পঞ্হৰেয্যাকরণৰণ্ণনা

৩৫৭. কিং সংযোজনাতি কিং বন্ধনা, কেন বন্ধনেন বদ্ধা হুত্ৰা. পুথুকাযাতি বহুজনা. অৰেরাতি অপ্পটিঘা. অদণ্ডাতি আৰুধদণ্ডধনদণ্ডৰিনিমুত্তা. অসপত্তাতি অপচ্চত্থিকা. অব্যাপজ্জাতি ৰিগতদোমনস্সা. ৰিহরেমু অৰেরিনোতি অহো ৰত কেনচি সদ্ধিং অৰেরিনো ৰিহরেয্যাম, কত্থচি কোপং ন উপ্পাদেত্ৰা অচ্ছরায গহিতকং জঙ্ঘসহস্সেন সদ্ধিং পরিভুঞ্জেয্যামাতি দানং দত্ৰা পূজং কত্ৰা চ পত্থযন্তি. ইতি চ নেসং হোতীতি এৰঞ্চ নেসং অযং পত্থনা হোতি. অথ চ পনাতি এৰং পত্থনায সতিপি.

ইস্সামচ্ছরিযসংযোজনাতি পরসম্পত্তিখীযনলক্খণা ইস্সা, অত্তসম্পত্তিযা পরেহি সাধারণভাৰস্স অসহনলক্খণং মচ্ছরিযং, ইস্সা চ মচ্ছরিযঞ্চ সংযোজনং এতেসন্তি ইস্সামচ্ছরিযসংযোজনা. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারতো পন ইস্সামচ্ছরিযানি অভিধম্মে ৰুত্তানেৰ.

আৰাসমচ্ছরিযেন পনেত্থ যক্খো ৰা পেতো ৰা হুত্ৰা তস্সেৰ আৰাসস্স সঙ্কারং সীসেন উক্খিপিত্ৰা ৰিচরতি. কুলমচ্ছরিযেন তস্মিং কুলে অঞ্ঞেসং দানাদীনি করোন্তে দিস্ৰা ‘‘ভিন্নং ৰতিদং কুলং মমা’’তি চিন্তযতো লোহিতম্পি মুখতো উগ্গচ্ছতি, কুচ্ছিৰিরেচনম্পি হোতি, অন্তানিপি খণ্ডাখণ্ডানি হুত্ৰা নিক্খমন্তি. লাভমচ্ছরিযেন সঙ্ঘস্স ৰা গণস্স ৰা সন্তকে লাভে মচ্ছরাযিত্ৰা পুগ্গলিকপরিভোগেন পরিভুঞ্জিত্ৰা যক্খো ৰা পেতো ৰা মহাঅজগরো ৰা হুত্ৰা নিব্বত্ততি. সরীরৰণ্ণগুণৰণ্ণমচ্ছরিযেন পন পরিযত্তিধম্মমচ্ছরিযেন চ অত্তনোৰ ৰণ্ণং ৰণ্ণেতি, ন পরেসং ৰণ্ণং, ‘‘কিং ৰণ্ণো এসো’’তি তং তং দোসং ৰদন্তো পরিযত্তিঞ্চ কস্সচি কিঞ্চি অদেন্তো দুব্বণ্ণো চেৰ এল়মূগো চ হোতি.

অপিচ আৰাসমচ্ছরিযেন লোহগেহে পচ্চতি. কুলমচ্ছরিযেন অপ্পলাভো হোতি. লাভমচ্ছরিযেন গূথনিরযে নিব্বত্ততি. ৰণ্ণমচ্ছরিযেন ভৰে নিব্বত্তস্স ৰণ্ণো নাম ন হোতি. ধম্মমচ্ছরিযেন কুক্কুল়নিরযে নিব্বত্ততি. ইদং পন ইস্সামচ্ছরিযসংযোজনং সোতাপত্তিমগ্গেন পহীযতি. যাৰ তং নপ্পহীযতি, তাৰ দেৰমনুস্সা অৰেরতাদীনি পত্থযন্তাপি ৰেরাদীহি ন পরিমুচ্চন্তিযেৰ.

তিণ্ণা মেত্থ কঙ্খাতি এতস্মিং পঞ্হে মযা তুম্হাকং ৰচনং সুত্ৰা কঙ্খা তিণ্ণাতি ৰদতি, ন মগ্গৰসেন তিণ্ণকঙ্খতং দীপেতি. ৰিগতা কথংকথাতি ইদং কথং, ইদং কথন্তি অযম্পি কথংকথা ৰিগতা.

৩৫৮. নিদানাদীনি ৰুত্তত্থানেৰ. পিযাপ্পিযনিদানন্তি পিযসত্তসঙ্খারনিদানং মচ্ছরিযং, অপ্পিযসত্তসঙ্খারনিদানা ইস্সা. উভযং ৰা উভযনিদানং. পব্বজিতস্স হি সদ্ধিৰিহারিকাদযো, গহট্ঠস্স পুত্তাদযো হত্থিঅস্সাদযো ৰা সত্তা পিযা হোন্তি কেল়াযিতা মমাযিতা, মুহুত্তম্পি তে অপস্সন্তো অধিৰাসেতুং ন সক্কোতি. সো অঞ্ঞং তাদিসং পিযসত্তং লভন্তং দিস্ৰা ইস্সং করোতি. ‘‘ইমিনা অম্হাকং কিঞ্চি কম্মং অত্থি, মুহুত্তং তাৰ নং দেথা’’তি তমেৰ অঞ্ঞেহি যাচিতো ‘‘ন সক্কা দাতুং, কিলমিস্সতি ৰা উক্কণ্ঠিস্সতি ৰা’’তিআদীনি ৰত্ৰা মচ্ছরিযং করোতি. এৰং তাৰ উভযম্পি পিযসত্তনিদানং হোতি. ভিক্খুস্স পন পত্তচীৰরপরিক্খারজাতং, গহট্ঠস্স ৰা অলঙ্কারাদিউপকরণং পিযং হোতি মনাপং, সো অঞ্ঞস্স তাদিসং উপ্পজ্জমানং দিস্ৰা ‘‘অহো ৰতস্স এৰরূপং ন ভৰেয্যা’’তি ইস্সং করোতি, যাচিতো ৰাপি ‘‘মযম্পেতং মমাযন্তা ন পরিভুঞ্জাম, ন সক্কা দাতু’’ন্তি মচ্ছরিযং করোতি. এৰং উভযম্পি পিযসঙ্খারনিদানং হোতি. অপ্পিযে পন তে ৰুত্তপ্পকারে সত্তে চ সঙ্খারে চ লভিত্ৰা সচেপিস্স তে অমনাপা হোন্তি, তথাপি কিলেসানং ৰিপরীতৰুত্তিতায ‘‘ঠপেত্ৰা মং কো অঞ্ঞো এৰরূপস্স লাভী’’তি ইস্সং ৰা করোতি, যাচিতো তাৰকালিকম্পি অদদমানো মচ্ছরিযং ৰা করোতি. এৰং উভযম্পি অপ্পিযসত্তসঙ্খারনিদানং হোতি.

ছন্দনিদানন্তি এত্থ পরিযেসনছন্দো, পটিলাভছন্দো, পরিভোগছন্দো, সন্নিধিছন্দো, ৰিস্সজ্জনছন্দোতি পঞ্চৰিধো ছন্দো.

কতমো পরিযেসনছন্দো? ইধেকচ্চো অতিত্তো ছন্দজাতো রূপং পরিযেসতি, সদ্দং. গন্ধং. রসং. ফোট্ঠব্বং পরিযেসতি, ধনং পরিযেসতি. অযং পরিযেসনছন্দো.

কতমো পটিলাভছন্দো? ইধেকচ্চো অতিত্তো ছন্দজাতো রূপং পটিলভতি, সদ্দং. গন্ধং. রসং. ফোট্ঠব্বং পটিলভতি, ধনং পটিলভতি. অযং পটিলাভছন্দো.

কতমো পরিভোগছন্দো? ইধেকচ্চো অতিত্তো ছন্দজাতো রূপং পরিভুঞ্জতি, সদ্দং. গন্ধং. রসং. ফোট্ঠব্বং পরিভুঞ্জতি, ধনং পরিভুঞ্জতি. অযং পরিভোগছন্দো.

কতমো সন্নিধিছন্দো? ইধেকচ্চো অতিত্তো ছন্দজাতো ধনসন্নিচযং করোতি ‘‘আপদাসু ভৰিস্সতী’’তি. অযং সন্নিধিছন্দো.

কতমো ৰিস্সজ্জনছন্দো? ইধেকচ্চো অতিত্তো ছন্দজাতো ধনং ৰিস্সজ্জেতি, হত্থারোহানং, অস্সারোহানং, রথিকানং, ধনুগ্গহানং – ‘‘ইমে মং রক্খিস্সন্তি গোপিস্সন্তি মমাযিস্সন্তি সম্পরিৰারযিস্সন্তী’’তি. অযং ৰিস্সজ্জনছন্দো. ইমে পঞ্চ ছন্দা. ইধ তণ্হামত্তমেৰ, তং সন্ধায ইদং ৰুত্তং.

ৰিতক্কনিদানোতি এত্থ ‘‘লাভং পটিচ্চ ৰিনিচ্ছযো’’তি (দী. নি. ২.১১০) এৰং ৰুত্তো ৰিনিচ্ছযৰিতক্কো ৰিতক্কো নাম. ৰিনিচ্ছযোতি দ্ৰে ৰিনিচ্ছযা তণ্হাৰিনিচ্ছযো চ, দিট্ঠিৰিনিচ্ছযো চ. অট্ঠসতং তণ্হাৰিচরিতং তণ্হাৰিনিচ্ছযো নাম. দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিযো দিট্ঠিৰিনিচ্ছযো নামাতি এৰং ৰুত্ততণ্হাৰিনিচ্ছযৰসেন হি ইট্ঠানিট্ঠপিযাপ্পিযৰৰত্থানং ন হোতি. তদেৰ হি একচ্চস্স ইট্ঠং হোতি, একচ্চস্স অনিট্ঠং পচ্চন্তরাজমজ্ঝিমদেসরাজূনং গণ্ডুপ্পাদমিগমংসাদীসু ৰিয. তস্মিং পন তণ্হাৰিনিচ্ছযৰিনিচ্ছিতে পটিলদ্ধৰত্থুস্মিং ‘‘এত্তকং রূপস্স ভৰিস্সতি, এত্তকং সদ্দস্স, এত্তকং গন্ধস্স, এত্তকং রসস্স, এত্তকং ফোট্ঠব্বস্স ভৰিস্সতি, এত্তকং ময্হং ভৰিস্সতি, এত্তকং পরস্স ভৰিস্সতি, এত্তকং নিদহিস্সামি, এত্তকং পরস্স দস্সামী’’তি ৰৰত্থানং ৰিতক্কৰিনিচ্ছযেন হোতি. তেনাহ ‘‘ছন্দো খো, দেৰানমিন্দ, ৰিতক্কনিদানো’’তি.

পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খানিদানোতি তযো পপঞ্চা তণ্হাপপঞ্চো, মানপপঞ্চো, দিট্ঠিপপঞ্চোতি. তত্থ অট্ঠসততণ্হাৰিচরিতং তণ্হাপপঞ্চো নাম. নৰৰিধো মানো মানপপঞ্চো নাম. দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিযো দিট্ঠিপপঞ্চো নাম. তেসু ইধ তণ্হাপপঞ্চো অধিপ্পেতো. কেনট্ঠেন পপঞ্চো? মত্তপমত্তাকারপাপনট্ঠেন পপঞ্চো. তংসম্পযুত্তা সঞ্ঞা পপঞ্চসঞ্ঞা. সঙ্খা ৰুচ্চতি কোট্ঠাসো ‘‘সঞ্ঞানিদানা হি পপঞ্চসঙ্খা’’তিআদীসু ৰিয. ইতি পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খানিদানোতি পপঞ্চসঞ্ঞাকোট্ঠাসনিদানো ৰিতক্কোতি অত্থো.

পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খানিরোধসারুপ্পগামিনিন্তি এতিস্সা পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খায খযা নিরোধো ৰূপসমো, তস্স সারুপ্পঞ্চেৰ তত্থ গামিনিং চাতি সহ ৰিপস্সনায মগ্গং পুচ্ছতি.