৯. সুমনমালাকারৰত্থু
তঞ্চ কম্মং কতং সাধূতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো সুমনং নাম মালাকারং আরব্ভ কথেসি.
সো কির দেৰসিকং বিম্বিসাররাজানং পাতোৰ অট্ঠহি সুমনপুপ্ফনাল়ীহি উপট্ঠহন্তো অট্ঠ কহাপণে লভতি. অথেকদিৰসং তস্মিং পুপ্ফানি গহেত্ৰা নগরং পৰিট্ঠমত্তে ভগৰা মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো ছব্বণ্ণরংসিযো ৰিস্সজ্জেত্ৰা মহতা বুদ্ধানুভাৰেন মহতিযা বুদ্ধলীল়ায নগরং পিণ্ডায পাৰিসি. ভগৰা হি একদা ছব্বণ্ণরংসিযো চীৰরেন পটিচ্ছাদেত্ৰা অঞ্ঞতরো পিণ্ডপাতিকো ৰিয চরতি তিংসযোজনমগ্গং অঙ্গুলিমালস্স পচ্চুগ্গমনং গচ্ছন্তো ৰিয, একদা ছব্বণ্ণরংসিযো ৰিস্সজ্জেত্ৰা কপিলৰত্থুপ্পৰেসনাদীসু ৰিয. তস্মিম্পি দিৰসে সরীরতো ছব্বণ্ণরংসিযো ৰিস্সজ্জেন্তো মহন্তেন বুদ্ধানুভাৰেন মহতিযা বুদ্ধলীল়ায রাজগহং পাৰিসি. মালাকারো ভগৰতো রতনগ্ঘিযসদিসং অত্তভাৰং দিস্ৰা দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণঅসীতানুব্যঞ্জনসরীরসোভগ্গং ওলোকেত্ৰা পসন্নচিত্তো ‘‘কিং নু খো সত্থু অধিকারং করোমী’’তি চিন্তেত্ৰা অঞ্ঞং অপস্সন্তো ‘‘ইমেহি পুপ্ফেহি ভগৰন্তং পূজেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা পুন চিন্তেসি – ‘‘ইমানি রঞ্ঞো নিবদ্ধং উপট্ঠানপুপ্ফানি, রাজা ইমানি অলভন্তো মং বন্ধাপেয্য ৰা ঘাতাপেয্য ৰা রট্ঠতো ৰা পব্বাজেয্য, কিং নু খো করোমী’’তি? অথস্স এতদহোসি ‘‘রাজা মং ঘাতেতু ৰা বন্ধাপেতু ৰা রট্ঠতো পব্বাজেতু ৰা, সো হি ময্হং দদমানোপি ইমস্মিং অত্তভাৰে জীৰিতমত্তং ধনং দদেয্য, সত্থুপূজা পন মে অনেকাসু কপ্পকোটীসু অলং হিতায চেৰ সুখায চা’’তি অত্তনো জীৰিতং তথাগতস্স পরিচ্চজি.
সো ‘‘যাৰ মে পসন্নং চিত্তং ন পতিকুটতি, তং তাৰদেৰ পূজং করিস্সামী’’তি হট্ঠতুট্ঠো উদগ্গুদগ্গো সত্থারং পূজেসি. কথং? পঠমং তাৰ দ্ৰেৰ পুপ্ফমুট্ঠিযো তথাগতস্স উপরি খিপি, তা উপরিমত্থকে ৰিতানং হুত্ৰা অট্ঠংসু. অপরা দ্ৰে মুট্ঠিযো খিপি, তা দক্খিণহত্থপস্সেন মালাপটচ্ছন্নেন ওতরিত্ৰা অট্ঠংসু. অপরা দ্ৰে মুট্ঠিযো খিপি, তা পিট্ঠিপস্সেন ওতরিত্ৰা তথেৰ অট্ঠংসু. অপরা দ্ৰে মুট্ঠিযো খিপি, তা ৰামহত্থপস্সেন ওতরিত্ৰা তথেৰ অট্ঠংসু. এৰং অট্ঠ নাল়িযো অট্ঠ মুট্ঠিযো হুত্ৰা চতূসু ঠানেসু তথাগতং পরিক্খিপিংসু. পুরতো গমনদ্ৰারমত্তমেৰ অহোসি. পুপ্ফানং ৰণ্টানি অন্তো অহেসুং, পত্তানি বহিমুখানি. ভগৰা রজতপত্তপরিক্খিত্তো ৰিয হুত্ৰা পাযাসি. পুপ্ফানি অচিত্তকানিপি সচিত্তকং নিস্সায সচিত্তকানি ৰিয অভিজ্জিত্ৰা অপতিত্ৰা সত্থারা সদ্ধিংযেৰ গচ্ছন্তি, ঠিতঠিতট্ঠানে তিট্ঠন্তি. সত্থু সরীরতো সতসহস্সৰিজ্জুলতা ৰিয রংসিযো নিক্খমিংসু. পুরতো চ পচ্ছতো চ দক্খিণতো চ ৰামতো চ সীসমত্থকতো চ নিরন্তরং নিক্খন্তরংসীসু একাপি সম্মুখসম্মুখট্ঠানেনেৰ অপলাযিত্ৰা সব্বাপি সত্থারং তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৰা তরুণতালক্খন্ধপ্পমাণা হুত্ৰা পুরতো এৰ ধাৰন্তি. সকলনগরং সঙ্খুভি. অন্তোনগরে নৰ কোটিযো, বহিনগরে নৰ কোটিযোতি অট্ঠারসসু কোটীসু একোপি পুরিসো ৰা ইত্থী ৰা ভিক্খং গহেত্ৰা অনিক্খন্তো নাম নত্থি. মহাজনো সীহনাদং নদন্তো চেলুক্খেপসহস্সানি করোন্তো সত্থু পুরতোৰ গচ্ছতি. সত্থাপি মালাকারস্স গুণং পাকটং কাতুং তিগাৰুতপ্পমাণে নগরে ভেরিচরণমগ্গেনেৰ অচরি. মালাকারস্স সকলসরীরং পঞ্চৰণ্ণায পীতিযা পরিপূরি.
সো থোকঞ্ঞেৰ তথাগতেন সদ্ধিং চরিত্ৰা মনোসিলারসে নিমুগ্গো ৰিয বুদ্ধরস্মীনং অন্তো পৰিট্ঠো সত্থারং থোমেত্ৰা ৰন্দিত্ৰা তুচ্ছপচ্ছিমেৰ গহেত্ৰা গেহং অগমাসি. অথ নং ভরিযা পুচ্ছি ‘‘কহং পুপ্ফানী’’তি? ‘‘সত্থা মে পূজিতো’’তি. ‘‘রঞ্ঞো দানি কিং করিস্সসী’’তি? ‘‘রাজা মং ঘাতেতু ৰা রট্ঠতো ৰা নীহরতু, অহং জীৰিতং পরিচ্চজিত্ৰা সত্থারং পূজেসিং, সব্বপুপ্ফানি অট্ঠ মুট্ঠিযোৰ অহেসুং, এৰরূপা নাম পূজা জাতা. মহাজনো উক্কুট্ঠিসহস্সানি করোন্তো সত্থারা সদ্ধিং চরতি, যো এস মহাজনস্স উক্কুট্ঠিসদ্দো, তস্মিং ঠানে এসো’’তি. অথস্স ভরিযা অন্ধবালতায এৰরূপে পাটিহারিযে পসাদং নাম অজনেত্ৰা তং অক্কোসিত্ৰা পরিভাসিত্ৰা ‘‘রাজানো নাম চণ্ডা, সকিং কুদ্ধা হত্থপাদাদিচ্ছেদনেন বহুম্পি অনত্থং করোন্তি, তযা কতকম্মেন ময্হম্পি অনত্থো সিযা’’তি পুত্তে আদায রাজকুলং গন্ত্ৰা রঞ্ঞা পক্কোসিত্ৰা ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছিতা আহ – ‘‘মম সামিকো তুম্হাকং উপট্ঠানপুপ্ফেহি সত্থারং পূজেত্ৰা তুচ্ছহত্থো ঘরং আগন্ত্ৰা ‘কহং পুপ্ফানী’তি মযা পুট্ঠো ইদং নাম ৰদেসি, অহং তং পরিভাসিত্ৰা ‘রাজানো নাম চণ্ডা, সকিং কুদ্ধা হত্থপাদাদিচ্ছেদনেন বহুম্পি অনত্থং করোন্তি, তযা কতকম্মেন ময্হম্পি অনত্থো সিযা’তি তং ছড্ডেত্ৰা ইধাগতা, তেন কতং কম্মং সুকতং ৰা হোতু, দুক্কটং ৰা, তস্সেৰেতং, মযা তস্স ছড্ডিতভাৰং জানাহি, দেৰা’’তি. রাজা পঠমদস্সনেনেৰ সোতাপত্তিফলং পত্তো সদ্ধো পসন্নো অরিযসাৰকো চিন্তেসি – ‘‘অহো অযং ইত্থী অন্ধবালা, এৰরূপে গুণে পসাদং ন উপ্পাদেসী’’তি. সো কুদ্ধো ৰিয হুত্ৰা, ‘‘অম্ম, কিং ৰদেসি, ময্হং উপট্ঠানপুপ্ফেহি তেন পূজা কতা’’তি? ‘‘আম, দেৰা’’তি. ‘‘ভদ্দকং তে কতং তং ছড্ডেন্তিযা, মম পুপ্ফেহি পূজাকারস্স অহং কত্তব্বযুত্তকং জানিস্সামী’’তি তং উয্যোজেত্ৰা ৰেগেন সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা সত্থারা সদ্ধিংযেৰ ৰিচরি.
সত্থা রঞ্ঞো চিত্তপ্পসাদং ঞত্ৰা ভেরিচরণৰীথিযা নগরং চরিত্ৰা রঞ্ঞো ঘরদ্ৰারং অগমাসি. রাজা পত্তং গহেত্ৰা সত্থারং গেহং পৰেসেতুকামো অহোসি. সত্থা পন রাজঙ্গণেযেৰ নিসীদনাকারং দস্সেসি. রাজা তং ঞত্ৰা ‘‘সীঘং মণ্ডপং করোথা’’তি তঙ্খণঞ্ঞেৰ মণ্ডপং কারাপেসি. নিসীদি সত্থা সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. কস্মা পন সত্থা রাজগেহং ন পাৰিসি?
এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘সচাহং অন্তো পৰিসিত্ৰা নিসীদেয্যং, মহাজনো মং দট্ঠুং ন লভেয্য, মালাকারস্স গুণো পাকটো ন ভৰেয্য, রাজঙ্গণে পন মং নিসিন্নং মহাজনো দট্ঠুং লভিস্সতি, মালাকারস্স গুণো পাকটো ভৰিস্সতী’’তি. গুণৰন্তানঞ্হি গুণং বুদ্ধা এৰ পাকটং কাতুং সক্কোন্তি, অৰসেসজনো গুণৰন্তানং গুণং কথেন্তো মচ্ছরাযতি. চত্তারো পুপ্ফপটা চতুদ্দিসং অট্ঠংসু. মহাজনো সত্থারং পরিৰারেসি. রাজা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেনাহারেন পরিৰিসি. সত্থা ভত্তকিচ্চাৰসানে অনুমোদনং কত্ৰা পুরিমনযেনেৰ চতূহি পুপ্ফপটেহি পরিক্খিত্তো সীহনাদং নদন্তো মহাজনেন পরিৰুতো ৰিহারং অগমাসি. রাজা সত্থারং অনুগন্ত্ৰা নিৰত্তো মালাকারং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘মম আহরিতপুপ্ফেহি কিন্তি কত্ৰা সত্থারং পূজেসী’’তি পুচ্ছি. মালাকারো ‘‘রাজা মং ঘাতেতু ৰা রট্ঠতো ৰা পব্বাজেতূতি জীৰিতং পরিচ্চজিত্ৰা পূজেসিং দেৰা’’তি আহ. রাজা ‘‘ত্ৰং মহাপুরিসো নামা’’তি ৰত্ৰা অট্ঠ হত্থী চ অস্সে চ দাসে চ দাসিযো চ মহাপসাধনানি চ অট্ঠ কহাপণসহস্সানি চ রাজকুলতো নীহরিত্ৰা সব্বালঙ্কারপ্পটিমণ্ডিতা অট্ঠ নারিযো চ অট্ঠ গামৰরে চাতি ইদং সব্বট্ঠকং নাম দানং অদাসি.
আনন্দত্থেরো চিন্তেসি – ‘‘অজ্জ পাতোৰ পট্ঠায সীহনাদসহস্সানি চেৰ চেলুক্খেপসহস্সানি চ পৰত্তন্তি, কো নু খো মালাকারস্স ৰিপাকো’’তি? সো সত্থারং পুচ্ছি. অথ নং সত্থা আহ – ‘‘আনন্দ, ইমিনা মালাকারেন অপ্পমত্তকং কম্মং কত’’ন্তি মা সল্লক্খেসি, অযঞ্হি ময্হং জীৰিতং পরিচ্চজিত্ৰা পূজং অকাসি. সো এৰং মযি চিত্তং পসাদেত্ৰা –
‘‘কপ্পানং সতসহস্সং, দুগ্গতিং ন গমিস্সতি;
ঠত্ৰা দেৰমনুস্সেসু, ফলং এতস্স কম্মুনো;
পচ্ছা পচ্চেকসম্বুদ্ধো, সুমনো নাম ভৰিস্সতী’’তি. –
আহ. সত্থু পন ৰিহারং গন্ত্ৰা গন্ধকুটিপৰিসনকালে তানি পুপ্ফানি দ্ৰারকোট্ঠকে পতিংসু. সাযন্হসমযে ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘অহো অচ্ছরিযং মালাকারস্স কম্মং, ধরমানকবুদ্ধস্স জীৰিতং পরিচ্চজিত্ৰা পুপ্ফপূজং কত্ৰা তঙ্খণঞ্ঞেৰ সব্বট্ঠকং নাম লভতী’’তি. সত্থা গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৰা তিণ্ণং গমনানং অঞ্ঞতরেন গমনেন ধম্মসভং গন্ত্ৰা বুদ্ধাসনে নিসীদিত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে, ‘‘আম, ভিক্খৰে, যস্স কম্মস্স কতত্তা পচ্ছানুতপ্পং ন হোতি, অনুস্সরিতানুস্সরিতক্খণে সোমনস্সমেৰ উপ্পজ্জতি, এৰরূপং কম্মং কত্তব্বমেৰা’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৬৮. ‘‘তঞ্চ কম্মং কতং সাধু, যং কত্ৰা নানুতপ্পতি;
যস্স পতীতো সুমনো, ৰিপাকং পটিসেৰতী’’তি.
তত্থ যং কত্ৰাতি যং দেৰমনুস্সসম্পত্তীনঞ্চেৰ নিব্বানসম্পত্তিযা চ নিব্বত্তনসমত্থং সুখুদ্রযং কম্মং কত্ৰা নানুতপ্পতি, অথ খো দিট্ঠধম্মেযেৰ অনুস্সরিতানুস্সরিতক্খণেযেৰ পীতিৰেগেন পতীতো সোমনস্সৰেগেন চ সুমনো হুত্ৰা আযতিং পীতিসোমনস্সজাতো হুত্ৰা ৰিপাকং পটিসেৰতি, তং কম্মং কতং সাধু ভদ্দকন্তি.
দেসনাৰসানে চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.
সুমনমালাকারৰত্থু নৰমং.