৮. সিৰিরাজচরিযাৰণ্ণনা

৫১. অট্ঠমে অরিট্ঠসৰ্হযে নগরেতি অরিট্ঠপুরনামকে নগরে. সিৰি নামাসি খত্তিযোতি সিৰীতি গোত্ততো এৰংনামকো রাজা অহোসি.

অতীতে কির সিৰিরট্ঠে অরিট্ঠপুরনগরে সিৰিরাজে রজ্জং কারেন্তে মহাসত্তো তস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি. ‘‘সিৰিকুমারো’’তিস্স নামমকংসু. সো ৰযপ্পত্তো তক্কসিলং গন্ত্ৰা উগ্গহিতসিপ্পো আগন্ত্ৰা পিতু সিপ্পং দস্সেত্ৰা উপরজ্জং লভিত্ৰা অপরভাগে পিতু অচ্চযেন রাজা হুত্ৰা অগতিগমনং পহায দস রাজধম্মে অকোপেত্ৰা রজ্জং কারেন্তো নগরস্স চতূসু দ্ৰারেসু নগরমজ্ঝে নিৰেসনদ্ৰারেতি ছ দানসালাযো কারেত্ৰা দেৰসিকং ছসতসহস্সপরিচ্চাগেন মহাদানং পৰত্তেসি. অট্ঠমীচাতুদ্দসীপন্নরসীসু সযং দানসালং গন্ত্ৰা দানগ্গং ওলোকেতি.

সো একদা পুণ্ণমদিৰসে পাতোৰ সমুস্সিতসেতচ্ছত্তে রাজপল্লঙ্কে নিসিন্নো অত্তনা দিন্নদানং আৰজ্জেন্তো বাহিরৰত্থুং অত্তনা অদিন্নং নাম অদিস্ৰা ‘‘ন মে বাহিরকদানং তথা চিত্তং তোসেতি, যথা অজ্ঝত্তিকদানং, অহো ৰত মম দানসালং গতকালে কোচি যাচকো বাহিরৰত্থুং অযাচিত্ৰা অজ্ঝত্তিকমেৰ যাচেয্য, সচে হি মে কোচি সরীরে মংসং ৰা লোহিতং ৰা সীসং ৰা হদযমংসং ৰা অক্খীনি ৰা উপড্ঢসরীরং ৰা সকলমেৰ ৰা অত্তভাৰং দাসভাৰেন যাচেয্য, তংতদেৰস্স অধিপ্পাযং পূরেন্তো দাতুং সক্কোমী’’তি চিন্তেসি. পাল়িযং পন অক্খীনং এৰ ৰসেন আগতা. তেন ৰুত্তং –

‘‘নিসজ্জ পাসাদৰরে, এৰং চিন্তেসহং তদা’’.

৫২. ‘‘যংকিঞ্চি মানুসং দানং, অদিন্নং মে ন ৰিজ্জতি;

যোপি যাচেয্য মং চক্খুং, দদেয্যং অৰিকম্পিতো’’তি.

তত্থ মানুসং দানন্তি পকতিমনুস্সেহি দাতব্বদানং অন্নপানাদি. এৰং পন মহাসত্তস্স উল়ারে দানজ্ঝাসযে উপ্পন্নে সক্কস্স পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হাকারং দস্সেসি. সো তস্স কারণং আৰজ্জেন্তো বোধিসত্তস্স অজ্ঝাসযং দিস্ৰা ‘‘সিৰিরাজা অজ্জ সম্পত্তযাচকা চক্খূনি চে যাচন্তি, চক্খূনি উপ্পাটেত্ৰা নেসং দস্সামীতি চিন্তেসী’’তি সক্কো দেৰপরিসায ৰত্ৰা ‘‘সো সক্খিস্সতি নু খো তং দাতুং, উদাহু নোতি ৰীমংসিস্সামি তাৰ ন’’ন্তি বোধিসত্তে সোল়সহি গন্ধোদকঘটেহি ন্হত্ৰা সব্বালঙ্কারেহি পটিমণ্ডিতে অলঙ্কতহত্থিক্খন্ধৰরগতে দানগ্গং গচ্ছন্তে জরাজিণ্ণো অন্ধব্রাহ্মণো ৰিয হুত্ৰা তস্স চক্খুপথে একস্মিং উন্নতপ্পদেসে উভো হত্থে পসারেত্ৰা রাজানং জযাপেত্ৰা ঠিতো বোধিসত্তেন তদভিমুখং ৰারণং পেসেত্ৰা ‘‘ব্রাহ্মণ, কিং ইচ্ছসী’’তি পুচ্ছিতো ‘‘তৰ দানজ্ঝাসযং নিস্সায সমুগ্গতেন কিত্তিঘোসেন সকললোকসন্নিৰাসো নিরন্তরং ফুটো, অহঞ্চ অন্ধো, তস্মা তং যাচামী’’তি উপচারৰসেন একং চক্খুং যাচি. তেন ৰুত্তং –

৫৩. ‘‘মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, সক্কো দেৰানমিস্সরো;

নিসিন্নো দেৰপরিসায, ইদং ৰচনমব্রৰি.

৫৪. ‘‘নিসজ্জ পাসাদৰরে, সিৰিরাজা মহিদ্ধিকো;

চিন্তেন্তো ৰিৰিধং দানং, অদেয্যং সো ন পস্সতি.

৫৫. ‘‘তথং নু ৰিতথং নেতং, হন্দ ৰীমংসযামি তং;

মুহুত্তং আগমেয্যাথ, যাৰ জানামি তং মনং.

৫৬. ‘‘পৰেধমানো পলিতসিরো, ৰলিগত্তো জরাতুরো;

অন্ধৰণ্ণোৰ হুত্ৰান, রাজানং উপসঙ্কমি.

৫৭. ‘‘সো তদা পগ্গহেত্ৰান, ৰামং দক্খিণবাহু চ;

সিরস্মিং অঞ্জলিং কত্ৰা, ইদং ৰচনমব্রৰি.

৫৮. ‘‘‘যাচামি তং মহারাজ, ধম্মিক রট্ঠৰড্ঢন;

তৰ দানরতা কিত্তি, উগ্গতা দেৰমানুসে.

৫৯. ‘‘‘উভোপি নেত্তা নযনা, অন্ধা উপহতা মম;

একং মে নযনং দেহি, ত্ৰম্পি একেন যাপযা’’’তি.

তত্থ চিন্তেন্তো ৰিৰিধং দানন্তি অত্তনা দিন্নং ৰিৰিধং দানং চিন্তেন্তো, আৰজ্জেন্তো দানং ৰা অত্তনা দিন্নং ৰিৰিধং বাহিরং দেয্যধম্মং চিন্তেন্তো. অদেয্যং সো ন পস্সতীতি বাহিরং ৰিয অজ্ঝত্তিকৰত্থুম্পি অদেয্যং দাতুং অসক্কুণেয্যং ন পস্সতি, ‘‘চক্খূনিপি উপ্পাটেত্ৰা দস্সামী’’তি চিন্তেসীতি অধিপ্পাযো. তথং নু ৰিতথং নেতন্তি এতং অজ্ঝত্তিকৰত্থুনোপি অদেয্যস্স অদস্সনং দেয্যভাৰেনেৰ দস্সনং চিন্তনং সচ্চং নু খো, উদাহু, অসচ্চন্তি অত্থো. সো তদা পগ্গহেত্ৰান, ৰামং দক্খিণবাহু চাতি ৰামবাহুং দক্খিণবাহুঞ্চ তদা পগ্গহেত্ৰা, উভো বাহূ উক্খিপিত্ৰাতি অত্থো. রট্ঠৰড্ঢনাতি রট্ঠৰড্ঢীকর. ত্ৰম্পি একেন যাপযাতি একেন চক্খুনা সমৰিসমং পস্সন্তো সকং অত্তভাৰং ত্ৰং যাপেহি, অহম্পি ভৰতো লদ্ধেন একেন যাপেমীতি দস্সেতি.

তং সুত্ৰা মহাসত্তো তুট্ঠমানসো ‘‘ইদানেৰাহং পাসাদে নিসিন্নো এৰং চিন্তেত্ৰা আগতো, অযঞ্চ মে চিত্তং ঞত্ৰা ৰিয চক্খুং যাচতি, অহো ৰত মে লাভা, অজ্জ মে মনোরথো মত্থকং পাপুণিস্সতি, অদিন্নপুব্বং ৰত দানং দস্সামী’’তি উস্সাহজাতো অহোসি. তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –

৬০. ‘‘তস্সাহং ৰচনং সুত্ৰা, হট্ঠো সংৰিগ্গমানসো;

কতঞ্জলী ৰেদজাতো, ইদং ৰচনমব্রৰিং.

৬১. ‘‘‘ইদানাহং চিন্তযিত্ৰান, পাসাদতো ইধাগতো;

ত্ৰং মম চিত্তমঞ্ঞায, নেত্তং যাচিতুমাগতো.

৬২. ‘‘‘অহো মে মানসং সিদ্ধং, সঙ্কপ্পো পরিপূরিতো;

অদিন্নপুব্বং দানৰরং, অজ্জ দস্সামি যাচকে’’’তি.

তত্থ তস্সাতি তস্স ব্রাহ্মণরূপধরস্স সক্কস্স. হট্ঠোতি তুট্ঠো. সংৰিগ্গমানসোতি মম চিত্তং জানিত্ৰা ৰিয ইমিনা ব্রাহ্মণেন চক্খু যাচিতং, এত্তকং কালং এৰং অচিন্তেত্ৰা পমজ্জিতো ৰতম্হীতি সংৰিগ্গচিত্তো. ৰেদজাতোতি জাতপীতিপামোজ্জো. অব্রৰিন্তি অভাসিং. মানসন্তি মনসি ভৰং মানসং, দানজ্ঝাসযো, ‘‘চক্খুং দস্সামী’’তি উপ্পন্নদানজ্ঝাসযোতি অত্থো. সঙ্কপ্পোতি মনোরথো. পরিপূরিতোতি পরিপুণ্ণো.

অথ বোধিসত্তো চিন্তেসি – ‘‘অযং ব্রাহ্মণো মম চিত্তাচারং ঞত্ৰা ৰিয দুচ্চজম্পি চক্খুং মং যাচতি, সিযা নু খো কাযচি দেৰতায অনুসিট্ঠো ভৰিস্সতি, পুচ্ছিস্সামি তাৰ ন’’ন্তি চিন্তেত্ৰা তং ব্রাহ্মণং পুচ্ছি. তেনাহ ভগৰা জাতকদেসনাযং –

‘‘কেনানুসিট্ঠো ইধমাগতোসি, ৰনিব্বক চক্খুপথানি যাচিতুং;

সুদুচ্চজং যাচসি উত্তমঙ্গং, যমাহু নেত্তং পুরিসেন দুচ্চজ’’ন্তি.(জা. ১.১৫.৫৩);

তং সুত্ৰা ব্রাহ্মণরূপধরো সক্কো আহ –

‘‘যমাহু দেৰেসু সুজম্পতীতি, মঘৰাতি নং আহু মনুস্সলোকে;

তেনানুসিট্ঠো ইধমাগতোস্মি, ৰনিব্বকো চক্খুপথানি যাচিতুং.

‘‘ৰনিব্বতো ময্হং ৰনিং অনুত্তরং, দদাহি তে চক্খুপথানি যাচিতো;

দদাহি মে চক্খুপথং অনুত্তরং, যমাহু নেত্তং পুরিসেন দুচ্চজ’’ন্তি. (জা. ১.১৫.৫৪-৫৫);

মহাসত্তো আহ –

‘‘যেন অত্থেন আগচ্ছি, যমত্থমভিপত্থযং;

তে তে ইজ্ঝন্তু সঙ্কপ্পা, লভ চক্খূনি ব্রাহ্মণ.

‘‘একং তে যাচমানস্স, উভযানি দদামহং;

স চক্খুমা গচ্ছ জনস্স পেক্খতো,

যদিচ্ছসে ত্ৰং তদ তে সমিজ্ঝতূ’’তি. (জা. ১.১৫.৫৬-৫৭);

তত্থ ৰনিব্বকাতি তং আলপতি. চক্খুপথানীতি দস্সনস্স পথভাৰতো চক্খূনমেৰেতং নামং. যমাহূতি যং লোকে ‘‘দুচ্চজ’’ন্তি কথেন্তি. ৰনিব্বতোতি যাচন্তস্স. ৰনিন্তি যাচনং. তে তেতি তে তৰ তস্স অন্ধস্স সঙ্কপ্পা. স চক্খুমাতি সো ত্ৰং মম চক্খূহি চক্খুমা হুত্ৰা. তদ তে সমিজ্ঝতূতি যং ত্ৰং মম সন্তিকা ইচ্ছসি, তং তে সমিজ্ঝতূতি.

রাজা এত্তকং কথেত্ৰা ‘‘অযং ব্রাহ্মণো সক্কেন অনুসিট্ঠো ইধাগতোস্মীতি ভণতি, নূন ইমস্স ইমিনা উপাযেন চক্খু সম্পজ্জিস্সতী’’তি ঞত্ৰা ‘‘ইধেৰ মযা চক্খূনি উপ্পাটেত্ৰা দাতুং অসারুপ্প’’ন্তি চিন্তেত্ৰা ব্রাহ্মণং আদায অন্তেপুরং গন্ত্ৰা রাজাসনে নিসীদিত্ৰা সিৰকং নাম ৰেজ্জং পক্কোসাপেসি. অথ ‘‘অম্হাকং কির রাজা অক্খীনি উপ্পাটেত্ৰা ব্রাহ্মণস্স দাতুকামো’’তি সকলনগরে এককোলাহলং অহোসি. অথ নং রঞ্ঞো ঞাতিসেনাপতিআদযো রাজৰল্লভা অমচ্চা পারিসজ্জা নাগরা ওরোধা চ সব্বে সন্নিপতিত্ৰা নানাউপাযেহি নিৰারেসুং. রাজাপি নে অনুৰারেসি তেনাহ –

‘‘মা নো দেৰ অদা চক্খুং, মা নো সব্বে পরাকরি;

ধনং দেহি মহারাজ, মুত্তা ৰেল়ুরিযা বহূ.

‘‘যুত্তে দেৰ রথে দেহি, আজানীযে চলঙ্কতে;

নাগে দেহি মহারাজ, হেমকপ্পনৰাসসে.

‘‘যথা তং সিৰযো সব্বে, সযোগ্গা সরথা সদা;

সমন্তা পরিকিরেয্যুং, এৰং দেহি রথেসভা’’তি. (জা. ১.১৫.৫৮-৬০);

অথ রাজা তিস্সো গাথা অভাসি –

‘‘যো ৰে দস্সন্তি ৰত্ৰান, অদানে কুরুতে মনো;

ভূম্যং সো পতিতং পাসং, গীৰাযং পটিমুঞ্চতি.

‘‘যো ৰে দস্সন্তি ৰত্ৰান, অদানে কুরুতে মনো;

পাপা পাপতরো হোতি, সম্পত্তো যমসাধনং.

‘‘যঞ্হি যাচে তঞ্হি দদে, যং ন যাচে ন তং দদে;

স্ৰাহং তমেৰ দস্সামি, যং মং যাচতি ব্রাহ্মণো’’তি. (জা. ১.১৫.৬১-৬৩);

তত্থ মা নো, দেৰাতি নোতি নিপাতমত্তং. দেৰ, মা চক্খুং অদাসি. মা নো সব্বে পরাকরীতি অম্হে সব্বে মা পরিচ্চজি. অক্খীসু হি দিন্নেসু ত্ৰং রজ্জং ন করিস্সসি, এৰং তযা মযং পরিচ্চত্তা নাম ভৰিস্সামাতি অধিপ্পাযেন এৰমাহংসু. পরিকিরেয্যুন্তি পরিৰারেয্যুং. এৰং দেহীতি যথা তং অৰিকলচক্খুং সিৰযো চিরং পরিৰারেয্যুং, এৰং দেহি ধনমেৰস্স দেহি, মা অক্খীনি, অক্খীসু হি দিন্নেসু ন তং সিৰযো পরিৰারেস্সন্তীতি দস্সেতি.

পটিমুঞ্চতীতি পটিপৰেসেতি. পাপা পাপতরো হোতীতি লামকা লামকতরো নাম হোতি. সম্পত্তো যমসাধনন্তি যমস্স আণাপৰত্তিট্ঠানং উস্সদনিরযং এস পত্তো নাম হোতি. যঞ্হি যাচেতি যং ৰত্থুং যাচকো যাচতি, দাযকোপি তদেৰ দদেয্য, ন অযাচিতং, অযঞ্চ ব্রাহ্মণো চক্খুং মং যাচতি, ন মুত্তাদিকং ধনং, তং দস্সামীতি ৰদতি.

অথ নং ‘‘আযুআদীসু কিং পত্থেত্ৰা চক্খূনি দেসি দেৰা’’তি পুচ্ছিংসু. মহাপুরিসো ‘‘নাহং দিট্ঠধম্মিকং সম্পরাযিকং ৰা সম্পত্তিং পত্থেত্ৰা দেমি, অপি চ বোধিসত্তানং আচিণ্ণসমাচিণ্ণো পোরাণকমগ্গো এস, যদিদং দানপারমিপূরণং নামা’’তি আহ. তেন ৰুত্তং –

‘‘আযুং নু ৰণ্ণং নু সুখং বলং নু, কিং পত্থযানো নু জনিন্দ দেসি;

কথঞ্হি রাজা সিৰিনং অনুত্তরো, চক্খূনি দজ্জা পরলোকহেতু.

‘‘ন ৰাহমেতং যসসা দদামি, ন পুত্তমিচ্ছে ন ধনং ন রট্ঠং;

সতঞ্চ ধম্মো চরিতো পুরাণো, ইচ্চেৰ দানে রমতে মনো মমা’’তি. (জা. ১.১৫.৬৪-৬৫);

তত্থ পরলোকহেতূতি, মহারাজ, কথং নাম তুম্হাদিসো পণ্ডিতপুরিসো সক্কসম্পত্তিসদিসং সন্দিট্ঠিকং ইস্সরিযং পহায পরলোকহেতু চক্খূনি দদেয্যাতি.

ন ৰাহন্তি ন ৰে অহং. যসসাতি দিব্বস্স ৰা মানুসস্স ৰা ইস্সরিযস্স কারণা, অপিচ সতং বোধিসত্তানং ধম্মো বুদ্ধকারকো চরিতো আচরিতো আচিণ্ণো পুরাতনো ইচ্চেৰ ইমিনা কারণেন দানেযেৰ ঈদিসো মম মনো নিরতোতি.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা রাজা অমচ্চে সঞ্ঞাপেত্ৰা সিৰকং ৰেজ্জং আণাপেসি – ‘‘এহি, সিৰক, মম উভোপি অক্খীনি ইমস্স ব্রাহ্মণস্স দাতুং সীঘং উপ্পাটেত্ৰা হত্থে পতিট্ঠপেহী’’তি. তেন ৰুত্তং –

৬৩. ‘‘এহি সিৰক উট্ঠেহি, মা দন্ধযি মা পৰেধযি;

উভোপি নযনং দেহি, উপ্পাটেত্ৰা ৰনিব্বকে.

৬৪. ‘‘ততো সো চোদিতো ময্হং, সিৰকো ৰচনংকরো;

উদ্ধরিত্ৰান পাদাসি, তালমিঞ্জংৰ যাচকে’’তি.

তত্থ উট্ঠেহীতি উট্ঠানৰীরিযং করোহি. ইমস্মিং মম চক্খুদানে সহাযকিচ্চং করোহীতি দস্সেতি. মা দন্তযীতি মা চিরাযি. অযঞ্হি অতিদুল্লভো চিরকালং পত্থিতো মযা উত্তমো দানক্খণো পটিলদ্ধো, সো মা ৰিরজ্ঝীতি অধিপ্পাযো. মা পৰেধযীতি ‘‘অম্হাকং রঞ্ঞো চক্খূনি উপ্পাটেমী’’তি চিত্তুত্রাসৰসেন মা ৰেধযি সরীরকম্পং মা আপজ্জি. উভোপি নযনন্তি উভোপি নযনে. ৰনিব্বকেতি যাচকস্স ময্হন্তি মযা. উদ্ধরিত্ৰান পাদাসীতি সো ৰেজ্জো রঞ্ঞো অক্খিকূপতো উভোপি অক্খীনি উপ্পাটেত্ৰা রঞ্ঞো হত্থে অদাসি.

দেন্তো চ ন সত্থকেন উদ্ধরিত্ৰা অদাসি. সো হি চিন্তেসি – ‘‘অযুত্তং মাদিসস্স সুসিক্খিতৰেজ্জস্স রঞ্ঞো অক্খীসু সত্থপাতন’’ন্তি ভেসজ্জানি ঘংসেত্ৰা ভেসজ্জচুণ্ণেন নীলুপ্পলং পরিভাৰেত্ৰা দক্খিণক্খিং উপসিঙ্ঘাপেসি, অক্খি পরিৰত্তি, দুক্খা ৰেদনা উপ্পজ্জি. সো পরিভাৰেত্ৰা পুনপি উপসিঙ্ঘাপেসি, অক্খি অক্খিকূপতো মুচ্চি, বলৰতরা ৰেদনা উদপাদি, ততিযৰারে খরতরং পরিভাৰেত্ৰা উপনামেসি, অক্খি ওসধবলেন পরিব্ভমিত্ৰা অক্খিকূপতো নিক্খমিত্ৰা ন্হারুসুত্তকেন ওলম্বমানং অট্ঠাসি, অধিমত্তা ৰেদনা উদপাদি, লোহিতং পগ্ঘরি, নিৰত্থসাটকাপি লোহিতেন তেমিংসু. ওরোধা চ অমচ্চা চ রঞ্ঞো পাদমূলে পতিত্ৰা ‘‘দেৰ, অক্খীনি মা দেহি, দেৰ, অক্খীনি মা দেহী’’তি মহাপরিদেৰং পরিদেৰিংসু.

রাজা ৰেদনং অধিৰাসেত্ৰা ‘‘তাত, মা পপঞ্চং করী’’তি আহ. সো ‘‘সাধু, দেৰা’’তি ৰামহত্থেন অক্খিং ধারেত্ৰা দক্খিণহত্থেন সত্থকং আদায অক্খিসুত্তকং ছিন্দিত্ৰা অক্খিং গহেত্ৰা মহাসত্তস্স হত্থে ঠপেসি. সো ৰামক্খিনা দক্খিণক্খিং ওলোকেত্ৰা পরিচ্চাগপীতিযা অভিভুয্যমানং দুক্খৰেদনং ৰেদেন্তো ‘‘এহি, ব্রাহ্মণা’’তি ব্রাহ্মণং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘মম ইতো চক্খুতো সতগুণেন সহস্সগুণেন সতসহস্সগুণেন সমন্তচক্খুমেৰ পিযতরং, তস্স মে ইদং অক্খিদানং পচ্চযো হোতূ’’তি ব্রাহ্মণস্স অক্খিং অদাসি. সো তং উক্খিপিত্ৰা অত্তনো অক্খিম্হি ঠপেসি, তং তস্সানুভাৰেন ৰিকসিতনীলুপ্পলং ৰিয হুত্ৰা উপট্ঠাসি. মহাসত্তো ৰামক্খিনা তস্স তং অক্খিং দিস্ৰা ‘‘অহো সুদিন্নং মযা অক্খী’’তি অন্তোসমুগ্গতায পীতিযা নিরন্তরং ফুটসরীরো হুত্ৰা অপরম্পি অদাসি. সক্কোপি তং তথেৰ কত্ৰা রাজনিৰেসনা নিক্খমিত্ৰা মহাজনস্স ওলোকেন্তস্সেৰ নগরা নিক্খমিত্ৰা দেৰলোকমেৰ গতো.

রঞ্ঞো নচিরস্সেৰ অক্খীনি আৰাটভাৰং অপ্পত্তানি কম্বলগেণ্ডুকং ৰিয উগ্গতেন মংসপিণ্ডেন পূরেত্ৰা চিত্তকম্মরূপস্স ৰিয রুহিংসু, ৰেদনা পচ্ছিজ্জি. অথ মহাসত্তো কতিপাহং পাসাদে ৰসিত্ৰা ‘‘কিং অন্ধস্স রজ্জেনাতি অমচ্চানং রজ্জং নিয্যাতেত্ৰা উয্যানং গন্ত্ৰা পব্বজিত্ৰা সমণধম্মং করিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা অমচ্চানং তমত্থং আরোচেত্ৰা ‘‘মুখধোৰনাদিদাযকো একো পুরিসো ময্হং সন্তিকে হোতু, সরীরকিচ্চট্ঠানেসুপি মে রজ্জুকং বন্ধথা’’তি ৰত্ৰা সিৰিকায গন্ত্ৰা পোক্খরণিতীরে রাজপল্লঙ্কে নিসীদি. অমচ্চাপি ৰন্দিত্ৰা পটিক্কমিংসু. বোধিসত্তোপি অত্তনো দানং আৰজ্জেসি. তস্মিং খণে সক্কস্স আসনং উণ্হাকারং দস্সেসি. সক্কো তং দিস্ৰা ‘‘মহারাজস্স ৰরং দত্ৰা চক্খুং পটিপাকতিকং করিস্সামী’’তি বোধিসত্তস্স সমীপং গন্ত্ৰা পদসদ্দমকাসি. মহাসত্তেন চ ‘‘কো এসো’’তি ৰুত্তে –

‘‘সক্কোহমস্মি দেৰিন্দো, আগতোস্মি তৰন্তিকে;

ৰরং ৰরস্সু রাজীসি, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছসী’’তি. (জা. ১.১৫.৭১) –

ৰত্ৰা তেন –

‘‘পহূতং মে ধনং সক্ক, বলং কোসো চনপ্পকো;

অন্ধস্স মে সতো দানি, মরণঞ্ঞেৰ রুচ্চতী’’তি. (জা. ১.১৫.৭২) –

ৰুত্তে অথ নং সক্কো আহ – ‘‘সিৰিরাজ, কিং পন ত্ৰং মরিতুকামো হুত্ৰা মরণং রোচেসি, উদাহু অন্ধভাৰেনা’’তি. অন্ধভাৰেন, দেৰাতি. ‘‘মহারাজ, দানং নাম ন কেৰলং সম্পরাযত্থমেৰ দিয্যতি, দিট্ঠধম্মত্থাযপি পচ্চযো হোতি, তস্মা তৰ দানপুঞ্ঞমেৰ নিস্সায সচ্চকিরিযং করোহি, তস্স বলেনেৰ তে চক্খু উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি মযা মহাদানং সুদিন্ন’’ন্তি ৰত্ৰা সচ্চকিরিযং করোন্তো –

‘‘যে মং যাচিতুমাযন্তি, নানাগোত্তা ৰনিব্বকা;

যোপি মং যাচতে তত্থ, সোপি মে মনসো পিযো;

এতেন সচ্চৰজ্জেন, চক্খু মে উপপজ্জথা’’তি. (জা. ১.১৫.৭৪) –

আহ.

তত্থ যে মন্তি যে মং যাচিতুমাগচ্ছন্তি, তেসুপি আগতেসু যো ইমং নাম দেহীতি ৰাচং নিচ্ছারেন্তো মং যাচতে, সোপি মে মনসো পিযো. এতেনাতি সচে ময্হং সব্বেপি যাচকা পিযা, সচ্চমেৰেতং মযা ৰুত্তং, এতেন মে সচ্চৰচনেন একং চক্খু উপপজ্জথ উপ্পজ্জতূতি.

অথস্স ৰচনসমনন্তরমেৰ পঠমং চক্খু উদপাদি. ততো দুতিযস্স উপ্পজ্জনত্থায –

‘‘যং মং সো যাচিতুং আগা, দেহি চক্খুন্তি ব্রাহ্মণো;

তস্স চক্খূনি পাদাসিং, ব্রাহ্মণস্স ৰনিব্বতো.

‘‘ভিয্যো মং আৰিসী পীতি, সোমনস্সঞ্চনপ্পকং;

এতেন সচ্চৰজ্জেন, দুতিযং মে উপপজ্জথা’’তি. (জা. ১.১৫.৭৫-৭৬) –

আহ.

তত্থ যং মন্তি যো মং. সোতি সো চক্খুযাচকো ব্রাহ্মণো. আগাতি আগতো. ৰনিব্বতোতি যাচন্তস্স. মং আৰিসীতি ব্রাহ্মণস্স চক্খূনি দত্ৰা অন্ধকালেপি তথারূপং ৰেদনং অগণেত্ৰা ‘‘অহো সুদিন্নং মে দান’’ন্তি পচ্চৰেক্খন্তং মং ভিয্যো অতিরেকতরা পীতি আৰিসি. সোমনস্সঞ্চনপ্পকন্তি অপরিমাণং সোমনস্সং উপ্পজ্জি. এতেনাতি সচে তদা মম অনপ্পকং পীতিসোমনস্সং উপ্পন্নং, সচ্চমেৰেতং মযা ৰুত্তং, এতেন মে সচ্চৰচনেন দুতিযম্পি চক্খু উপপজ্জতূতি.

তংখণঞ্ঞেৰ দুতিযম্পি চক্খু উদপাদি. তানি পনস্স চক্খূনি নেৰ পাকতিকানি, ন দিব্বানি. সক্কব্রাহ্মণস্স হি দিন্নং চক্খুং পুন পাকতিকং কাতুং ন সক্কা, উপহতচক্খুনো চ দিব্বচক্খু নাম নুপ্পজ্জতি, ৰুত্তনযেন পনস্স আদিমজ্ঝপরিযোসানেসু অৰিপরীতং অত্তনো দানপীতিং উপাদায পীতিফরণৰসেন নিব্বত্তানি ‘‘সচ্চপারমিতাচক্খূনী’’তি ৰুত্তানি. তেন ৰুত্তং –

৬৫. ‘‘দদমানস্স দেন্তস্স, দিন্নদানস্স মে সতো;

চিত্তস্স অঞ্ঞথা নত্থি, বোধিযাযেৰ কারণা’’তি.

তত্থ দদমানস্সাতি চক্খূনি দাতুং ৰেজ্জেন উপ্পাটেন্তস্স. দেন্তস্সাতি উপ্পাটিতানি তানি সক্কব্রাহ্মণস্স হত্থে ঠপেন্তস্স. দিন্নদানস্সাতি চক্খুদানং দিন্নৰতো. চিত্তস্স অঞ্ঞথাতি দানজ্ঝাসযস্স অঞ্ঞথাভাৰো. বোধিযাযেৰ কারণাতি তঞ্চ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্সেৰ হেতূতি অত্থো.

৬৬. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স সুদুল্লভতায এৰং সুদুক্করং মযা কতন্তি ন চক্খূনং ন অত্তভাৰস্সপি অপ্পিযতাযাতি দস্সেন্তো ‘‘ন মে দেস্সা’’তি ওসানগাথমাহ. তত্থ অত্তা ন মে ন দেস্সিযোতি পঠমো ন-কারো নিপাতমত্তো. অত্তা ন মে কুজ্ঝিতব্বো, ন অপ্পিযোতি অত্থো. ‘‘অত্তানং মে ন দেস্সিয’’ন্তিপি পাঠো. তস্সত্থো – মে অত্তানং অহং ন দেস্সিযং ন কুজ্ঝেয্যং ন কুজ্ঝিতুং অরহামি ন সো মযা কুজ্ঝিতব্বোতি. ‘‘অত্তাপি মে ন দেস্সিযো’’তিপি পঠন্তি. অদাসহন্তি অদাসিং অহং. ‘‘অদাসিহ’’ন্তিপি পাঠো.

তদা পন বোধিসত্তস্স সচ্চকিরিযায চক্খূসু উপ্পন্নেসু সক্কানুভাৰেন সব্বা রাজপরিসা সন্নিপতিতাৰ অহোসি. অথস্স সক্কো মহাজনমজ্ঝে আকাসে ঠত্ৰা –

‘‘ধম্মেন ভাসিতা গাথা, সিৰীনং রট্ঠৰড্ঢন;

এতানি তৰ নেত্তানি, দিব্বানি পটিদিস্সরে.

‘‘তিরোকুট্টং তিরোসেলং, সমতিগ্গয্হ পব্বতং;

সমন্তা যোজনসতং, দস্সনং অনুভোন্তু তে’’তি. (জা. ১.১৫.৭৭-৭৮) –

ইমাহি গাথাহি থুতিং কত্ৰা দেৰলোকমেৰ গতো. বোধিসত্তোপি মহাজনপরিৰুতো মহন্তেন সক্কারেন নগরং পৰিসিত্ৰা রাজগেহদ্ৰারে সুসজ্জিতে মহামণ্ডপে সমুস্সিতসেতচ্ছত্তে রাজপল্লঙ্কে নিসিন্নো চক্খুপটিলাভেন তুট্ঠহট্ঠপমুদিতানং দট্ঠুং আগতানং নাগরানং জানপদানং রাজপরিসায চ ধম্মং দেসেন্তো –

‘‘কো নীধ ৰিত্তং ন দদেয্য যাচিতো, অপি ৰিসিট্ঠং সুপিযম্পি অত্তনো;

তদিঙ্ঘ সব্বে সিৰযো সমাগতা, দিব্বানি নেত্তানি মমজ্জ পস্সথ.

‘‘তিরোকুট্টং তিরোসেলং, সমতিগ্গয্হ পব্বতং;

সমন্তা যোজনসতং, দস্সনং অনুভোন্তি মে.

‘‘ন চাগমত্তা পরমত্থি কিঞ্চি, মচ্চানং ইধ জীৰিতে;

দত্ৰান মানুসং চক্খুং, লদ্ধং মে চক্খু অমানুসং.

‘‘এতম্পি দিস্ৰা সিৰযো, দেথ দানানি ভুঞ্জথ;

দত্ৰা চ ভুত্ৰা চ যথানুভাৰং, অনিন্দিতা সগ্গমুপেথ ঠান’’ন্তি. (জা. ১.১৫.৭৯-৮২) –

ইমা গাথা অভাসি. তত্থ ধম্মেন ভাসিতাতি, মহারাজ, ইমা তে গাথা ধম্মেন সভাৰেনেৰ ভাসিতা. দিব্বানীতি দিব্বানুভাৰযুত্তানি. পটিদিস্সরেতি পটিদিস্সন্তি. তিরোকুট্টন্তি পরকুট্টং. তিরোসেলন্তি পরসেলং. সমতিগ্গয্হাতি অতিক্কমিত্ৰা. সমন্তা দসদিসা যোজনসতং রূপদস্সনং অনুভোন্তু সাধেন্তু.

কো নীধাতি কো নু ইধ. অপি ৰিসিট্ঠন্তি উত্তমম্পি সমানং. ন চাগমত্তাতি চাগপ্পমাণতো অঞ্ঞং ৰরং নাম নত্থি. ইধ জীৰিতেতি ইমস্মিং জীৰলোকে. ‘‘ইধ জীৰত’’ন্তিপি পঠন্তি. ইমস্মিং লোকে জীৰমানানন্তি অত্থো. অমানুসন্তি দিব্বচক্খু মযা লদ্ধং, ইমিনা কারণেন ৰেদিতব্বমেতং ‘‘চাগতো উত্তমং নাম নত্থী’’তি. এতম্পি দিস্ৰাতি এতং মযা লদ্ধং দিব্বচক্খুং দিস্ৰাপি.

ইতি ইমাহি চতূহি গাথাহি ন কেৰলং তস্মিংযেৰ খণে, অথ খো অন্ৰদ্ধমাসম্পি উপোসথে মহাজনং সন্নিপাতেত্ৰা ধম্মং দেসেসি. তং সুত্ৰা মহাজনো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰলোকপরাযনো অহোসি.

তদা ৰেজ্জো আনন্দত্থেরো অহোসি, সক্কো অনুরুদ্ধত্থেরো, সেসপরিসা বুদ্ধপরিসা, সিৰিরাজা লোকনাথো.

তস্স ইধাপি ৰুত্তনযেনেৰ যথারহং পারমিযো নিদ্ধারেতব্বা. তথা দিৰসে দিৰসে যথা অদিন্নপুব্বং বাহিরদেয্যধম্মৰত্থু ন হোতি, এৰং অপরিমিতং মহাদানং পৰত্তেন্তস্স তেন অপরিতুট্ঠস্স কথং নু খো অহং অজ্ঝত্তিকৰত্থুকং দানং দদেয্যং, কদা নু খো মং কোচি আগন্ত্ৰা অজ্ঝত্তিকং দেয্যধম্মং যাচেয্য, সচে হি কোচি যাচকো মে হদযমংসস্স নামং গণ্হেয্য, কণযেন নং নীহরিত্ৰা পসন্নউদকতো সনাল়ং পদুমং উদ্ধরন্তো ৰিয লোহিতবিন্দুং পগ্ঘরন্তং হদযং নীহরিত্ৰা দস্সামি. সচে সরীরমংসস্স নামং গণ্হেয্য, অৰলেখনেন তালগুল়পটলং উপ্পাটেন্তো ৰিয সরীরমংসং উপ্পাটেত্ৰা দস্সামি. সচে লোহিতস্স নামং গণ্হেয্য, অসিনা ৰিজ্ঝিত্ৰা যন্তমুখে ৰা পতিত্ৰা উপনীতং ভাজনং পূরেত্ৰা লোহিতং দস্সামি. সচে পন কোচি ‘‘গেহে মে কম্মং নপ্পৰত্ততি, তত্থ মে দাসকম্মং করোহী’’তি ৰদেয্য, রাজৰেসং অপনেত্ৰা তস্স অত্তানং সাৰেত্ৰা দাসকম্মং করিস্সামি. সচে ৰা পন কোচি অক্খীনং নামং গণ্হেয্য, তালমিঞ্জং নীহরন্তো ৰিয অক্খীনি উপ্পাটেত্ৰা তস্স দস্সামীতি এৰং অনঞ্ঞসাধারণৰসীভাৰপ্পত্তানং মহাবোধিসত্তানংযেৰ আৰেণিকা উল়ারতরা পরিৰিতক্কুপ্পত্তি, চক্খুযাচকং লভিত্ৰা অমচ্চপারিসজ্জাদীহি নিৰারিযমানস্সাপি তেসং ৰচনং অনাদিযিত্ৰা অত্তনো পরিৰিতক্কানুরূপং পটিপত্তিযা চ পরমা পীতিপটিসংৰেদনা, তস্সা পীতিমনতায অৰিতথভাৰং নিস্সায সক্কস্স পুরতো সচ্চকিরিযাকরণং, তেন চ অত্তনো চক্খূনং পটিপাকতিকভাৰো, তেসঞ্চ দিব্বানুভাৰতাতি এৰমাদযো মহাসত্তস্স গুণানুভাৰা ৰেদিতব্বাতি.

সিৰিরাজচরিযাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.