিকায ইতো আগন্তুং মা দদিত্থা’’তি আহ. সত্থা ‘‘অপেথ, মা নং ৰারযিত্থা’’তি ৰত্ৰা অৰিদূরট্ঠানং আগতকালে ‘‘সতিং পটিলভ ভগিনী’’তি আহ. সা তং খণংযেৰ বুদ্ধানুভাৰেন সতিং পটিলভি. তস্মিংকালে নিৰত্থৰত্থস্স পতিতভাৰং সল্লক্খেত্ৰা হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদি. অথস্সা একো পুরিসো উত্তরসাটকং খিপি. সা তং নিৰাসেত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা সুৰণ্ণৰণ্ণেসু পাদেসু পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অৰস্সযো মে হোথ, পতিট্ঠা মে হোথ. একঞ্হি মে পুত্তং সেনো গণ্হি, একো উদকেন ৰূল়্হো, পন্থে মে পতি মতো, মাতাপিতরো চেৰ মে ভাতা চ গেহেন অৰত্থটা একচিতকস্মিং ঝাযন্তী’’তি.
সত্থা তস্সা ৰচনং সুত্ৰা ‘‘পটাচারে, মা চিন্তযি, তৰ তাণং সরণং অৰস্সযো ভৰিতুং সমত্থস্সেৰ সন্তিকং আগতাসি. যথা হি তৰ ইদানি একো পুত্তকো সেনেন গহিতো, একো উদকেন ৰূল়্হো, পন্থে পতি মতো, মাতাপিতরো চেৰ ভাতা চ গেহেন অৰত্থটা; এৰমেৰ ইমস্মিং সংসারে পুত্তাদীনং মতকালে তৰ রোদন্তিযা পগ্ঘরিতঅস্সু চতুন্নং মহাসমুদ্দানং উদকতো বহুতর’’ন্তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
‘‘চতূসু সমুদ্দেসু জলং পরিত্তকং,
ততো বহুং অস্সুজলং অনপ্পকং;
দুক্খেন ফুট্ঠস্স নরস্স সোচনা,
কিং কারণা অম্ম তুৰং পমজ্জসী’’তি.
এৰং সত্থরি অনমতগ্গপরিযাযং কথেন্তে তস্স সরীরে সোকো তনুত্তং অগমাসি. অথ নং তনুভূতসোকং ঞত্ৰা পুন সত্থা আমন্তেত্ৰা ‘‘পটাচারে পুত্তাদযো নাম পরলোকং গচ্ছন্তস্স তাণং ৰা লেণং ৰা সরণং ৰা ভৰিতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা ৰিজ্জমানাপি তে ন সন্তিযেৰ, পণ্ডিতেন পন সীলং ৰিসোধেত্ৰা অত্তনো নিব্বানগামিমগ্গং খিপ্পমেৰ সোধেতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
‘‘ন সন্তি পুত্তা তাণায, ন পিতা নাপি বন্ধৰা;
অন্তকেনাধিপন্নস্স, নত্থি ঞাতীসু তাণতা. (ধ. প. ২৮৮; অপ. থেরী ২.২.৫০১);
‘‘এতমত্থৰস্সং ঞত্ৰা, পণ্ডিতো সীলসংৰুতো;
নিব্বানগমনং মগ্গং, খিপ্পমেৰ ৰিসোধযে’’তি. (ধ. প. ২৮৯);
দেসনাৰসানে পটাচারা মহাপথৰিযং পংসুপরিমাণে কিলেসে ঝাপেত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, অঞ্ঞেপি বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি. সা পন সোতাপন্না হুত্ৰা সত্থারং পব্বজ্জং যাচি. সত্থা তং ভিক্খুনীনং সন্তিকং পহিণিত্ৰা পব্বাজেসি. সা লদ্ধূপসম্পদা পটিতাচারত্তা পটাচারাত্ৰেৰ পঞ্ঞাযি. সা একদিৰসং কুটেন উদকং আদায পাদে ধোৰন্তী উদকং আসিঞ্চি, তং থোকং গন্ত্ৰা পচ্ছিজ্জি. দুতিযৰারে আসিত্তং ততো দূরতরং অগমাসি. ততিযৰারে আসিত্তং ততোপি দূরতরন্তি. সা তদেৰ আরম্মণং গহেত্ৰা তযো ৰযে পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ‘‘মযা পঠমং আসিত্তং উদকং ৰিয ইমে সত্তা পঠমৰযেপি মরন্তি, ততো দূরতরং গতং দুতিযৰারে আসিত্তং উদকং ৰিয মজ্ঝিমৰযেপি মরন্তি, ততোপি দূরতরং গতং ততিযৰারে আসিত্তং উদকং ৰিয পচ্ছিমৰযেপি মরন্তিযেৰা’’তি চিন্তেসি. সত্থা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৰ ওভাসং ফরিত্ৰা তস্সা সম্মুখে ঠত্ৰা কথেন্তো ৰিয ‘‘এৰমেতং পটাচারে, পঞ্চন্নম্পি খন্ধানং উদযব্বযং অপস্সন্তস্স ৰস্সসতং জীৰনতো তেসং উদযব্বযং পস্সন্তস্স একাহম্পি একক্খণম্পি জীৰিতং সেয্যো’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো গাথমাহ –
১১৩. ‘‘যো চ ৰস্সসতং জীৰে, অপস্সং উদযব্বযং;
একাহং জীৰিতং সেয্যো, পস্সতো উদযব্বয’’ন্তি.
তত্থ অপস্সং উদযব্বযন্তি পঞ্চন্নং খন্ধানং পঞ্চৰীসতিযা লক্খণেহি উদযঞ্চ ৰযঞ্চ অপস্সন্তো. পস্সতো উদযব্বযন্তি তেসং উদযঞ্চ ৰযঞ্চ পস্সন্তস্স. ইতরস্স জীৰনতো একাহম্পি জীৰিতং সেয্যোতি.
দেসনাৰসানে পটাচারা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি.
পটাচারাথেরীৰত্থু দ্ৰাদসমং.