৬. তেমিযচরিযাৰণ্ণনা

৪৮. ছট্ঠে কাসিরাজস্স অত্রজোতি কাসিরঞ্ঞো অত্রজো পুত্তো যদা হোমি, তদা মূগপক্খোতি নামেন, তেমিযোতি ৰদন্তি মন্তি তেমিযোতি নামেন মূগপক্খৰতাধিট্ঠানেন ‘‘মূগপক্খো’’তি মাতাপিতরো আদিং কত্ৰা সব্বেৰ মং ৰদন্তীতি সম্বন্ধো. মহাসত্তস্স হি জাতদিৰসে সকলকাসিরট্ঠে দেৰো ৰস্সি, যস্মা চ সো রঞ্ঞো চেৰ অমচ্চাদীনঞ্চ হদযং উল়ারেন পীতিসিনেহেন তেমযমানো উপ্পন্নো, তস্মা ‘‘তেমিযকুমারো’’তি নামং অহোসি.

৪৯. সোল়সিত্থিসহস্সানন্তি সোল়সন্নং কাসিরঞ্ঞো ইত্থাগারসহস্সানং. ন ৰিজ্জতি পুমোতি পুত্তো ন লব্ভতি. ন কেৰলঞ্চ পুত্তো এৰ, ধীতাপিস্স নত্থি এৰ. অহোরত্তানং অচ্চযেন, নিব্বত্তো অহমেককোতি অপুত্তকস্সেৰ তস্স রঞ্ঞো বহূনং সংৰচ্ছরানং অতীতত্তা অনেকেসং অহোরত্তানং অপগমনেন সক্কদত্তিযো অহমেককোৰ বোধিপরিযেসনং চরমানো, তদা তস্স পুত্তো হুত্ৰা উপ্পন্নোতি সত্থা ৰদতি.

তত্রাযং অনুপুব্বিকথা – অতীতে বারাণসিযং কাসিরাজা রজ্জং কারেসি. তস্স সোল়সসহস্সা ইত্থিযো অহেসুং. তাসু একাপি পুত্তং ৰা ধীতরং ৰা ন লভতি. নাগরা ‘‘অম্হাকং রঞ্ঞো ৰংসানুরক্খকো একোপি পুত্তো নত্থী’’তি ৰিপ্পটিসারী জাতা সন্নিপতিত্ৰা রাজানং ‘‘পুত্তং পত্থেহী’’তি আহংসু. রাজা সোল়সসহস্সা ইত্থিযো ‘‘পুত্তং পত্থেথা’’তি আণাপেসি. তা চন্দাদীনং উপট্ঠানাদীনি কত্ৰা পত্থেন্তিযোপি ন লভিংসু. অগ্গমহেসী পনস্স মদ্দরাজধীতা চন্দাদেৰী নাম সীলসম্পন্না অহোসি. রাজা ‘‘ত্ৰম্পি পুত্তং পত্থেহী’’তি আহ. সা পুণ্ণমদিৰসে উপোসথিকা হুত্ৰা অত্তনো সীলং আৰজ্জেত্ৰা ‘‘সচাহং অখণ্ডসীলা, ইমিনা মে সচ্চেন পুত্তো উপ্পজ্জতূ’’তি সচ্চকিরিযমকাসি. তস্সা সীলতেজেন সক্কস্স আসনং উণ্হাকারং দস্সেসি. সক্কো আৰজ্জেন্তো তং কারণং ঞত্ৰা ‘‘চন্দাদেৰিযা পুত্তপটিলাভস্স উপাযং করিস্সামী’’তি তস্সা অনুচ্ছৰিকং পুত্তং উপধারেন্তো বোধিসত্তং তাৰতিংসভৰনে নিব্বত্তিত্ৰা তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা ততো চৰিত্ৰা উপরিদেৰলোকে উপ্পজ্জিতুকামং দিস্ৰা তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘সম্ম, তযি মনুস্সলোকে উপ্পন্নে পারমিযো চ তে পূরেস্সন্তি, মহাজনস্স চ ৰুড্ঢি ভৰিস্সতি, অযং কাসিরঞ্ঞো চন্দা নাম অগ্গমহেসী পুত্তং পত্থেতি, তস্সা কুচ্ছিযং উপ্পজ্জাহী’’তি আহ.

সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা তস্সা কুচ্ছিযং পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স সহাযা পঞ্চসতা দেৰপুত্তা খীণাযুকা দেৰলোকা চৰিত্ৰা তস্সেৰ রঞ্ঞো অমচ্চভরিযানং কুচ্ছীসু পটিসন্ধিং গণ্হিংসু. দেৰী গব্ভস্স পতিট্ঠিতভাৰং ঞত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা গব্ভপরিহারং দাপেসি. সা পরিপুণ্ণগব্ভা ধঞ্ঞপুঞ্ঞলক্খণসম্পন্নং পুত্তং ৰিজাযি. তংদিৰসমেৰ অমচ্চগেহেসু পঞ্চকুমারসতানি ৰিজাযিংসু. উভযম্পি সুত্ৰা রাজা ‘‘মম পুত্তস্স পরিৰারা এতে’’তি পঞ্চন্নং দারকসতানং পঞ্চধাতিসতানি পেসেত্ৰা কুমারপসাধনানি চ পেসেসি. মহাসত্তস্স পন অতিদীঘাদিদোসৰিৰজ্জিতা অলম্বত্থনা মধুরথঞ্ঞা চতুসট্ঠিধাতিযো দত্ৰা মহন্তং সক্কারং কত্ৰা চন্দাদেৰিযাপি ৰরং অদাসি. সা গহিতকং কত্ৰা ঠপেসি. দারকো মহতা পরিৰারেন ৰড্ঢতি. অথ নং একমাসিকং অলঙ্করিত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকং আনযিংসু. রাজা পিযপুত্তং ওলোকেত্ৰা আলিঙ্গিত্ৰা অঙ্কে নিসীদাপেত্ৰা রমযমানো নিসীদি.

৫০. তস্মিং খণে চত্তারো চোরা আনীতা. রাজা তেসু একস্স সকণ্টকাহি কসাহি পহারসহস্সং আণাপেসি, একস্স সঙ্খলিকায বন্ধিত্ৰা বন্ধনাগারপ্পৰেসনং, একস্স সরীরে সত্তিপ্পহারদানং, একস্স সূলারোপনং. মহাসত্তো পিতু কথং সুত্ৰা সংৰেগপ্পত্তো হুত্ৰা ‘‘অহো মম পিতা রজ্জং নিস্সায ভারিযং নিরযগামিকম্মং করোতী’’তি চিন্তেসি. পুনদিৰসে নং সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা অলঙ্কতসিরিসযনে নিপজ্জাপেসুং.

সো থোকং নিদ্দাযিত্ৰা পটিবুদ্ধো অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা সেতচ্ছত্তং ওলোকেন্তো মহন্তং সিরিৰিভৰং পস্সি. অথস্স পকতিযাপি সংৰেগপ্পত্তস্স অতিরেকতরং ভযং উপ্পজ্জি. সো ‘‘কুতো নু খো অহং ইমং রাজগেহং আগতো’’তি উপধারেন্তো জাতিস্সরঞাণেন দেৰলোকতো আগতভাৰং ঞত্ৰা ততো পরং ওলোকেন্তো উস্সদনিরযে পক্কভাৰং পস্সি. ততো পরং ওলোকেন্তো তস্মিংযেৰ নগরে রাজভাৰং পস্সি. অথ সো ‘‘অহং ৰীসতিৰস্সানি রজ্জং কারেত্ৰা অসীতিৰস্সসহস্সানি উস্সদনিরযে পচ্চিং, ইদানি পুনপি ইমস্মিং চোরগেহে নিব্বত্তোস্মি, পিতাপি মে হিয্যো চতূসু চোরেসু আনীতেসু তথারূপং ফরুসং নিরযসংৰত্তনিকং কথং কথেসি. ন মে ইমিনা অৰিদিতৰিপুলানত্থাৰহেন রজ্জেন অত্থো, কথং নু খো ইমম্হা চোরগেহা মুচ্চেয্য’’ন্তি চিন্তেন্তো নিপজ্জি. অথ নং একা দেৰধীতা ‘‘তাত তেমিযকুমার, মা ভাযি, তীণি অঙ্গানি অধিট্ঠহিত্ৰা তৰ সোত্থি ভৰিস্সতী’’তি সমস্সাসেসি. তং সুত্ৰা মহাসত্তো রজ্জসঙ্খাতা অনত্থতো মুচ্চিতুকামো সোল়সসংৰচ্ছরানি তীণি অঙ্গানি অচলাধিট্ঠানৰসেন অধিট্ঠহি. তেন ৰুত্তং ‘‘কিচ্ছালদ্ধং পিযং পুত্ত’’ন্তিআদি.

তত্থ কিচ্ছালদ্ধন্তি কিচ্ছেন কসিরেন চিরকালপত্থনায লদ্ধং. অভিজাতন্তি জাতিসম্পন্নং. কাযজুতিযা চেৰ ঞাণজুতিযা চ সমন্নাগতত্তা জুতিন্ধরং. সেতচ্ছত্তং ধারযিত্ৰান, সযনে পোসেতি মং পিতাতি পিতা মে কাসিরাজা ‘‘মা নং কুমারং রজো ৰা উস্সাৰো ৰা’’তি জাতকালতো পট্ঠায সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা সিরিসযনে সযাপেত্ৰা মহন্তেন পরিৰারেন মং পোসেতি.

৫১. নিদ্দাযমানো সযনৰরে পবুজ্ঝিত্ৰা অহং ওলোকেন্তো পণ্ডরং সেতচ্ছত্তং অদ্দসং. যেনাহং নিরযং গতোতি যেন সেতচ্ছত্তেন ততো ততিযে অত্তভাৰে অহং নিরযং গতো, সেতচ্ছত্তসীসেন রজ্জং ৰদতি.

৫২. সহ দিট্ঠস্স মে ছত্তন্তি তং সেতচ্ছত্তং দিট্ঠস্স দিট্ঠৰতো মে সহ তেন দস্সনেন, দস্সনসমকালমেৰাতি অত্থো. তাসো উপ্পজ্জি ভেরৰোতি সুপরিৰিদিতাদীনৰত্তা ভযানকো চিত্তুত্রাসো উদপাদি. ৰিনিচ্ছযং সমাপন্নো, কথাহং ইমং মুঞ্চিস্সন্তি কথং নু খো অহং ইমং রজ্জং কাল়কণ্ণিং মুঞ্চেয্যন্তি এৰং ৰিচারণং আপজ্জিং.

৫৩. পুব্বসালোহিতা ময্হন্তি পুব্বে একস্মিং অত্তভাৰে মম মাতুভূতপুব্বা তস্মিং ছত্তে অধিৰত্থা দেৰতা ময্হং অত্থকামিনী হিতেসিনী. সা মং দিস্ৰান দুক্খিতং, তীসু ঠানেসু যোজযীতি সা দেৰতা মং তথা চেতোদুক্খেন দুক্খিতং দিস্ৰা মূগপক্খবধিরভাৰসঙ্খাতেসু তীসু রজ্জদুক্খতো নিক্খমনকারণেসু যোজেসি.

৫৪. পণ্ডিচ্চযন্তি পণ্ডিচ্চং, অযমেৰ ৰা পাঠো. মা ৰিভাৰযাতি মা পকাসেহি. বালমতোতি বালোতি ঞাতো. সব্বোতি সকলো অন্তোজনো চেৰ বহিজনো চ. ওচিনাযতূতি নীহরথেতং কাল়কণ্ণিন্তি অৰজানাতু. এৰং তৰ অত্থো ভৰিস্সতীতি এৰং যথাৰুত্তনযেন অৰজানিতব্বভাৰে সতি তুয্হং গেহতো নিক্খমনেন হিতং পারমিপরিপূরণং ভৰিস্সতি.

৫৫. তেতং ৰচনন্তি তে এতং তীণি অঙ্গানি অধিট্ঠাহীতি ৰচনং. অত্থকামাসি মে অম্মাতি অম্ম দেৰতে, মম অত্থকামা অসি. হিতকামাতি তস্সেৰ পরিযাযৰচনং. অত্থোতি ৰা এত্থ সুখং ৰেদিতব্বং. হিতন্তি তস্স কারণভূতং পুঞ্ঞং.

৫৬. সাগরেৰ থলং লভিন্তি চোরগেহে ৰতাহং জাতো, অহু মে মহাৰতানত্থোতি সোকসাগরে ওসীদন্তো তস্সা দেৰতায অহং ৰচনং সুত্ৰা সাগরে ওসীদন্তো ৰিয থলং পতিট্ঠং অলভিং, রজ্জকুলতো নিক্খমনোপাযং অলভিন্তি অত্থো. তযো অঙ্গে অধিট্ঠহিন্তি যাৰ গেহতো নিক্খমিং, তাৰ তীণি অঙ্গানি কারণানি অধিট্ঠহিং.

৫৭. ইদানি তানি সরূপতো দস্সেতুং ‘‘মূগো অহোসি’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ পক্খোতি পীঠসপ্পি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

এৰং পন মহাসত্তে দেৰতায দিন্ননযে ঠত্ৰা জাতৰস্সতো পট্ঠায মূগাদিভাৰেন অত্তানং দস্সেন্তে মাতাপিতরো ধাতিআদযো চ ‘‘মূগানং হনুপরিযোসানং নাম এৰরূপং ন হোতি, বধিরানং কণ্ণসোতং নাম এৰরূপং ন হোতি, পীঠসপ্পীনং হত্থপাদা নাম এৰরূপা ন হোন্তি, ভৰিতব্বমেত্থ কারণেন, ৰীমংসিস্সাম ন’’ন্তি চিন্তেত্ৰা ‘‘খীরেন তাৰ ৰীমংসিস্সামা’’তি সকলদিৰসং খীরং ন দেন্তি. সো সুস্সন্তোপি খীরত্থায সদ্দং ন করোতি.

অথস্স মাতা ‘‘পুত্তো মে ছাতো, খীরমস্স দেথা’’তি খীরং দাপেসি. এৰং অন্তরন্তরা খীরং অদত্ৰা একসংৰচ্ছরং ৰীমংসন্তাপি অন্তরং ন পস্সিংসু. ততো ‘‘কুমারকা নাম পূৰখজ্জকং পিযাযন্তি, ফলাফলং পিযাযন্তি, কীল়নভণ্ডকং পিযাযন্তি, ভোজনং পিযাযন্তী’’তি তানি তানি পলোভনীযানি উপনেত্ৰা ৰীমংসনৰসেন পলোভেন্তা যাৰ পঞ্চৰস্সকালা অন্তরং ন পস্সিংসু. অথ নং ‘‘দারকা নাম অগ্গিতো ভাযন্তি, মত্তহত্থিতো ভাযন্তি, সপ্পতো ভাযন্তি, উক্খিত্তাসিকপুরিসতো ভাযন্তি, তেহি ৰীমংসিস্সামা’’তি যথা তেহিস্স অনত্থো ন জাযতি, তথা পুরিমমেৰ সংৰিদহিত্ৰা অতিভযানকাকারেন উপগচ্ছন্তে কারেসুং.

মহাসত্তো নিরযভযং আৰজ্জেত্ৰা ‘‘ইতো সতগুণেন সহস্সগুণেন সতসহস্সগুণেন নিরযো ভাযিতব্বো’’তি নিচ্চলোৰ হোতি. এৰম্পি ৰীমংসিত্ৰা অন্তরং ন পস্সন্তা পুন ‘‘দারকা নাম সমজ্জত্থিকা হোন্তী’’তি সমজ্জং কারেত্ৰাপি মহাসত্তং সাণিযা পরিক্খিপিত্ৰা অজানন্তস্সেৰ চতূসু পস্সেসু সঙ্খসদ্দেহি ভেরিসদ্দেহি চ সহসা একনিন্নাদং কারেত্ৰাপি অন্ধকারে ঘটেহি দীপং উপনেত্ৰা সহসা আলোকং দস্সেত্ৰাপি সকলসরীরং ফাণিতেন মক্খেত্ৰা বহুমক্খিকে ঠানে নিপজ্জাপেত্ৰাপি ন্হাপনাদীনি অকত্ৰা উচ্চারপস্সাৰমত্থকে নিপন্নং অজ্ঝুপেক্খিত্ৰাপি তত্থ চ পলিপন্নং সযমানং পরিহাসেহি অক্কোসনেহি চ ঘট্টেত্ৰাপি হেট্ঠামঞ্চে অগ্গিকপল্লং কত্ৰা উণ্হসন্তাপেন পীল়েত্ৰাপীতি এৰং নানাৰিধেহি উপাযেহি ৰীমংসন্তাপিস্স অন্তরং ন পস্সিংসু.

মহাসত্তো হি সব্বত্থ নিরযভযমেৰ আৰজ্জেত্ৰা অধিট্ঠানং অৰিকোপেন্তো নিচ্চলোৰ অহোসি. এৰং পন্নরসৰস্সানি ৰীমংসিত্ৰা অথ সোল়সৰস্সকালে ‘‘পীঠসপ্পিনো ৰা হোন্তু মূগবধিরা ৰা রজনীযেসু অরজ্জন্তা দুস্সনীযেসু অদুস্সন্তা নাম নত্থীতি নাটকানিস্স পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা ৰীমংসিস্সামা’’তি কুমারং গন্ধোদকেন ন্হাপেত্ৰা দেৰপুত্তং ৰিয অলঙ্করিত্ৰা দেৰৰিমানকপ্পং পুপ্ফগন্ধদামাদীহি একামোদপমোদং পাসাদং আরোপেত্ৰা উত্তমরূপধরা ভাৰৰিলাসসম্পন্না দেৰচ্ছরাপটিভাগা ইত্থিযো উপট্ঠপেসুং – ‘‘গচ্ছথ নচ্চাদীহি কুমারং অভিরমাপেথা’’তি. তা উপগন্ত্ৰা তথা কাতুং ৰাযমিংসু. সো বুদ্ধিসম্পন্নতায ‘‘ইমা মে সরীরসম্ফস্সং মা ৰিন্দিংসূ’’তি অস্সাসপস্সাসে নিরুন্ধি. তা তস্স সরীরসম্ফস্সং অৰিন্দন্তিযো ‘‘থদ্ধসরীরো এস, নাযং মনুস্সো, যক্খো ভৰিস্সতী’’তি পক্কমিংসু.

এৰং সোল়স ৰস্সানি সোল়সহি মহাৰীমংসাহি অনেকাহি চ খুদ্দকৰীমংসাহি পরিগ্গণ্হিতুং অসক্কুণিত্ৰা মাতাপিতরো ‘‘তাত, তেমিযকুমার, মযং তৰ অমূগাদিভাৰং জানাম, ন হি তেসং এৰরূপানি মুখকণ্ণসোতপাদানি হোন্তি, ত্ৰং অম্হেহি পত্থেত্ৰা লদ্ধপুত্তকো, মা নো নাসেহি, সকলজম্বুদীপে রাজূনং সন্তিকা গরহতো মোচেহী’’তি সহ ৰিসুং ৰিসুঞ্চ অনেকৰারং যাচিংসু. সো তেহি এৰং যাচিযমানোপি অসুণন্তো ৰিয হুত্ৰা নিপজ্জি.

৫৮. অথ রাজা মহাসত্তস্স উভো পাদে কণ্ণসোতে জিৰ্হং উভো চ হত্থে কুসলেহি পুরিসেহি ৰীমংসাপেত্ৰা ‘‘যদিপি অপীঠসপ্পিআদীনং ৰিযস্স পাদাদযো, তথাপি অযং পীঠসপ্পি মূগবধিরো মঞ্ঞে, ঈদিসে কাল়কণ্ণিপুরিসে ইমস্মিং গেহে ৰসন্তে তযো অন্তরাযা পঞ্ঞাযন্তি জীৰিতস্স ৰা ছত্তস্স ৰা মহেসিযা ৰা’’তি লক্খণপাঠকেহি ইদানি কথিতং. জাতদিৰসে পন ‘‘তুম্হাকং দোমনস্সপরিহরণত্থং ‘ধঞ্ঞপুঞ্ঞলক্খণো’তি ৰুত্ত’’ন্তি অমচ্চেহি আরোচিতং সুত্ৰা অন্তরাযভযেন ভীতো ‘‘গচ্ছথ নং অৰমঙ্গলরথে নিপজ্জাপেত্ৰা পচ্ছিমদ্ৰারেন নীহরাপেত্ৰা আমকসুসানে নিখণথা’’তি আণাপেসি. তং সুত্ৰা মহাসত্তো হট্ঠো উদগ্গো অহোসি – ‘‘চিরস্সং ৰত মে মনোরথো মত্থকং পাপুণিস্সতী’’তি. তেন ৰুত্তং ‘‘ততো মে হত্থপাদে চা’’তিআদি.

তত্থ মদ্দিযাতি মদ্দনৰসেন ৰীমংসিত্ৰা. অনূনতন্তি হত্থাদীহি অৰিকলতং. নিন্দিসুন্তি ‘‘এৰং অনূনাৰযৰোপি সমানো মূগাদি ৰিয দিস্সমানো ‘‘রজ্জং কারেতুং অভব্বো, কাল়কণ্ণিপুরিসো অয’’ন্তি গরহিংসু. ‘‘নিদ্দিসু’’ন্তিপি পাঠো, ৰদিংসূতি অত্থো.

৫৯. ছড্ডনং অনুমোদিসুন্তি রাজদস্সনত্থং আগতা সব্বেপি জনপদৰাসিনো সেনাপতিপুরোহিতপ্পমুখা রাজপুরিসা তে সব্বেপি একমনা সমানচিত্তা হুত্ৰা অন্তরাযপরিহরণত্থং রঞ্ঞা আণত্তা ভূমিযং নিখণনৰসেন মম ছড্ডনং মুখসঙ্কোচং অকত্ৰা অভিমুখভাৰেন সাধু সুট্ঠু ইদং কত্তব্বমেৰাতি অনুমোদিংসু.

৬০. সো মে অত্থো সমিজ্ঝথাতি যস্সত্থায যদত্থং ততো মূগাদিভাৰাধিট্ঠানৰসেন দুক্করচরণং চিণ্ণং চরিতং, সো অত্থো মম সমিজ্ঝতি. তেসং মম মাতাপিতুআদীনং মতিং অধিপ্পাযং সুত্ৰা সো অহং মম অধিপ্পাযসমিজ্ঝনেন হট্ঠো অনুপধারেত্ৰা ভূমিযং নিখণনানুজাননেন সংৰিগ্গমানসোৰ অহোসিন্তি ৰচনসেসেন সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো.

৬১. এৰং কুমারস্স ভূমিযং নিখণনে রঞ্ঞা আণত্তে চন্দাদেৰী তং পৰত্তিং সুত্ৰা রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘দেৰ, তুম্হেহি ময্হং ৰরো দিন্নো, মযা চ গহিতকং কত্ৰা ঠপিতো, তং মে ইদানি দেথা’’তি. ‘‘গণ্হ, দেৰী’’তি. ‘‘পুত্তস্স মে রজ্জং দেথা’’তি. ‘‘পুত্তো তে কাল়কণ্ণী, ন সক্কা দাতু’’ন্তি. ‘‘তেন হি, দেৰ, যাৰজীৰং অদেন্তো সত্ত ৰস্সানি দেথা’’তি. ‘‘তম্পি ন সক্কা’’তি. ‘‘ছ ৰস্সানি, পঞ্চচত্তারিতীণিদ্ৰেএকং ৰস্সং, সত্ত মাসে, ছপঞ্চচত্তারোতযোদ্ৰেএকং মাসংঅদ্ধমাসংসত্তাহং দেথা’’তি. সাধু গণ্হাতি.

সা পুত্তং অলঙ্কারাপেত্ৰা ‘‘তেমিযকুমারস্স ইদং রজ্জ’’ন্তি নগরে ভেরিং চরাপেত্ৰা নগরং অলঙ্কারাপেত্ৰা পুত্তং হত্থিক্খন্ধং আরোপেত্ৰা সেতচ্ছত্তং মত্থকে কারাপেত্ৰা নগরং পদক্খিণং কত্ৰা আগতং অলঙ্কতসিরিসযনে নিপজ্জাপেত্ৰা সব্বরত্তিং যাচি – ‘‘তাত তেমিয, তং নিস্সায সোল়স ৰস্সানি নিদ্দং অলভিত্ৰা রোদমানায মে অক্খীনি উপ্পক্কানি, সোকেন হদযং ভিজ্জতি ৰিয, তৰ অপীঠসপ্পিআদিভাৰং জানামি, মা মং অনাথং করী’’তি. ইমিনা নিযামেন ছ দিৰসে যাচি. ছট্ঠে দিৰসে রাজা সুনন্দং নাম সারথিং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘স্ৰে পাতোৰ অৰমঙ্গলরথেন কুমারং নীহরিত্ৰা আমকসুসানে ভূমিযং নিখণিত্ৰা পথৰিৰড্ঢনককম্মং কত্ৰা এহী’’তি আহ. তং সুত্ৰা দেৰী ‘‘তাত, কাসিরাজা তং স্ৰে আমকসুসানে নিখণিতুং আণাপেসি. স্ৰে মরণং পাপুণিস্সতী’’তি আহ.

মহাসত্তো তং সুত্ৰা ‘‘তেমিয, সোল়স ৰস্সানি তযা কতো ৰাযামো মত্থকং পত্তো’’তি হট্ঠো উদগ্গো অহোসি. মাতুযা পনস্স হদযং ভিজ্জনাকারং ৰিয অহোসি. অথ তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন পাতোৰ সারথি রথং আদায দ্ৰারে ঠপেত্ৰা সিরিগব্ভং পৰিসিত্ৰা ‘‘দেৰি, মা ময্হং কুজ্ঝি, রঞ্ঞো আণা’’তি পুত্তং আলিঙ্গিত্ৰা নিপন্নং দেৰিং পিট্ঠিহত্থেন অপনেত্ৰা কুমারং উক্খিপিত্ৰা পাসাদা ওতরি. দেৰী উরং পহরিত্ৰা মহাসদ্দেন পরিদেৰিত্ৰা মহাতলে ওহীযি.

অথ নং মহাসত্তো ওলোকেত্ৰা ‘‘মযি অকথেন্তে মাতু সোকো বলৰা ভৰিস্সতী’’তি কথেতুকামো হুত্ৰাপি ‘‘সচে কথেস্সামি সোল়স ৰস্সানি কতো ৰাযামো মোঘো ভৰিস্সতি, অকথেন্তো পনাহং অত্তনো চ মাতাপিতূনঞ্চ পচ্চযো ভৰিস্সামী’’তি অধিৰাসেসি. সারথি ‘‘মহাসত্তং রথং আরোপেত্ৰা পচ্ছিমদ্ৰারাভিমুখং রথং পেসেস্সামী’’তি পাচীনদ্ৰারাভিমুখং পেসেসি. রথো নগরা নিক্খমিত্ৰা দেৰতানুভাৰেন তিযোজনট্ঠানং গতো. মহাসত্তো সুট্ঠুতরং তুট্ঠচিত্তো অহোসি. তত্থ ৰনঘটং সারথিস্স আমকসুসানং ৰিয উপট্ঠাসি. সো ‘‘ইদং ঠানং সুন্দর’’ন্তি রথং ওক্কমাপেত্ৰা মগ্গপস্সে ঠপেত্ৰা রথা ওরুয্হ মহাসত্তস্স আভরণভণ্ডং ওমুঞ্চিত্ৰা ভণ্ডিকং কত্ৰা ঠপেত্ৰা কুদালং আদায অৰিদূরে আৰাটং খণিতুং আরভি. তেন ৰুত্তং ‘‘ন্হাপেত্ৰা অনুলিম্পিত্ৰা’’তিআদি.

তত্থ ন্হাপেত্ৰাতি সোল়সহি গন্ধোদকঘটেহি ন্হাপেত্ৰা. অনুলিম্পিত্ৰাতি সুরভিৰিলেপনেন ৰিলিম্পেত্ৰা. ৰেঠেত্ৰা রাজৰেঠনন্তি কাসিরাজূনং পৰেণিযাগতং রাজমকুটং সীসে পটিমুঞ্চিত্ৰা. অভিসিঞ্চিত্ৰাতি তস্মিং রাজকুলে রাজাভিসেকনিযামেন অভিসিঞ্চিত্ৰা. ছত্তেন কারেসুং পুরং পদক্খিণন্তি সেতচ্ছত্তেন ধারিযমানেন মং নগরং পদক্খিণং কারেসুং.

৬২. সত্তাহং ধারযিত্ৰানাতি ময্হং মাতু চন্দাদেৰিযা ৰরলাভনৰসেন লদ্ধং সত্তাহং মম সেতচ্ছত্তং ধারযিত্ৰা. উগ্গতে রৰিমণ্ডলেতি ততো পুনদিৰসে সূরিযমণ্ডলে উগ্গতমত্তে অৰমঙ্গলরথেন মং নগরতো নীহরিত্ৰা ভূমিযং নিখণনত্থং সারথি সুনন্দো ৰনমুপগচ্ছি.

৬৩. সজ্জস্সন্তি সন্নদ্ধো অস্সং, যুগে যোজিতস্সং মে রথং মগ্গতো উক্কমাপনৰসেন একোকাসে কত্ৰা. হত্থমুচ্চিতোতি মুচ্চিতহত্থো, রথপাচনতো মুত্তহত্থোতি অত্থো. অথ ৰা হত্থমুচ্চিতোতি হত্থমুত্তো মম হত্থতো মুচ্চিত্ৰাতি অত্থো. কাসুন্তি আৰাটং. নিখাতুন্তি নিখণিতুং.

৬৪-৫. ইদানি যদত্থং মযা সোল়স ৰস্সানি মূগৰতাদিঅধিট্ঠানেন দুক্করচরিযা অধিট্ঠিতা, তং দস্সেতুং ‘‘অধিট্ঠিতমধিট্ঠান’’ন্তি গাথাদ্ৰযমাহ.

তত্থ তজ্জেন্তো ৰিৰিধকারণাতি দ্ৰিমাসিককালতো পট্ঠায যাৰ সোল়সসংৰচ্ছরা থঞ্ঞপটিসেধনাদীহি ৰিৰিধেহি নানপ্পকারেহি কারণেহি তজ্জযন্তো ভযৰিদ্ধংসনৰসেন ৰিহেঠিযমানো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

অথ মহাসত্তো সুনন্দে কাসুং খণন্তে ‘‘অযং মে ৰাযামকালো’’তি উট্ঠায অত্তনো হত্থপাদে সম্বাহিত্ৰা রথা ওতরিতুং মে বলং অত্থীতি ঞত্ৰা চিত্তং উপ্পাদেসি. তাৰদেৰস্স পাদপতিট্ঠানট্ঠানং ৰাতপুণ্ণভস্তচম্মং ৰিয উগ্গন্ত্ৰা রথস্স পচ্ছিমন্তং আহচ্চ অট্ঠাসি. সো ওতরিত্ৰা কতিপযে ৰারে অপরাপরং চঙ্কমিত্ৰা ‘‘যোজনসতম্পি গন্তুং মে বলং অত্থী’’তি ঞত্ৰা রথং পচ্ছিমন্তে গহেত্ৰা কুমারকানং কীল়নযানকং ৰিয উক্খিপিত্ৰা ‘‘সচে সারথি মযা সদ্ধিং পটিৰিরুজ্ঝেয্য, অত্থি মে পটিৰিরুজ্ঝিতুং বল’’ন্তি সল্লক্খেত্ৰা পসাধনত্থায চিত্তং উপ্পাদেসি. তঙ্খণঞ্ঞেৰ সক্কস্স ভৰনং উণ্হাকারং দস্সেসি. সক্কো তং কারণং ঞত্ৰা ৰিস্সকম্মং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ কাসিরাজপুত্তং অলঙ্করোহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি ৰত্ৰা দিব্বেহি চ মানুসেহি চ অলঙ্কারেহি সক্কং ৰিয তং অলঙ্করি. সো দেৰরাজলীল়ায সারথিস্স খণনোকাসং গন্ত্ৰা আৰাটতীরে ঠত্ৰা –

‘‘কিন্নু সন্তরমানোৰ, কাসুং খণসি সারথি;

পুট্ঠো মে সম্ম অক্খাহি, কিং কাসুযা করিস্সসী’’তি. (জা. ২.২২.৩) –

আহ.

তেন উদ্ধং অনোলোকেত্ৰাৰ –

‘‘রঞ্ঞো মূগো চ পক্খো চ, পুত্তো জাতো অচেতসো;

সোম্হি রঞ্ঞা সমজ্ঝিট্ঠো, পুত্তং মে নিখণং ৰনে’’তি. (জা. ২.২২.৪) –

ৰুত্তে মহাসত্তো –

‘‘ন বধিরো ন মূগোস্মি, ন পক্খো ন চ ৰীকলো;

অধম্মং সারথি কযিরা, মং চে ত্ৰং নিখণং ৰনে.

‘‘ঊরূ বাহুঞ্চ মে পস্স, ভাসিতঞ্চ সুণোহি মে;

অধম্মং সারথি কযিরা, মং চে ত্ৰং নিখণং ৰনে’’তি. (জা. ২.২২.৫-৬) –

ৰত্ৰা পুন তেন আৰাটখণনং পহায উদ্ধং ওলোকেত্ৰা তস্স রূপসম্পত্তিং দিস্ৰা ‘‘মনুস্সো ৰা দেৰো ৰা’’তি অজানন্তেন –

‘‘দেৰতা নুসি গন্ধব্বো, অদু সক্কো পুরিন্দদো;

কো ৰা ত্ৰং কস্স ৰা পুত্তো, কথং জানেমু তং ময’’ন্তি. (জা. ২.২২.৭) –

ৰুত্তে –

‘‘নম্হি দেৰো ন গন্ধব্বো, নাপি সক্কো পুরিন্দদো;

কাসিরঞ্ঞো অহং পুত্তো, যং কাসুযা নিখঞ্ঞসি.

‘‘তস্স রঞ্ঞো অহং পুত্তো, যং ত্ৰং সম্মূপজীৰসি;

অধম্মং সারথি কযিরা, মং চে ত্ৰং নিখণং ৰনে.

‘‘যস্স রুক্খস্স ছাযায, নিসীদেয্য সযেয্য ৰা;

ন তস্স সাখং ভঞ্জেয্য, মিত্তদুব্ভো হি পাপকো.

‘‘যথা রুক্খো তথা রাজা, যথা সাখা তথা অহং;

যথা ছাযূপগো পোসো, এৰং ত্ৰমসি সারথি;

অধম্মং সারথি কযিরা, মং চে ত্ৰং নিখণং ৰনে’’তি. (জা. ২.২২.৮-১১) –

আদিনা নযেন ধম্মং দেসেত্ৰা তেন নিৰত্তনত্থং যাচিতো অনিৰত্তনকারণং পব্বজ্জাছন্দং তস্স চ হেতু নিরযভযাদিকং অতীতভৰে অত্তনো পৰত্তিং ৰিত্থারেন কথেত্ৰা তায ধম্মকথায তায চ পটিপত্তিযা তস্মিম্পি পব্বজিতুকামে জাতে রঞ্ঞো ইমং –

‘‘রথং নিয্যাতযিত্ৰান, অনণো এহি সারথি;

অনণস্স হি পব্বজ্জা, এতং ইসীহি ৰণ্ণিত’’ন্তি. (জা. ২.২২.৪৪) –

ৰত্ৰা তং ৰিস্সজ্জেসি.

সো রথং আভরণানি চ গহেত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা তমত্থং আরোচেসি. রাজা তাৰদেৰ ‘‘মহাসত্তস্স সন্তিকং গমিস্সামী’’তি নগরতো নিগ্গচ্ছি সদ্ধিং চতুরঙ্গিনিযা সেনায ইত্থাগারেহি নাগরজানপদেহি চ. মহাসত্তোপি খো সারথিং উয্যোজেত্ৰা পব্বজিতুকামো জাতো. তস্স চিত্তং ঞত্ৰা সক্কো ৰিস্সকম্মং পেসেসি – ‘‘তেমিযপণ্ডিতো পব্বজিতুকামো, তস্স অস্সমপদং পব্বজিতপরিক্খারে চ মাপেহী’’তি. সো গন্ত্ৰা তিযোজনিকে ৰনসণ্ডে অস্সমং মাপেত্ৰা রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানচঙ্কমনপোক্খরণীফলরুক্খসম্পন্নং কত্ৰা সব্বে চ পব্বজিতপরিক্খারে মাপেত্ৰা সকট্ঠানমেৰ গতো. বোধিসত্তো তং দিস্ৰা সক্কদত্তিযভাৰং ঞত্ৰা পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা ৰত্থানি অপনেত্ৰা তাপসৰেসং গহেত্ৰা কট্ঠত্থরে নিসিন্নো অট্ঠ সমাপত্তিযো, পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৰা পব্বজ্জাসুখেন অস্সমে নিসীদি.

কাসিরাজাপি সারথিনা দস্সিতমগ্গেন গন্ত্ৰা অস্সমং পৰিসিত্ৰা মহাসত্তেন সহ সমাগন্ত্ৰা কতপটিসন্থারো রজ্জেন নিমন্তেসি. তেমিযপণ্ডিতো তং পটিক্খিপিত্ৰা অনেকাকারৰোকারং অনিচ্চতাদিপটিসংযুত্তায চ কামাদীনৰপটিসংযুত্তায চ ধম্মিযা কথায রাজানং সংৰেজেসি. সো সংৰিগ্গমানসো ঘরাৰাসে উক্কণ্ঠিতো পব্বজিতুকামো হুত্ৰা অমচ্চে ইত্থাগারে চ পুচ্ছি. তেপি পব্বজিতুকামা অহেসুং. অথ রাজা চন্দাদেৰিং আদিং কত্ৰা সোল়স সহস্সে ওরোধে চ অমচ্চাদিকে চ পব্বজিতুকামে ঞত্ৰা নগরে ভেরিং চরাপেসি – ‘‘যে মম পুত্তস্স সন্তিকে পব্বজিতুকামা, তে পব্বজন্তূ’’তি. সুৰণ্ণকোট্ঠাগারাদীনি চ ৰিৰরাপেত্ৰা ৰিস্সজ্জাপেসি. নাগরা চ যথাপসারিতেযেৰ আপণে ৰিৰটদ্ৰারানেৰ গেহানি চ পহায রঞ্ঞো সন্তিকং অগমংসু. রাজা মহাজনেন সদ্ধিং মহাসত্তস্স সন্তিকে পব্বজি. সক্কদত্তিযং তিযোজনিকং অস্সমপদং পরিপূরি.

সামন্তরাজানো ‘‘কাসিরাজা পব্বজিতো’’তি সুত্ৰা ‘‘বারাণসিরজ্জং গহেস্সামা’’তি নগরং পৰিসিত্ৰা দেৰনগরসদিসং নগরং সত্তরতনভরিতং দেৰৰিমানকপ্পং রাজনিৰেসনঞ্চ দিস্ৰা ‘‘ইমং ধনং নিস্সায ভযেন ভৰিতব্ব’’ন্তি তাৰদেৰ নিক্খমিত্ৰা পাযাসুং. তেসং আগমনং সুত্ৰা মহাসত্তো ৰনন্তং গন্ত্ৰা আকাসে নিসীদিত্ৰা ধম্মং দেসেসি. তে সব্বে সদ্ধিং পরিসায তস্স সন্তিকে পব্বজিংসু. এৰং অপরেপি অপরেপীতি মহাসমাগমো অহোসি. সব্বে ফলাফলানি পরিভুঞ্জিত্ৰা সমণধম্মং করোন্তি. যো কামাদিৰিতক্কং ৰিতক্কেতি, তস্স চিত্তং ঞত্ৰা মহাসত্তো তত্থ গন্ত্ৰা আকাসে নিসীদিত্ৰা ধম্মং দেসেতি.

সো ধম্মস্সৰনসপ্পাযং লভিত্ৰা সমাপত্তিযো অভিঞ্ঞাযো চ নিব্বত্তেতি. এৰং অপরোপি অপরোপীতি সব্বেপি জীৰিতপরিযোসানে ব্রহ্মলোকপরাযনা অহেসুং. তিরচ্ছানগতাপি মহাসত্তে ইসিগণেপি চিত্তং পসাদেত্ৰা ছসু কামসগ্গেসু নিব্বত্তিংসু. মহাসত্তস্স ব্রহ্মচরিযং চিরং দীঘমদ্ধানং পৰত্তিত্থ. তদা ছত্তে অধিৰত্থা দেৰতা উপ্পলৰণ্ণা অহোসি, সারথি সারিপুত্তত্থেরো, মাতাপিতরো মহারাজকুলানি, পরিসা বুদ্ধপরিসা, তেমিযপণ্ডিতো লোকনাথো.

তস্স অধিট্ঠানপারমী ইধ মত্থকং পত্তা, সেসপারমিযোপি যথারহং নিদ্ধারেতব্বা. তথা মাসজাতকালতো পট্ঠায নিরযভযং পাপভীরুতা রজ্জজিগুচ্ছা নেক্খম্মনিমিত্তং মূগাদিভাৰাধিট্ঠানং তত্থ চ ৰিরোধিপ্পচ্চযসমোধানেপি নিচ্চলভাৰোতি এৰমাদযো গুণানুভাৰা ৰিভাৰেতব্বাতি.

তেমিযচরিযাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অধিট্ঠানপারমী নিট্ঠিতা.