৭. মাতঙ্গচরিযাৰণ্ণনা

৬০. সত্তমে জটিলোতি জটাৰন্তো, জটাবন্ধকেসোতি অত্থো. উগ্গতাপনোতি মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্রিযানং তাপনতো নিগ্গণ্হনতো তপসঙ্খাতং উগ্গতাপনং এতস্সাতি উগ্গতাপনো, ঘোরতপো পরমধিতিন্দ্রিযোতি অত্থো. অথ ৰা নানপ্পকারে দিট্ঠধম্মিকাদিভেদে অনত্থে উগ্গিরণতো বহি ছড্ডাপনতো ঘোরভীমভযানকট্ঠেন ৰা ‘‘উগ্গা’’তি লদ্ধনামে কিলেসে ৰীরিযাতপেন সন্তাপনতো উগ্গে তাপেতীতি উগ্গতাপনো. মাতঙ্গো নাম নামেনাতি নামেন মাতঙ্গো নাম. মাতঙ্গকুলে নিব্বত্তিযা জাতিযা আগতং হিস্স এতং নামং. সীলৰাতি সীলসম্পন্নো সুপরিসুদ্ধসীলো. সুসমাহিতোতি উপচারপ্পনাসমাধীহি সুট্ঠু সমাহিতো, ঝানসমাপত্তিলাভীতি অত্থো.

তদা হি বোধিসত্তো চণ্ডালযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা রূপেন দুদ্দসিকো বহিনগরে চণ্ডালগামে ৰসতি. ‘‘মাতঙ্গপণ্ডিতো’’তি পকাসনামো. অথেকদিৰসং তস্মিং নগরে নক্খত্তে ঘোসিতে যেভুয্যেন নাগরা নক্খত্তং কীল়ন্তি. অঞ্ঞতরাপি ব্রাহ্মণমহাসালকঞ্ঞা সোল়সপন্নরসৰস্সুদ্দেসিকা দেৰকঞ্ঞা ৰিয রূপেন দস্সনীযা পাসাদিকা ‘‘অত্তনো ৰিভৰানুরূপং নক্খত্তং কীল়িস্সামী’’তি পহূতখজ্জভোজ্জাদীনি সকটেসু আরোপেত্ৰা সব্বসেতং ৰল়ৰারথমারুয্হ মহতা পরিৰারেন উয্যানভূমিং গচ্ছতি. দিট্ঠমঙ্গলিকা নামেসা, সা কির দুস্সণ্ঠিতং রূপং ‘‘অৰমঙ্গল’’ন্তি তং দট্ঠুং ন ইচ্ছতি, তেনস্সা ‘‘দিট্ঠমঙ্গলিকা’’ত্ৰেৰ সমঞ্ঞা উদপাদি.

তদা বোধিসত্তো কালস্সেৰ উট্ঠায পটপিলোতিকং নিৰাসেত্ৰা জজ্জরিতমুখভাগং ৰেণুদণ্ডং গহেত্ৰা ভাজনহত্থো নগরং পৰিসতি মনুস্সে দিস্ৰা দূরতোৰ তেসং দূরীকরণত্থং তেন ৰেণুদণ্ডেন সঞ্ঞং করোন্তো. অথ দিট্ঠমঙ্গলিকা ‘‘উস্সরথ উস্সরথা’’তি উস্সারণং করোন্তেহি অত্তনো পুরিসেহি নীযমানা নগরদ্ৰারমজ্ঝে মাতঙ্গং দিস্ৰা ‘‘কো এসো’’তি আহ. ‘‘অয্যে, মাতঙ্গচণ্ডালো’’তি চ ৰুত্তে ‘‘ঈদিসং দিস্ৰা গতানং কুতো ৰুড্ঢী’’তি যানং নিৰত্তাপেসি. মনুস্সা ‘‘যং মযং উয্যানং গন্ত্ৰা বহুং খজ্জভোজ্জাদিং লভেয্যাম, তস্স নো মাতঙ্গেন অন্তরাযো কতো’’তি কুপিতা ‘‘গণ্হথ, চণ্ডাল’’ন্তি লেড্ডূহি পহরিত্ৰা ৰিসঞ্ঞীভূতং পাতেত্ৰা অগমংসু.

সো ন চিরেনেৰ সতিং পটিলভিত্ৰা ৰুট্ঠায মনুস্সে পুচ্ছি – ‘‘কিং, অয্যা, দ্ৰারং নাম সব্বসাধারণং, উদাহু ব্রাহ্মণানং এৰ কত’’ন্তি? ‘‘সব্বেসং সাধারণ’’ন্তি. ‘‘এৰং সব্বসাধারণদ্ৰারে একমন্তং অপক্কমন্তং মং দিট্ঠমঙ্গলিকায মনুস্সা ইমং অনযব্যসনং পাপেসু’’ন্তি রথিকায মনুস্সানং আরোচেত্ৰা ‘‘হন্দাহং ইমিস্সা মানং ভিন্দিস্সামী’’তি তস্সা নিৰেসনদ্ৰারং গন্ত্ৰা ‘‘অহং দিট্ঠমঙ্গলিকং অলদ্ধা ন ৰুট্ঠহিস্সামী’’তি নিপজ্জি. দিট্ঠমঙ্গলিকায পিতা ‘‘ঘরদ্ৰারে মাতঙ্গো নিপন্নো’’তি সুত্ৰা ‘‘তস্স কাকণিকং দেথ, তেলেন সরীরং মক্খেত্ৰা গচ্ছতূ’’তি আহ. সো ‘‘দিট্ঠমঙ্গলিকং অলদ্ধা ন উট্ঠহিস্সামি’’চ্চেৰ আহ. ততো ব্রাহ্মণেন – ‘‘দ্ৰে কাকণিকে দেথ, মাসকং পাদং কহাপণং দ্ৰে তীণি যাৰ কহাপণসতং কহাপণসহস্সং দেথা’’তি ৰুত্তেপি ন সম্পটিচ্ছতি এৰ. এৰং তেসং মন্তেন্তানং এৰ সূরিযো অত্থঙ্গতো.

অথ দিট্ঠমঙ্গলিকায মাতা পাসাদা ওরুয্হ সাণিপাকারং পরিক্খিপাপেত্ৰা তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘তাত, মাতঙ্গ, দিট্ঠমঙ্গলিকায অপরাধং খম, দ্ৰে সহস্সানি গণ্হাহি যাৰ সতসহস্সং গণ্হাহী’’তি ৰুত্তেপি ন সম্পটিচ্ছি, নিপজ্জি এৰ. তস্সেৰং ছ দিৰসে নিপজ্জিত্ৰা সত্তমে দিৰসে সম্পত্তে সমন্তা সামন্তঘরা পটিৰিসকঘরা চ মনুস্সা উট্ঠহিত্ৰা ‘‘তুম্হে মাতঙ্গং ৰা উট্ঠাপেথ, দারিকং ৰা দেথ, মা অম্হে নাসযিত্থা’’তি আহংসু. তদা কির অযং তস্মিং দেসে দেসধম্মো ‘‘যস্স ঘরদ্ৰারে এৰং নিপজ্জিত্ৰা চণ্ডালো মরতি, তেন ঘরেন সদ্ধিং সত্তসত্তঘরৰাসিনো চণ্ডালা হোন্তী’’তি.

ততো দিট্ঠমঙ্গলিকায মাতাপিতরো দিট্ঠমঙ্গলিকং পটপিলোতিকং নিৰাসাপেত্ৰা চণ্ডালানুচ্ছৰিকং পরিক্খারং দত্ৰা পরিদেৰমানং এৰ তস্স সন্তিকং নেত্ৰা ‘‘হন্দ, দানি দারিকং উট্ঠায গণ্হাহী’’তি অদংসু. সা পস্সে ঠত্ৰা ‘‘উট্ঠাহী’’তি আহ. সো ‘‘অহং অতিৰিয কিলন্তো, হত্থে গহেত্ৰা মং উট্ঠাপেহী’’তি আহ. সা তথা অকাসি. মাতঙ্গো ‘‘মযং অন্তোনগরে ৰসিতুং ন লভাম, এহি, বহিনগরে চণ্ডালগামং গমিস্সামা’’তি তং অপস্সায অত্তনো গেহং অগমাসি. ‘‘তস্সা পিট্ঠিং অভিরুহিত্ৰা’’তি জাতকভাণকা ৰদন্তি.

এৰং পন গেহং গন্ত্ৰা জাতিসম্ভেদৰীতিক্কমং অকত্ৰাৰ কতিপাহং গেহে ৰসিত্ৰা বলং গহেত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অহং ইমং ব্রাহ্মণমহাসালকঞ্ঞং ময্হং চণ্ডালগেহে ৰাসাপেসিং, হন্দ, দানি তং লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তং করিস্সামী’’তি. সো অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা পব্বজিত্ৰা সত্তাহব্ভন্তরেযেৰ অট্ঠ সমাপত্তিযো পঞ্চাভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৰা ইদ্ধিযা চণ্ডালগামদ্ৰারে ওতরিত্ৰা গেহদ্ৰারে ঠিতো দিট্ঠমঙ্গলিকং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সামি, কিস্স মং অনাথং কত্ৰা পব্বজিতোসী’’তি পরিদেৰমানং ‘‘ত্ৰং, ভদ্দে, মা চিন্তযি, তৰ পোরাণকযসতো ইদানি মহন্ততরং যসং করিস্সামি, ত্ৰং পন ‘মহাব্রহ্মা মে সামিকো, ন মাতঙ্গো, সো ব্রহ্মলোকং গতো, ইতো সত্তমে দিৰসে পুণ্ণমায চন্দমণ্ডলং ভিন্দিত্ৰা আগমিস্সতী’তি পরিসাসু ৰদেয্যাসী’’তি ৰত্ৰা হিমৰন্তমেৰ গতো.

দিট্ঠমঙ্গলিকাপি বারাণসিযং মহাজনমজ্ঝে তেসু তেসু ঠানেসু তথা কথেসি. অথ পুণ্ণমদিৰসে বোধিসত্তো চন্দমণ্ডলস্স গগনমজ্ঝে ঠিতকালে ব্রহ্মত্তভাৰং মাপেত্ৰা চন্দমণ্ডলং ভিন্দিত্ৰা দ্ৰাদসযোজনিকং বারাণসিং সকলং কাসিরট্ঠঞ্চ একোভাসং কত্ৰা আকাসতো ওতরিত্ৰা বারাণসিযা উপরি তিক্খত্তুং পরিব্ভমিত্ৰা মহাজনেন গন্ধমালাদীহি পূজিযমানো চণ্ডালগামাভিমুখো অহোসি. ব্রহ্মভত্তা সন্নিপতিত্ৰা তং চণ্ডালগামকং গন্ত্ৰা দিট্ঠমঙ্গলিকায গেহং সুদ্ধৰত্থগন্ধমালাদীহি দেৰৰিমানং ৰিয অলঙ্করিংসু. দিট্ঠমঙ্গলিকা চ তদা উতুনী হোতি. মহাসত্তো তত্থ গন্ত্ৰা দিট্ঠমঙ্গলিকং অঙ্গুট্ঠেন নাভিযং পরামসিত্ৰা ‘‘ভদ্দে, গব্ভো তে পতিট্ঠিতো, ত্ৰং পুত্তং ৰিজাযিস্সসি, ত্ৰম্পি পুত্তোপি তে লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তা ভৰিস্সথ, তৰ সীসধোৰনউদকং সকলজম্বুদীপে রাজূনং অভিসেকোদকং ভৰিস্সতি, ন্হানোদকং পন তে অমতোদকং ভৰিস্সতি, যে নং সীসে আসিঞ্চিস্সন্তি, তে সব্বরোগেহি মুচ্চিস্সন্তি, কাল়কণ্ণিযা চ পরিমুচ্চিস্সন্তি, তৰ পাদপিট্ঠে সীসং ঠপেত্ৰা ৰন্দন্তা সহস্সং দস্সন্তি, কথাসৰনট্ঠানে ঠত্ৰা ৰন্দন্তা সতং দস্সন্তি, চক্খুপথে ঠত্ৰা ৰন্দন্তা একেকং কহাপণং দত্ৰা ৰন্দিস্সন্তি, অপ্পমত্তা হোহী’’তি তং ওৰদিত্ৰা গেহা নিক্খম্ম মহাজনস্স পস্সন্তস্সেৰ চন্দমণ্ডলং পাৰিসি.

ব্রহ্মভত্তা সন্নিপতিত্ৰা দিট্ঠমঙ্গলিকং মহন্তেন সক্কারেন নগরং পৰেসেত্ৰা মহন্তেন সিরিসোভগ্গেন তত্থ ৰসাপেসুং. দেৰৰিমানসদিসঞ্চস্সা নিৰেসনং কারেসুং. তত্থ নেত্ৰা উল়ারং লাভসক্কারং উপনামেসুং. পুত্তলাভাদি সব্বো বোধিসত্তেন ৰুত্তসদিসোৰ অহোসি. সোল়সসহস্সা ব্রাহ্মণা দিট্ঠমঙ্গলিকায পুত্তেন সহ নিবদ্ধং ভুঞ্জন্তি, সহস্সমত্তা নং পরিৰারেন্তি, অনেকসহস্সানং দানং দীযতি. অথ মহাসত্তো ‘‘অযং অট্ঠানে অভিপ্পসন্নো, হন্দস্স দক্খিণেয্যে জানাপেস্সামী’’তি ভিক্খায চরন্তো তস্সা গেহং গন্ত্ৰা তেন সদ্ধিং সল্লপিত্ৰা অগমাসি. অথ কুমারো গাথমাহ –

‘‘কুতো নু আগচ্ছসি দুম্মৰাসী, ওতল্লকো পংসুপিসাচকোৰ;

সঙ্কারচোল়ং পটিমুঞ্চ কণ্ঠে, কো রে তুৰং হোসি অদক্খিণেয্যো’’তি. (জা. ১.১৫.১);

তেন ৰুত্তং অনাচারং অসহমানা দেৰতা তস্স তেসঞ্চ সোল়সসহস্সানং ব্রাহ্মণানং মুখং ৰিপরিৰত্তেসুং. তং দিস্ৰা দিট্ঠমঙ্গলিকা মহাসত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা তমত্থং আরোচেসি. বোধিসত্তো ‘‘তস্স অনাচারং অসহন্তেহি যক্খেহি সো ৰিপ্পকারো কতো, অপি চ খো পন ইমং উচ্ছিট্ঠপিণ্ডকং তেসং মুখে আসিঞ্চিত্ৰা তং ৰিপ্পকারং ৰূপসমেহী’’তি আহ. সাপি তথা কত্ৰা তং ৰূপসমেসি. অথ দিট্ঠমঙ্গলিকা পুত্তং আহ – ‘‘তাত, ইমস্মিং লোকে দক্খিণেয্যা নাম মাতঙ্গপণ্ডিতসদিসা ভৰন্তি, ন ইমে ব্রাহ্মণা ৰিয জাতিমত্তেন, মন্তসজ্ঝাযনমত্তেন ৰা মানত্থদ্ধা’’তি ৰত্ৰা যে তদা সীলাদিগুণৰিসেসযুত্তা ঝানসমাপত্তিলাভিনো চেৰ পচ্চেকবুদ্ধা চ, তত্থেৰস্স পসাদং উপ্পাদেসীতি.

তদা ৰেত্তৰতীনগরে জাতিমন্তো নাম একো ব্রাহ্মণো পব্বজিত্ৰাপি জাতিং নিস্সায মহন্তং মানমকাসি. মহাসত্তো ‘‘তস্স মানং ভিন্দিস্সামী’’তি তং ঠানং গন্ত্ৰা তস্সাসন্নে উপরিসোতে ৰাসং কপ্পেসি. তেন ৰুত্তং –

৬১. ‘‘অহঞ্চ ব্রাহ্মণো একো, গঙ্গাকূলে ৰসামুভো;

অহং ৰসামি উপরি, হেট্ঠা ৰসতি ব্রাহ্মণো’’তি.

অথ মহাসত্তো একদিৰসং দন্তকট্ঠং খাদিত্ৰা ‘‘ইদং জাতিমন্তস্স জটাসু লগ্গতূ’’তি অধিট্ঠায নদিযং পাতেসি. তং তস্স উদকং আচমেন্তস্স জটাসু লগ্গি, সো তং দিস্ৰা ‘‘নস্স ৰসলা’’তি ৰত্ৰা ‘‘কুতোযং কাল়কণ্ণী আগতো, উপধারেস্সামি ন’’ন্তি উদ্ধংসোতং গচ্ছন্তো মহাসত্তং দিস্ৰা ‘‘কিংজাতিকোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘চণ্ডালোস্মী’’তি. ‘‘তযা নদিযং দন্তকট্ঠং পাতিত’’ন্তি? ‘‘আম, মযা’’তি. ‘‘নস্স, ৰসল, চণ্ডাল, কাল়কণ্ণি, মা ইধ ৰসি, হেট্ঠাসোতে ৰসা’’তি ৰত্ৰা হেট্ঠাসোতে ৰসন্তেনপি পাতিতে দন্তকট্ঠে পটিসোতং আগন্ত্ৰা জটাসু লগ্গন্তে ‘‘নস্স, ৰসল, সচে ইধ ৰসিস্সসি, সত্তমে দিৰসে সত্তধা তে মুদ্ধা ফলিস্সতী’’তি আহ. তেন ৰুত্তং –

৬২. ‘‘ৰিচরন্তো অনুকূলম্হি, উদ্ধং মে অস্সমদ্দস;

তত্থ মং পরিভাসেত্ৰা, অভিসপি মুদ্ধফালন’’ন্তি.

তত্থ ৰিচরন্তো অনুকূলম্হীতি উচ্ছিট্ঠদন্তকট্ঠে অত্তনো জটাসু লগ্গে তস্স আগমনগৰেসনৰসেন গঙ্গায তীরে অনুৰিচরন্তো. উদ্ধং মে অস্সমদ্দসাতি অত্তনো ৰসনট্ঠানতো উপরিসোতে মম অস্সমং পণ্ণসালং অদ্দক্খি. তত্থ মং পরিভাসেত্ৰাতি মম অস্সমং আগন্ত্ৰা জাতিং সুত্ৰা ততোৰ পটিক্কমিত্ৰা সৰনূপচারে ঠত্ৰা ‘‘নস্স, ৰসল চণ্ডাল, কাল়কণ্ণি মা ইধ ৰসী’’তিআদীনি ৰত্ৰা ভযেন সন্তজ্জেত্ৰা. অভিসপি মুদ্ধফালনন্তি ‘‘সচে জীৰিতুকামোসি, এত্তোৰ সীঘং পলাযস্সূ’’তি ৰত্ৰা ‘‘সচে ন পক্কমিস্সতি, ইতো তে সত্তমে দিৰসে সত্তধা মুদ্ধা ফলতূ’’তি মে অভিসপং অদাসি.

কিং পন তস্স অভিসপেন মুদ্ধা ফলতীতি? ন ফলতি, কুহকো পন সো, এৰমযং মরণভযতজ্জিতো সুদূরং পক্কমিস্সতীতি সঞ্ঞায সন্তাসনত্থং তথা আহ.

৬৩. যদিহং তস্স পকুপ্পেয্যন্তি তস্স মানত্থদ্ধস্স কূটজটিলস্স অহং যদি কুজ্ঝেয্যং. যদি সীলং ন গোপযেতি সীলং যদি ন রক্খেয্যং, ইদং সীলং নাম জীৰিতনিরপেক্খং সম্মদেৰ রক্খিতব্বন্তি যদি ন চিন্তেয্যন্তি অত্থো. ওলোকেত্ৰানহং তস্স, করেয্যং ছারিকং ৰিযাতি সচাহং তদা তস্স অপ্পতীতো অভৰিস্সং. মম চিত্তাচারং ঞত্ৰা মযি অভিপ্পসন্না দেৰতা খণেনেৰ তং ভস্মমুট্ঠিং ৰিয ৰিদ্ধংসেয্যুন্তি অধিপ্পাযো. সত্থা পন তদা অত্তনো অপ্পতীতভাৰে সতি দেৰতাহি সাধেতব্বং তস্স অনত্থং অত্তনা কত্তব্বং ৰিয কত্ৰা দেসেসি ‘‘করেয্যং ছারিকং ৰিযা’’তি.

ৰিতণ্ডৰাদী পনাহ – ‘‘বোধিসত্তোৰ তং জটিলং ইচ্ছমানো ইদ্ধিযা ছারিকং করেয্য, এৰঞ্হি সতি ইমিস্সা পাল়িযা অত্থো উজুকমেৰ নীতো হোতী’’তি. সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘‘ত্ৰং ইদ্ধিযা পরূপঘাতং ৰদসি, ইদ্ধি নামেসা অধিট্ঠানা ইদ্ধি, ৰিকুব্বনা ইদ্ধি, মনোমযা ইদ্ধি, ঞাণৰিপ্ফারা ইদ্ধি, সমাধিৰিপ্ফারা ইদ্ধি, অরিযা ইদ্ধি, কম্মৰিপাকজা ইদ্ধি, পুঞ্ঞৰতো ইদ্ধি, ৰিজ্জামযা ইদ্ধি, তত্থ তত্থ সম্মাপযোগপ্পচ্চযা ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধীতি দসৰিধা. তত্থ ‘‘কতরং ইদ্ধিং ৰদেসী’’তি? ‘‘ভাৰনাময’’ন্তি. ‘‘কিং পন ভাৰনামযায পরূপঘাতকম্মং হোতী’’তি? আম, একচ্চে আচরিযা ‘‘একৰারং হোতী’’তি ৰদন্তি, যথা হি পরং পহরিতুকামেন উদকভরিতে ঘটে খিত্তে পরোপি পহরীযতি, ঘটোপি ভিজ্জতি, এৰমেৰ ভাৰনামযায ইদ্ধিযা একৰারং পরূপঘাতকম্মং হোতি, ততো পট্ঠায পন সা নস্সতি.

অথ সো ‘‘ভাৰনামযায ইদ্ধিযা নেৰ একৰারং ন দ্ৰেৰারং পরূপঘাতকম্মং হোতী’’তি ৰত্ৰা পুচ্ছিতব্বো ‘‘কিং ভাৰনামযা ইদ্ধি কুসলা অকুসলা অব্যাকতা, সুখায ৰেদনায সম্পযুত্তা দুক্খায ৰেদনায সম্পযুত্তা অদুক্খমসুখায ৰেদনায সম্পযুত্তা, সৰিতক্কসৰিচারা অৰিতক্কৰিচারমত্তা অৰিতক্কঅৰিচারা, কামাৰচরা রূপাৰচরা অরূপাৰচরা’’তি? জানন্তো ‘‘ভাৰনামযা ইদ্ধি কুসলা অব্যাকতা ৰা অদুক্খমসুখৰেদনিযা অৰিতক্কঅৰিচারা রূপাৰচরা চা’’তি ৰক্খতি. সো ৰত্তব্বো ‘‘পাণাতিপাতচেতনা কুসলাদীসু কতরং কোট্ঠাসং ভজতী’’তি? জানন্তো ৰক্খতি ‘‘পাণাতিপাতচেতনা অকুসলাৰ দুক্খৰেদনাৰ সৰিতক্কসৰিচারাৰ কামাৰচরাৰা’’তি. এৰং সন্তে ‘‘তৰ পঞ্হো নেৰ কুসলত্তিকেন সমেতি, ন ৰেদনাত্তিকেন ন ৰিতক্কত্তিকেন ন ভূমন্তরেনা’’তি পাল়িযা ৰিরোধং দস্সেত্ৰা সঞ্ঞাপেতব্বো. যদি পন সো ‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো অঞ্ঞিস্সা কুচ্ছিগতং গব্ভং পাপকেন মনসানুপেক্খিতা হোতি ‘অহো ৰত যং তং কুচ্ছিগতং গব্ভং ন সোত্থিনা অভিনিক্খমেয্যা’তি. এৰম্পি, ভিক্খৰে, কুলুম্পস্স উপঘাতো হোতী’’তি সঙ্গীতিং অনারুল়্হং কুলুম্পসুত্তং উদাহরেয্য. তস্সাপি ‘‘ত্ৰং অত্থং ন জানাসি. ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তোতি হি এত্থ ন ভাৰনামযা ইদ্ধি অধিপ্পেতা, আথব্বনিকা ইদ্ধি অধিপ্পেতা. সা হি এত্থ লব্ভমানা লব্ভতীতি ভাৰনামযায ইদ্ধিযা পরূপঘাতো ন সম্ভৰতিযেৰা’’তি সঞ্ঞাপেতব্বো. নো চে সঞ্ঞত্তিং উপেতি, কম্মং কত্ৰা উয্যোজেতব্বো. তস্মা যথাৰুত্তনযেনেৰেত্থ গাথায অত্থো ৰেদিতব্বো.

তথা পন তেন অভিসপিতো মহাসত্তো ‘‘সচাহং এতস্স কুজ্ঝিস্সামি, সীলং মে অরক্খিতং ভৰিস্সতি, উপাযেনেৰস্স মানং ভিন্দিস্সামি, সা চস্স রক্খা ভৰিস্সতী’’তি সত্তমে দিৰসে সূরিযুগ্গমনং ৰারেসি. মনুস্সা সূরিযস্স অনুগ্গমনেন উব্বাল়্হা জাতিমন্ততাপসং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ভন্তে, তুম্হে সূরিযস্স উগ্গন্তুং ন দেথা’’তি পুচ্ছিংসু. সো ‘‘ন মেতং কম্মং, গঙ্গাতীরে পন একো চণ্ডালতাপসো ৰসতি, তস্সেতং কম্মং সিযা’’তি আহ. মনুস্সা মহাসত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ভন্তে, তুম্হে সূরিযস্স উগ্গন্তুং ন দেথা’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘আমাৰুসো’’তি. ‘‘কিংকারণা’’তি? ‘‘তুম্হাকং কুলূপকতাপসো মং নিরপরাধং অভিসপি, তস্মিং আগন্ত্ৰা খমাপনত্থং মম পাদেসু পতিতে সূরিযং ৰিস্সজ্জেস্সামী’’তি. তে গন্ত্ৰা তং আকড্ঢন্তা আনেত্ৰা মহাসত্তস্স পাদমূলে নিপজ্জাপেত্ৰা খমাপেত্ৰা ‘‘সূরিযং ৰিস্সজ্জেথ, ভন্তে’’তি আহংসু. ‘‘ন সক্কা ৰিস্সজ্জেতুং, সচাহং ৰিস্সজ্জেস্সামি, ইমস্স সত্তধা মুদ্ধা ফলিস্সতী’’তি. ‘‘অথ, ভন্তে, কিং করোমা’’তি. মহাসত্তো ‘‘মত্তিকাপিণ্ডং আহরথা’’তি আহরাপেত্ৰা ‘‘ইমং তাপসস্স সীসে ঠপেত্ৰা তাপসং ওতারেত্ৰা উদকে ঠপেথ, যদা সূরিযো দিস্সতি, তদা তাপসো উদকে নিমুজ্জতূ’’তি ৰত্ৰা সূরিযং ৰিস্সজ্জেসি. সূরিযরস্মীহি ফুট্ঠমত্তেৰ মত্তিকাপিণ্ডো সত্তধা ভিজ্জি. তাপসো উদকে নিমুজ্জি. তেন ৰুত্তং –

৬৪. ‘‘যং সো তদা মং অভিসপি, কুপিতো দুট্ঠমানসো;

তস্সেৰ মত্থকে নিপতি, যোগেন তং পমোচযি’’ন্তি.

তত্থ যং সো তদা মং অভিসপীতি সো জাতিমন্তজটিলো যং মুদ্ধফালনং সন্ধায তদা মং অভিসপি, ময্হং সপং অদাসি. তস্সেৰ মত্থকে নিপতীতি তং ময্হং উপরি তেন ইচ্ছিতং তস্সেৰ পন উপরি নিপতি নিপতনভাৰেন অট্ঠাসি. এৰঞ্হেতং হোতি যথা তং অপ্পদুট্ঠস্স পদুস্সতো. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘যো অপ্পদুট্ঠস্স নরস্স দুস্সতি…পে… পটিৰাতংৰ খিত্তো’’তি (ধ. প. ১২৫; সু. নি. ৬৬৭; জা. ১.৫.৯৪). যোগেন তং পমোচযিন্তি তং তস্স ভাসিতং মত্থকফালনং উপাযেন ততো পমোচেসিং, তং ৰা জটিলং ততো পমোচেসিং, যেন উপাযেন তং ন হোতি, তথা অকাসিন্তি অত্থো.

যঞ্হি তেন পারমিতাপরিভাৰনসমিদ্ধাহি নানাসমাপত্তিৰিহারপরিপূরিতাহি সীলদিট্ঠিসম্পদাহি সুসঙ্খতসন্তানে মহাকরুণাধিৰাসে মহাসত্তে অরিযূপৰাদকম্মং অভিসপসঙ্খাতং ফরুসৰচনং পযুত্তং, তং মহাসত্তস্স খেত্তৰিসেসভাৰতো তস্স চ অজ্ঝাসযফরুসতায দিট্ঠধম্মৰেদনীযং হুত্ৰা সচে সো মহাসত্তং ন খমাপেসি, সত্তমে দিৰসে ৰিপচ্চনসভাৰং জাতং, খমাপিতে পন মহাসত্তে পযোগসম্পত্তিপটিবাহিতত্তা অৰিপাকধম্মতং আপজ্জি অহোসিকম্মভাৰতো. অযঞ্হি অরিযূপৰাদপাপস্স দিট্ঠধম্মৰেদনীযস্স চ ধম্মতা. তত্থ যং সত্তমে দিৰসে বোধিসত্তেন সূরিযুগ্গমননিৰারণং কতং, অযমেত্থ যোগোতি অধিপ্পেতো উপাযো. তেন হি উব্বাল়্হা মনুস্সা বোধিসত্তস্স সন্তিকে তাপসং আনেত্ৰা খমাপেসুং. সোপি চ মহাসত্তস্স গুণে জানিত্ৰা তস্মিং চিত্তং পসাদেসীতি ৰেদিতব্বং. যং পনস্স মত্থকে মত্তিকাপিণ্ডস্স ঠপনং, তস্স চ সত্তধা ফালনং কতং, তং মনুস্সানং চিত্তানুরক্খণত্থং, অঞ্ঞথা হি ইমে পব্বজিতাপি সমানা চিত্তস্স ৰসে ৰত্তন্তি, ন পন চিত্তং অত্তনো ৰসে ৰত্তাপেন্তীতি মহাসত্তম্পি তেন সদিসং কত্ৰা গণ্হেয্যুং. তদস্স নেসং দীঘরত্তং অহিতায দুক্খাযাতি.

৬৫. ইদানি যদত্থং তদা তস্মিং তাপসে চিত্তং অদূসেত্ৰা সুপরিসুদ্ধং সীলমেৰ রক্খিতং, তং দস্সেতুং ‘‘অনুরক্খিং মম সীল’’ন্তি ওসানগাথমাহ. তং হেট্ঠা ৰুত্তত্থমেৰ.

তদা মণ্ডব্যো উদেনো, মাতঙ্গো লোকনাথো.

ইধাপি সেসপারমিযো নিদ্ধারেতব্বা. তথা নিহীনজাতিকস্স সতো যথাধিপ্পাযং দিট্ঠমঙ্গলিকায মাননিগ্গহো, পব্বজিত্ৰা ‘‘দিট্ঠমঙ্গলিকায অৰস্সযো ভৰিস্সামী’’তি উপ্পন্নচিত্তো অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা পব্বজিত্ৰা সত্তদিৰসব্ভন্তরেযেৰ যথাধিপ্পাযং ঝানাভিঞ্ঞানিব্বত্তনং, ততো আগন্ত্ৰা দিট্ঠমঙ্গলিকায লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তিযা উপাযসম্পাদনং, মণ্ডব্যকুমারস্স মাননিগ্গহো, জাতিমন্ততাপসস্স মাননিগ্গহো, তস্স চ অজানন্তস্সেৰ ভাৰিনো জীৰিতন্তরাযস্স অপনযনং, মহাপরাধস্সাপি তস্স অকুজ্ঝিত্ৰা অত্তনো সীলানুরক্খণং, অচ্ছরিযব্ভুতপাটিহারিযকরণন্তি এৰমাদযো মহাসত্তস্স গুণানুভাৰা ৰিভাৰেতব্বা.

মাতঙ্গচরিযাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.