২. ভূরিদত্তচরিযাৰণ্ণনা
১১. দুতিযে ভূরিদত্তোতি ভূরিসমদত্তো. দত্তোতি হি তদা বোধিসত্তস্স মাতাপিতূহি কতং নামং. যস্মা পনেসো নাগভৰনে ৰিরূপক্খমহারাজভৰনে তাৰতিংসভৰনে চ উপ্পন্নে পঞ্হে সম্মদেৰ ৰিনিচ্ছিনাতি, একদিৰসঞ্চ ৰিরূপক্খমহারাজে নাগপরিসায সদ্ধিং তিদসপুরং গন্ত্ৰা সক্কং পরিৰারেত্ৰা নিসিন্নে দেৰানমন্তরে পঞ্হো সমুট্ঠাসি. তং কোচি কথেতুং নাসক্খি. সক্কেন পন অনুঞ্ঞাতো পল্লঙ্কৰরগতো হুত্ৰা মহাসত্তোৰ কথেসি. অথ নং দেৰরাজা দিব্বগন্ধপুপ্ফেহি পূজেত্ৰা ‘‘দত্ত, ত্ৰং পথৰিসমায ৰিপুলায পঞ্ঞায সমন্নাগতো ইতো পট্ঠায ভূরিদত্তো নামা’’তি আহ. ভূরীতি হি পথৰিযা নামং, তস্মা ভূরিসমতায ভূতে অত্থে রমতীতি চ ভূরিসঙ্খাতায মহতিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতত্তা মহাসত্তো ‘‘ভূরিদত্তো’’তি পঞ্ঞাযিত্থ. মহতিযা পন নাগিদ্ধিযা সমন্নাগতত্তা মহিদ্ধিকো চাতি.
অতীতে হি ইমস্মিংযেৰ কপ্পে বারাণসিরঞ্ঞো পুত্তো পিতরা রট্ঠতো পব্বাজিতো ৰনে ৰসন্তো অঞ্ঞতরায নাগমাণৰিকায সংৰাসং কপ্পেসি. তেসং সংৰাসমন্ৰায দ্ৰে দারকা জাযিংসু – পুত্তো চ ধীতা চ. পুত্তস্স ‘‘সাগরব্রহ্মদত্তো’’তি নামং করিংসু ধীতায ‘‘সমুদ্দজা’’তি. সো অপরভাগে পিতু অচ্চযেন বারাণসিং গন্ত্ৰা রজ্জং কারেসি. অথ ধতরট্ঠো নাম নাগরাজা পঞ্চযোজনসতিকে নাগভৰনে নাগরজ্জং কারেন্তো তং অভূতৰাদিকেন চিত্তচূল়েন নাম কচ্ছপেন ‘‘বারাণসিরাজা অত্তনো ধীতরং তুয্হং দাতুকামো, সা খো পন রাজধীতা সমুদ্দজা নাম অভিরূপা দস্সনীযা পাসাদিকা চা’’তি কথিতং সুত্ৰা ধতরট্ঠো চত্তারো নাগমাণৰকে পেসেত্ৰা তং দাতুং অনিচ্ছন্তং নাগৰিভিংসিকায ভিংসাপেত্ৰা ‘‘দম্মী’’তি ৰুত্তে মহন্তং পণ্ণাকারং পেসেত্ৰা মহতিযা নাগিদ্ধিযা মহন্তেন পরিৰারেন তস্স ধীতরং নাগভৰনং নেত্ৰা অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেসি.
সা অপরভাগে ধতরট্ঠং পটিচ্চ সুদস্সনো, দত্তো, সুভোগো, অরিট্ঠোতি চত্তারো পুত্তে পটিলভি. তেসু দত্তো বোধিসত্তো, সো পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ সক্কেন তুট্ঠচিত্তেন ‘‘ভূরিদত্তো’’তি গহিতনামত্তা ‘‘ভূরিদত্তো’’ত্ৰেৰ পঞ্ঞাযিত্থ. অথ নেসং পিতা যোজনসতিকং যোজনসতিকং রজ্জং ভাজেত্ৰা অদাসি. মহন্তো যসো অহোসি. সোল়সসোল়সনাগকঞ্ঞাসহস্সানি পরিৰারযিংসু. পিতুপি একযোজনসতমেৰ রজ্জং অহোসি. তযো পুত্তা মাসে মাসে মাতাপিতরো পস্সিতুং আগচ্ছন্তি, বোধিসত্তো পন অন্ৰদ্ধমাসং আগচ্ছতি.
সো একদিৰসং ৰিরূপক্খমহারাজেন সদ্ধিং সক্কস্স উপট্ঠানং গতো ৰেজযন্তপাসাদং সুধম্মদেৰসভং পারিচ্ছত্তককোৰিল়ারং পণ্ডুকম্বলসিলাসনং দেৰচ্ছরাপরিৰারং অতিমনোহরং সক্কসম্পত্তিং দিস্ৰা ‘‘এত্তকমত্তম্পি নাগত্তভাৰে ঠিতস্স দুল্লভং, কুতো সম্মাসম্বোধী’’তি নাগত্তভাৰং জিগুচ্ছিত্ৰা ‘‘নাগভৰনং গন্ত্ৰা উপোসথৰাসং ৰসিত্ৰা সীলমেৰ পগ্গণ্হিস্সামি, তং বোধিপরিপাচনং হোতি, ইমস্মিং দেৰলোকে উপ্পত্তিকারণং ভৰিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা নাগভৰনং গন্ত্ৰা মাতাপিতরো আহ – ‘‘অম্মতাতা, অহং উপোসথকম্মং করিস্সামী’’তি. তেহি ‘‘ইধেৰ উপোসথং উপৰসাহি, বহিগতানং নাগানং মহন্তং ভয’’ন্তি ৰুত্তে একৰারং তথা কত্ৰা নাগকঞ্ঞাহি উপদ্দুতো পুনৰারে মাতাপিতূনং অনারোচেত্ৰা অত্তনো ভরিযং আমন্তেত্ৰা ‘‘ভদ্দে, অহং মনুস্সলোকং গন্ত্ৰা যমুনাতীরে মহানিগ্রোধরুক্খো অত্থি তস্স অৰিদূরে ৰম্মিকমত্থকে ভোগে আভুজিত্ৰা চতুরঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং অধিট্ঠায নিপজ্জিত্ৰা ‘‘উপোসথকম্মং করিস্সামী’’তি নাগভৰনতো নিক্খমিত্ৰা তথা করোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘ৰিরূপক্খেন মহারঞ্ঞা, দেৰলোকমগঞ্ছহ’’ন্তিআদি.
তত্থ ৰিরূপক্খেন মহারঞ্ঞাতি ৰিরূপক্খেন নাম নাগাধিপতিমহারাজেন. দেৰলোকন্তি তাৰতিংসদেৰলোকং. অগঞ্ছহন্তি অগঞ্ছিং, উপসঙ্কমিং অহং.
১২. তত্থাতি তস্মিং দেৰলোকে. পস্সিং ত্ৰাহন্তি অদ্দক্খিং অহং তু-সদ্দো নিপাতমত্তো. একন্তং সুখসমপ্পিতেতি একন্তং অচ্চন্তমেৰ সুখেন সমঙ্গীভূতে. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, ছ ফস্সাযতনিকা নাম সগ্গা. যাৰঞ্চিদং, ভিক্খৰে, ন সুকরং অক্খানেন পাপুণিতুং যাৰ সুখা সগ্গা’’তি (ম. নি. ৩.২৫৫) চ. তংসগ্গগমনত্থাযাতি তস্মিং সগ্গস্মিং উপ্পত্তিৰসেন গমনত্থায. সীলব্বতন্তি সীলসঙ্খাতং ৰতং. অথ ৰা সীলব্বতন্তি উপোসথসীলঞ্চেৰ ‘‘মম চম্মং চম্মত্থিকা হরন্তূ’’তিআদিনা অত্তনো সরীরাৰযৰপরিচ্চাগসমাদিযনসঙ্খাতং ৰতঞ্চ.
১৩. সরীরকিচ্চন্তি মুখধোৰনাদিসরীরপটিজগ্গনং. ভুত্ৰা যাপনমত্তকন্তি ইন্দ্রিযানি নিব্বিসেৰনানি কাতুং সরীরট্ঠিতিমত্তকং আহারং আহরিত্ৰা. চতুরো অঙ্গেতি চত্তারি অঙ্গানি. অধিট্ঠাযাতি অধিট্ঠহিত্ৰা. সেমীতি সযামি.
১৪. ছৰিযাতিআদি তেসং চতুন্নং অঙ্গানং দস্সনং. তত্থ চ ছৰিচম্মানং ৰিস্সজ্জনং একং অঙ্গং, সেসানি একেকমেৰ, মংসগ্গহণেনেৰ চেত্থ রুধিরম্পি সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. এতেনাতি এতেহি. হরাতু সোতি যস্স এতেহি ছৰিআদীহি করণীযং অত্থি, তস্স মযা দিন্নমেৰেতং. সব্বং সো হরতূতি অত্তনো অত্তভাৰে অনপেক্খপৰারণং পৰারেতি.
এৰং মহাসত্তস্স ইমিনা নিযামেনেৰ অন্ৰদ্ধমাসং উপোসথকম্মং করোন্তস্স দীঘো অদ্ধা ৰীতিৰত্তো. এৰং গচ্ছন্তে কালে একদিৰসং অঞ্ঞতরো নেসাদব্রাহ্মণো সোমদত্তেন নাম অত্তনো পুত্তেন সহ তং ঠানং পত্ৰা অরুণুগ্গমনসমযে নাগকঞ্ঞাহি পরিৰারিযমানং মহাসত্তং দিস্ৰা তস্স সন্তিকং অগমাসি. তাৰদেৰ নাগকঞ্ঞাযো পথৰিযং নিমুজ্জিত্ৰা নাগভৰনমেৰ গতা. ব্রাহ্মণো মহাসত্তং পুচ্ছি – ‘‘কো নু খো ত্ৰং, মারিস, দেৰো ৰা যক্খো ৰা নাগো ৰা’’তি? বোধিসত্তো যথাভূতং অত্তানং আৰি কত্ৰা সচাযং ইতো গচ্ছেয্য, ইধ মে ৰাসং মহাজনস্স পাকটং করেয্য, তেন মে উপোসথৰাসস্স অন্তরাযোপি সিযা. যংনূনাহং ইতো ইমং নাগভৰনং নেত্ৰা মহতিযা সম্পত্তিযা যোজেয্যং. এৰাযং তত্থেৰ অভিরমিস্সতি, তেন মে উপোসথকম্মং অদ্ধনিযং সিযাতি. অথ নং আহ – ‘‘ব্রাহ্মণ, মহন্তং তে যসং দস্সামি, রমণীযং নাগভৰনং, এহি তত্থ গচ্ছামা’’তি. সামি, পুত্তো মে অত্থি, তস্মিং আগচ্ছন্তে আগমিস্সামীতি. গচ্ছ, ব্রাহ্মণ, পুত্তং আনেহীতি. ব্রাহ্মণো গন্ত্ৰা পুত্তস্স তমত্থং আরোচেত্ৰা তং আনেসি. মহাসত্তো তে উভোপি আদায অত্তনো আনুভাৰেন নাগভৰনং আনেসি. তেসং তত্থ দিব্বো অত্তভাৰো পাতুভৰি. অথ তেসং মহাসত্তো দিব্বসম্পত্তিং দত্ৰা চত্তারি চত্তারি নাগকঞ্ঞাসতানি অদাসি. তে মহতিং সম্পত্তিং অনুভৰিংসু.
বোধিসত্তোপি অপ্পমত্তো উপোসথকম্মং করোতি. অন্ৰদ্ধমাসং মাতাপিতূনং উপট্ঠানং গন্ত্ৰা ধম্মকথং কথেত্ৰা ততো চ ব্রাহ্মণস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা আরোগ্যং পুচ্ছিত্ৰা ‘‘যেন তে অত্থো, তং ৰদেয্যাসী’’তি আপুচ্ছিত্ৰা ‘‘অনুক্কণ্ঠমানো অভিরমা’’তি ৰত্ৰা সোমদত্তেনপি সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা অত্তনো নিৰেসনং গচ্ছতি. ব্রাহ্মণো সংৰচ্ছরং তত্থ ৰসিত্ৰা মন্দপুঞ্ঞতায উক্কণ্ঠিত্ৰা অনিচ্ছমানম্পি পুত্তং গহেত্ৰা বোধিসত্তং আপুচ্ছিত্ৰা তেন দীযমানং বহুং ধনং সব্বকামদদং মণিরতনম্পি অলক্খিকতায অগ্গহেত্ৰা ‘‘মনুস্সলোকং গন্ত্ৰা পব্বজিস্সামী’’তি আহ. মহাসত্তো নাগমাণৰকে আণাপেত্ৰা তং সপুত্তকং মনুস্সলোকং পাপেসি. তে উভোপি দিব্বাভরণানি দিব্বৰত্থানি চ ওমুঞ্চিত্ৰা ন্হাযিতুং একং পোক্খরণিং ওতরিংসু, তস্মিং খণে তানি অন্তরধাযিত্ৰা নাগভৰনমেৰ অগমংসু. অথ পঠমনিৰত্থকাসাৰপিলোতিকাৰ সরীরে পটিমুঞ্চি, ধনুসরসত্তিযো গহেত্ৰা অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা মিগে ৰধিত্ৰা পুরিমনিযামেনেৰ জীৰিকং কপ্পেসুং.
তেন চ সমযেন অঞ্ঞতরো তাপসো সুপণ্ণরাজতো লদ্ধং অলম্পাযনমন্তং তস্স অনুচ্ছৰিকানি ওসধানি মন্তূপচারঞ্চ অত্তানং উপট্ঠহন্তস্স অঞ্ঞতরস্স ব্রাহ্মণস্স অদাসি. সো ‘‘লদ্ধো মে জীৰিকূপাযো’’তি কতিপাহং ৰসিত্ৰা তাপসং আপুচ্ছিত্ৰা পক্কমন্তো অনুপুব্বেন যমুনাতীরং পত্ৰা তং মন্তং সজ্ঝাযন্তো মহামগ্গেন গচ্ছতি. তদা বোধিসত্তস্স ভৰনতো তস্স পরিচারিকা নাগমাণৰিকা তং সব্বকামদদং মণিরতনং আদায যমুনাতীরে ৰালুকারাসিমত্থকে ঠপেত্ৰা তস্সোভাসেন রত্তিযং কীল়িত্ৰা অরুণুগ্গমনে তস্স ব্রাহ্মণস্স মন্তসদ্দং সুত্ৰা ‘‘সুপণ্ণো’’তি সঞ্ঞায ভযতজ্জিতা মণিরতনং অগ্গহেত্ৰা পথৰিযং নিমুজ্জিত্ৰা নাগভৰনং অগমংসু.
ব্রাহ্মণো তং মণিরতনং আদায পাযাসি. তস্মিং খণে সো নেসাদব্রাহ্মণো পুত্তেন সদ্ধিং মিগৰধায অরঞ্ঞং গচ্ছন্তো তস্স হত্থে তং মণিরতনং দিস্ৰা ‘‘ইদং ভূরিদত্তস্স সব্বকামদদং মণিরতন’’ন্তি সঞ্জানিত্ৰা তং গণ্হিতুকামো তেন সদ্ধিং অল্লাপসল্লাপং কত্ৰা মন্তৰাদিভাৰং জানিত্ৰা এৰমাহ – ‘‘সচে মে ত্ৰং ইমং মণিরতনং দস্সসি, এৰাহং তে মহানুভাৰং নাগং দস্সেস্সামি, যং ত্ৰং গহেত্ৰা গামনিগমরাজধানিযো চরন্তো বহুধনং লচ্ছসী’’তি. ‘‘তেন হি দস্সেত্ৰা গণ্হাহী’’তি ৰুত্তে তং আদায বোধিসত্তং উপোসথকরণট্ঠানে ৰম্মিকমত্থকে ভোগে আভুজিত্ৰা নিপন্নং অৰিদূরে ঠিতো হত্থং পসারেত্ৰা দস্সেসি.
মহাসত্তো তং নেসাদং দিস্ৰা ‘‘অযং উপোসথস্স মে অন্তরাযং করেয্যাতি নাগভৰনং নেত্ৰা মহাসম্পত্তিযং পতিট্ঠাপিতোপি ন ইচ্ছি. ততো অপক্কমিত্ৰা সযং গন্তুকামো মযা দীযমানম্পি মণিরতনং গণ্হিতুং ন ইচ্ছি. ইদানি পন অহিগুণ্ডিকং গহেত্ৰা আগচ্ছতি. সচাহং ইমস্স মিত্তদুব্ভিনো কুজ্ঝেয্যং, সীলং মে খণ্ডং ভৰিস্সতি. মযা খো পন পঠমংযেৰ চতুরঙ্গসমন্নাগতো উপোসথো অধিট্ঠিতো, সো যথাধিট্ঠিতোৰ হোতু. অলম্পাযনো মং ছিন্দতু ৰা মা ৰা, নেৰস্স কুজ্ঝিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা অক্খীনি নিম্মীলেত্ৰা অধিট্ঠানপারমিং পুরেচারিকং কত্ৰা ভোগন্তরে সীসং পক্খিপিত্ৰা নিচ্চলোৰ হুত্ৰা নিপজ্জি. নেসাদব্রাহ্মণোপি ‘‘ভো অলম্পাযন, ইমং নাগং গণ্হ, মণিং মে দেহী’’তি আহ. অলম্পাযনো নাগং দিস্ৰা তুট্ঠো মণিং কিস্মিঞ্চি অগণেত্ৰা ‘‘গণ্হ, ব্রাহ্মণা’’তি হত্থে খিপি. সো তস্স হত্থতো ভস্সিত্ৰা পথৰিযং পতিতমত্তোৰ পথৰিং পৰিসিত্ৰা নাগভৰনমেৰ গতো. নেসাদব্রাহ্মণো মণিরতনতো ভূরিদত্তেন সদ্ধিং মিত্তভাৰতো চ পরিহাযিত্ৰা নিপ্পচ্চযোৰ পক্কন্তো.
১৫. অলম্পাযনোপি মহানুভাৰেহি ওসধেহি অত্তনো সরীরং মক্খেত্ৰা থোকং খাদিত্ৰা খেল়ং অত্তনো কাযস্মিং পরিভাৰেত্ৰা দিব্বমন্তং জপ্পন্তো বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা নঙ্গুট্ঠে গহেত্ৰা আকড্ঢিত্ৰা সীসে দল়্হং গণ্হন্তো মুখমস্স ৰিৰরিত্ৰা ওসধং খাদিত্ৰা মুখে সহখেল়ং ওসিঞ্চি. সুচিজাতিকো মহাসত্তো সীলভেদভযেন অকুজ্ঝিত্ৰা অক্খীনি ন উম্মীলেসি. অথ নং ওসধমন্তবলেন নঙ্গুট্ঠে গহেত্ৰা হেট্ঠা সীসং কত্ৰা সঞ্চালেত্ৰা গহিতগোচরং ছড্ডাপেত্ৰা ভূমিযং দীঘসো নিপজ্জাপেত্ৰা মসূরকং মদ্দন্তো ৰিয হত্থেহি পরিমদ্দি. অট্ঠীনি চুণ্ণিযমানানি ৰিয অহেসুং.
পুন নঙ্গুট্ঠে গহেত্ৰা দুস্সং পোথেন্তো ৰিয পোথেসি. মহাসত্তো এৰরূপং দুক্খং অনুভোন্তোপি নেৰ কুজ্ঝিত্থ. অঞ্ঞদত্থু অত্তনো সীলমেৰ আৰজ্জেসি. ইতি সো মহাসত্তং দুব্বলং কত্ৰা ৰল্লীহি পেল়ং সজ্জেত্ৰা মহাসত্তং তত্থ পক্খিপি. সরীরং পনস্স মহন্তং তত্থ ন পৰিসতি. অথ নং পণ্হিযা কোট্টেন্তো পৰেসেত্ৰা পেল়ং আদায একং গামং গন্ত্ৰা গামমজ্ঝে ওতারেত্ৰা ‘‘নাগস্স নচ্চং দট্ঠুকামা আগচ্ছন্তূ’’তি সদ্দমকাসি. সকলগামৰাসিনো সন্নিপতিংসু. তস্মিং খণে অলম্পাযনো ‘‘নিক্খম মহানাগা’’তি আহ. মহাসত্তো চিন্তেসি – ‘‘অজ্জ মযা পরিসং তোসেন্তেন কীল়িতুং ৰট্টতি, এৰং অলম্পাযনো বহুধনং লভিত্ৰা তুট্ঠো মং ৰিস্সজ্জেস্সতি, যং যং এস মং কারেতি, তং তং করিস্সামী’’তি.
অথ নং সো পেল়তো নিক্খমন্তং ‘‘মহা হোহী’’তি আহ, সো মহা অহোসি. ‘‘খুদ্দকো ৰট্টো ৰিফণো একফণো দ্ৰিফণো যাৰ সহস্সফণো উচ্চো নীচো দিস্সমানকাযো অদিস্সমানকাযো দিস্সমানউপড্ঢকাযো নীলো পীতো লোহিতো ওদাতো মঞ্জিট্ঠো হোহি, ধূমং ৰিস্সজ্জেহি, জালসিখং উদকঞ্চ ৰিস্সজ্জেহী’’তি ৰুত্তে তেন ৰুত্তং তং তং আকারং নিম্মিনিত্ৰা নচ্চং দস্সেসি. তং দিস্ৰা মনুস্সা অচ্ছরিযব্ভুতচিত্তজাতা বহুং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণৰত্থালঙ্কারাদিং অদংসু. ইতি তস্মিং গামে সতসহস্সমত্তং লভি. সো কিঞ্চাপি মহাসত্তং গণ্হন্তো ‘‘সহস্সং লভিত্ৰা তং ৰিস্সজ্জেস্সামী’’তি আহ. তং পন ধনং লভিত্ৰা ‘‘গামকেপি তাৰ মযা এত্তকং ধনং লদ্ধং, নগরে কির বহুধনং লভিস্সামী’’তি ধনলোভেন ন মুঞ্চি.
সো তস্মিং গামে কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৰা রতনমযং পেল়ং কারেত্ৰা তত্থ মহাসত্তং পক্খিপিত্ৰা সুখযানকং আরুয্হ মহন্তেন পরিৰারেন গামনিগমরাজধানীসু তং কীল়াপেত্ৰা বারাণসিং পাপুণি, নাগরাজস্স মধুলাজং দেতি, অবদ্ধসত্তুঞ্চ দেতি. সো গোচরং ন গণ্হি অৰিস্সজ্জনভযেন. গোচরং অগণ্হন্তম্পি চ নং চত্তারো নগরদ্ৰারে আদিং কত্ৰা তত্থ তত্থ মাসমত্তং কীল়াপেসি. তেন ৰুত্তং ‘‘সংসিতো অকতঞ্ঞুনা’’তিআদি.
তত্থ সংসিতোতি এসো নাগো অমুকস্স নিগ্রোধরুক্খস্স সমীপে ৰম্মিকমত্থকে সযিতোতি এৰং ঠানং দস্সেত্ৰা কথিতো. অকতঞ্ঞুনাতি অত্তনা কতং উপকারং অজানন্তেন মিত্তদুব্ভিনা নেসাদব্রাহ্মণেনাতি অধিপ্পাযো. অলম্পাযনোতি অলম্পাযনৰিজ্জাপরিজপ্পনেন ‘‘অলম্পাযনো’’তি এৰং লদ্ধনামো অহিতুণ্ডিকব্রাহ্মণো. মমগ্গহীতি মং অগ্গহেসি. কীল়েতি মং তহিং তহিন্তি তত্থ তত্থ গামনিগমরাজধানীসু অত্তনো জীৰিকত্থং মং কীল়াপেতি.
১৭. তিণতোপি লহুকো মমাতি অত্তনো জীৰিতপরিচ্চাগো তিণসলাকপরিচ্চাগতোপি লহুকো হুত্ৰা মম উপট্ঠাতীতি অত্থো. পথৰীউপ্পতনং ৰিযাতি সীলৰীতিক্কমো পন চতুনহুতাধিকদ্ৰিযোজনসতসহস্সবহলায মহাপথৰিযা পরিৰত্তনং ৰিয ততোপি তং ভারিযতরং হুত্ৰা ময্হং উপট্ঠাতীতি দস্সেতি.
১৮. নিরন্তরং জাতিসতন্তি মম জাতীনং অনেকসতম্পি অনেকসতাসুপি জাতীসু নিরন্তরমেৰ সীলস্স অৰীতিক্কমনহেতু. মম জীৰিতং চজেয্যং চজিতুং সক্কোমি. নেৰ সীলং পভিন্দেয্যন্তি সীলং পন সমাদিন্নং একম্পি নেৰ ভিন্দেয্যং ন ৰিনাসেয্যং. চতুদ্দীপান হেতূতি চক্কৰত্তিরজ্জসিরিযাপি কারণাতি দস্সেতি.
১৯. ইদানি যদত্থং অত্তনো জীৰিতম্পি পরিচ্চজিত্ৰা তদা সীলমেৰ রক্খিতং, তায চ সীলরক্খায তথা অনত্থকারকেসু নেসাদঅলম্পাযনব্রাহ্মণেসু চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তং ন কতং, তং দস্সেতুং ‘‘অপি চা’’তি ওসানগাথমাহ. তং হেট্ঠা ৰুত্তত্থমেৰ.
এৰং পন মহাসত্তে অহিতুণ্ডিকহত্থগতে তস্স মাতা দুস্সুপিনং দিস্ৰা পুত্তঞ্চ তত্থ অপস্সন্তী সোকাভিভূতা অহোসি. অথস্সা জেট্ঠপুত্তো সুদস্সনো তং পৰত্তিং সুত্ৰা সুভোগং ‘‘হিমৰন্তং গন্ত্ৰা পঞ্চসু মহানদীসু সত্তসু মহাসরেসু ভূরিদত্তং উপধারেত্ৰা এহী’’তি পহিণি. কাণারিট্ঠং ‘‘দেৰলোকং গন্ত্ৰা সচে দেৰতাহি ধম্মং সোতুকামাহি ভূরিদত্তো তত্থ নীতো, ততো নং আনেহী’’তি পহিণি. সযং পন ‘‘মনুস্সলোকে গৰেসিস্সামী’’তি তাপসৰেসেন নাগভৰনতো নিক্খমি. অচ্চিমুখী নামস্স ৰেমাতিকা ভগিনী বোধিসত্তে অধিমত্তসিনেহা তং অনুবন্ধি. তং মণ্ডূকচ্ছাপিং কত্ৰা জটন্তরে পক্খিপিত্ৰা মহাসত্তস্স উপোসথকরণট্ঠানং আদিং কত্ৰা সব্বত্থ গৰেসন্তো অনুক্কমেন বারাণসিং পত্ৰা রাজদ্ৰারং অগমাসি. তদা অলম্পাযনো রাজঙ্গণে মহাজনস্স মজ্ঝে রঞ্ঞো ভূরিদত্তস্স কীল়ং দস্সেতুং পেল়ং ৰিৰরিত্ৰা ‘‘এহি মহানাগা’’তি সঞ্ঞমদাসি.
মহাসত্তো সীসং নীহরিত্ৰা ওলোকেন্তো জেট্ঠভাতিকং দিস্ৰা পেল়তো নিক্খম্ম তদভিমুখো পাযাসি. মহাজনো ভীতো পটিক্কমি. সো গন্ত্ৰা তং অভিৰাদেত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা পেল়মেৰ পাৰিসি. অলম্পাযনো ‘‘ইমিনা অযং তাপসো দট্ঠো’’তি সঞ্ঞায ‘‘মা ভাযি, মা ভাযী’’তি আহ. সুদস্সনো ‘‘অযং নাগো ময্হং কিং করিস্সতি, মযা সদিসো অহিতুণ্ডিকো নাম নত্থী’’তি তেন ৰাদপ্পটিৰাদং সমুট্ঠাপেত্ৰা ‘‘ত্ৰং ইমং নাগং গহেত্ৰা গজ্জসি, অহং তং ইমায মণ্ডূকচ্ছাপিযা ইচ্ছন্তো নাসযিস্সামী’’তি ভগিনিং পক্কোসিত্ৰা হত্থং পসারেসি. সা তস্স সদ্দং সুত্ৰা জটন্তরে নিপন্না তিক্খত্তুং মণ্ডূকৰস্সিতং ৰস্সিত্ৰা নিক্খমিত্ৰা অংসকূটে নিসীদিত্ৰা উপ্পতিত্ৰা তস্স হত্থতলে তীণি ৰিসবিন্দূনি পাতেত্ৰা পুন তস্স জটন্তরমেৰ পাৰিসি.
সুদস্সনো ৰিসবিন্দুং দস্সেত্ৰা ‘‘ইদং বিন্দুং সচে পথৰিযং পাতেস্সতি, ওসধিতিণৰনপ্পতযো সব্বে নস্সিস্সন্তি. সচে আকাসে খিপিস্সতি, সত্তৰস্সানি দেৰো ন ৰস্সিস্সতি. সচে উদকে পাতেস্সতি, যাৰতা তত্থ উদকজাতা পাণা সব্বে মরেয্যু’’ন্তি ৰত্ৰা রাজানং সদ্দহাপেতুং তযো আৰাটে খণাপেত্ৰা একং নানাভেসজ্জানং পূরেসি, দুতিযং গোমযস্স, ততিযং দিব্বোসধানঞ্চেৰ পূরেত্ৰা মজ্ঝে আৰাটে ৰিসবিন্দুং পক্খিপি. তঙ্খণঞ্ঞেৰ ধূমাযিত্ৰা জালা উট্ঠহি. সা গন্ত্ৰা গোমযাৰাটং গণ্হি. ততোপি জালা উট্ঠায দিব্বোসধপুণ্ণং গহেত্ৰা দিব্বোসধানি ঝাপেত্ৰা নিব্বাযি. অলম্পাযনং তত্থ আৰাটস্স অৰিদূরে ঠিতং উসুমা ফরিত্ৰা সরীরচ্ছৰিং উপ্পাটেত্ৰা গতা. সেতকুট্ঠী অহোসি. সো ভযতজ্জিতো ‘‘নাগরাজানং ৰিস্সজ্জেমী’’তি তিক্খত্তুং ৰাচং নিচ্ছারেসি. তং সুত্ৰা বোধিসত্তো রতনপেল়ায নিক্খমিত্ৰা সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতং অত্তভাৰং মাপেত্ৰা দেৰলীল়ায ঠিতো. সুদস্সনো চ অচ্চিমুখী চ তথেৰ অট্ঠংসু.
ততো সুদস্সনো অত্তনো ভাগিনেয্যভাৰং রঞ্ঞো আরোচেসি. তং সুত্ৰা রাজা তে আলিঙ্গিত্ৰা সীসে চুম্বিত্ৰা অন্তেপুরং নেত্ৰা মহন্তং সক্কারসম্মানং কত্ৰা ভূরিদত্তেন সদ্ধিং পটিসন্থারং করোন্তো ‘‘তাত, এৰং মহানুভাৰং তং অলম্পাযনো কথং গণ্হী’’তি পুচ্ছি. সো সব্বং ৰিত্থারেন কথেত্ৰা ‘‘মহারাজ, রঞ্ঞা নাম ইমিনা নিযামেন রজ্জং কারেতুং ৰট্টতী’’তি মাতুলস্স ধম্মং দেসেসি. অথ সুদস্সনো ‘‘মাতুল, মম মাতা ভূরিদত্তং অপস্সন্তী কিলমতি, ন সক্কা অম্হেহি ইধ পপঞ্চং কাতু’’ন্তি মাতুলং আপুচ্ছিত্ৰা ভূরিদত্তঅচ্চিমুখীহি সদ্ধিং নাগভৰনমেৰ গতো.
অথ তত্থ মহাপুরিসো গিলানসেয্যায নিপন্নো গিলানপুচ্ছনত্থং আগতায মহতিযা নাগপরিসায ৰেদে চ যঞ্ঞে চ ব্রাহ্মণে চ সম্ভাৰেত্ৰা কাণারিট্ঠে কথেন্তে তং ৰাদং ভিন্দিত্ৰা নানানযেহি ধম্মং দেসেত্ৰা সীলসম্পদায দিট্ঠিসম্পদায চ পতিট্ঠাপেত্ৰা যাৰজীৰং সীলানি রক্খিত্ৰা উপোসথকম্মং কত্ৰা আযুপরিযোসানে সগ্গপুরং পূরেসি.
তদা মাতাপিতরো মহারাজকুলানি অহেসুং. নেসাদব্রাহ্মণো দেৰদত্তো, সোমদত্তো আনন্দো, অচ্চিমুখী উপ্পলৰণ্ণা, সুদস্সনো সারিপুত্তো, সুভোগো মহামোগ্গল্লানো, কাণারিট্ঠো সুনক্খত্তো, ভূরিদত্তো লোকনাথো.
তস্স ইধাপি সেসপারমিযো হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ নিদ্ধারেতব্বা. ইধাপি যোজনসতিকে অত্তনো নাগভৰনট্ঠানে সোল়সহি নাগকঞ্ঞাসহস্সেহি চিত্তরূপং ৰিয পরিচারিযমানো দেৰলোকসম্পত্তিসদিসে নাগলোকিস্সরিযে ঠিতোপি ইস্সরিযমদং অকত্ৰা অন্ৰদ্ধমাসং মাতাপিতুউপট্ঠানং, কুলে জেট্ঠাপচাযনং, সকলায নাগপরিসায চাতুমহারাজিকপরিসায তাৰতিংসপরিসায চ সমুট্ঠিতপঞ্হানং তংতংপরিসমজ্ঝে কুমুদনালকলাপং ৰিয সুনিসিতসত্থেন অত্তনো পঞ্ঞাসত্থেন তাৰদেৰ পচ্ছিন্দিত্ৰা তেসং চিত্তানুকূলধম্মদেসনা, ৰুত্তপ্পকারং ভোগসম্পত্তিং পহায অত্তনো সরীরজীৰিতনিরপেক্খং চতুরঙ্গসমন্নাগতং উপোসথাধিট্ঠানং, তত্থ চ পটিঞ্ঞায ৰিসংৰাদনভযেন অহিতুণ্ডিকহত্থগমনং, তস্মিঞ্চ মুখে ৰিসমিস্সখেল়পাতনং নঙ্গুট্ঠে গহেত্ৰা আৰিঞ্ছনং কড্ঢনং ভূমিযং ঘংসনং মদ্দনং পোথনন্তি এৰমাদিং নানপ্পকারৰিপ্পকারং করোন্তেপি এৰরূপং মহাদুক্খং অনুভৰতোপি কুজ্ঝিত্ৰা ওলোকনমত্তেন তং ছারিকং কাতুং সমত্থস্সাপি সীলপারমিং আৰজ্জিত্ৰা সীলখণ্ডনভযেন ঈসকম্পি চিত্তস্স ৰিকারাভাৰো, ধনং লভাপেমীতি ৰা তস্স চিত্তানুৰত্তনং, সুভোগেন পুনানীতস্স অকতঞ্ঞুনো মিত্তদুব্ভিস্স নেসাদব্রাহ্মণস্স সীলং অনধিট্ঠহিত্ৰাপি অকুজ্ঝনং, কাণারিট্ঠেন কথিতং মিচ্ছাৰাদং ভিন্দিত্ৰা অনেকপরিযাযেন ধম্মং ভাসিত্ৰা নাগপরিসায সীলেসু সম্মাদিট্ঠিযঞ্চ পতিট্ঠাপনন্তি এৰমাদযো বোধিসত্তস্স গুণানুভাৰা ৰিভাৰেতব্বা. তেনেতং ৰুচ্চতি – ‘‘এৰং অচ্ছরিযা হেতে…পে… ধম্মস্স অনুধম্মতো’’তি.
ভূরিদত্তচরিযাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.