১০. সসপণ্ডিতচরিযাৰণ্ণনা
১২৫-৬. দসমে যদা হোমি, সসকোতি অহং, সারিপুত্ত, বোধিপরিযেসনং চরমানো যদা সসপণ্ডিতো হোমি. বোধিসত্তা হি কম্মৰসিপ্পত্তাপি তাদিসানং তিরচ্ছানানং অনুগ্গণ্হনত্থং তিরচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তন্তি. পৰনচারকোতি মহাৰনচারী. দব্বাদিতিণানি রুক্খগচ্ছেসু পণ্ণানি যংকিঞ্চি সাকং রুক্খতো পতিতফলানি চ ভক্খো এতস্সাতি তিণপণ্ণসাকফলভক্খো. পরহেঠনৰিৰজ্জিতোতি পরপীল়াৰিরহিতো. সুত্তপোতো চাতি উদ্দপোতো চ. অহং তদাতি যদাহং সসকো হোমি, তদা এতে মক্কটাদযো তযো সহাযে ওৰদামি.
১২৭. কিরিযে কল্যাণপাপকেতি কুসলে চেৰ অকুসলে চ কম্মে. পাপানীতি অনুসাসনাকারদস্সনং. তত্থ পাপানি পরিৰজ্জেথাতি পাণাতিপাতো…পে… মিচ্ছাদিট্ঠীতি ইমানি পাপানি পরিৰজ্জেথ. কল্যাণে অভিনিৰিস্সথাতি দানং সীলং…পে… দিট্ঠুজুকম্মন্তি ইদং কল্যাণং, ইমস্মিং কল্যাণে অত্তনো কাযৰাচাচিত্তানি অভিমুখভাৰেন নিৰিস্সথ, ইমং কল্যাণপটিপত্তিং পটিপজ্জথাতি অত্থো.
এৰং মহাসত্তো তিরচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তোপি ঞাণসম্পন্নতায কল্যাণমিত্তো হুত্ৰা তেসং তিণ্ণং জনানং কালেন কালং উপগতানং ওৰাদৰসেন ধম্মং দেসেসি. তে তস্স ওৰাদং সম্পটিচ্ছিত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানং পৰিসিত্ৰা ৰসন্তি. এৰং কালে গচ্ছন্তে বোধিসত্তো আকাসং ওলোকেত্ৰা চন্দপারিপূরিং দিস্ৰা ‘‘উপোসথকম্মং করোথা’’তি ওৰদি. তেনাহ –
১২৮. ‘‘উপোসথম্হি দিৰসে, চন্দং দিস্ৰান পূরিতং;
এতেসং তত্থ আচিক্খিং, দিৰসো অজ্জুপোসথো.
১২৯. ‘‘দানানি পটিযাদেথ, দক্খিণেয্যস্স দাতৰে;
দত্ৰা দানং দক্খিণেয্যে, উপৰস্সথুপোসথ’’ন্তি.
তত্থ চন্দং দিস্ৰা ন পূরিতন্তি জুণ্হপক্খচাতুদ্দসিযং ঈসকং অপরিপুণ্ণভাৰেন চন্দং ন পরিপূরিতং দিস্ৰা ততো ৰিভাতায রত্তিযা অরুণুগ্গমনৰেলাযমেৰ উপোসথম্হি দিৰসে পন্নরসে এতেসং মক্কটাদীনং ময্হং সহাযানং দিৰসো অজ্জুপোসথো. তস্মা ‘‘দানানি পটিযাদেথা’’তিআদিনা তত্থ উপোসথদিৰসে পটিপত্তিৰিধানং আচিক্খিন্তি যোজেতব্বং. তত্থ দানানীতি দেয্যধম্মে. পটিযাদেথাতি যথাসত্তি যথাবলং সজ্জেথ. দাতৰেতি দাতুং. উপৰস্সথাতি উপোসথকম্মং করোথ, উপোসথসীলানি রক্খথ, সীলে পতিট্ঠায দিন্নদানং মহপ্ফলং হোতি, তস্মা যাচকে সম্পত্তে তুম্হেহি খাদিতব্বাহারতো দত্ৰা খাদেয্যাথাতি দস্সেতি.
তে ‘‘সাধূ’’তি বোধিসত্তস্স ওৰাদং সিরসা সম্পটিচ্ছিত্ৰা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠহিংসু. তেসু উদ্দপোতো পাতোৰ ‘‘গোচরং পরিযেসিস্সামী’’তি নদীতীরং গতো. অথেকো বাল়িসিকো সত্ত রোহিতমচ্ছে উদ্ধরিত্ৰা ৰল্লিযা আৰুণিত্ৰা নদীতীরে ৰালুকায পটিচ্ছাদেত্ৰা মচ্ছে গণ্হন্তো নদিযা অধো সোতং ভস্সি. উদ্দো মচ্ছগন্ধং ঘাযিত্ৰা ৰালুকং ৰিযূহিত্ৰা মচ্ছে দিস্ৰা নীহরিত্ৰা ‘‘অত্থি নু খো এতেসং সামিকো’’তি তিক্খত্তুং ঘোসেত্ৰা সামিকং অপস্সন্তো ৰল্লিযং ডংসিত্ৰা অত্তনো ৰসনগুম্বে ঠপেত্ৰা ‘‘ৰেলাযমেৰ খাদিস্সামী’’তি অত্তনো সীলং আৰজ্জেন্তো নিপজ্জি. সিঙ্গালোপি গোচরং পরিযেসন্তো একস্স খেত্তগোপকস্স কুটিযং দ্ৰে মংসসূলানি একং গোধং একঞ্চ দধিৰারকং দিস্ৰা ‘‘অত্থি নু খো এতেসং সামিকো’’তি তিক্খত্তুং ঘোসেত্ৰা সামিকং অদিস্ৰা দধিৰারকস্স উগ্গহণরজ্জুকং গীৰাযং পৰেসেত্ৰা মংসসূলে চ গোধঞ্চ মুখেন ডংসিত্ৰা অত্তনো ৰসনগুম্বে ঠপেত্ৰা ‘‘ৰেলাযমেৰ খাদিস্সামী’’তি অত্তনো সীলং আৰজ্জেন্তো নিপজ্জি. মক্কটোপি ৰনসণ্ডং পৰিসিত্ৰা অম্বপিণ্ডং আহরিত্ৰা অত্তনো ৰসনগুম্বে ঠপেত্ৰা ‘‘ৰেলাযমেৰ খাদিস্সামী’’তি অত্তনো সীলং আৰজ্জেন্তো নিপজ্জি. তিণ্ণম্পি ‘‘অহো ইধ নূন যাচকো আগচ্ছেয্যা’’তি চিত্তং উপ্পজ্জি. তেন ৰুত্তং –
১৩০. ‘‘তে মে সাধূতি ৰত্ৰান, যথাসত্তি যথাবলং;
দানানি পটিযাদেত্ৰা, দক্খিণেয্যং গৰেসিসু’’ন্তি.
বোধিসত্তো পন ‘‘ৰেলাযমেৰ নিক্খমিত্ৰা দব্বাদিতিণানি খাদিস্সামী’’তি অত্তনো ৰসনগুম্বেযেৰ নিসিন্নো চিন্তেসি – ‘‘মম সন্তিকং আগতানং যাচকানং তিণানি খাদিতুং ন সক্কা, তিলতণ্ডুলাদযোপি ময্হং নত্থি, সচে মে সন্তিকং যাচকো আগমিস্সতি, অহং তিণেন যাপেমি, অত্তনো সরীরমংসং দস্সামী’’তি. তেনাহ ভগৰা –
১৩১. ‘‘অহং নিসজ্জ চিন্তেসিং, দানং দক্খিণনুচ্ছৰং;
যদিহং লভে দক্খিণেয্যং, কিং মে দানং ভৰিস্সতি.
১৩২. ‘‘ন মে অত্থি তিলা মুগ্গা, মাসা ৰা তণ্ডুলা ঘতং;
অহং তিণেন যাপেমি, ন সক্কা তিণ দাতৰে.
১৩৩. ‘‘যদি কোচি এতি দক্খিণেয্যো, ভিক্খায মম সন্তিকে;
দজ্জাহং সকমত্তানং, ন সো তুচ্ছো গমিস্সতী’’তি.
তত্থ দানং দক্খিণনুচ্ছৰন্তি দক্খিণাভাৰেন অনুচ্ছৰিকং দানং দক্খিণেয্যস্স দাতব্বং দেয্যধম্মং চিন্তেসিং. যদিহং লভেতি যদি অহং কিঞ্চি দক্খিণেয্যং অজ্জ লভেয্যং. কিং মে দানং ভৰিস্সতীতি কিং মম দাতব্বং ভৰিস্সতি. ন সক্কা তিণ দাতৰেতি যদি দক্খিণেয্যস্স দাতুং তিলমুগ্গাদিকং ময্হং নত্থি, যং পন মম আহারভূতং, তং ন সক্কা তিণং দক্খিণেয্যস্স দাতুং. দজ্জাহং সকমত্তানন্তি কিং ৰা ময্হং এতায দেয্যধম্মচিন্তায, ননু ইদমেৰ ময্হং অনৰজ্জং অপরাধীনতায সুলভং পরেসঞ্চ পরিভোগারহং সরীরং সচে কোচি দক্খিণেয্যো মম সন্তিকং আগচ্ছতি, তযিদং সকমত্তানং তস্স দজ্জামহং. এৰং সন্তে ন সো তুচ্ছো মম সন্তিকং আগতো অরিত্তহত্থো হুত্ৰা গমিস্সতীতি.
এৰং মহাপুরিসস্স যথাভূতসভাৰং পরিৰিতক্কেন্তস্স পরিৰিতক্কানুভাৰেন সক্কস্স পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হাকারং দস্সেসি. সো আৰজ্জেন্তো ইমং কারণং দিস্ৰা ‘‘সসরাজং ৰীমংসিস্সামী’’তি পঠমং উদ্দস্স ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা ব্রাহ্মণৰেসেন অট্ঠাসি. তেন ‘‘কিমত্থং, ব্রাহ্মণ, ঠিতোসী’’তি চ ৰুত্তে সচে কঞ্চি আহারং লভেয্যং, উপোসথিকো হুত্ৰা সমণধম্মং করেয্যন্তি. সো ‘‘সাধূতি তে আহারং দস্সামী’’তি আহ. তেন ৰুত্তং –
‘‘সত্ত মে রোহিতা মচ্ছা, উদকা থলমুব্ভতা;
ইদং ব্রাহ্মণ মে অত্থি, এতং ভুত্ৰা ৰনে ৰসা’’তি. (জা. ১.৪.৬১);
ব্রাহ্মণো ‘‘পগেৰ তাৰ হোতু, পচ্ছা জানিস্সামী’’তি তথেৰ সিঙ্গালস্স মক্কটস্স চ সন্তিকং গন্ত্ৰা তেহিপি অত্তনো ৰিজ্জমানেহি দেয্যধম্মেহি নিমন্তিতো ‘‘পগেৰ তাৰ হোতু, পচ্ছা জানিস্সামী’’তি আহ. তেন ৰুত্তং –
‘‘দুস্স মে খেত্তপালস্স, রত্তিভত্তং অপাভতং;
মংসসূলা চ দ্ৰে গোধা, একঞ্চ দধিৰারকং;
ইদং ব্রাহ্মণ মে অত্থি, এতং ভুত্ৰা ৰনে ৰসা’’তি.
‘‘অম্বপক্কং দকং সীতং, সীতচ্ছাযা মনোরমা;
ইদং ব্রাহ্মণ মে অত্থি, এতং ভুত্ৰা ৰনে ৰসা’’তি. (জা. ১.৪.৬২-৬৩);
তত্থ দুস্সাতি অমুস্স. রত্তিভত্তং অপাভতন্তি রত্তিভোজনতো অপনীতং. মংসসূলা চ দ্ৰে গোধাতি অঙ্গারপক্কানি দ্ৰে মংসসূলানি একা চ গোধা. দধিৰারকন্তি দধিৰারকো.
১৩৪. অথ ব্রাহ্মণো সসপণ্ডিতস্স সন্তিকং গতো. তেনাপি ‘‘কিমত্থমাগতোসী’’তি ৰুত্তে তথেৰাহ. তেন ৰুত্তং ‘‘মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞাযা’’তিআদি.
তত্থ মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞাযাতি পুব্বে ৰুত্তপ্পকারং পরিৰিতক্কং জানিত্ৰা. ব্রাহ্মণৰণ্ণিনাতি ব্রাহ্মণরূপৰতা অত্তভাৰেন. আসযন্তি ৰসনগুম্বং.
১৩৫-৭. সন্তুট্ঠোতি সমং সব্বভাগেনেৰ তুট্ঠো. ঘাসহেতূতি আহারহেতু. অদিন্নপুব্বন্তি যেহি কেহিচি অবোধিসত্তেহি অদিন্নপুব্বং. দানৰরন্তি উত্তমদানং. ‘‘অজ্জ দস্সামি তে অহ’’ন্তি ৰত্ৰা তুৰং সীলগুণূপেতো, অযুত্তং তে পরহেঠনন্তি তং পাণাতিপাততো অপনেত্ৰা ইদানি তস্স পরিভোগযোগ্গং অত্তানং কত্ৰা দাতুং ‘‘এহি অগ্গিং পদীপেহী’’তিআদিমাহ.
তত্থ অহং পচিস্সমত্তানন্তি তযা কতে অঙ্গারগব্ভে অহমেৰ পতিত্ৰা অত্তানং পচিস্সং. পক্কং ত্ৰং ভক্খযিস্সসীতি তথা পন পক্কং ত্ৰং খাদিস্সসি.
১৩৮-৯. নানাকট্ঠে সমানযীতি সো ব্রাহ্মণৰেসধারী সক্কো নানাদারূনি সমানেন্তো ৰিয অহোসি. মহন্তং অকাসি চিতকং, কত্ৰা অঙ্গারগব্ভকন্তি ৰীতচ্চিকং ৰিগতধূমং অঙ্গারভরিতব্ভন্তরং সমন্ততো জলমানং মম সরীরস্স নিমুজ্জনপ্পহোনকং তঙ্খণঞ্ঞেৰ মহন্তং চিতকং অকাসি, সহসা ইদ্ধিযা অভিনিম্মিনীতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘অগ্গিং তত্থ পদীপেসি, যথা সো খিপ্পং মহাভৰে’’তি.
তত্থ সোতি সো অগ্গিক্খন্ধো সীঘং মহন্তো যথা ভৰেয্য, তথা পদীপেসি. ফোটেত্ৰা রজগতে গত্তেতি ‘‘সচে লোমন্তরেসু পাণকা অত্থি, তে মা মরিংসূ’’তি পংসুগতে মম গত্তে তিক্খত্তুং ৰিধুনিত্ৰা. একমন্তং উপাৰিসিন্তি ন তাৰ কট্ঠানি আদিত্তানীতি তেসং আদীপনং উদিক্খন্তো থোকং একমন্তং নিসীদিং.
১৪০. যদা মহাকট্ঠপুঞ্জো, আদিত্তো ধমধমাযতীতি যদা পন সো দারুরাসি সমন্ততো আদিত্তো ৰাযুৰেগসমুদ্ধটানং জালসিখানং ৰসেন ‘‘ধমধমা’’তি এৰং করোতি. তদুপ্পতিত্ৰা পততি, মজ্ঝে জালসিখন্তরেতি তদা তস্মিং কালে ‘‘মম সরীরস্স ঝাপনসমত্থো অযং অঙ্গাররাসী’’তি চিন্তেত্ৰা উপ্পতিত্ৰা উল্লঙ্ঘিত্ৰা জালসিখানং অব্ভন্তরভূতে তস্স অঙ্গাররাসিস্স মজ্ঝে পদুমপুঞ্জে রাজহংসো ৰিয পমুদিতচিত্তো সকলসরীরং দানমুখে দত্ৰা পততি.
১৪১-২. পৰিট্ঠং যস্স কস্সচীতি যথা ঘম্মকালে সীতলং উদকং যেন কেনচি পৰিট্ঠং তস্স দরথপরিল়াহং ৰূপসমেতি, অস্সাদং পীতিঞ্চ উপ্পাদেতি. তথেৰ জলিতং অগ্গিন্তি এৰং তথা পজ্জলিতং অঙ্গাররাসি তদা মম পৰিট্ঠস্স উসুমমত্তম্পি নাহোসি. অঞ্ঞদত্থু দানপীতিযা সব্বদরথপরিল়াহৰূপসমো এৰ অহোসি. চিরস্সং ৰত মে ছৰিচম্মাদিকো সব্বো সরীরাৰযৰো দানমুখে জুহিতব্বতং উপগতো অভিপত্থিতো মনোরথো মত্থকং পত্তোতি. তেন ৰুত্তং –
১৪৩. ‘‘ছৰিং চম্মং মংসং ন্হারুং, অট্ঠিং হদযবন্ধনং;
কেৰলং সকলং কাযং, ব্রাহ্মণস্স অদাসহ’’ন্তি.
তত্থ হদযবন্ধনন্তি হদযমংসপেসি. তঞ্হি হদযৰত্থুং বন্ধিত্ৰা ৰিয ঠিতত্তা ‘‘হদযবন্ধন’’ন্তি ৰুত্তং. অথ ৰা হদযবন্ধনন্তি হদযঞ্চ বন্ধনঞ্চ, হদযমংসঞ্চেৰ তং বন্ধিত্ৰা ৰিয ঠিতযকনমংসঞ্চাতি অত্থো. কেৰলং সকলং কাযন্তি অনৰসেসং সব্বং সরীরং.
এৰং তস্মিং অগ্গিম্হি অত্তনো সরীরে লোমকূপমত্তম্পি উণ্হং কাতুং অসক্কোন্তো বোধিসত্তোপি হিমগব্ভং পৰিট্ঠো ৰিয হুত্ৰা ব্রাহ্মণরূপধরং সক্কং এৰমাহ – ‘‘ব্রাহ্মণ, তযা কতো অগ্গি অতিসীতলো, কিং নামেত’’ন্তি? পণ্ডিত, নাহং ব্রাহ্মণো, সক্কোহমস্মি, তৰ ৰীমংসনত্থং আগতো এৰমকাসিন্তি. ‘‘সক্ক, ত্ৰং তাৰ তিট্ঠতু, সকলোপি চে লোকো মং দানেন ৰীমংসেয্য, নেৰ মে অদাতুকামতং কথঞ্চিপি উপ্পাদেয্য পস্সেথ ন’’ন্তি বোধিসত্তো সীহনাদং নদি.
অথ নং সক্কো ‘‘সসপণ্ডিত, তৰ গুণা সকলকপ্পম্পি পাকটা হোন্তূ’’তি পব্বতং পীল়েত্ৰা পব্বতরসং আদায চন্দমণ্ডলে সসলক্খণং আলিখিত্ৰা বোধিসত্তং তস্মিং ৰনসণ্ডে তত্থেৰ ৰনগুম্বে তরুণদব্বতিণপীঠে নিপজ্জাপেত্ৰা অত্তনো দেৰলোকমেৰ গতো. তেপি চত্তারো পণ্ডিতা সমগ্গা সম্মোদমানা নিচ্চসীলং উপোসথসীলঞ্চ পূরেত্ৰা যথারহং পুঞ্ঞানি কত্ৰা যথাকম্মং গতা.
তদা উদ্দো আযস্মা আনন্দো অহোসি, সিঙ্গালো মহামোগ্গল্লানো, মক্কটো সারিপুত্তো, সসপণ্ডিতো পন লোকনাথো.
তস্স ইধাপি সীলাদিপারমিযো হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ যথারহং নিদ্ধারেতব্বা. তথা সতিপি তিরচ্ছানুপপত্তিযং কুসলাদিধম্মে কুসলাদিতো যথাভূতাৰবোধো, তেসু অণুমত্তম্পি ৰজ্জং ভযতো দিস্ৰা সুট্ঠু অকুসলতো ওরমণং, সম্মদেৰ চ কুসলধম্মেসু অত্তনো পতিট্ঠাপনং, পরেসঞ্চ ‘‘ইমে নাম পাপধম্মা তে এৰং গহিতা এৰং পরামট্ঠা এৰংগতিকা ভৰন্তি এৰংঅভিসম্পরাযা’’তি আদীনৰং দস্সেত্ৰা ততো ৰিরমণে নিযোজনং, ইদং দানং নাম, ইদং সীলং নাম, ইদং উপোসথকম্মং নাম, এত্থ পতিট্ঠিতানং দেৰমনুস্সসম্পত্তিযো হত্থগতা এৰাতিআদিনা পুঞ্ঞকম্মেসু আনিসংসং দস্সেত্ৰা পতিট্ঠাপনং, অত্তনো সরীরজীৰিতনিরপেক্খং, পরেসং সত্তানং অনুগ্গণ্হনং, উল়ারো চ দানজ্ঝাসযোতি এৰমাদযো ইধ বোধিসত্তস্স গুণানুভাৰা ৰিভাৰেতব্বা. তেনেতং ৰুচ্চতি – ‘‘এৰং অচ্ছরিযা হেতে…পে… ধম্মস্স অনুধম্মতো’’তি.
সসপণ্ডিতচরিযাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইদানি ‘‘অকিত্তিব্রাহ্মণো’’তিআদিনা যথাৰুত্তে দসপি চরিযাৰিসেসে উদানেত্ৰা নিগমেতি. তত্থ অহমেৰ তদা আসিং, যো তে দানৰরে অদাতি যো তানি উত্তমদানানি অদাসি, সো অকিত্তিব্রাহণাদিকো অহমেৰ তদা তস্মিং কালে অহোসিং, ন অঞ্ঞোতি. ইতি তেসু অত্তভাৰেসু সতিপি সীলাদিপারমীনং যথারহং পূরিতভাৰে অত্তনো পন তদা দানজ্ঝাসযস্স অতিৰিয উল়ারভাৰং সন্ধায দানপারমিৰসেনেৰ দেসনং আরোপেসি. এতে দানপরিক্খারা, এতে দানস্স পারমীতি যে ইমে অকিত্তিজাতকাদীসু (জা. ১.১৩.৮৩ আদযো) অনেকাকারৰোকারা মযা পৰত্তিতা দেয্যধম্মপরিচ্চাগা মম সরীরাৰযৰপুত্তদারপরিচ্চাগা পরমকোটিকা, কিঞ্চাপি তে করুণূপাযকোসল্লপরিগ্গহিতত্তা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমেৰ উদ্দিস্স পৰত্তিতত্তা দানস্স পরমুক্কংসগমনেন দানপারমী এৰ, তথাপি মম দানস্স পরমত্থপারমিভূতস্স পরিক্খরণতোসন্তানস্স পরিভাৰনাৰসেন অভিসঙ্খরণতো এতে দানপরিক্খারা নাম. যস্স পনেতে পরিক্খারা, তং দস্সেতুং ‘‘জীৰিতং যাচকে দত্ৰা, ইমং পারমি পূরযি’’ন্তি ৰুত্তং. এত্থ হি ঠপেত্ৰা সসপণ্ডিতচরিযং সেসাসু নৰসু চরিযাসু যথারহং দানপারমিদানউপপারমিযো ৰেদিতব্বা, সসপণ্ডিতচরিযে (চরিযা. ১.১২৫ আদযো) পন দানপরমত্থপারমী. তেন ৰুত্তং –
‘‘ভিক্খায উপগতং দিস্ৰা, সকত্তানং পরিচ্চজিং;
দানেন মে সমো নত্থি, এসা মে দানপারমী’’তি. (চরিযা. ১.তস্সুদ্দান);
কিঞ্চাপি হি মহাপুরিসস্স যথাৰুত্তে অকিত্তিব্রাহ্মণাদিকালে অঞ্ঞস্মিঞ্চ মহাজনকমহাসুতসোমাদিকালে দানপারমিযা পূরিতত্তভাৰানং পরিমাণং নাম নত্থি, তথাপি একন্তেনেৰ সসপণ্ডিতকালে দানপারমিযা পরমত্থপারমিভাৰো ৰিভাৰেতব্বোতি.
পরমত্থদীপনিযা চরিযাপিটকসংৰণ্ণনায
দসৰিধচরিযাসঙ্গহস্স ৰিসেসতো
দানপারমিৰিভাৰনস্স
পঠমৰগ্গস্স অত্থৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.