১৩. সুৰণ্ণসামচরিযাৰণ্ণনা

১১১. তেরসমে সামো যদা ৰনে আসিন্তি হিমৰন্তস্মিং মিগসম্মতায নাম নদিযা তীরে মহতি অরঞ্ঞে সামো নাম তাপসকুমারো যদা অহোসি. সক্কেন অভিনিম্মিতোতি সক্কস্স দেৰানমিন্দস্স উপদেসসম্পত্তিযা জাতত্তা সক্কেন নিব্বত্তিতো জনিতো. তত্রাযং অনুপুব্বিকথা – অতীতে বারাণসিতো অৰিদূরে নদিযা তীরে একো নেসাদগামো অহোসি. তত্থ জেট্ঠনেসাদস্স পুত্তো জাতো. তস্স ‘‘দুকূলো’’তি নামমকংসু. তস্সা এৰ নদিযা পরতীরেপি একো নেসাদগামো অহোসি. তত্থ জেট্ঠনেসাদস্স ধীতা জাতা. তস্সা ‘‘পারিকা’’তি নামমকংসু. তে উভোপি ব্রহ্মলোকতো আগতা সুদ্ধসত্তা. তেসং ৰযপ্পত্তানং অনিচ্ছমানানংযেৰ আৰাহৰিৰাহং করিংসু. তে উভোপি কিলেসসমুদ্দং অনোতরিত্ৰা ব্রহ্মানো ৰিয একতো ৰসিংসু. ন চ কিঞ্চি নেসাদকম্মং করোন্তি.

অথ দুকূলং মাতাপিতরো ‘‘তাত, ত্ৰং নেসাদকম্মং ন করোসি, নেৰ ঘরাৰাসং ইচ্ছসি, কিং নাম করিস্সসী’’তি আহংসু. সো ‘‘তুম্হেসু অনুজানন্তেসু পব্বজিস্সামী’’তি আহ. ‘‘তেন হি পব্বজাহী’’তি. দ্ৰেপি জনা হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা যস্মিং ঠানে মিগসম্মতা নাম নদী হিমৰন্ততো ওতরিত্ৰা গঙ্গং পত্তা, তং ঠানং গন্ত্ৰা গঙ্গং পহায মিগসম্মতাভিমুখা অভিরুহিংসু. তদা সক্কস্স ভৰনং উণ্হাকারং দস্সেসি. সক্কো তং কারণং ঞত্ৰা ৰিস্সকম্মুনা তস্মিং ঠানে অস্সমং মাপেসি. তে তত্থ গন্ত্ৰা পব্বজিত্ৰা সক্কদত্তিযে অস্সমে কামাৰচরমেত্তং ভাৰেত্ৰা পটিৰসিংসু. সক্কোপি তেসং উপট্ঠানং আগচ্ছতি.

সো একদিৰসং ‘‘তেসং চক্খূ পরিহাযিস্সন্তী’’তি ঞত্ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ভন্তে, ৰো চক্খূনং অন্তরাযো পঞ্ঞাযতি, পটিজগ্গনকং পুত্তং লদ্ধুং ৰট্টতি, জানামি তুম্হাকং সুদ্ধচিত্ততং, তস্মা পারিকায উতুনিকালে নাভিং হত্থেন পরামসেয্যাথ, এৰং ৰো পুত্তো জাযিস্সতি, সো ৰো উপট্ঠহিস্সতী’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. দুকূলপণ্ডিতো তং কারণং পারিকায আচিক্খিত্ৰা তস্সা উতুনিকালে নাভিং পরামসি. তদা বোধিসত্তো দেৰলোকা চৰিত্ৰা তস্সা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি, সা দসমাসচ্চযেন সুৰণ্ণৰণ্ণং পুত্তং ৰিজাযি. তেনেৰস্স ‘‘সুৰণ্ণসামো’’তি নামং করিংসু. তং অপরভাগে ৰড্ঢিত্ৰা সোল়সৰস্সুদ্দেসিকম্পি মাতাপিতরো রক্খন্তা অস্সমে নিসীদাপেত্ৰা সযমেৰ ৰনমূলফলাফলত্থায গচ্ছন্তি.

অথেকদিৰসং ৰনে ফলাফলং আদায নিৰত্তিত্ৰা অস্সমপদতো অৰিদূরে মেঘে উট্ঠিতে রুক্খমূলং পৰিসিত্ৰা ৰম্মিকমত্থকে ঠিতানং সরীরতো সেদগন্ধমিস্সকে উদকে তস্মিং ৰম্মিকবিলে ঠিতস্স আসিৰিসস্স নাসাপুটং পৰিট্ঠে আসিৰিসো কুজ্ঝিত্ৰা নাসাৰাতেন পহরি. দ্ৰে অন্ধা হুত্ৰা পরিদেৰমানা ৰিরৰিংসু. অথ মহাসত্তো ‘‘মম মাতাপিতরো অতিচিরাযন্তি, কা নু খো তেসং পৰত্তী’’তি পটিমগ্গং গন্ত্ৰা সদ্দমকাসি. তে তস্স সদ্দং সঞ্জানিত্ৰা পটিসদ্দং কত্ৰা পুত্তসিনেহেন ‘‘তাত সাম, ইধ পরিপন্থো অত্থি, মা আগমী’’তি ৰত্ৰা সদ্দানুসারেন সযমেৰ সমাগমিংসু. সো ‘‘কেন ৰো কারণেন চক্খূনি ৰিনট্ঠানী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘তাত, মযং ন জানাম, দেৰে ৰস্সন্তে রুক্খমূলে ৰম্মিকমত্থকে ঠিতা, অথ ন পস্সামা’’তি ৰুত্তমত্তে এৰ অঞ্ঞাসি ‘‘তত্থ আসিৰিসেন ভৰিতব্বং, তেন কুদ্ধেন নাসাৰাতো ৰিস্সট্ঠো ভৰিস্সতী’’তি.

অথ ‘‘মা চিন্তযিত্থ, অহং ৰো পটিজগ্গিস্সামী’’তি মাতাপিতরো অস্সমং নেত্ৰা তেসং রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানাদিসঞ্চরণট্ঠানে রজ্জুকে বন্ধি. ততো পট্ঠায তে অস্সমে ঠপেত্ৰা ৰনমূলফলাফলানি আহরতি, পাতোৰ ৰসনট্ঠানং সম্মজ্জতি, পানীযং আহরতি, পরিভোজনীযং উপট্ঠাপেতি, দন্তকট্ঠমুখোদকানি দত্ৰা মধুরফলাফলং দেতি. তেহি মুখে ৰিক্খালিতে সযং পরিভুঞ্জিত্ৰা মাতাপিতরো ৰন্দিত্ৰা তেসং অৰিদূরেযেৰ অচ্ছতি – ‘‘কিং নু খো ইমে আণাপেন্তী’’তি. ৰিসেসেন চ মেত্তং বহুলমকাসি, তেনস্স সত্তা অপ্পটিক্কূলা অহেসুং. যথা চস্স সত্তা, এৰং সত্তানং সো বোধিসত্তো অপ্পটিক্কূলো. এৰং সো দিৰসে দিৰসে ফলাফলত্থায অরঞ্ঞং গচ্ছন্তোপি আগচ্ছন্তোপি মিগগণপরিৰুতো এৰ অহোসি. সীহব্যগ্ঘাদিৰিপক্খসত্তাপি তেন সদ্ধিং অতিৰিয ৰিস্সত্থা, মেত্তানুভাৰেন পনস্স ৰসনট্ঠানে অঞ্ঞমঞ্ঞং তিরচ্ছানগতা মুদুচিত্ততং পটিলভিংসু. ইতি সো সব্বত্থ মেত্তানুভাৰেন অভীরূ অনুত্রাসী ব্রহ্মা ৰিয অৰেরো ৰিহাসি. তেন ৰুত্তং ‘‘পৰনে সীহব্যগ্ঘে চ, মেত্তাযমুপনামযি’’ন্তিআদি.

তত্থ মেত্তাযমুপনামযিন্তি ম-কারো পদসন্ধিকরো, মেত্তাভাৰনায কুরূরকম্মন্তে সীহব্যগ্ঘেপি ফরি, পগেৰ সেসসত্তেতি অধিপ্পাযো. অথ ৰা মেত্তা অযতি পৰত্ততি এতেনাতি মেত্তাযো, মেত্তাভাৰনা. তং মেত্তাযং উপনামযিং সত্তেসু অনোধিসো উপনেসিং. ‘‘সীহব্যগ্ঘেহী’’তিপি পাঠো. তস্সত্থো – ন কেৰলমহমেৰ, অথ খো পৰনে সীহব্যগ্ঘেহি, যস্মিং মহাৰনে তদা অহং ৰিহরামি, তত্থ সীহব্যগ্ঘেহি সদ্ধিং অহং সত্তেসু মেত্তং উপনামেসিং. সীহব্যগ্ঘাপি হি তদা মমানুভাৰেন সত্তেসু মেত্তচিত্ততং পটিলভিংসু, পগেৰ ইতরে সত্তাতি দস্সেতি.

১১২. পসদমিগৰরাহেহীতি পসদমিগেহি চেৰ ৰনসূকরেহি চ. পরিৰারেত্ৰাতি এতেহি অত্তানং পরিৰারিতং কত্ৰা তস্মিং অরঞ্ঞে ৰসিং.

১১৩. ইদানি তদা অত্তনো মেত্তাভাৰনায লদ্ধং আনিসংসং মত্থকপ্পত্তিঞ্চস্স দস্সেতুং ‘‘ন মং কোচি উত্তসতী’’তি ওসানগাথমাহ. তস্সত্থো – সসবিল়ারাদিকো ভীরুকজাতিকোপি কোচি সত্তো মং ন উত্তসতি ন উব্বিজ্জেতি. অহম্পি কস্সচি সীহব্যগ্ঘাদিতিরচ্ছানতো যক্খাদিঅমনুস্সতো লুদ্দলোহিতপাণিমনুস্সতোতি কুতোচিপি ন ভাযামি. কস্মা? যস্মা মেত্তাবলেনুপত্থদ্ধো চিরকালং ভাৰিতায মেত্তাপারমিতাযানুভাৰেন উপত্থম্ভিতো তস্মিং পৰনে মহাঅরঞ্ঞে তদা রমামি অভিরমামীতি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

এৰং পন মহাসত্তো সব্বসত্তে মেত্তাযন্তো মাতাপিতরো চ সাধুকং পটিজগ্গন্তো একদিৰসং অরঞ্ঞতো মধুরফলাফলং আহরিত্ৰা অস্সমে ঠপেত্ৰা মাতাপিতরো ৰন্দিত্ৰা ‘‘পানীযং আদায আগমিস্সামী’’তি মিগগণপরিৰুতো দ্ৰে মিগে একতো কত্ৰা তেসং পিট্ঠিযং পানীযঘটং ঠপেত্ৰা হত্থেন গহেত্ৰা নদীতিত্থং অগমাসি. তস্মিং সমযে বারাণসিযং পীল়িযক্খো নাম রাজা রজ্জং কারেসি. সো মিগমংসলোভেন মাতরং রজ্জং পটিচ্ছাপেত্ৰা সন্নদ্ধপঞ্চাৰুধো হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা মিগে ৰধিত্ৰা মংসং খাদিত্ৰা চরন্তো মিগসম্মতং নদিং পত্ৰা অনুপুব্বেন সামস্স পানীযগহণতিত্থং পত্তো. মিগপদৰলঞ্জং দিস্ৰা গচ্ছন্তো তং তথা গচ্ছন্তং দিস্ৰা ‘‘মযা এত্তকং কালং এৰং ৰিচরন্তো মনুস্সো ন দিট্ঠপুব্বো, দেৰো নু খো এস নাগো নু খো, সচাহং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছিস্সামি, সহসা পক্কমেয্যাতি. যংনূনাহং এতং ৰিজ্ঝিত্ৰা দুব্বলং কত্ৰা পুচ্ছেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৰা মহাসত্তং ন্হত্ৰা ৰাকচীরং নিৰাসেত্ৰা অজিনচম্মং একংসং করিত্ৰা পানীযঘটং পূরেত্ৰা উক্খিপিত্ৰা ৰামংসকূটে ঠপনকালে ‘‘ইদানি তং ৰিজ্ঝিতুং সমযো’’তি ৰিসপীতেন সরেন দক্খিণপস্সে ৰিজ্ঝি. সরো ৰামপস্সেন নিক্খমি. তস্স ৰিদ্ধভাৰং ঞত্ৰা মিগগণো ভীতো পলাযি.

সামপণ্ডিতো পন ৰিদ্ধোপি পানীযঘটং যথা ৰা তথা ৰা অনৰসুম্ভেত্ৰা সতিং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৰা সণিকং ওতারেত্ৰা ৰালুকং ব্যূহিত্ৰা ঠপেত্ৰা দিসং ৰৰত্থপেত্ৰা মাতাপিতূনং ৰসনট্ঠানদিসাভাগেন সীসং কত্ৰা নিপজ্জিত্ৰা মুখেন লোহিতং ছড্ডেত্ৰা ‘‘মম কোচি ৰেরী নাম নত্থি, মমপি কত্থচি ৰেরং নাম নত্থী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

‘‘কো নু মং উসুনা ৰিজ্ঝি, পমত্তং উদহারকং;

খত্তিযো ব্রাহ্মণো ৰেস্সো, কো মং ৰিদ্ধা নিলীযতী’’তি. (জা. ২.২২.২৯৬);

তং সুত্ৰা রাজা ‘‘অযং মযা ৰিজ্ঝিত্ৰা পথৰিযং পাতিতোপি নেৰ মং অক্কোসতি ন পরিভাসতি, মম হদযমংসং সম্বাহন্তো ৰিয পিযৰচনেন সমুদাচরতি, গমিস্সামিস্স সন্তিক’’ন্তি চিন্তেত্ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা অত্তানং অত্তনা চ ৰিদ্ধভাৰং আৰিকত্ৰা ‘‘কো ৰা ত্ৰং কস্স ৰা পুত্তো’’তি মহাসত্তং পুচ্ছি.

সো ‘‘সামো নামাহং দুকূলপণ্ডিতস্স নাম নেসাদইসিনো পুত্তো, কিস্স পন মং ৰিজ্ঝী’’তি আহ. সো পঠমং ‘‘মিগসঞ্ঞাযা’’তি মুসাৰাদং ৰত্ৰা ‘‘অহং ইমং নিরপরাধং অকারণেন ৰিজ্ঝি’’ন্তি অনুসোচিত্ৰা যথাভূতং আৰিকত্ৰা তস্স মাতাপিতূনং ৰসনট্ঠানং পুচ্ছিত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা তেসং অত্তানং আৰিকত্ৰা তেহি কতপটিসন্থারো ‘‘সামো মযা ৰিদ্ধো’’তি ৰত্ৰা তে পরিদেৰন্তে সোকসমাপন্নে ‘‘যং সামেন কত্তব্বং পরিচারিককম্মং, তং কত্ৰা অহং ৰো উপট্ঠহিস্সামী’’তি সমস্সাসেত্ৰা সামস্স সন্তিকং আনেসি. তে তত্থ গন্ত্ৰা নানপ্পকারং পরিদেৰিত্ৰা তস্স উরে হত্থং ঠপেত্ৰা ‘‘পুত্তস্স মে সরীরে উসুমা ৰত্ততেৰ, ৰিসৰেগেন ৰিসঞ্ঞিতং আপন্নো ভৰিস্সতীতি নিব্বিসভাৰত্থায সচ্চকিরিযং করিস্সামা’’তি চিন্তেত্ৰা –

‘‘যং কিঞ্চিত্থি কতং পুঞ্ঞং, ময্হঞ্চেৰ পিতুচ্চ তে;

সব্বেন তেন কুসলেন, ৰিসং সামস্স হঞ্ঞতূ’’তি. (জা. ২.২২.৩৮৮) –

মাতরা,

‘‘যং কিঞ্চিত্থি কতং পুঞ্ঞং, ময্হঞ্চেৰ মাতুচ্চ তে;

সব্বেন তেন কুসলেন, ৰিসং সামস্স হঞ্ঞতূ’’তি. (জা. ২.২২.৩৯৬) –

পিতরা,

‘‘পব্বত্যাহং গন্ধমাদনে, চিররত্তনিৰাসিনী;

ন মে পিযতরো কোচি, অঞ্ঞো সামেন ৰিজ্জতি;

এতেন সচ্চৰজ্জেন, ৰিসং সামস্স হঞ্ঞতূ’’তি. (জা. ২.২২.৩৯৮) –

দেৰতায চ সচ্চকিরিযায কতায মহাসত্তো খিপ্পং ৰুট্ঠাসি. পদুমপত্তপলাসে উদকবিন্দু ৰিয ৰিনিৰট্টেত্ৰা আবাধো ৰিগতো. ৰিদ্ধট্ঠানং অরোগং পাকতিকমেৰ অহোসি. মাতাপিতূনং চক্খূনি উপ্পজ্জিংসু. ইতি মহাসত্তস্স অরোগতা, মাতাপিতূনঞ্চ চক্খুপটিলাভো, অরুণুগ্গমনং, তেসং চতুন্নম্পি অস্সমেযেৰ অৰট্ঠানন্তি সব্বং একক্খণেযেৰ অহোসি.

অথ মহাসত্তো রঞ্ঞা সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘ধম্মং চর, মহারাজা’’তিআদিনা (জা. ২.২২.৪১১-৪১২) ধম্মং দেসেত্ৰা উত্তরিম্পি ওৰদিত্ৰা পঞ্চ সীলানি অদাসি. সো তস্স ওৰাদং সিরসা পটিগ্গহেত্ৰা ৰন্দিত্ৰা বারাণসিং গন্ত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা সগ্গপরাযনো অহোসি. বোধিসত্তোপি সদ্ধিং মাতাপিতূহি অভিঞ্ঞাসমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা আযুপরিযোসানে ব্রহ্মলোকূপগো অহোসি.

তদা রাজা আনন্দত্থেরো অহোসি, দেৰধীতা উপ্পলৰণ্ণা, সক্কো অনুরুদ্ধো, পিতা মহাকস্সপত্থেরো, মাতা ভদ্দকাপিলানী, সামপণ্ডিতো লোকনাথো.

তস্স হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ সেসপারমিযো নিদ্ধারেতব্বা. তথা ৰিসপীতেন সল্লেন দক্খিণপস্সেন পৰিসিত্ৰা ৰামপস্সতো ৰিনিৰিজ্ঝনৰসেন ৰিদ্ধোপি কিঞ্চি কাযৰিকারং অকত্ৰা উদকঘটস্স ভূমিযং নিক্খিপনং, ৰধকে অঞ্ঞাতেপি ঞাতে ৰিয চিত্তৰিকারাভাৰো, পিযৰচনেন সমুদাচারো, মাতাপিতুউপট্ঠানপুঞ্ঞতো ময্হং পরিহানীতি অনুসোচনমত্তং, অরোগে জাতে রঞ্ঞো কারুঞ্ঞং মেত্তঞ্চ উপট্ঠাপেত্ৰা ধম্মদেসনা, ওৰাদদানন্তি এৰমাদযো গুণানুভাৰা ৰিভাৰেতব্বাতি.

সুৰণ্ণসামচরিযাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.