১৫. ৰনৰাসীতিস্সসামণেরৰত্থু

অঞ্ঞা হি লাভূপনিসাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো ৰনৰাসিকতিস্সত্থেরং আরব্ভ কথেসি. দেসনা রাজগহে সমুট্ঠিতা.

সারিপুত্তত্থেরস কির পিতু ৰঙ্গন্তব্রাহ্মণস্স সহাযকো মহাসেনব্রাহ্মণো নাম রাজগহে ৰসতি. সারিপুত্তত্থেরো একদিৰসং পিণ্ডায চরন্তো তস্মিং অনুকম্পায তস্স গেহদ্ৰারং অগমাসি. সো পন পরিক্খীণৰিভৰো দলিদ্দো. সো ‘‘মম পুত্তো ময্হং গেহদ্ৰারং পিণ্ডায চরিতুং আগতো ভৰিস্সতি, অহঞ্চম্হি দুগ্গতো, ময্হং দুগ্গতভাৰং ন জানাতি মঞ্ঞে, নত্থি মে কোচি দেয্যধম্মো’’তি থেরস্স সম্মুখা ভৰিতুং অসক্কোন্তো নিলীযি. থেরো অপরম্পি দিৰসং অগমাসি, ব্রাহ্মণো তথেৰ নিলীযি. ‘‘কিঞ্চিদেৰ লভিত্ৰা দস্সামী’’তি চিন্তেন্তোপি নালভি. অথেকদিৰসং একস্মিং ব্রাহ্মণৰাচকে থূলসাটকেন সদ্ধিং পাযসপাতিং লভিত্ৰা আদায গেহং গন্ত্ৰাৰ থেরং অনুস্সরি, ‘‘ইমং পিণ্ডপাতং মযা থেরস্স দাতুং ৰট্টতী’’তি. থেরোপি তং খণং ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায তং ব্রাহ্মণং দিস্ৰা ‘‘ব্রাহ্মণো দেয্যধম্মং লভিত্ৰা মম আগমনং পচ্চাসীসতি, মযা তত্থ গন্তুং ৰট্টতী’’তি সঙ্ঘাটিং পারুপিত্ৰা পত্তং আদায তস্স গেহদ্ৰারে ঠিতমেৰ অত্তানং দস্সেসি.

ব্রাহ্মণো থেরং দিস্ৰাৰ চিত্তং পসীদি. অথ নং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা পটিসন্থারং কত্ৰা অন্তোগেহে নিসীদাপেত্ৰা পাযসপাতিং গহেত্ৰা থেরস্স পত্তে আকিরি. থেরো উপড্ঢং সম্পটিচ্ছিত্ৰা হত্থেন পত্তং পিদহি. অথ নং ব্রাহ্মণো আহ – ‘‘ভন্তে, একপটিৰীসমত্তোৰ অযং পাযসো, পরলোকসঙ্গহং মে করোথ, মা ইধলোকসঙ্গহং, নিরৰসেসমেৰ দাতুকামোম্হী’’তি সব্বং আকিরি. থেরো তত্থেৰ পরিভুঞ্জি. অথস্স ভত্তকিচ্চপরিযোসানে তম্পি সাটকং দত্ৰা ৰন্দিত্ৰা এৰমাহ – ‘‘ভন্তে, অহম্পি তুম্হেহি দিট্ঠধম্মমেৰ পাপুণেয্য’’ন্তি. থেরো ‘‘এৰং হোতু ব্রাহ্মণা’’তি তস্স অনুমোদনং কত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমন্তো অনুপুব্বেন চারিকং চরন্তো জেতৰনং অগমাসি. ‘‘দুগ্গতকালে দিন্নদানং পন অতিৰিয তোসেতী’’তি ব্রাহ্মণোপি তং দানং দত্ৰা পসন্নচিত্তো সোমনস্সজাতো থেরে অধিমত্তং সিনেহমকাসি. সো থেরে সিনেহেনেৰ কালং কত্ৰা সাৰত্থিযং থেরস্সূপট্ঠাককুলে পটিসন্ধিং গণ্হি. তংখণেযেৰ পনস্স মাতা ‘‘কুচ্ছিযং মে গব্ভো পতিট্ঠিতো’’তি ঞত্ৰা সামিকস্স আরোচেসি. সো তস্সা গব্ভপরিহারং অদাসি.

তস্সা অচ্চুণ্হঅতিসীতঅতিঅম্বিলাদিপরিভোগং ৰজ্জেত্ৰা সুখেন গব্ভং পরিহরিযমানায এৰরূপো দোহল়ো উপ্পজ্জি ‘‘অহো ৰতাহং সারিপুত্তত্থেরপ্পমুখানি পঞ্চ ভিক্খুসতানি নিমন্তেত্ৰা গেহে নিসীদাপেত্ৰা অসম্ভিন্নখীরপাযসং দত্ৰা সযম্পি কাসাযৰত্থানি পরিদহিত্ৰা সুৰণ্ণসরকং আদায আসনপরিযন্তে নিসীদিত্ৰা এত্তকানং ভিক্খূনং উচ্ছিট্ঠপাযসং পরিভুঞ্জেয্য’’ন্তি. তস্সা কির সো কাসাযৰত্থপরিদহনে দোহল়ো কুচ্ছিযং পুত্তস্স বুদ্ধসাসনে পব্বজ্জায পুব্বনিমিত্তং অহোসি. অথস্সা ঞাতকা ‘‘ধম্মিকো নো ধীতায দোহল়ো’’তি সারিপুত্তত্থেরং সঙ্ঘত্থেরং কত্ৰা পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং অসম্ভিন্নখীরপাযসং অদংসু. সাপি একং কাসাৰং নিৰাসেত্ৰা একং পারুপিত্ৰা সুৰণ্ণসরকং গহেত্ৰা আসনপরিযন্তে নিসিন্না উচ্ছিট্ঠপাযসং পরিভুঞ্জি, দোহল়ো পটিপ্পস্সম্ভি. তস্সা যাৰ গব্ভৰুট্ঠানা অন্তরন্তরা কতমঙ্গলেসুপি, দসমাসচ্চযেন পুত্তং ৰিজাতায কতমঙ্গলেসুপি সারিপুত্তত্থেরপ্পমুখানং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং অপ্পোদকমধুপাযসমেৰ অদংসু. পুব্বে কিরেস দারকেন ব্রাহ্মণকালে দিন্নপাযসস্স নিস্সন্দো.

জাতমঙ্গলদিৰসে পন তং দারকং পাতোৰ ন্হাপেত্ৰা মণ্ডেত্ৰা সিরিসযনে সতসহস্সগ্ঘনিকস্স কম্বলস্স উপরি নিপজ্জাপেসুং. সো তত্থ নিপন্নকোৰ থেরং ওলোকেত্ৰা ‘‘অযং মে পুব্বাচরিযো, মযা থেরং নিস্সায অযং সম্পত্তি লদ্ধা, মযা ইমস্স একং পরিচ্চাগং কাতুং ৰট্টতী’’তি সিক্খাপদগহণত্থায আনীযমানো তং কম্বলং চূল়ঙ্গুলিযা ৰেঠেত্ৰা অগ্গহেসি. অথস্স ‘‘অঙ্গুলিযং কম্বলো লগ্গো’’তি তে তং হরিতুং আরভিংসু. সো পরোদি. ঞাতকা ‘‘অপেথ, মা দারকং রোদাপেথা’’তি কম্বলেনেৰ সদ্ধিং আনযিংসু. সো থেরং ৰন্দনকালে কম্বলতো অঙ্গুলিং অপকড্ঢিত্ৰা কম্বলং থেরস্স পাদমূলে পাতেসি. ঞাতকা ‘‘দহরকুমারেন অজানিত্ৰা কত’’ন্তি অৰত্ৰা ‘‘পুত্তেন নো দিন্নং, পরিচ্চত্তমেৰ হোতু, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা, ‘‘ভন্তে, সতসহস্সগ্ঘনিকেন কম্বলেন পূজাকারকস্স তুম্হাকং দাসস্স সিক্খাপদানি দেথা’’তি আহংসু. ‘‘কো নামো অযং দারকো’’তি? ‘‘ভন্তে, অয্যেন সমাননামকো, তিস্সো নামেস ভৰিস্সতী’’তি. থেরো কির গিহিকালে উপতিস্সমাণৰো নাম অহোসি. মাতাপিস্স চিন্তেসি – ‘‘ন মযা পুত্তস্স অজ্ঝাসযো ভিন্দিতব্বো’’তি. এৰং দারকস্স নামকরণমঙ্গলং কত্ৰা পুন তস্স আহারপরিভোগমঙ্গলেপি পুন তস্স কণ্ণৰিজ্ঝনমঙ্গলেপি দুস্সগহণমঙ্গলেপি চূল়াকপ্পনমঙ্গলেপি সারিপুত্তত্থেরপ্পমুখানং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং অপ্পোদকমধুপাযসমেৰ অদংসু.

দারকো ৰুদ্ধিমন্ৰায সত্তৰস্সিককালে মাতরং আহ – ‘‘অম্ম, থেরস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘সাধু, তাত, পুব্বেৰাহং ‘ন মযা পুত্তস্স অজ্ঝাসযো ভিন্দিতব্বো’তি মনং অকাসিং, পব্বজ, পুত্তা’’তি থেরং নিমন্তাপেত্ৰা তস্স আগতস্স ভিক্খঞ্চ দত্ৰা, ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং দাসো ‘পব্বজিস্সামী’তি ৰদতি, ইমং আদায সাযং ৰিহারং আগমিস্সামা’’তি থেরং উয্যোজেত্ৰা সাযন্হসমযে মহন্তেন সক্কারসম্মানেন পুত্তং আদায ৰিহারং গন্ত্ৰা থেরস্স নিয্যাদেসি. থেরো তেন সদ্ধিং কথেসি – ‘‘তিস্স, পব্বজ্জা নাম দুক্করা, উণ্হেন অত্থে সতি সীতং লভতি, সীতেন অত্থে সতি উণ্হং লভতি, পব্বজিতা কিচ্ছেন জীৰন্তি, ত্ৰঞ্চ সুখেধিতো’’তি. ‘‘ভন্তে, অহং তুম্হেহি ৰুত্তনিযামেনেৰ সব্বং কাতুং সক্খিস্সামী’’তি. থেরো ‘‘সাধূ’’তি ৰত্ৰা তস্স পটিকূলমনসিকারৰসেন তচপঞ্চককম্মট্ঠানং আচিক্খিত্ৰা তং পব্বাজেসি. সকলম্পি হি দ্ৰত্তিংসাকারং কথেতুং ৰট্টতিযেৰ. সব্বং কথেতুং অসক্কোন্তেন পন তচপঞ্চককম্মট্ঠানং কথেতব্বমেৰ. ইদঞ্হি কম্মট্ঠানং সব্ববুদ্ধানং অৰিজহিতমেৰ. কেসাদীসু একেককোট্ঠাসেসু অরহত্তং পত্তানং ভিক্খূনম্পি ভিক্খুনীনম্পি উপাসকানম্পি উপাসিকানম্পি পরিচ্ছেদো নত্থি. অব্যত্তা ভিক্খূ পন পব্বজেন্তা অরহত্তস্সূপনিস্সযং নাসেন্তি. তস্মা থেরো কম্মট্ঠানং আচিক্খিত্ৰা পব্বাজেত্ৰা দসসু সীলেসু পতিট্ঠাপেসি.

মাতাপিতরো পুত্তস্স পব্বজিতসক্কারং করোন্তা সত্তাহং ৰিহারেযেৰ বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স অপ্পোদকমধুপাযসমেৰ অদংসু. ভিক্খূপি ‘‘নিবদ্ধং অপ্পোদকমধুপাযসং পরিভুঞ্জিতুং ন সক্কোমা’’তি উজ্ঝাযিংসু. তস্সপি মাতাপিতরো সত্তমে দিৰসে সাযং গেহং অগমংসু. সামণেরো অট্ঠমে দিৰসে ভিক্খূহি সদ্ধিং পিণ্ডায পাৰিসি. সাৰত্থিৰাসিনো ‘‘সামণেরো কির অজ্জ পিণ্ডায পৰিসিস্সতি, সক্কারমস্স করিস্সামা’’তি পঞ্চহি সাটকসতেহি চুম্বটকানি কত্ৰা পঞ্চ পিণ্ডপাতসতানি সজ্জেত্ৰা আদায পটিপথে ঠত্ৰা অদংসু, পুনদিৰসে ৰিহারস্স উপৰনং আগন্ত্ৰা অদংসু. এৰং সামণেরো দ্ৰীহেৰ দিৰসেহি সাটকসহস্সেহি সদ্ধিং পিণ্ডপাতসহস্সং লভিত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স দাপেসি. ব্রাহ্মণকালে দিন্নথূলসাটকস্স কিরেস নিস্সন্দো. অথস্স ভিক্খূ ‘‘পিণ্ডপাতদাযকতিস্সো’’তি নামং করিংসু.

পুনেকদিৰসং সামণেরো সীতকালে ৰিহারচারিকং চরন্তো ভিক্খূ তত্থ তত্থ অগ্গিসালাদীসু ৰিসিব্বেন্তে দিস্ৰা আহ – ‘‘কিং, ভন্তে, ৰিসিব্বেন্তা নিসিন্নাত্থা’’তি? ‘‘সীতং নো পীল়েতি সামণেরো’’তি. ‘‘ভন্তে, সীতকালে নাম কম্বলং পারুপিতুং ৰট্টতি. সো হি সীতং পটিবাহিতুং সমত্থো’’তি. সামণের ‘‘ত্ৰং মহাপুঞ্ঞো কম্বলং লভেয্যাসি, অম্হাকং কুতো কম্বলো’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, কম্বলত্থিকা মযা সদ্ধিং আগচ্ছন্তূ’’তি সকলৰিহারে আরোচাপেসি. অথ ভিক্খূ ‘‘সামণেরেন সদ্ধিং গন্ত্ৰা কম্বলং আহরিস্সামা’’তি সত্তৰস্সিকসামণেরং নিস্সায সহস্সমত্তা ভিক্খূ নিক্খমিংসু. সো ‘‘এত্তকানং ভিক্খূনং কুতো কম্বলং লভিস্সামী’’তি চিত্তম্পি অনুপ্পাদেত্ৰা তে আদায নগরাভিমুখো পাযাসি. সুদিন্নস্স হি দানস্স এৰরূপো আনুভাৰো হোতি. সো বহিনগরেযেৰ ঘরপটিপাটিযা চরন্তো পঞ্চ কম্বলসতানি লভিত্ৰা অন্তোনগরং পাৰিসি. মনুস্সা ইতো চিতো চ কম্বলে আহরন্তি.

একো পন পুরিসো আপণদ্ৰারেন আগচ্ছন্তো পঞ্চ কম্বলসতানি পসারেত্ৰা নিসিন্নং একং আপণিকং দিস্ৰা আহ – ‘‘অম্ভো, একো সামণেরো কম্বলে সংহরন্তো আগচ্ছতি, তৰ কম্বলে পটিচ্ছাদেহী’’তি? ‘‘কিং পন সো দিন্নকে গণ্হাতি, উদাহু অদিন্নকে’’তি? ‘‘দিন্নকে গণ্হাতী’’তি. ‘‘এৰং সন্তে সচে ইচ্ছামি, দস্সামি, নো চে, ন দস্সামি, গচ্ছ ত্ৰ’’ন্তি উয্যোজেসি. মচ্ছরিনো হি অন্ধবালা এৰরূপেসু দানং দদমানেসু মচ্ছরাযিত্ৰা অসদিসদানং দিস্ৰা মচ্ছরাযন্তো কাল়ো (ধ. প. ১৭৭) ৰিয নিরযে নিব্বত্তন্তি. আপণিকো চিন্তেসি – ‘‘অযং পুরিসো অত্তনো ধম্মতায আগচ্ছমানো ‘তৰ কম্বলে পটিচ্ছাদেহী’তি মং আহ. ‘সচেপি সো দিন্নকং গণ্হা’তি, অহং পন ‘মম সন্তকং সচে ইচ্ছামি, দস্সামি, নো চে, ন দস্সামী’তি অৰচং, দিট্ঠকং পন অদেন্তস্স লজ্জা উপ্পজ্জতি, অত্তনো সন্তকং পটিচ্ছাদেন্তস্স দোসো নত্থি, ইমেসু পঞ্চকম্বলসতেসু দ্ৰে কম্বলানি সতসহস্সগ্ঘনিকানি, ইমানেৰ পটিচ্ছাদেতুং ৰট্টতী’’তি. দ্ৰেপি কম্বলে দসায দসং সম্বন্ধিত্ৰা তেসং অন্তরে পক্খিপিত্ৰা পটিচ্ছাদেসি. সামণেরোপি ভিক্খুসহস্সেন সদ্ধিং তং পদেসং পাপুণি. আপণিকস্স সামণেরং দিস্ৰাৰ পুত্তসিনেহো উপ্পজ্জি, সকলসরীরং সিনেহেন পরিপুণ্ণং অহোসি. সো চিন্তেসি – ‘‘তিট্ঠতু কম্বলানি, ইমং দিস্ৰা হদযমংসম্পি দাতুং যুত্ত’’ন্তি. তে দ্ৰেপি কম্বলে নীহরিত্ৰা সামণেরস্স পাদমূলে ঠপেত্ৰা ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, তযা দিট্ঠধম্মস্স ভাগী অস্স’’ন্তি অৰচ. সোপিস্স ‘‘এৰং হোতূ’’তি অনুমোদনং অকাসি.

সামণেরো অন্তোনগরেপি পঞ্চ কম্বলসতানি লভি. এৰং একদিৰসংযেৰ কম্বলসহস্সং লভিত্ৰা ভিক্খুসহস্সস্স অদাসি. অথস্স কম্বলদাযকতিস্সত্থেরোতি নামং করিংসু. এৰং নামকরণদিৰসে দিন্নকম্বলো সত্তৰস্সিককালে কম্বলসহস্সভাৰং পাপুণি. বুদ্ধসাসনঞ্হি ঠপেত্ৰা নত্থঞ্ঞং তং ঠানং, যত্থ অপ্পং দিন্নং বহুং হোতি, বহুং দিন্নং বহুতরং. তেনাহ ভগৰা –

‘‘তথারূপোযং, ভিক্খৰে, ভিক্খুসঙ্ঘো, যথারূপে ভিক্খুসঙ্ঘে অপ্পং দিন্নং বহুং হোতি, বহুং দিন্নং বহুতর’’ন্তি (ম. নি. ৩.১৪৬) –

এৰং সামণেরো এককম্বলস্স নিস্সন্দেন সত্তৰস্সিকোৰ কম্বলসহস্সং লভি. তস্স জেতৰনে ৰিহরন্তস্স অভিক্খণং ঞাতিদাযকা সন্তিকং আগন্ত্ৰা কথাসল্লাপং করোন্তি. সো চিন্তেসি – ‘‘মযা ইধ ৰসন্তেন ঞাতিদাযকেসু আগন্ত্ৰা কথেন্তেসু অকথেতুম্পি ন সক্কা, এতেহি সদ্ধিং কথাপপঞ্চেন অত্তনো পতিট্ঠং কাতুং ন সক্কা, যংনূনাহং সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং উগ্গণ্হিত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসেয্য’’ন্তি. সো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা যাৰ অরহত্তা কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৰা উপজ্ঝাযং ৰন্দিত্ৰা পত্তচীৰরমাদায ৰিহারা নিক্খমিত্ৰা ‘‘সচে আসন্নট্ঠানে ৰসিস্সামি, ঞাতকা মং পক্কোসিস্সন্তী’’তি ৰীসতি যোজনসতং মগ্গং অগমাসি. অথেকেন গামদ্ৰারেন গচ্ছন্তো একং মহল্লকপুরিসং দিস্ৰা পুচ্ছি – ‘‘কিং নু খো, মহাউপাসক, ইমস্মিং পদেসে ৰসন্তানং আরঞ্ঞকৰিহারো অত্থী’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি মে মগ্গং আচিক্খাহী’’তি. মহল্লকউপাসকস্স পন তং দিস্ৰাৰ পুত্তসিনেহো উদপাদি. অথস্স তত্থেৰ ঠিতো অনাচিক্খিত্ৰা ‘‘এহি, ভন্তে, আচিক্খিস্সামি তে’’তি গহেত্ৰা অগমাসি. সামণেরো তেন সদ্ধিং গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে নানাপুপ্ফফলপটিমণ্ডিতে রুক্খপব্বতপদেসে দিস্ৰা ‘‘অযং, উপাসক, কিং পদেসো নাম, অযং উপাসক কিং পদেসো নামা’’তি পুচ্ছি. সোপিস্স তেসং নামানি আচিক্খন্তো আরঞ্ঞকৰিহারং পত্ৰা ‘‘ইদং, ভন্তে, ফাসুকট্ঠানং, ইধেৰ ৰসাহী’’তি ৰত্ৰা, ‘‘ভন্তে, কো নামো ত্ৰ’’ন্তি নামং পুচ্ছিত্ৰা ‘‘অহং ৰনৰাসীতিস্সো নাম উপাসকা’’তি ৰুত্তে, ‘‘স্ৰে অম্হাকং গামে ভিক্খায চরিতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা অন্তোগামমেৰ গতো. ‘‘ৰনৰাসীতিস্সো নাম ৰিহারং আগতো, তস্স যাগুভত্তাদীনি পটিযাদেথা’’তি মনুস্সানং আরোচেসি.

সামণেরো পঠমমেৰ তিস্সো নাম হুত্ৰা ততো পিণ্ডপাতদাযকতিস্সো কম্বলদাযকতিস্সো ৰনৰাসীতিস্সোতি তীণি নামানি লভিত্ৰা সত্তৰস্সব্ভন্তরে চত্তারি নামানি লভি. সো পুনদিৰসে পাতোৰ তং গামং পিণ্ডায পাৰিসি. মনুস্সা ভিক্খং দত্ৰা ৰন্দিংসু. সামণেরো ‘‘সুখিতা হোথ, দুক্খা মুচ্চথা’’তি আহ. একমনুস্সোপি তস্স ভিক্খং দত্ৰা পুন গেহং গন্তুং নাসক্খি, সব্বেৰ ওলোকেন্তা অট্ঠংসু. সোপি অত্তনো যাপনমত্তমেৰ গণ্হি. সকলগামৰাসিনো তস্স পাদমূলে উরেন নিপজ্জিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, তুম্হেসু ইমং তেমাসং ইধ ৰসন্তেসু মযং তীণি সরণানি গহেত্ৰা পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠায মাসস্স অট্ঠ উপোসথকম্মানি উপৰসিস্সাম, ইধ ৰসনত্থায নো পটিঞ্ঞং দেথা’’তি. সো উপকারং সল্লক্খেত্ৰা তেসং পটিঞ্ঞং দত্ৰা নিবদ্ধং তত্থেৰ পিণ্ডপাতচারং চরি. ৰন্দিতৰন্দিতক্খণে চ ‘‘সুখিতা হোথ, দুক্খা মুচ্চথা’’তি পদদ্ৰযমেৰ কথেত্ৰা পক্কামি. সো তত্থেৰপঠমমাসঞ্চ দুতিযমাসঞ্চ ৰীতিনামেত্ৰা ততিযমাসে গচ্ছন্তে সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি.

অথস্স পৰারেত্ৰা ৰুট্ঠৰস্সকালে উপজ্ঝাযো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা আহ – ‘‘অহং, ভন্তে, তিস্সসামণেরস্স সন্তিকং গচ্ছামী’’তি. ‘‘গচ্ছ, সারিপুত্তা’’তি. সো অত্তনো পরিৰারে পঞ্চসতে ভিক্খূ আদায পক্কন্তো, ‘‘আৰুসো মোগ্গল্লান, অহং তিস্সসামণেরস্স সন্তিকং গচ্ছামী’’তি আহ. মহামোগ্গল্লানত্থেরো ‘‘অহম্পি, আৰুসো, গচ্ছামী’’তি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং নিক্খমি. এতেনুপাযেন মহাকস্সপত্থেরো অনুরুদ্ধত্থেরো উপালিত্থেরো পুণ্ণত্থেরোতি সব্বে মহাসাৰকা পঞ্চহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং নিক্খমিংসু. সব্বেপি মহাসাৰকানং পরিৰারা চত্তালীস ভিক্খুসহস্সানি অহেসুং. তে ৰীসতিযোজনসতং মগ্গং গন্ত্ৰা গোচরগামং সম্পত্তা. সামণেরস্স নিবদ্ধূপট্ঠাকো উপাসকো দ্ৰারেযেৰ দিস্ৰা পচ্চুগ্গন্ত্ৰা ৰন্দি.

অথ নং সারিপুত্তত্থেরো পুচ্ছি – ‘‘অত্থি নু খো, উপাসক, ইমস্মিং পদেসে আরঞ্ঞকৰিহারো’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘সভিক্খুকো, অভিক্খুকো’’তি? ‘‘সভিক্খুকো, ভন্তে’’তি. ‘‘কো নামো তত্থ ৰসতী’’তি? ‘‘ৰনৰাসীতিস্সো, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি মগ্গং নো আচিক্খা’’তি. ‘‘কে তুম্হে, ভন্তে’’তি? ‘‘মযং সামণেরস্স সন্তিকং আগতা’’তি. উপাসকো ওলোকেত্ৰা ধম্মসেনাপতিং আদিং কত্ৰা সব্বেপি মহাসাৰকে সঞ্জানিত্ৰা নিরন্তরং পীতিযা ফুট্ঠসরীরো হুত্ৰা ‘‘তিট্ঠথ তাৰ, ভন্তে’’তি ৰেগেন গামং পৰিসিত্ৰা ‘‘এতে, অয্যা, সারিপুত্তত্থেরং আদিং কত্ৰা অসীতি মহাসাৰকা অত্তনো অত্তনো পরিৰারেহি সদ্ধিং সামণেরস্স সন্তিকং আগতা, মঞ্চপীঠপচ্চত্থরণদীপতেলাদীনি গহেত্ৰা ৰেগেন নিক্খমথা’’তি উগ্ঘোসেসি. মনুস্সা ‘‘তাৰদেৰ মঞ্চাদীনি গহেত্ৰা থেরানং পদানুপদিকা হুত্ৰা থেরেহি সদ্ধিংযেৰ ৰিহারং পৰিসিংসু. সামণেরো ভিক্খুসঙ্ঘং সঞ্জানিত্ৰা কতিপযানং মহাথেরানং পত্তচীৰরানি পটিগ্গহেত্ৰা ৰত্তমকাসি. তস্স থেরানং ৰসনট্ঠানং সংৰিদহন্তস্স পত্তচীৰরং পটিসামেন্তস্সেৰ অন্ধকারো জাতা’’তি. সারিপুত্তত্থেরো উপাসকে আহ – ‘‘গচ্ছথ, উপাসকা, তুম্হাকং অন্ধকারো জাতো’’তি. ‘‘ভন্তে, অজ্জ ধম্মস্সৰনদিৰসো, ন মযং গমিস্সাম, ধম্মং সুণিস্সাম, ইতো পুব্বে ধম্মস্সৰনম্পি নত্থী’’তি. ‘‘তেন হি, সামণের, দীপং জালেত্ৰা ধম্মস্সৰনস্স কালং ঘোসেহী’’তি. সো তথা অকাসি. অথ নং থেরো আহ – ‘‘তিস্স তৰ উপট্ঠাকা ‘ধম্মং সোতুকামাম্হা’তি ৰদন্তি, কথেহি তেসং ধম্ম’’ন্তি. উপাসকা একপ্পহারেনেৰ উট্ঠায, ‘‘ভন্তে, অম্হাকং অয্যো ‘সুখিতা হোথ, দুক্খা মুচ্চথা’তি ইমানি দ্ৰে পদানি ঠপেত্ৰা অঞ্ঞং ধম্মকথং ন জানাতি, অম্হাকং অঞ্ঞং ধম্মকথিকং দেথা’’তি ৰদিংসু. ‘‘সামণেরো পন অরহত্তং পত্ৰাপি নেৰ তেসং ধম্মকথং কথেসী’’তি.

তদা পন নং উপজ্ঝাযো, ‘‘সামণের, কথং পন সুখিতা হোন্তি, ‘কথং পন দুক্খা মুচ্চন্তী’তি ইমেসং নো দ্ৰিন্নং পদানং অত্থং কথেহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি চিত্তবীজনিং গহেত্ৰা ধম্মাসনং আরুয্হ পঞ্চহি নিকাযেহি অত্থঞ্চ কারণঞ্চ আকড্ঢিত্ৰা ঘনৰস্সং ৰস্সন্তো চাতুদ্দীপকমহামেঘো ৰিয খন্ধধাতুআযতনবোধিপক্খিযধম্মে ৰিভজন্তো অরহত্তকূটেন ধম্মকথং কথেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, এৰং অরহত্তপ্পত্তস্স সুখং হোতি, অরহত্তং পত্তোযেৰ দুক্খা মুচ্চতি, সেসজনা জাতিদুক্খাদীহি চেৰ নিরযদুক্খাদীহি চ ন পরিমুচ্চন্তী’’তি আহ. ‘‘সাধু, সামণের, সুকথিতো তে পটিভাণো, ইদানি সরভঞ্ঞং ভণাহী’’তি. সো সরভঞ্ঞম্পি ভণি. অরুণে উগ্গচ্ছন্তে সামণেরস্স উপট্ঠাকমনুস্সা দ্ৰে ভাগা অহেসুং. একচ্চে ‘‘ন ৰত নো ইতো পুব্বে এৰরূপো কক্খল়ো দিট্ঠপুব্বো. কথঞ্হি নাম এৰরূপং ধম্মকথং জানন্তো এত্তকং কালং মাতাপিতুট্ঠানে ঠত্ৰা উপট্ঠহন্তানং মনুস্সানং একম্পি ধম্মপদং ন কথেসী’’তি কুজ্ঝিংসু. একচ্চে ‘‘লাভা ৰত নো, যে মযং এৰরূপং ভদন্তং গুণং ৰা অগুণং ৰা অজানন্তাপি উপট্ঠহিম্হ, ইদানি চ পনস্স সন্তিকে ধম্মং সোতুং লভিম্হা’’তি তুস্সিংসু.

সম্মাসম্বুদ্ধোপি তং দিৰসং পচ্চূসসমযে লোকং ৰোলোকেন্তো ৰনৰাসীতিস্সস্স উপট্ঠাকে অত্তনো ঞাণজালস্স অন্তো পৰিট্ঠে দিস্ৰা ‘‘কিং নু খো ভৰিস্সতী’’তি আৰজ্জেন্তো ইমমত্থং উপধারেসি ‘‘ৰনৰাসীতিস্সসামণেরস্স উপট্ঠাকা একচ্চে তুট্ঠা, একচ্চে কুদ্ধা, ময্হং পুত্তস্স পন সামণেরস্স কুদ্ধা নিরযভাগিনো ভৰিস্সন্তি, গন্তব্বমেৰ তত্থ মযা, মযি গতে সব্বেপি তে সামণেরে মেত্তচিত্তং কত্ৰা দুক্খা মুচ্চিস্সন্তী’’তি. তেপি মনুস্সা ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা গামং গন্ত্ৰা মণ্ডপং কারেত্ৰা যাগুভত্তাদীনি সম্পাদেত্ৰা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰা সঙ্ঘস্স আগমনমগ্গং ওলোকেন্তা নিসীদিংসু. ভিক্খূপি সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা ভিক্খাচারৰেলায গামং পিণ্ডায পৰিসন্তা সামণেরং পুচ্ছিংসু – ‘‘কিং, তিস্স, ত্ৰং অম্হেহি সদ্ধিং গমিস্সসি, উদাহু পচ্ছা’’তি? ‘‘মম গমনৰেলাযমেৰ গমিস্সামি, গচ্ছথ তুম্হে, ভন্তে’’তি. ভিক্খূ পত্তচীৰরমাদায পৰিসিংসু.

সত্থা জেতৰনস্মিংযেৰ চীৰরং পারুপিত্ৰা পত্তমাদায একচিত্তক্খণেনেৰ গন্ত্ৰা ভিক্খূনং পুরতো ঠিতমেৰ অত্তানং দস্সেসি. ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো আগতো’’তি সকলগামো সঙ্খুভিত্ৰা এককোলাহলো অহোসি. মনুস্সা উদগ্গচিত্তা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিসীদাপেত্ৰা যাগুং দত্ৰা খজ্জকং অদংসু. সামণেরো ভত্তে অনিট্ঠিতেযেৰ অন্তোগামং পাৰিসি. গামৰাসিনো নীহরিত্ৰা তস্স সক্কচ্চং ভিক্খং অদংসু. সো যাপনমত্তং গহেত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা পত্তং উপনামেসি. সত্থা ‘‘আহর, তিস্সা’’তি হত্থং পসারেত্ৰা পত্তং গহেত্ৰা ‘‘পস্স, সারিপুত্ত, তৰ সামণেরস্স পত্ত’’ন্তি থেরস্স দস্সেসি. থেরো সত্থু হত্থতো পত্তং গহেত্ৰা সামণেরস্স দত্ৰা ‘‘গচ্ছ, অত্তনো পত্তট্ঠানে নিসীদিত্ৰা ভত্তকিচ্চং করোহী’’তি আহ.

গামৰাসিনো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসিত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা অনুমোদনং যাচিংসু. সত্থা অনুমোদনং করোন্তো এৰমাহ – ‘‘লাভা ৰত ৰো উপাসকা, যে তুম্হে অত্তনো কুলূপকং সামণেরং নিস্সায সারিপুত্তং মোগ্গল্লানং কস্সপং অনুরুদ্ধন্তি অসীতিমহাসাৰকে দস্সনায লভথ, অহম্পি তুম্হাকং কুলূপকমেৰ নিস্সায আগতো, বুদ্ধদস্সনম্পি ৰো ইমং নিস্সাযেৰ লদ্ধং, লাভা ৰো, সুলদ্ধং ৰো’’তি. মনুস্সা চিন্তযিংসু – ‘‘অহো অম্হাকং লাভা, বুদ্ধানঞ্চেৰ ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ আরাধনসমত্থং অম্হাকং অয্যং দস্সনায লভাম, দেয্যধম্মঞ্চস্স দাতুং লভামা’’তি সামণেরস্স কুদ্ধা মনুস্সা তুস্সিংসু. তুট্ঠা মনুস্সা ভিয্যোসোমত্তায পসীদিংসু. অনুমোদনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. সত্থা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. মনুস্সা সত্থারং অনুগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিৰত্তিংসু. সত্থা সামণেরেন সদ্ধিং সমধুরেন গচ্ছন্তো, ‘‘সামণের, অযং পদেসো কোনামো, অযং পদেসো কোনামো’’তি পুব্বে তস্স উপাসকেন দস্সিতপদেসে পুচ্ছন্তো অগমাসি. সামণেরোপি, ‘‘ভন্তে, অযং ইত্থন্নামো, অযং ইত্থন্নামো’’তি আচিক্খমানোৰ অগমাসি. সত্থা তস্স ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা পব্বতমত্থকং অভিরুহি. তত্থ ঠিতানং পন মহাসমুদ্দো পঞ্ঞাযতি. সত্থা সামণেরং পুচ্ছি – ‘‘তিস্স, পব্বতমত্থকে ঠিতো ইতো চিতো চ ওলোকেত্ৰা কিং পস্সসী’’তি? ‘‘মহাসমুদ্দং, ভন্তে’’তি. ‘‘মহাসমুদ্দং দিস্ৰা কিং চিন্তেসী’’তি? ‘‘মম দুক্খিতকালে রোদন্তস্স চতূহি মহাসমুদ্দেহি অতিরেকতরেন অস্সুনা ভৰিতব্বন্তি ইদং, ভন্তে, চিন্তেসি’’ন্তি. ‘‘সাধু সাধু, তিস্স, এৰমেতং. একেকস্স হি সত্তস্স দুক্খিতকালে পগ্ঘরিতঅস্সূনি চতূহি মহাসমুদ্দেহি অতিরেকতরানেৰা’’তি. ইদঞ্চ পন ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

‘‘চতূসু সমুদ্দেসু জলং পরিত্তকং,

ততো বহুং অস্সুজলং অনপ্পকং;

দুক্খেন ফুট্ঠস্স নরস্স সোচনা,

কিংকারণা সম্ম তুৰং পমজ্জসী’’তি.

অথ নং পুন পুচ্ছি – ‘‘তিস্স, কহং ৰসসী’’তি? ‘‘ইমস্মিং পব্ভারে, ভন্তে’’তি. ‘‘তত্থ পন ৰসন্তো কিং চিন্তেসী’’তি? ‘‘মযা মরন্তেন ইমস্মিং ঠানে কতস্স সরীরনিক্খেপস্স পরিচ্ছেদো ‘নত্থী’তি চিন্তেসিং, ভন্তে’’তি. ‘‘সাধু সাধু, তিস্স, এৰমেতং. ইমেসঞ্হি সত্তানং পথৰিযং নিপজ্জিত্ৰা অমতট্ঠানং নাম নত্থী’’তি ৰত্ৰা –

‘‘উপসাল়কনামানি, সহস্সানি চতুদ্দস;

অস্মিং পদেসে দড্ঢানি, নত্থি লোকে অনামতং.

‘‘যম্হি সচ্চঞ্চ ধম্মো চ, অহিংসা সংযমো দমো;

এতং অরিযা সেৰন্তি, এতং লোকে অনামত’’ন্তি. (জা.১.২.৩১-৩২) –

ইমং দুকনিপাতে উপসাল়কজাতকং কথেসি. ইতি পথৰিযং সরীরনিক্খেপং কত্ৰা মরন্তেসু সত্তেসু অমতপুব্বপদেসে মরন্তা নাম নত্থি, আনন্দত্থেরসদিসা পন অমতপুব্বপদেসে পরিনিব্বাযন্তি.

আনন্দত্থেরো কির ৰীসৰস্সসতিককালে আযুসঙ্খারং ওলোকেন্তো পরিক্খীণভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ইতো সত্তমে দিৰসে পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি আরোচেসি. তং পৰত্তিং সুত্ৰা রোহিণীনদিযা উভযতীরৰাসিকেসু মনুস্সেসু ওরিমতীরৰাসিকা ‘‘মযং থেরস্স বহূপকারা, অম্হাকং সন্তিকে পরিনিব্বাযিস্সতী’’তি ৰদিংসু. পরতীরৰাসিকাপি ‘‘মযং থেরস্স বহূপকারা, অম্হাকং সন্তিকে পরিনিব্বাযিস্সতী’’তি ৰদিংসু. থেরো তেসং ৰচনং সুত্ৰা ‘‘উভযতীরৰাসিনো ময্হং উপকারা, ইমে নাম অনুপকারাতি ন সক্কা ৰত্তুং, সচাহং ওরিমতীরে পরিনিব্বাযিস্সামি, পরতীরৰাসিনো ধাতুগহণত্থং তেহি সদ্ধিং কলহং করিস্সন্তি. সচে পরতীরে পরিনিব্বাযিস্সামি, ওরিমতীরৰাসিনোপি তথা করিস্সন্তি, কলহো উপ্পজ্জমানোপি মং নিস্সাযেৰ উপ্পজ্জিস্সতি, ৰূপসমমানোপি মং নিস্সাযেৰ ৰূপসমিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘ওরিমতীরৰাসিনোপি ময্হং উপকারা, পরতীরৰাসিনোপি ময্হং উপকারা, অনুপকারাপি নাম নত্থি, ওরিমতীরৰাসিনো ওরিমতীরেযেৰ সন্নিপতন্তু, পরতীরৰাসিনোপি পরতীরেযেৰা’’তি আহ. ততো সত্তমে দিৰসে মজ্ঝেনদিযা সত্ততালপ্পমাণে আকাসে পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৰা মহাজনস্স ধম্মং কথেত্ৰা ‘‘মম সরীরং মজ্ঝে ভিজ্জিত্ৰা একো ভাগো ওরিমতীরে পততু, একো ভাগো পরতীরে’’তি অধিট্ঠায যথানিসিন্নোৰ তেজোধাতুং সমাপজ্জি, জালা উট্ঠহিংসু. সরীরং মজ্ঝে ভিজ্জিত্ৰা একো ভাগো ওরিমতীরে পতি, একো ভাগো পরতীরে. ততো মহাজনো পরিদেৰি, পথৰিউন্দ্রিযনসদ্দো ৰিয আরোদনসদ্দো অহোসি. সত্থু পরিনিব্বানে আরোদনসদ্দতোপি কারুঞ্ঞতরো অহোসি. মনুস্সা চত্তারো মাসে রোদন্তা পরিদেৰন্তা ‘‘সত্থু পত্তচীৰরগ্গাহকে তিট্ঠন্তে সত্থু ঠিতকালো ৰিয নো অহোসি, ইদানি নো সত্থা পরিনিব্বুতো’’তি ৰিপ্পলপন্তা ৰিরৰন্তা ৰিচরিংসূতি.

পুন সত্থা সামণেরং পুচ্ছি – ‘‘তিস্স, ইমস্মিং ৰনসণ্ডে দীপিআদীনং সদ্দেন ভাযসি, ন ভাযসী’’তি? ‘‘ন ভাযামি ভগৰা, অপিচ খো পন মে এতেসং সদ্দং সুত্ৰা ৰনরতি নাম উপ্পজ্জতী’’তি ৰত্ৰা সট্ঠিমত্তাহি গাথাহি ৰনৰণ্ণনং নাম কথেসি. অথ নং সত্থা ‘‘তিস্সা’’তি আমন্তেসি. ‘‘কিং, ভন্তে’’তি? ‘‘মযং গচ্ছাম, ত্ৰং গমিস্সসি, নিৰত্তিস্সসী’’তি. ‘‘ময্হং উপজ্ঝাযে মং আদায গচ্ছন্তে গমিস্সামি, নিৰত্তেন্তে নিৰত্তিস্সামি, ভন্তে’’তি. সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পক্কামি. সামণেরস্স পন নিৰত্তিতুমেৰ অজ্ঝাসযো, থেরো তং ঞত্ৰা ‘‘তিস্স, সচে নিৰত্তিতুকামো, নিৰত্তা’’তি আহ. সো সত্থারঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ ৰন্দিত্ৰা নিৰত্তি. সত্থা জেতৰনমেৰ অগমাসি.

ভিক্খূনং ধম্মসভাযং কথা উদপাদি – ‘‘অহো ৰত ৰনৰাসীতিস্সসামণেরো দুক্করং করোতি, পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠাযস্স ঞাতকা সত্তসু মঙ্গলেসু পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং অপ্পোদকমধুপাযসমেৰ অদংসু, পব্বজিতকালে অন্তোৰিহারে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স সত্ত দিৰসানি অপ্পোদকমধুপাযসমেৰ অদংসু. পব্বজিত্ৰা অট্ঠমে দিৰসে অন্তোগামং পৰিসন্তো দ্ৰীহেৰ দিৰসেহি সাটকসহস্সেন সদ্ধিং পিণ্ডপাতসহস্সং লভি, পুনেকদিৰসং কম্বলসহস্সং লভি. ইতিস্স ইধ ৰসনকালে মহালাভসক্কারো উপ্পজ্জি, ইদানি এৰরূপং লাভসক্কারং ছড্ডেত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা মিস্সকাহারেন যাপেতি, দুক্করকারকো ৰত তিস্সসামণেরো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা, ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘আম, ভিক্খৰে, লাভূপনিসা নামেসা অঞ্ঞা, নিব্বানগামিনী পটিপদা অঞ্ঞা. ‘এৰং লাভং লভিস্সামী’তি হি আরঞ্ঞিকাদিধুতঙ্গসমাদানৰসেন লাভূপনিসং রক্খন্তস্স ভিক্খুনো চত্তারো অপাযা ৰিৰটদ্ৰারা এৰ তিট্ঠন্তি, নিব্বানগামিনিযা পন পটিপদায উপ্পন্নং লাভসক্কারং পহায অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা ঘটেন্তো ৰাযমন্তো অরহত্তং গণ্হাতী’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৭৫. ‘‘অঞ্ঞা হি লাভূপনিসা, অঞ্ঞা নিব্বানগামিনী;

এৰমেতং অভিঞ্ঞায, ভিক্খু বুদ্ধস্স সাৰকো;

সক্কারং নাভিনন্দেয্য, ৰিৰেকমনুব্রূহযে’’তি.

তত্থ অঞ্ঞা হি লাভূপনিসা, অঞ্ঞা নিব্বানগামিনীতি লাভূপনিসা নামেসা অঞ্ঞা এৰ, অঞ্ঞা নিব্বানগামিনী পটিপদা. লাভুপ্পাদকেন হি ভিক্খুনা থোকং অকুসলকম্মং কাতুং ৰট্টতি, কাযৰঙ্কাদীনি কাতব্বানি হোন্তি. যস্মিঞ্হি কালে কাযৰঙ্কাদীসু কিঞ্চি করোতি, তদা লাভো উপ্পজ্জতি. পাযসপাতিযঞ্হি ৰঙ্কং অকত্ৰা উজুকমেৰ হত্থং ওতারেত্ৰা উক্খিপন্তস্স হত্থো মক্খিতমত্তকোৰ হোতি, ৰঙ্কং কত্ৰা ওতারেত্ৰা উক্খিপন্তস্স পন পাযসপিণ্ডং উদ্ধরন্তোৰ নিক্খমতি, এৰং কাযৰঙ্কাদীনি করণকালেযেৰ লাভো উপ্পজ্জতি. অযং অধম্মিকা লাভূপনিস্সা নাম. উপধিসম্পদা চীৰরধারণং বাহুসচ্চং পরিৰারো অরঞ্ঞৰাসোতি এৰরূপেহি পন কারণেহি উপ্পন্নো লাভো ধম্মিকো নাম হোতি. নিব্বানগামিনিং পটিপদং পূরেন্তেন পন ভিক্খুনা কাযৰঙ্কাদীনি পহাতব্বানি. অনন্ধেনেৰ অন্ধেন ৰিয, অমূগেনেৰ মূগেন ৰিয, অবধিরেনেৰ বধিরেন ৰিয ভৰিতুং ৰট্টতি. অসঠেন অমাযেন ভৰিতুং ৰট্টতি. এৰমেতন্তি এতং লাভুপ্পাদনং পটিপদঞ্চ নিব্বানগামিনিং পটিপদঞ্চ এৰং ঞত্ৰা সব্বেসং সঙ্খতাসঙ্খতধম্মানং বুজ্ঝনট্ঠেন বুদ্ধস্স সৰনন্তে জাতট্ঠেন ওৰাদানুসাসনিং ৰা সৰনট্ঠেন সাৰকো ভিক্খু অধম্মিকং চতুপচ্চযসক্কারং নাভিনন্দেয্য, ন চেৰ ধম্মিকং পটিক্কোসেয্য, কাযৰিৰেকাদিকং ৰিৰেকং অনুব্রূহযে. তত্থ কাযৰিৰেকোতি কাযস্স একীভাৰো. চিত্তৰিৰেকোতি অট্ঠ সমাপত্তিযো. উপধিৰিৰেকোতি নিব্বানং. তেসু কাযৰিৰেকো গণসঙ্গণিকং ৰিনোদেতি, চিত্তৰিৰেকো কিলেসসঙ্গণিকং ৰিনোদেতি, উপধিৰিৰেকো সঙ্খারসঙ্গণিকং ৰিনোদেতি. কাযৰিৰেকো চিত্তৰিৰেকস্স পচ্চযো হোতি, চিত্তৰিৰেকো উপধিৰিৰেকস্স পচ্চযো হোতি. ৰুত্তম্পিহেতং –

‘‘কাযৰিৰেকো চ ৰিৰেকট্ঠকাযানং নেক্খম্মাভিরতানং, চিত্তৰিৰেকো চ পরিসুদ্ধচিত্তানং পরমৰোদানপ্পত্তানং, উপধিৰিৰেকো চ নিরুপধীনং পুগ্গলানং ৰিসঙ্খারগতান’’ন্তি (মহানি. ১৫০). –

ইমং তিৰিধম্পি ৰিৰেকং ব্রূহেয্য ৰড্ঢেয্য, উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্যাতি অত্থো.

দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

ৰনৰাসীতিস্সসামণেরৰত্থু পন্নরসমং.

বালৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঞ্চমো ৰগ্গো.