১. যুধঞ্জযচরিযাৰণ্ণনা
১. ততিযৰগ্গস্স পঠমে অমিতযসোতি অপরিমিতপরিৰারৰিভৰো. রাজপুত্তো যুধঞ্জযোতি রম্মনগরে সব্বদত্তস্স নাম রঞ্ঞো পুত্তো নামেন যুধঞ্জযো নাম.
অযঞ্হি বারাণসী উদযজাতকে (জা. ১.১১.৩৭ আদযো) সুরুন্ধননগরং নাম জাতা. চূল়সুতসোমজাতকে (জা. ২.১৭.১৯৫ আদযো) সুদস্সনং নাম, সোণনন্দজাতকে (জা. ২.২০.৯২ আদযো) ব্রহ্মৰড্ঢনং নাম, খণ্ডহালজাতকে(জা. ২.২২.৯৮২ আদযো) পুপ্ফৰতী নাম, ইমস্মিং পন যুধঞ্জযজাতকে (জা. ১.১১.৭৩ আদযো) রম্মনগরং নাম অহোসি, এৰমস্স কদাচি নামং পরিৰত্ততি. তেন ৰুত্তং – ‘‘রাজপুত্তোতি রম্মনগরে সব্বদত্তস্স নাম রঞ্ঞো পুত্তো’’তি. তস্স পন রঞ্ঞো পুত্তসহস্সং অহোসি. বোধিসত্তো জেট্ঠপুত্তো, তস্স রাজা উপরজ্জং অদাসি. সো হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ দিৰসে দিৰসে মহাদানং পৰত্তেসি. এৰং গচ্ছন্তে কালে বোধিসত্তো একদিৰসং পাতোৰ রথৰরং অভিরুহিত্ৰা মহন্তেন সিরিৰিভৰেন উয্যানকীল়ং গচ্ছন্তো রুক্খগ্গতিণগ্গসাখগ্গমক্কটকসুত্তজালাদীসু মুত্তাজালাকারেন লগ্গে উস্সাৰবিন্দূ দিস্ৰা ‘‘সম্ম সারথি, কিং নামেত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘এতে, দেৰ, হিমসমযে পতনকউস্সাৰবিন্দূ নামা’’তি সুত্ৰা দিৰসভাগং উয্যানে কীল়িত্ৰা সাযন্হকালে পচ্চাগচ্ছন্তো তে অদিস্ৰা ‘‘সম্ম সারথি, কহং তে উস্সাৰবিন্দূ, ন তে ইদানি পস্সামী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘দেৰ, সূরিযে উগ্গচ্ছন্তে সব্বে ভিজ্জিত্ৰা ৰিলযং গচ্ছন্তী’’তি সুত্ৰা ‘‘যথা ইমে উপ্পজ্জিত্ৰা ভিজ্জন্তি, এৰং ইমেসং সত্তানং জীৰিতসঙ্খারাপি তিণগ্গে উস্সাৰবিন্দুসদিসাৰ, তস্মা মযা ব্যাধিজরামরণেহি অপীল়িতেনেৰ মাতাপিতরো আপুচ্ছিত্ৰা পব্বজিতুং ৰট্টতী’’তি উস্সাৰবিন্দুমেৰ আরম্মণং কত্ৰা আদিত্তে ৰিয তযো ভৰে পস্সন্তো অত্তনো গেহং আগন্ত্ৰা অলঙ্কতপটিযত্তায ৰিনিচ্ছযসালায নিসিন্নস্স পিতু সন্তিকমেৰ গন্ত্ৰা পিতরং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং ঠিতো পব্বজ্জং যাচি. তেন ৰুত্তং –
‘‘উস্সাৰবিন্দুং সূরিযাতপে, পতিতং দিস্ৰান সংৰিজিং.
২. ‘‘তঞ্ঞেৰাধিপতিং কত্ৰা, সংৰেগমনুব্রূহযিং;
মাতাপিতূ চ ৰন্দিত্ৰা, পব্বজ্জমনুযাচহ’’ন্তি.
তত্থ সূরিযাতপেতি সূরিযাতপহেতু, সূরিযরস্মিসম্ফস্সনিমিত্তং. ‘‘সূরিযাতপেনা’’তিপি পাঠো. পতিতং দিস্ৰানাতি ৰিনট্ঠং পস্সিত্ৰা, পুব্বে রুক্খগ্গাদীসু মুত্তাজালাদিআকারেন লগ্গং হুত্ৰা দিস্সমানং সূরিযরস্মিসম্ফস্সেন ৰিনট্ঠং পঞ্ঞাচক্খুনা ওলোকেত্ৰা. সংৰিজিন্তি যথা এতানি, এৰং সত্তানং জীৰিতানিপি লহুং লহুং ভিজ্জমানসভাৰানীতি অনিচ্চতামনসিকারৰসেন সংৰেগমাপজ্জিং.
তঞ্ঞেৰাধিপতিং কত্ৰা, সংৰেগমনুব্রূহযিন্তি তঞ্ঞেৰ উস্সাৰবিন্দূনং অনিচ্চতং অধিপতিং মুখং পুব্বঙ্গমং পুরেচারিকং কত্ৰা তথেৰ সব্বসঙ্খারানং ইত্তরট্ঠিতিকতং পরিত্তকালতং মনসিকরোন্তো একৰারং উপ্পন্নং সংৰেগং পুনপ্পুনং উপ্পাদনেন অনুৰড্ঢেসিং. পব্বজ্জমনুযাচহন্তি ‘‘তিণগ্গে উস্সাৰবিন্দূ ৰিয ন চিরট্ঠিতিকে সত্তানং জীৰিতে মযা ব্যাধিজরামরণেহি অনভিভূতেনেৰ পব্বজিত্ৰা যত্থ এতানি ন সন্তি, তং অমতং মহানিব্বানং গৰেসিতব্ব’’ন্তি চিন্তেত্ৰা মাতাপিতরো উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘পব্বজ্জং মে অনুজানাথা’’তি তে অহং পব্বজ্জং যাচিং. এৰং মহাসত্তেন পব্বজ্জায যাচিতায সকলনগরে মহন্তং কোলাহলমহোসি – ‘‘উপরাজা কির যুধঞ্জযো পব্বজিতুকামো’’তি.
তেন চ সমযেন কাসিরট্ঠৰাসিনো রাজানং দট্ঠুং আগন্ত্ৰা রম্মকে পটিৰসন্তি. তে সব্বেপি সন্নিপতিংসু. ইতি সপরিসো রাজা নেগমা চেৰ জানপদা চ বোধিসত্তস্স মাতা দেৰী চ সব্বে চ ওরোধা মহাসত্তং ‘‘মা খো ত্ৰং, তাত কুমার, পব্বজী’’তি নিৰারেসুং. তত্থ রাজা ‘‘সচে তে কামেহি ঊনং, অহং তে পরিপূরযামি, অজ্জেৰ রজ্জং পটিপজ্জাহী’’তি আহ. তস্স মহাসত্তো –
‘‘মা মং দেৰ নিৰারেহি, পব্বজন্তং রথেসভ;
মাহং কামেহি সম্মত্তো, জরায ৰসমন্ৰগূ’’তি. (জা. ১.১১.৭৭) –
অত্তনো পব্বজ্জাছন্দমেৰ ৰত্ৰা তং সুত্ৰা সদ্ধিং ওরোধেহি মাতুযা করুণং পরিদেৰন্তিযা –
‘‘উস্সাৰোৰ তিণগ্গম্হি, সূরিযুগ্গমনং পতি;
এৰমাযু মনুস্সানং, মা মং অম্ম নিৰারযা’’তি. (জা. ১.১১.৭৯) –
অত্তনো পব্বজ্জাকারণং কথেত্ৰা নানপ্পকারং তেহি যাচিযমানোপি অভিসংৰড্ঢমানসংৰেগত্তা অনোসক্কিতমানসো পিযতরে মহতি ঞাতিপরিৰট্টে উল়ারে রাজিস্সরিযে চ নিরপেক্খচিত্তো পব্বজি. তেন ৰুত্তং –
৩. ‘‘যাচন্তি মং পঞ্জলিকা, সনেগমা সরট্ঠকা;
অজ্জেৰ পুত্ত পটিপজ্জ, ইদ্ধং ফীতং মহামহিং.
৪. ‘‘সরাজকে সহোরোধে, সনেগমে সরট্ঠকে;
করুণং পরিদেৰন্তে, অনপেক্খো পরিচ্চজি’’ন্তি.
তত্থ পঞ্জলিকাতি পগ্গহিতঅঞ্জলিকা. সনেগমা সরট্ঠকাতি নেগমেহি চেৰ রট্ঠৰাসীহি চ সদ্ধিং সব্বে রাজপুরিসা ‘‘মা খো, ত্ৰং দেৰ, পব্বজী’’তি মং যাচন্তি. মাতাপিতরো পন অজ্জেৰ পুত্ত পটিপজ্জ, গামনিগমরাজধানিঅভিৰুদ্ধিযা ৰেপুল্লপ্পত্তিযা চ, ইদ্ধং ৰিভৰসারসম্পত্তিযা সস্সাদিনিপ্ফত্তিযা চ, ফীতং ইমং মহামহিং অনুসাস, ছত্তং উস্সাপেত্ৰা রজ্জং কারেহীতি যাচন্তি. এৰং পন সহ রঞ্ঞাতি সরাজকে, তথা সহোরোধে সনেগমে সরট্ঠকে মহাজনে যথা সুণন্তানম্পি পগেৰ পস্সন্তানং মহন্তং কারুঞ্ঞং হোতি, এৰং করুণং পরিদেৰন্তে তত্থ তত্থ অনপেক্খো অলগ্গচিত্তো ‘‘অহং তদা পব্বজি’’ন্তি দস্সেতি.
৫-৬. ইদানি যদত্থং চক্কৰত্তিসিরিসদিসং রজ্জসিরিং পিযতরে ঞাতিবন্ধৰে পহায সিনিদ্ধং পরিগ্গহপরিজনং লোকাভিমতং মহন্তং যসঞ্চ নিরপেক্খো পরিচ্চজিন্তি দস্সেতুং দ্ৰে গাথা অভাসি.
তত্থ কেৰলন্তি অনৰসেসং ইত্থাগারং সমুদ্দপরিযন্তঞ্চ পথৰিং পব্বজ্জাধিপ্পাযেন চজমানো এৰং মে সম্মাসম্বোধি সক্কা অধিগন্তুন্তি বোধিযাযেৰ কারণা ন কিঞ্চি চিন্তেসিং, ন তত্থ ঈসকং লগ্গং জনেসিন্তি অত্থো. তস্মাতি যস্মা মাতাপিতরো তঞ্চ মহাযসং রজ্জঞ্চ মে ন দেস্সং, পিযমেৰ, ততো পন সতগুণেন সহস্সগুণেন সতসহস্সগুণেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমেৰ ময্হং পিযতরং, তস্মা মাতাদীহি সদ্ধিং রজ্জং অহং তদা পরিচ্চজিন্তি.
তদেতং সব্বং পরিচ্চজিত্ৰা পব্বজ্জায মহাসত্তে নিক্খমন্তে তস্স কনিট্ঠভাতা যুধিট্ঠিলকুমারো নাম পিতরং ৰন্দিত্ৰা পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৰা বোধিসত্তং অনুবন্ধি. তে উভোপি নগরা নিক্খম্ম মহাজনং নিৰত্তেত্ৰা হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা মনোরমে ঠানে অস্সমপদং কত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ঝানাভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৰা ৰনমূলফলাদীহি যাৰজীৰং যাপেত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযনা অহেসুং. তেনাহ ভগৰা –
‘‘উভো কুমারা পব্বজিতা, যুধঞ্জযো যুধিট্ঠিলো;
পহায মাতাপিতরো, সঙ্গং ছেত্ৰান মচ্চুনো’’তি. (জা. ১.১১.৮৩);
তত্থ সঙ্গং ছেত্ৰান মচ্চুনোতি মচ্চুমারস্স সহকারিকারণভূতত্তা সন্তকং রাগদোসমোহসঙ্গং ৰিক্খম্ভনৰসেন ছিন্দিত্ৰা উভোপি পব্বজিতাতি.
তদা মাতাপিতরো মহারাজকুলানি অহেসুং, যুধিট্ঠিলকুমারো আনন্দত্থেরো, যুধঞ্জযো লোকনাথো.
তস্স পব্বজ্জতো পুব্বে পৰত্তিতমহাদানানি চেৰ রজ্জাদিপরিচ্চাগো চ দানপারমী, কাযৰচীসংৰরো সীলপারমী, পব্বজ্জা চ ঝানাধিগমো চ নেক্খম্মপারমী, অনিচ্চতো মনসিকারং আদিং কত্ৰা অভিঞ্ঞাধিগমপরিযোসানা পঞ্ঞা দানাদীনং উপকারানুপকারধম্মপরিগ্গণ্হনপঞ্ঞা চ পঞ্ঞাপারমী, সব্বত্থ তদত্থসাধনং ৰীরিযং ৰীরিযপারমী, ঞাণখন্তি অধিৰাসনখন্তি চ খন্তিপারমী, পটিঞ্ঞায অৰিসংৰাদনং সচ্চপারমী, সব্বত্থ অচলসমাদানাধিট্ঠানং অধিট্ঠানপারমী, সব্বসত্তেসু হিতচিত্ততায মেত্তাব্রহ্মৰিহারৰসেন চ মেত্তাপারমী, সত্তসঙ্খারকতৰিপ্পকারউপেক্খনৰসেন উপেক্খাব্রহ্মৰিহারৰসেন চ উপেক্খাপারমীতি দস পারমিযো লব্ভন্তি. ৰিসেসতো পন নেক্খম্মপারমীতি ৰেদিতব্বা. তথা অকিত্তিচরিযাযং ৰিয ইধাপি মহাপুরিসস্স অচ্ছরিযগুণা যথারহং নিদ্ধারেতব্বা. তেন ৰুচ্চতি ‘‘এৰং অচ্ছরিযা হেতে, অব্ভুতা চ মহেসিনো…পে… ধম্মস্স অনুধম্মতো’’তি.
যুধঞ্জযচরিযাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.