২. মহাকস্সপত্থেরসদ্ধিৰিহারিকৰত্থু

চরঞ্চে নাধিগচ্ছেয্যাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা সাৰত্থিযং জেতৰনে ৰিহরন্তো মহাকস্সপত্থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকং আরব্ভ কথেসি. দেসনা রাজগহে সমুট্ঠিতা.

থেরং কির রাজগহং নিস্সায পিপ্পলিগুহাযং ৰসন্তং দ্ৰে সদ্ধিৰিহারিকা উপট্ঠহিংসু. তেসু একো সক্কচ্চং ৰত্তং করোতি, একো তেন কতং কতং অত্তনা কতং ৰিয দস্সেন্তো মুখোদকদন্তকট্ঠানং পটিযাদিতভাৰং ঞত্ৰা, ‘‘ভন্তে, মুখোদকদন্তকট্ঠানি মে পটিযাদিতানি, মুখং ধোৰথা’’তি ৰদতি, পাদধোৰনন্হানাদিকালেপি এৰমেৰ ৰদতি. ইতরো চিন্তেসি – ‘‘অযং নিচ্চকালং মযা কতং কতং অত্তনা কতং ৰিয কত্ৰা দস্সেতি, হোতু, কত্তব্বযুত্তকমস্স করিস্সামী’’তি. তস্স ভুঞ্জিত্ৰা সুপন্তস্সেৰ ন্হানোদকং তাপেত্ৰা একস্মিং ঘটে কত্ৰা পিট্ঠিকোট্ঠকে ঠপেসি, উদকতাপনভাজনে পন নাল়িমত্তং উদকং সেসেত্ৰা উসুমং মুঞ্চন্তং ঠপেসি. তং ইতরো সাযন্হসমযে পবুজ্ঝিত্ৰা উসুমং নিক্খন্তং দিস্ৰা ‘‘উদকং তাপেত্ৰা কোট্ঠকে ঠপিতং ভৰিস্সতী’’তি ৰেগেন গন্ত্ৰা থেরং ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, কোট্ঠকে উদকং ঠপিতং, ন্হাযথা’’তি ৰত্ৰা থেরেন সদ্ধিংযেৰ কোট্ঠকং পাৰিসি. থেরো উদকং অপস্সন্তো ‘‘কহং উদকং, আৰুসো’’তি আহ. দহরো অগ্গিসালং গন্ত্ৰা ভাজনে উল়ুঙ্কং ওতারেত্ৰা তুচ্ছভাৰং ঞত্ৰা ‘‘পস্সথ দুট্ঠস্স কম্মং তুচ্ছভাজনং উদ্ধনে আরোপেত্ৰা কুহিং গতো, অহং ‘কোট্ঠকে উদক’ন্তি সঞ্ঞায আরোচেসি’’ন্তি উজ্ঝাযন্তো ঘটং আদায তিত্থং অগমাসি. ইতরোপি পিট্ঠিকোট্ঠকতো উদকং আহরিত্ৰা কোট্ঠকে ঠপেসি.

থেরো চিন্তেসি – ‘‘অযং দহরো ‘উদকং মে তাপেত্ৰা কোট্ঠকে ঠপিতং, এথ, ভন্তে, ন্হাযথা’তি ৰত্ৰা ইদানি উজ্ঝাযন্তো ঘটং আদায তিত্থং গচ্ছতি, কিং নু খো এত’’ন্তি উপধারেন্তো ‘‘এত্তকং কালং এস দহরো ইমিনা কতং ৰত্তং অত্তনাৰ কতং ৰিয পকাসেতী’’তি ঞত্ৰা সাযং আগন্ত্ৰা নিসিন্নস্স ওৰাদমদাসি, ‘‘আৰুসো, ভিক্খুনা নাম ‘অত্তনা কতমেৰ কত’ন্তি ৰত্তুং ৰট্টতি, নো অকতং, ত্ৰং ইদানেৰ ‘কোট্ঠকে উদকং ঠপিতং, ন্হাযথ, ভন্তে’তি ৰত্ৰা মযি পৰিসিত্ৰা ঠিতে ঘটং আদায উজ্ঝাযন্তো গচ্ছসি, পব্বজিতস্স নাম এৰং কাতুং ন ৰট্টতী’’তি. সো ‘‘পস্সথ থেরস্স কম্মং, উদকমত্তকং নাম নিস্সায মং এৰং ৰদেসী’’তি কুজ্ঝিত্ৰা পুনদিৰসে থেরেন সদ্ধিং পিণ্ডায ন পাৰিসি. থেরো ইতরেন সদ্ধিং একং পদেসং অগমাসি. সো তস্মিং গতে থেরস্স উপট্ঠাককুলং গন্ত্ৰা ‘‘থেরো কহং, ভন্তে’’তি পুট্ঠো ‘‘থেরস্স অফাসুকং জাতং, ৰিহারেযেৰ নিসিন্নো’’তি আহ. ‘‘কিং পন, ভন্তে, লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি? ‘‘এৰরূপং কির নাম আহারং দেথা’’তি ৰুত্তে তেন ৰুত্তনিযামেনেৰ সম্পাদেত্ৰা অদংসু. সো অন্তরামগ্গেৰ তং ভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা ৰিহারং গতো. থেরোপি গতট্ঠানে মহন্তং সুখুমৰত্থং লভিত্ৰা অত্তনা সদ্ধিং গতদহরস্স অদাসি. সো তং রজিত্ৰা অত্তনো নিৰাসনপারুপনং অকাসি.

থেরো পুনদিৰসে তং উপট্ঠাককুলং গন্ত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ‘তুম্হাকং কির অফাসুকং জাত’ন্তি অম্হেহি দহরেন ৰুত্তনিযামেনেৰ পটিযাদেত্ৰা আহারো পেসিতো, পরিভুঞ্জিত্ৰা ৰো ফাসুকং জাত’’ন্তি ৰুত্তে তুণ্হী অহোসি. ৰিহারং পন গন্ত্ৰা তং দহরং ৰন্দিত্ৰা নিসিন্নং এৰমাহ – ‘‘আৰুসো, তযা কির হিয্যো, ইদং নাম কতং, ইদং পব্বজিতানং ন অনুচ্ছৰিকং, ৰিঞ্ঞত্তিং কত্ৰা ভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতী’’তি. সো কুজ্ঝিত্ৰা থেরে আঘাতং বন্ধিত্ৰা ‘‘পুরিমদিৰসে উদকমত্তং নিস্সায মং মুসাৰাদিং কত্ৰা অজ্জ অত্তনো উপট্ঠাককুলে ভত্তমুট্ঠিযা ভুত্তকারণা মং ‘ৰিঞ্ঞত্তিং কত্ৰা ভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতী’তি ৰদতি, ৰত্থম্পি তেন অত্তনো উপট্ঠাকস্সেৰ দিন্নং, অহো থেরস্স ভারিযং কম্মং, জানিস্সামিস্স কত্তব্বযুত্তক’’ন্তি পুনদিৰসে থেরে গামং পৰিসন্তে সযং ৰিহারে ওহীযিত্ৰা দণ্ডং গহেত্ৰা পরিভোগভাজনানি ভিন্দিত্ৰা থেরস্স পণ্ণসালায অগ্গিং দত্ৰা যং ন ঝাযতি, তং মুগ্গরেন পহরন্তো ভিন্দিত্ৰা নিক্খমিত্ৰা পলাতো. সো কালং কত্ৰা অৰীচিমহানিরযে নিব্বত্তি.

মহাজনো কথং সমুট্ঠাপেসি – ‘‘থেরস্স কির সদ্ধিৰিহারিকো ওৰাদমত্তং অসহন্তো কুজ্ঝিত্ৰা পণ্ণসালং ঝাপেত্ৰা পলাতো’’তি. অথেকো ভিক্খু অপরভাগে রাজগহা নিক্খমিত্ৰা সত্থারং দট্ঠুকামো জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা সত্থারা পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘কুতো আগতোসী’’তি পুট্ঠো ‘‘রাজগহতো, ভন্তে’’তি আহ. ‘‘মম পুত্তস্স মহাকস্সপস্স খমনীয’’ন্তি? ‘‘খমনীযং, ভন্তে, একো পন সদ্ধিৰিহারিকো ওৰাদমত্তেন কুজ্ঝিত্ৰা পণ্ণসালং ঝাপেত্ৰা পলাতো’’তি. সত্থা ‘‘ন সো ইদানেৰ ওৰাদং সুত্ৰা কুজ্ঝতি, পুব্বেপি কুজ্ঝিযেৰ. ন ইদানেৰ কুটিং দূসেতি, পুব্বেপি দূসেসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি –

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে হিমৰন্তপদেসে একো সিঙ্গিলসকুণো কুলাৰকং কত্ৰা ৰসি. অথেকদিৰসং দেৰে ৰস্সন্তে একো মক্কটো সীতেন কম্পমানো তং পদেসং অগমাসি. সিঙ্গিলো তং দিস্ৰা গাথমাহ –

‘‘মনুস্সস্সেৰ তে সীসং, হত্থপাদা চ ৰানর;

অথ কেন নু ৰণ্ণেন, অগারং তে ন ৰিজ্জতী’’তি. (জা. ১.৪.৮১);

মক্কটো ‘‘কিঞ্চাপি মে হত্থপাদা অত্থি, যায পন পঞ্ঞায ৰিচারেত্ৰা অগারং করেয্যং, সা মে পঞ্ঞা নত্থী’’তি চিন্তেত্ৰা তমত্থং ৰিঞ্ঞাপেতুকামো ইমং গাথমাহ –

‘‘মনুস্সস্সেৰ মে সীসং, হত্থপাদা চ সিঙ্গিল;

যাহু সেট্ঠা মনুস্সেসু, সা মে পঞ্ঞা ন ৰিজ্জতী’’তি. (জা. ১.৪.৮২);

অথ নং ‘‘এৰরূপস্স তৰ কথং ঘরাৰাসো ইজ্ঝিস্সতী’’তি গরহন্তো সিঙ্গিলো ইমং গাথাদ্ৰযমাহ –

‘‘অনৰট্ঠিতচিত্তস্স, লহুচিত্তস্স দুব্ভিনো;

নিচ্চং অদ্ধুৰসীলস্স, সুখভাৰো ন ৰিজ্জতি.

‘‘সো করস্সু আনুভাৰং, ৰীতিৰত্তস্সু সীলিযং;

সীতৰাতপরিত্তাণং, করস্সু কুটৰং কপী’’তি. (জা. ১.৪.৮৩-৮৪);

মক্কটো ‘‘অযং মং অনৰট্ঠিতচিত্তং লহুচিত্তং মিত্তদুব্ভিং অদ্ধুৰসীলং করোতি, ইদানিস্স মিত্তদুব্ভিভাৰং দস্সেস্সামী’’তি কুলাৰকং ৰিদ্ধংসেত্ৰা ৰিপ্পকিরি. সকুণো তস্মিং কুলাৰকং গণ্হন্তে এৰ একেন পস্সেন নিক্খমিত্ৰা পলাযি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মক্কটো কুটিদূসকভিক্খু অহোসি, সিঙ্গিলসকুণো কস্সপো অহোসী’’তি. জাতকং সমোধানেত্ৰা ‘‘এৰং, ভিক্খৰে, ন ইদানেৰ, পুব্বেপি সো ওৰাদক্খণে কুজ্ঝিত্ৰা কুটিং দূসেসি, মম পুত্তস্স কস্সপস্স এৰরূপেন বালেন সদ্ধিং ৰসনতো এককস্সেৰ নিৰাসো সেয্যো’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

৬১. ‘‘চরঞ্চে নাধিগচ্ছেয্য, সেয্যং সদিসমত্তনো;

একচরিযং দল়্হং কযিরা, নত্থি বালে সহাযতা’’তি.

তত্থ চরন্তি ইরিযাপথচারং অগ্গহেত্ৰা মনসাচারো ৰেদিতব্বো, কল্যাণমিত্তং পরিযেসন্তোতি অত্থো. সেয্যং সদিসমত্তনোতি অত্তনো সীলসমাধিপঞ্ঞাগুণেহি অধিকতরং ৰা সদিসং ৰা ন লভেয্য চে. একচরিযন্তি এতেসু হি সেয্যং লভমানো সীলাদীহি ৰড্ঢতি, সদিসং লভমানো ন পরিহাযতি, হীনেন পন সদ্ধিং একতো ৰসন্তো একতো সংভোগপরিভোগং করোন্তো সীলাদীহি পরিহাযতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘এৰরূপো পুগ্গলো ন সেৰিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিরুপাসিতব্বো অঞ্ঞত্র অনুদ্দযা অঞ্ঞত্র অনুকম্পা’’তি (পু. প. ১২১; অ. নি. ৩.২৬). তস্মা সচে কারুঞ্ঞং পটিচ্চ ‘‘অযং মং নিস্সায সীলাদীহি ৰড্ঢিস্সতী’’তি তম্হা পুগ্গলা কিঞ্চি অপচ্চাসীসন্তো তং সঙ্গণ্হিতুং সক্কোতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে সক্কোতি, একচরিযং দল়্হং কযিরা একীভাৰমেৰ থিরং কত্ৰা সব্বইরিযাপথেসু এককোৰ ৰিহরেয্য. কিং কারণা? নত্থি বালে সহাযতাতি সহাযতা নাম চূল়সীলং মজ্ঝিমসীলং মহাসীলং দস কথাৰত্থূনি তেরস ধুতঙ্গগুণা ৰিপস্সনাগুণা চত্তারো মগ্গা চত্তারি ফলানি তিস্সো ৰিজ্জা ছ অভিঞ্ঞা. অযং সহাযতাগুণো বালং নিস্সায নত্থীতি.

দেসনাৰসানে আগন্তুকো ভিক্খু সোতাপত্তিফলং পত্তো, অঞ্ঞেপি বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু, দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসীতি.

মহাকস্সপত্থেরসদ্ধিৰিহারিকৰত্থু দুতিযং.