৬. নিমিরাজচরিযাৰণ্ণনা

৪০. ছট্ঠে মিথিলাযং পুরুত্তমেতি মিথিলানামকে ৰিদেহানং উত্তমনগরে. নিমি নাম মহারাজাতি নেমিং ঘটেন্তো ৰিয উপ্পন্নো ‘‘নিমী’’তি লদ্ধনামো, মহন্তেহি দানসীলাদিগুণৰিসেসেহি মহতা চ রাজানুভাৰেন সমন্নাগতত্তা মহন্তো রাজাতি মহারাজা. পণ্ডিতো কুসলত্থিকোতি অত্তনো চ পরেসঞ্চ পুঞ্ঞত্থিকো.

অতীতে কির ৰিদেহরট্ঠে মিথিলানগরে অম্হাকং বোধিসত্তো মঘদেৰো নাম রাজা অহোসি. সো চতুরাসীতি ৰস্সসহস্সানি কুমারকীল়ং কীল়িত্ৰা চতুরাসীতি ৰস্সহস্সানি উপরজ্জং কারেত্ৰা চতুরাসীতি ৰস্সসহস্সানি রজ্জং কারেন্তো ‘‘যদা মে সিরস্মিং পলিতানি পস্সেয্যাসি, তদা মে আরোচেয্যাসী’’তি কপ্পকস্স ৰত্ৰা অপরভাগে তেন পলিতানি দিস্ৰা আরোচিতে সুৰণ্ণসণ্ডাসেন উদ্ধরাপেত্ৰা হত্থে পতিট্ঠাপেত্ৰা পলিতং ওলোকেত্ৰা ‘‘পাতুভূতো খো ময্হং দেৰদূতো’’তি সংৰেগজাতো ‘‘ইদানি মযা পব্বজিতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা সতসহস্সুট্ঠানকং গামৰরং কপ্পকস্স দত্ৰা জেট্ঠকুমারং পক্কোসাপেত্ৰা তস্স –

‘‘উত্তমঙ্গরুহা ময্হং, ইমে জাতা ৰযোহরা;

পাতুভূতা দেৰদূতা, পব্বজ্জাসমযো মমা’’তি. (জা. ১.১.৯) –

ৰত্ৰা সাধুকং রজ্জে সমনুসাসিত্ৰা যদিপি অত্তনো অঞ্ঞানিপি চতুরাসীতি ৰস্সসহস্সানি আযু অত্থি, এৰং সন্তেপি মচ্চুনো সন্তিকে ঠিতং ৰিয অত্তানং মঞ্ঞমানো সংৰিগ্গহদযো পব্বজ্জং রোচেতি. তেন ৰুত্তং –

‘‘সিরস্মিং পলিতং দিস্ৰা, মঘদেৰো দিসম্পতি;

সংৰেগং অলভী ধীরো, পব্বজ্জং সমরোচযী’’তি. (ম. নি. অট্ঠ. ২.৩০৯);

সো পুত্তং ‘‘ইমিনাৰ নীহারেন ৰত্তেয্যাসি যথা মযা পটিপন্নং, মা খো ত্ৰং অন্তিমপুরিসো অহোসী’’তি ওৰদিত্ৰা নগরা নিক্খম্ম ভিক্খুপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা চতুরাসীতি ৰস্সসহস্সানি ঝানসমাপত্তীহি ৰীতিনামেত্ৰা আযুপরিযোসানে ব্রহ্মলোকপরাযনো অহোসি. পুত্তোপিস্স বহূনি ৰস্সসহস্সানি ধম্মেন রজ্জং কারেত্ৰা তেনেৰ উপাযেন পব্বজিত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযনো অহোসি. তথা তস্স পুত্তো, তথা তস্স পুত্তোতি এৰং দ্ৰীহি ঊনানি চতুরাসীতি খত্তিযসহস্সানি সীসে পলিতং দিস্ৰাৰ পব্বজিতানি. অথ বোধিসত্তো ব্রহ্মলোকে ঠিতোৰ ‘‘পৰত্ততি নু খো মযা মনুস্সলোকে কতং কল্যাণং ন পৰত্ততী’’তি আৰজ্জেন্তো অদ্দস ‘‘এত্তকং অদ্ধানং পৰত্তং, ইদানি নপ্পৰত্তিস্সতী’’তি. সো ‘‘ন খো পনাহং ময্হং পৰেণিযা উচ্ছিজ্জিতুং দস্সামী’’তি অত্তনো ৰংসে জাতরঞ্ঞো এৰ অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৰা অত্তনো ৰংসস্স নেমিং ঘটেন্তো ৰিয নিব্বত্তো. তেন ৰুত্তং ‘‘নেমিং ঘটেন্তো ৰিয উপ্পন্নোতি নিমীতি লদ্ধনামো’’তি.

তস্স হি নামগ্গহণদিৰসে পিতরা আনীতা লক্খণপাঠকা. লক্খণানি ওলোকেত্ৰা ‘‘মহারাজ, অযং কুমারো তুম্হাকং ৰংসং পগ্গণ্হাতি, পিতুপিতামহেহিপি মহানুভাৰো মহাপুঞ্ঞো’’তি ব্যাকরিংসু. তং সুত্ৰা রাজা যথাৰুত্তেনত্থেন ‘‘নিমী’’তিস্স নামং অকাসি, সো দহরকালতো পট্ঠায সীলে উপোসথকম্মে চ যুত্তপ্পযুত্তো অহোসি. অথস্স পিতা পুরিমনযেনেৰ পলিতং দিস্ৰা কপ্পকস্স গামৰরং দত্ৰা পুত্তং রজ্জে সমনুসাসিত্ৰা নগরা নিক্খম্ম পব্বজিত্ৰা ঝানানি নিব্বত্তেত্ৰা ব্রহ্মলোকপরাযনো অহোসি.

নিমিরাজা পন দানজ্ঝাসযতায চতূসু নগরদ্ৰারেসু নগরমজ্ঝে চাতি পঞ্চ দানসালাযো কারেত্ৰা মহাদানং পৰত্তেসি. একেকায দানসালায সতসহস্সং সতসহস্সং কত্ৰা দেৰসিকং পঞ্চসতসহস্সানি পরিচ্চজি, পঞ্চ সীলানি রক্খি, পক্খদিৰসেসু উপোসথকম্মং সমাদিযি, মহাজনম্পি দানাদীসু পুঞ্ঞেসু সমাদপেসি, সগ্গমগ্গং আচিক্খি, নিরযভযেন তজ্জেসি, পাপতো নিৰারেসি. তস্স ওৰাদে ঠত্ৰা মহাজনো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা ততো চুতো দেৰলোকে নিব্বত্তি, দেৰলোকো পরিপূরি, নিরযো তুচ্ছো ৰিয অহোসি. তদা পন অত্তনো দানজ্ঝাসযস্স উল়ারভাৰং সৰিসেসং দানপারমিযা পূরিতভাৰঞ্চ পৰেদেন্তো সত্থা –

৪১. ‘‘তদাহং মাপযিত্ৰান, চতুস্সালং চতুম্মুখং;

তত্থ দানং পৰত্তেসিং, মিগপক্খিনরাদিন’’ন্তি. – আদিমাহ;

তত্থ তদাতি তস্মিং নিমিরাজকালে. মাপযিত্ৰানাতি কারাপেত্ৰা. চতুস্সালন্তি চতূসু দিসাসু সম্বন্ধসালং. চতুম্মুখন্তি চতূসু দিসাসু চতূহি দ্ৰারেহি যুত্তং. দানসালায হি মহন্তভাৰতো দেয্যধম্মস্স যাচকজনস্স চ বহুভাৰতো ন সক্কা একেনেৰ দ্ৰারেন দানধম্মং পরিযন্তং কাতুং দেয্যধম্মঞ্চ পরিযোসাপেতুন্তি সালায চতূসু দিসাসু চত্তারি মহাদ্ৰারানি কারাপেসি. তত্থ দ্ৰারতো পট্ঠায যাৰ কোণা দেয্যধম্মো রাসিকতো তিট্ঠতি. অরুণুগ্গং আদিং কত্ৰা যাৰ পকতিযা সংৰেসনকালো, তাৰ দানং পৰত্তেতি. ইতরস্মিম্পি কালে অনেকসতা পদীপা ঝাযন্তি. যদা যদা অত্থিকা আগচ্ছন্তি, তদা তদা দীযতেৰ. তঞ্চ দানং ন কপণদ্ধিকৰনিব্বকযাচকানঞ্ঞেৰ, অথ খো অড্ঢানং মহাভোগানম্পি উপকপ্পনৰসেন মহাসুদস্সনদানসদিসং উল়ারতরপণীততরানং দেয্যধম্মানং পরিচ্চজনতো সব্বেপি সকলজম্বুদীপৰাসিনো মনুস্সা পটিগ্গহেসুঞ্চেৰ পরিভুঞ্জিংসু চ. সকলজম্বুদীপঞ্হি উন্নঙ্গলং কত্ৰা মহাপুরিসো তদা মহাদানং পৰত্তেসি. যথা চ মনুস্সানং, এৰং মিগপক্খিকে আদিং কত্ৰা তিরচ্ছানগতানম্পি দানসালায বহি একমন্তে তেসং উপকপ্পনৰসেন দানং পৰত্তেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘তত্থ দানং পৰত্তেসিং, মিগপক্খিনরাদিন’’ন্তি. ন কেৰলঞ্চ তিরচ্ছানানমেৰ, পেতানম্পি দিৰসে দিৰসে পত্তিং দাপেসি. যথা চ একিস্সা দানসালায, এৰং পঞ্চসুপি দানসালাসু দানং পৰত্তিত্থ. পাল়িযং পন ‘‘তদাহং মাপযিত্ৰান, চতুস্সালং চতুম্মুখ’’ন্তি একং ৰিয ৰুত্তং, তং নগরমজ্ঝে দানসালং সন্ধায ৰুত্তং.

৪২. ইদানি তত্থ দেয্যধম্মং একদেসেন দস্সেন্তো ‘‘অচ্ছাদনঞ্চ সযনং, অন্নং পানঞ্চ ভোজন’’ন্তি আহ.

তত্থ অচ্ছাদনন্তি খোমসুখুমাদিনানাৰিধনিৰাসনপারুপনং. সযনন্তি মঞ্চপল্লঙ্কাদিঞ্চেৰ গোনকচিত্তকাদিঞ্চ অনেকৰিধং সযিতব্বকং, আসনম্পি চেত্থ সযনগ্গহণেনেৰ গহিতন্তি দট্ঠব্বং. অন্নং পানঞ্চ ভোজনন্তি তেসং তেসং সত্তানং যথাভিরুচিতং নানগ্গরসং অন্নঞ্চেৰ পানঞ্চ অৰসিট্ঠং নানাৰিধভোজনৰিকতিঞ্চ. অব্বোচ্ছিন্নং করিত্ৰানাতি আরম্ভতো পট্ঠায যাৰ আযুপরিযোসানা অহোরত্তং অৰিচ্ছিন্নং কত্ৰা.

৪৩-৪. ইদানি তস্স দানস্স সম্মাসম্বোধিং আরব্ভ দানপারমিভাৰেন পৰত্তিতভাৰং দস্সেন্তো যথা তদা অত্তনো অজ্ঝাসযো পৰত্তো, তং উপমায দস্সেতুং ‘‘যথাপি সেৰকো’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো – যথা নাম সেৰকপুরিসো অত্তনো সামিকং কালানুকালং সেৰনৰসেন উপগতো লদ্ধব্বধনহেতু কাযেন ৰাচায মনসা সব্বথাপি কাযৰচীমনোকম্মেহি যথা সো আরাধিতো হোতি, এৰং আরাধনীযং আরাধনমেৰ এসতি গৰেসতি, তথা অহম্পি বোধিসত্তভূতো সদেৰকস্স লোকস্স সামিভূতং অনুত্তরং বুদ্ধভাৰং সেৰেতুকামো তস্স আরাধনত্থং সব্বভৰে সব্বস্মিং নিব্বত্তনিব্বত্তভৰে দানপারমিপরিপূরণৰসেন দানেন সব্বসত্তে সন্তপ্পেত্ৰা বোধিসঙ্খাততো অরিযমগ্গঞাণতো জাতত্তা ‘‘বোধিজ’’ন্তি লদ্ধনামং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পরতো সব্বথা নানূপাযেহি এসিস্সামি গৰেসিস্সামি, তং উত্তমং বোধিং সম্মাসম্বোধিং জীৰিতপরিচ্চাগাদিং যংকিঞ্চি কত্ৰা ইচ্ছামি অভিপত্থেমীতি.

এৰমিধ দানজ্ঝাসযস্স উল়ারভাৰং দস্সেতুং দানপারমিৰসেনেৰ দেসনা কতা. জাতকদেসনাযং পনস্স সীলপারমিআদীনম্পি পরিপূরণং ৰিভাৰিতমেৰ, তথা হিস্স হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ সীলাদিগুণেহি অত্তানং অলঙ্করিত্ৰা মহাজনং তত্থ পতিট্ঠপেন্তস্স ওৰাদে ঠত্ৰা নিব্বত্তদেৰতা সুধম্মাযং দেৰসভাযং সন্নিপতিতা ‘‘অহো অম্হাকং নিমিরাজানং নিস্সায মযং ইমং সম্পত্তিং পত্তা, এৰরূপাপি নাম অনুপ্পন্নে বুদ্ধে মহাজনস্স বুদ্ধকিচ্চং সাধযমানা অচ্ছরিযমনুস্সা লোকে উপ্পজ্জন্তী’’তি মহাপুরিসস্স গুণে ৰণ্ণেন্তা অভিত্থৰিংসু. তেন ৰুত্তং –

‘‘অচ্ছেরং ৰত লোকস্মিং, উপ্পজ্জন্তি ৰিচক্খণা;

যদা অহু নিমিরাজা, পণ্ডিতো কুসলত্থিকো’’তি. (জা. ২.২২.৪২১) –

আদি.

তং সুত্ৰা সক্কং দেৰানমিন্দং আদিং কত্ৰা সব্বে দেৰা বোধিসত্তং দট্ঠুকামা অহেসুং. অথেকদিৰসং মহাপুরিসস্স উপোসথিকস্স উপরিপাসাদৰরগতস্স পচ্ছিমযামে পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসিন্নস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি ‘‘দানং নু খো ৰরং, উদাহু ব্রহ্মচরিয’’ন্তি. সো তং অত্তনো কঙ্খং ছিন্দিতুং নাসক্খি. তস্মিং খণে সক্কস্স ভৰনং উণ্হাকারং দস্সেসি. সক্কো তং কারণং আৰজ্জেন্তো বোধিসত্তং তথা ৰিতক্কেন্তং দিস্ৰা ‘‘হন্দস্স ৰিতক্কং ছিন্দিস্সামী’’তি আগন্ত্ৰা পুরতো ঠিতো তেন ‘‘কোসি ত্ৰ’’ন্তি পুট্ঠো অত্তনো দেৰরাজভাৰং আরোচেত্ৰা ‘‘কিং, মহারাজ, চিন্তেসী’’তি ৰুত্তে তমত্থং আরোচেসি. সক্কো ব্রহ্মচরিযমেৰ উত্তমং কত্ৰা দস্সেন্তো –

‘‘হীনেন ব্রহ্মচরিযেন, খত্তিযে উপপজ্জতি;

মজ্ঝিমেন চ দেৰত্তং, উত্তমেন ৰিসুজ্ঝতি.

‘‘ন হেতে সুলভা কাযা, যাচযোগেন কেনচি;

যে কাযে উপপজ্জন্তি, অনগারা তপস্সিনো’’তি. (জা. ২.২২.৪২৯-৪৩০) –

আহ.

তত্থ পুথুতিত্থাযতনেসু মেথুনৰিরতিমত্তং হীনং ব্রহ্মচরিযং নাম, তেন খত্তিযকুলে উপপজ্জতি. ঝানস্স উপচারমত্তং মজ্ঝিমং নাম, তেন দেৰত্তং উপপজ্জতি. অট্ঠসমাপত্তিনিব্বত্তনং পন উত্তমং নাম, তেন ব্রহ্মলোকে নিব্বত্ততি. তঞ্হি বাহিরকা ‘‘নিব্বান’’ন্তি কথেন্তি. তেনাহ ‘‘ৰিসুজ্ঝতী’’তি. সাসনে পন পরিসুদ্ধসীলস্স ভিক্খুনো অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযং পত্থেন্তস্স ব্রহ্মচরিযচেতনা হীনতায হীনং নাম, তেন যথাপত্থিতে দেৰলোকে নিব্বত্ততি. পরিসুদ্ধসীলস্স অট্ঠসমাপত্তিনিব্বত্তনং মজ্ঝিমং নাম, তেন ব্রহ্মলোকে নিব্বত্ততি. পরিসুদ্ধসীলস্স পন ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তপ্পত্তি উত্তমং নাম, তেন ৰিসুজ্ঝতীতি. ইতি সক্কো ‘‘মহারাজ, দানতো ব্রহ্মচরিযৰাসোৰ সতগুণেন সহস্সগুণেন সতসহস্সগুণেন মহপ্ফলো’’তি ৰণ্ণেসি. কাযাতি ব্রহ্মগণা. যাচযোগেনাতি যাচনযুত্তেন. ‘‘যাজযোগেনা’’তিপি পাল়ি, যজনযুত্তেন, দানযুত্তেনাতি অত্থো. তপস্সিনোতি তপনিস্সিতকা. ইমাযপি গাথায ব্রহ্মচরিযৰাসস্সেৰ মহানুভাৰতং দীপেতি. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ‘‘কিঞ্চাপি, মহারাজ, দানতো ব্রহ্মচরিযমেৰ মহপ্ফলং, দ্ৰেপি পনেতে মহাপুরিসকত্তব্বাৰ. দ্ৰীসুপি অপ্পমত্তো হুত্ৰা দানঞ্চ দেহি সীলঞ্চ রক্খাহী’’তি ৰত্ৰা তং ওৰদিত্ৰা সকট্ঠানমেৰ গতো.

অথ নং দেৰগণো ‘‘মহারাজ, কুহিং গতত্থা’’তি আহ. সক্কো ‘‘মিথিলাযং নিমিরঞ্ঞো কঙ্খ ছিন্দিতু’’ন্তি তমত্থং পকাসেত্ৰা বোধিসত্তস্স গুণে ৰিত্থারতো ৰণ্ণেসি. তং সুত্ৰা দেৰা ‘‘মহারাজ, ময্হং নিমিরাজানং দট্ঠুকামম্হা, সাধু নং পক্কোসাপেহী’’তি ৰদিংসু. সক্কো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা মাতলিং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ নিমিরাজানং ৰেজযন্তং আরোপেত্ৰা আনেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা রথেন গন্ত্ৰা তত্থ মহাসত্তং আরোপেত্ৰা তেন যাচিতো যথাকম্মং পাপকম্মীনং পুঞ্ঞকম্মীনঞ্চ ঠানানি আচিক্খন্তো অনুক্কমেন দেৰলোকং নেসি. দেৰাপি খো ‘‘নিমিরাজা আগতো’’তি সুত্ৰা দিব্বগন্ধৰাসপুপ্ফহত্থা যাৰ চিত্তকূটদ্ৰারকোট্ঠকা পচ্চুগ্গন্ত্ৰা মহাসত্তং দিব্বগন্ধাদীহি পূজেন্তা সুধম্মং দেৰসভং আনযিংসু. রাজা রথা ওতরিত্ৰা দেৰসভং পৰিসিত্ৰা সক্কেন সদ্ধিং একাসনে নিসীদিত্ৰা তেন দিব্বেহি কামেহি নিমন্তিযমানো ‘‘অলং, মহারাজ, ময্হং ইমেহি যাচিতকূপমেহি কামেহী’’তি পটিক্খিপিত্ৰা অনেকপরিযাযেন ধম্মং দেসেত্ৰা মনুস্সগণনায সত্তাহমেৰ ঠত্ৰা ‘‘গচ্ছামহং মনুস্সলোকং, তত্থ দানাদীনি পুঞ্ঞানি করিস্সামী’’তি আহ. সক্কো ‘‘নিমিরাজানং মিথিলং নেহী’’তি মাতলিং আণাপেসি. সো তং ৰেজযন্তরথং আরোপেত্ৰা পাচীনদিসাভাগেন মিথিলং পাপুণি. মহাজনো দিব্বরথং দিস্ৰা রঞ্ঞো পচ্চুগ্গমনং অকাসি. মাতলি সীহপঞ্জরে মহাসত্তং ওতারেত্ৰা আপুচ্ছিত্ৰা সকট্ঠানমেৰ গতো. মহাজনোপি রাজানং পরিৰারেত্ৰা ‘‘কীদিসো, দেৰ, দেৰলোকো’’তি পুচ্ছি. রাজা দেৰলোকসম্পত্তিং ৰণ্ণেত্ৰা ‘‘তুম্হেপি দানাদীনি পুঞ্ঞানি করোথ, এৰং তস্মিং দেৰলোকে উপ্পজ্জিস্সথা’’তি ধম্মং দেসেসি. সো অপরভাগে পুব্বে ৰুত্তনযেন পলিতং দিস্ৰা পুত্তস্স রজ্জং পটিচ্ছাপেত্ৰা কামে পহায পব্বজিত্ৰা চত্তারো ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেত্ৰা ব্রহ্মলোকূপগো অহোসি.

তদা সক্কো অনুরুদ্ধো অহোসি. মাতলি আনন্দো. চতুরাসীতি রাজসহস্সানি বুদ্ধপরিসা. নিমিরাজা লোকনাথো.

তস্স ইধাপি হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ বোধিসম্ভারা নিদ্ধারেতব্বা. তথা ব্রহ্মলোকসম্পত্তিং পহায পুব্বে অত্তনা পৰত্তিতং কল্যাণৰত্তং অনুপ্পবন্ধেস্সামীতি মহাকরুণায মনুস্সলোকে নিব্বত্তনং, উল়ারো দানজ্ঝাসযো, তদনুরূপা দানাদীসু পটিপত্তি, মহাজনস্স চ তত্থ পতিট্ঠাপনং, যাৰ দেৰমনুস্সানং পত্থটযসতা, সক্কস্স দেৰরাজস্স উপসঙ্কমনে অতিৰিম্হযতা, তেন দিব্বসম্পত্তিযা নিমন্তিযমানোপি তং অনলঙ্করিত্ৰা পুঞ্ঞসম্ভারপরিব্রূহনত্থং পুন মনুস্সৰাসূপগমনং, লাভসম্পত্তীসু সব্বত্থ অলগ্গভাৰোতি এৰমাদযো গুণানুভাৰা নিদ্ধারেতব্বাতি.

নিমিরাজচরিযাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.