৭. চন্দকুমারচরিযাৰণ্ণনা

৪৫. সত্তমে একরাজস্স অত্রজোতি একরাজস্স নাম কাসিরঞ্ঞো ওরসপুত্তো. নগরে পুপ্ফৰতিযাতি পুপ্ফৰতিনামকে নগরে. চন্দসৰ্হযোতি চন্দসদ্দেন অৰ্হাতব্বো, চন্দনামোতি অত্থো.

অতীতে কির অযং বারাণসী পুপ্ফৰতী নাম অহোসি. তত্থ ৰসৰত্তিরঞ্ঞো পুত্তো একরাজা নাম রজ্জং কারেসি. বোধিসত্তো তস্স গোতমিযা নাম অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং অগ্গহেসি. ‘‘চন্দকুমারো’’তিস্স নামমকংসু. তস্স পদসা গমনকালে অপরোপি পুত্তো উপ্পন্নো, তস্স ‘‘সূরিযকুমারো’’তি নামমকংসু. তস্স পদসা গমনকালে একা ধীতা উপ্পন্না, ‘‘সেলা’’তিস্সা নামমকংসু. ৰেমাতিকা চ নেসং ভদ্দসেনো সূরো চাতি দ্ৰে ভাতরো অহেসুং. বোধিসত্তো অনুপুব্বেন ৰুদ্ধিপ্পত্তো সিপ্পেসু চ ৰিজ্জাট্ঠানেসু চ পারং অগমাসি. তস্স রাজা অনুচ্ছৰিকং চন্দং নাম রাজধীতরং আনেত্ৰা উপরজ্জং অদাসি. বোধিসত্তস্স একো পুত্তো উপ্পন্নো, তস্স ‘‘ৰাসুলো’’তি নামমকংসু. তস্স পন রঞ্ঞো খণ্ডহালো নাম পুরোহিতো, তং রাজা ৰিনিচ্ছযে ঠপেসি. সো লঞ্জৰিত্তকো হুত্ৰা লঞ্জং গহেত্ৰা অস্সামিকে সামিকে করোতি, সামিকে চ অস্সামিকে করোতি. অথেকদিৰসং অট্টপরাজিতো একো পুরিসো ৰিনিচ্ছযট্ঠানে উপক্কোসেন্তো নিক্খমিত্ৰা রাজূপট্ঠানং গচ্ছন্তং বোধিসত্তং দিস্ৰা তস্স পাদেসু নিপতিত্ৰা ‘‘সামি খণ্ডহালো ৰিনিচ্ছযে ৰিলোপং খাদতি, অহং তেন লঞ্জং গহেত্ৰা পরাজযং পাপিতো’’তি অট্টস্সরমকাসি. বোধিসত্তো ‘‘মা ভাযী’’তি তং অস্সাসেত্ৰা ৰিনিচ্ছযং নেত্ৰা সামিকমেৰ সামিকং অকাসি. মহাজনো মহাসদ্দেন সাধুকারমদাসি.

রাজা ‘‘বোধিসত্তেন কির অট্টো সুৰিনিচ্ছিতো’’তি সুত্ৰা তং আমন্তেত্ৰা ‘‘তাত, ইতো পট্ঠায ত্ৰমেৰ অট্টকরণে ৰিনিচ্ছযং ৰিনিচ্ছিনাহী’’তি ৰিনিচ্ছযং বোধিসত্তস্স অদাসি. খণ্ডহালস্স আযো পচ্ছিজ্জি. সো ততো পট্ঠায বোধিসত্তে আঘাতং বন্ধিত্ৰা ওতারাপেক্খো ৰিচরি. সো পন রাজা মুধপ্পসন্নো. সো একদিৰসং সুপিনন্তেন দেৰলোকং পস্সিত্ৰা তত্থ গন্তুকামো হুত্ৰা ‘‘পুরোহিতং ব্রহ্মলোকগামিমগ্গং আচিক্খা’’তি আহ. সো ‘‘অতিদানং দদন্তো সব্বচতুক্কেন যঞ্ঞং যজস্সূ’’তি ৰত্ৰা রঞ্ঞা ‘‘কিং অতিদান’’ন্তি পুট্ঠো ‘‘অত্তনো পিযপুত্তা পিযভরিযা পিযধীতরো মহাৰিভৰসেট্ঠিনো মঙ্গলহত্থিঅস্সাদযোতি এতে চত্তারো চত্তারো কত্ৰা দ্ৰিপদচতুপ্পদে যঞ্ঞত্থায পরিচ্চজিত্ৰা তেসং গললোহিতেন যজনং অতিদানং নামা’’তি সঞ্ঞাপেসি. ইতি সো ‘‘সগ্গমগ্গং আচিক্খিস্সামী’’তি নিরযমগ্গং আচিক্খি.

রাজাপি তস্মিং পণ্ডিতসঞ্ঞী হুত্ৰা ‘‘তেন ৰুত্তৰিধি সগ্গমগ্গো’’তি সঞ্ঞায তং পটিপজ্জিতুকামো মহন্তং যঞ্ঞাৰাটং কারাপেত্ৰা তত্থ বোধিসত্তাদিকে চত্তারো রাজকুমারে আদিং কত্ৰা খণ্ডহালেন ৰুত্তং সব্বং দ্ৰিপদচতুপ্পদং যঞ্ঞপসুতট্ঠানে নেথাতি আণাপেসি. সব্বঞ্চ যঞ্ঞসম্ভারং উপক্খটং অহোসি. তং সুত্ৰা মহাজনো মহন্তং কোলাহলং অকাসি. রাজা ৰিপ্পটিসারী হুত্ৰা খণ্ডহালেন উপত্থম্ভিতো পুনপি তথা তং আণাপেসি. বোধিসত্তো ‘‘খণ্ডহালেন ৰিনিচ্ছযট্ঠানং অলভন্তেন মযি আঘাতং বন্ধিত্ৰা মমেৰ মরণং ইচ্ছন্তেন মহাজনস্স অনযব্যসনং উপ্পাদিত’’ন্তি জানিত্ৰা নানাৰিধেহি উপাযেহি রাজানং ততো দুগ্গহিতগ্গাহতো ৰিৰেচেতুং ৰাযমিত্ৰাপি নাসক্খি. মহাজনো পরিদেৰি, মহন্তং কারুঞ্ঞমকাসি. মহাজনস্স পরিদেৰন্তস্সেৰ যঞ্ঞাৰাটে সব্বকম্মানি নিট্ঠাপেসি. রাজপুত্তং নেত্ৰা গীৰায নামেত্ৰা নিসীদাপেসুং. খণ্ডহালো সুৰণ্ণপাতিং উপনামেত্ৰা খগ্গং আদায ‘‘তস্স গীৰং ছিন্দিস্সামী’’তি অট্ঠাসি. তং দিস্ৰা চন্দা নাম রাজপুত্তস্স দেৰী ‘‘অঞ্ঞং মে পটিসরণং নত্থি, অত্তনো সচ্চবলেন সামিকস্স সোত্থিং করিস্সামী’’তি অঞ্জলিং পগ্গয্হ পরিসায অন্তরে ৰিচরন্তী ‘‘ইদং একন্তেনেৰ পাপকম্মং, যং খণ্ডহালো সগ্গমগ্গোতি করোতি. ইমিনা ময্হং সচ্চৰচনেন মম সামিকস্স সোত্থি হোতু.

‘‘যা দেৰতা ইধ লোকে, সব্বা তা সরণং গতা;

অনাথং তাযথ মমং, যথাহং পতিমা সিয’’ন্তি. –

সচ্চকিরিযমকাসি. সক্কো দেৰরাজা তস্সা পরিদেৰনসদ্দং সুত্ৰা তং পৰত্তিং ঞত্ৰা জলিতং অযোকূটং আদায আগন্ত্ৰা রাজানং তাসেত্ৰা সব্বে ৰিস্সজ্জাপেসি. সক্কোপি তদা অত্তনো দিব্বরূপং দস্সেত্ৰা সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং ৰজিরং পরিব্ভমন্তো ‘‘অরে, পাপরাজ কাল়কণ্ণি, কদা তযা পাণাতিপাতেন সুগতিগমনং দিট্ঠপুব্বং, চন্দকুমারং সব্বঞ্চ ইমং জনং বন্ধনতো মোচেহি, নো চে মোচেস্সসি, এত্থেৰ তে ইমস্স চ দুট্ঠব্রাহ্মণস্স সীসং ফালেস্সামী’’তি আকাসে অট্ঠাসি. তং অচ্ছরিযং দিস্ৰা রাজা ব্রাহ্মণো চ সীঘং সব্বে বন্ধনা মোচেসুং.

অথ মহাজনো এককোলাহলং কত্ৰা সহসা যঞ্ঞাৰাটং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা খণ্ডহালস্স একেকং লেড্ডুপ্পহারং দেন্তো তত্থেৰ নং জীৰিতক্খযং পাপেত্ৰা রাজানম্পি মারেতুং আরভি. বোধিসত্তো পুরেতরমেৰ পিতরং পলিস্সজিত্ৰা ঠিতো মারেতুং ন অদাসি. মহাজনো ‘‘জীৰিতং তাৰস্স পাপরঞ্ঞো দেম, ছত্তং পনস্স ন দস্সাম, নগরে ৰাসং ৰা ন দস্সাম, তং চণ্ডালং কত্ৰা বহিনগরে ৰাসাপেস্সামা’’তি রাজৰেসং হারেত্ৰা কাসাৰং নিৰাসাপেত্ৰা হলিদ্দিপিলোতিকায সীসং ৰেঠেত্ৰা চণ্ডালং কত্ৰা চণ্ডালগামং পহিণিংসু. যে পন তং পসুঘাতযঞ্ঞং যজিংসু চেৰ যজাপেসুঞ্চ অনুমোদিংসু চ, সব্বে তে নিরযপরাযনা অহেসুং. তেনাহ ভগৰা –

‘‘সব্বে পতিট্ঠা নিরযং, যথা তং পাপকং করিত্ৰান;

ন হি পাপকম্মং কত্ৰা, লব্ভা সুগতিং ইতো গন্তু’’ন্তি. (জা. ২.২২.১১৪৩);

অথ সব্বাপি রাজপরিসা নাগরা চেৰ জানপদা চ সমাগন্ত্ৰা বোধিসত্তং রজ্জে অভিসিঞ্চিংসু. সো ধম্মেন রজ্জং অনুসাসন্তো তং অত্তনো মহাজনস্স চ অকারণেনেৰ উপ্পন্নং অনযব্যসনং অনুস্সরিত্ৰা সংৰেগজাতো পুঞ্ঞকিরিযাসু ভিয্যোসোমত্তায উস্সাহজাতো মহাদানং পৰত্তেসি, সীলানি রক্খি, উপোসথকম্মং সমাদিযি. তেন ৰুত্তং –

৪৬. ‘‘তদাহং যজনা মুত্তো, নিক্খন্তো যঞ্ঞৰাটতো;

সংৰেগং জনযিত্ৰান, মহাদানং পৰত্তযি’’ন্তি. – আদি;

তত্থ যজনা মুত্তোতি খণ্ডহালেন ৰিহিতযঞ্ঞৰিধিতো ৰুত্তনযেন ঘাতেতব্বতো মুত্তো. নিক্খন্তো যঞ্ঞৰাটতোতি অভিসেককরণত্থায উস্সাহজাতেন মহাজনেন সদ্ধিং ততো যঞ্ঞভূমিতো নিগ্গতো. সংৰেগং জনযিত্ৰানাতি এৰং ‘‘বহুঅন্তরাযো লোকসন্নিৰাসো’’তি অতিৰিয সংৰেগং উপ্পাদেত্ৰা. মহাদানং পৰত্তযিন্তি ছ দানসালাযো কারাপেত্ৰা মহতা ধনপরিচ্চাগেন ৰেস্সন্তরদানসদিসং মহাদানমদাসিং. এতেন অভিসেককরণতো পট্ঠায তস্স মহাদানস্স পৰত্তিতভাৰং দস্সেতি.

৪৭. দক্খিণেয্যে অদত্ৰানাতি দক্খিণারহে পুগ্গলে দেয্যধম্মং অপরিচ্চজিত্ৰা. অপি ছপ্পঞ্চ রত্তিযোতি অপ্পেকদা ছপি পঞ্চপি রত্তিযো অত্তনো পিৰনখাদনভুঞ্জনানি ন করোমীতি দস্সেতি.

তদা কির বোধিসত্তো সকলজম্বুদীপং উন্নঙ্গলং কত্ৰা মহামেঘো ৰিয অভিৰস্সন্তো মহাদানং পৰত্তেসি. তত্থ কিঞ্চাপি দানসালাসু অন্নপানাদিউল়ারুল়ারপণীতপণীতমেৰ যাচকানং যথারুচিতং দিৰসে দিৰসে দীযতি, তথাপি অত্তনো সজ্জিতং আহারং রাজারহভোজনম্পি যাচকানং অদত্ৰা ন ভুঞ্জতি, তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘নাহং পিৰামী’’তিআদি.

৪৮. ইদানি তথা যাচকানং দানে কারণং দস্সেন্তো উপমং তাৰ আহরতি ‘‘যথাপি ৰাণিজো নামা’’তিআদিনা. তস্সত্থো – যথা নাম ৰাণিজো ভণ্ডট্ঠানং গন্ত্ৰা অপ্পেন পাভতেন বহুং ভণ্ডং ৰিক্কিণিত্ৰা ৰিপুলং ভণ্ডসন্নিচযং কত্ৰা দেসকালং জানন্তো যত্থস্স লাভো উদযো মহা হোতি, তত্থ দেসে কালে ৰা তং ভণ্ডং হরতি উপনেতি ৰিক্কিণাতি.

৪৯. সকভুত্তাপীতি সকভুত্ততোপি অত্তনা পরিভুত্ততোপি. ‘‘সকপরিভুত্তাপী’’তিপি পাঠো. পরেতি পরস্মিং পটিগ্গাহকপুগ্গলে. সতভাগোতি অনেকসতভাগো আযতিং ভৰিস্সতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা ৰাণিজেন কীতভণ্ডং তত্থেৰ অৰিক্কিণিত্ৰা তথারূপে দেসে কালে চ ৰিক্কিণিযমানং বহুং উদযং ৰিপুলং ফলং হোতি, তথেৰ অত্তনো সন্তকং অত্তনা অনুপভুঞ্জিত্ৰা পরস্মিং পটিগ্গাহকপুগ্গলে দিন্নং মহপ্ফলং অনেকসতভাগো ভৰিস্সতি, তস্মা অত্তনা অভুঞ্জিত্ৰাপি পরস্স দাতব্বমেৰাতি. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘তিরচ্ছানগতে দানং দত্ৰা সতগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা. পুথুজ্জনদুস্সীলে দানং দত্ৰা সহস্সগুণা’’তি (ম. নি. ৩.৩৭৯) ৰিত্থারো. অপরম্পি ৰুত্তং ‘‘এৰং চে, ভিক্খৰে, সত্তা জানেয্যুং দানসংৰিভাগস্স ৰিপাকং, যথাহং জানামি, ন অদত্ৰা ভুঞ্জেয্যুং, ন চ নেসং মচ্ছেরমলং চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠেয্য. যোপি নেসং অস্স চরিমো আলোপো চরিমং কবল়ং, ততোপি ন অসংৰিভজিত্ৰা ভুঞ্জেয্যু’’ন্তিআদি (ইতিৰু. ২৬).

৫০. এতমত্থৰসং ঞত্ৰাতি এতং দানস্স মহপ্ফলভাৰসঙ্খাতঞ্চেৰ সম্মাসম্বোধিযা পচ্চযভাৰসঙ্খাতঞ্চ অত্থৰসং কারণং জানিত্ৰা. ন পটিক্কমামি দানতোতি দানপারমিতো ঈসকম্পি ন নিৰত্তামি অভিক্কমামি এৰ. কিমত্থং? সম্বোধিমনুপত্তিযাতি সম্বোধিং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং অনুপ্পত্তিযা অনুপ্পত্তিযত্থং, অধিগন্তুন্তি অত্থো.

তদা বোধিসত্তো মহাজনেন পিতরি চণ্ডালগামং পৰেসিতে দাতব্বযুত্তকং পরিব্বযং দাপেসি নিৰাসনানি পারুপনানি চ. সোপি নগরং পৰিসিতুং অলভন্তো বোধিসত্তে উয্যানকীল়াদিঅত্থং বহিগতে উপসঙ্কমতি, পুত্তসঞ্ঞায পন ন ৰন্দতি, ন অঞ্জলিকম্মং করোতি, ‘‘চিরং জীৰ, সামী’’তি ৰদতি. বোধিসত্তোপি দিট্ঠদিৰসে অতিরেকসম্মানং করোতি. সো এৰং ধম্মেন রজ্জং কারেত্ৰা আযুপরিযোসানে সপরিসো দেৰলোকং পূরেসি.

তদা খণ্ডহালো দেৰদত্তো অহোসি, গোতমী দেৰী মহামাযা, চন্দা রাজধীতা রাহুলমাতা, ৰাসুলো রাহুলো, সেলা উপ্পলৰণ্ণা, সূরো মহাকস্সপো, ভদ্দসেনো মহামোগ্গল্লানো, সূরিযকুমারো সারিপুত্তো, চন্দরাজা লোকনাথো.

তস্স ইধাপি পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ যথারহং সেসপারমিযো নিদ্ধারেতব্বা. তদা খণ্ডহালস্স কক্খল়ফরুসভাৰং জানন্তোপি অজ্ঝুপেক্খিত্ৰা ধম্মেন সমেন অট্টস্স ৰিনিচ্ছযো, অত্তানং মারেতুকামস্সেৰ খণ্ডহালস্স তথা যঞ্ঞৰিধানং জানিত্ৰাপি তস্স উপরি চিত্তপ্পকোপাভাৰো, অত্তনো পরিসং গহেত্ৰা পিতু সত্তু ভৰিতুং সমত্থোপি ‘‘মাদিসস্স নাম গরূহি ৰিরোধো ন যুত্তো’’তি অত্তানং পুরিসপসুং কত্ৰা ঘাতাপেতুকামস্স পিতু আণাযং অৰট্ঠানং, কোসিযা অসিং গহেত্ৰা সীসং ছিন্দিতুং উপক্কমন্তে পুরোহিতে অত্তনো পিতরি পুত্তে সব্বসত্তেসু চ মেত্তাফরণেন সমচিত্ততা, মহাজনে পিতরং মারেতুং উপক্কমন্তে সযং পলিস্সজিত্ৰা তস্স জীৰিতদানঞ্চ, দিৰসে দিৰসে ৰেস্সন্তরদানসদিসং মহাদানং দদতোপি দানেন অতিত্তভাৰো, মহাজনেন চণ্ডালেসু ৰাসাপিতস্স পিতু দাতব্বযুত্তকং দত্ৰা পোসনং, মহাজনং পুঞ্ঞকিরিযাসু পতিট্ঠাপনন্তি এৰমাদযো গুণানুভাৰা নিদ্ধারেতব্বাতি.

চন্দকুমারচরিযাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.