৮. সক্কপঞ্হসুত্তৰণ্ণনা
নিদানৰণ্ণনা
৩৪৪. এৰং মে সুতন্তি সক্কপঞ্হসুত্তং. তত্রাযমনুত্তানপদৰণ্ণনা – অম্বসণ্ডা নাম ব্রাহ্মণগামোতি সো কির গামো অম্বসণ্ডানং অৰিদূরে নিৰিট্ঠো, তস্মা ‘‘অম্বসণ্ডা’’ ত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. ৰেদিযকে পব্বতেতি সো কির পব্বতো পব্বতপাদে জাতেন মণিৰেদিকাসদিসেন নীলৰনসণ্ডেন সমন্তা পরিক্খিত্তো, তস্মা ‘ৰেদিযকপব্বতো’ ত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গতো. ইন্দসালগুহাযন্তি পুব্বেপি সা দ্ৰিন্নং পব্বতানং অন্তরে গুহা, ইন্দসালরুক্খো চস্সা দ্ৰারে, তস্মা ‘ইন্দসালগুহা’তি সঙ্খ্যং গতা. অথ নং কুট্টেহি পরিক্খিপিত্ৰা দ্ৰারৰাতপানানি যোজেত্ৰা সুপরিনিট্ঠিতসুধাকম্মমালাকম্মলতাকম্মৰিচিত্তং লেণং কত্ৰা ভগৰতো অদংসু. পুরিমৰোহারৰসেন পন ‘‘ইন্দসালগুহা’’ ত্ৰেৰ নং সঞ্জানন্তি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘ইন্দসালগুহায’ন্তি.
উস্সুক্কং উদপাদীতি ধম্মিকো উস্সাহো উপ্পজ্জি. ননু চ এস অভিণ্হদস্সাৰী ভগৰতো, ন সো দেৰতাসন্নিপাতো নাম অত্থি, যত্থাযং ন আগতপুব্বো, সক্কেন সদিসো অপ্পমাদৰিহারী দেৰপুত্তো নাম নত্থি. অথ কস্মা বুদ্ধদস্সনং অনাগতপুব্বস্স ৰিয অস্স উস্সাহো উদপাদীতি? মরণভযেন সন্তজ্জিতত্তা. তস্মিং কিরস্স সমযে আযু পরিক্খীণো, সো পঞ্চ পুব্বনিমিত্তানি দিস্ৰা ‘‘পরিক্খীণো দানি মে আযূ’’তি অঞ্ঞাসি. যেসঞ্চ দেৰপুত্তানং মরণনিমিত্তানি আৰি ভৰন্তি, তেসু যে পরিত্তকেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তা, তে ‘‘কুহিং নু খো ইদানি নিব্বত্তিস্সামা’’তি ভযং সন্তাসং আপজ্জন্তি. যে কতভীরুত্তানা বহুং পুঞ্ঞং কত্ৰা নিব্বত্তা, তে অত্তনা দিন্নদানং রক্খিতসীলং ভাৰিতভাৰনঞ্চ আগম্ম ‘‘উপরিদেৰলোকে সম্পত্তিং অনুভৰিস্সামা’’তি ন ভাযন্তি.
সক্কো পন দেৰরাজা পুব্বনিমিত্তানি দিস্ৰা দসযোজনসহস্সং দেৰনগরং, যোজনসহস্সুব্বেধং ৰেজযন্তং, তিযোজনসতিকং সুধম্মদেৰসভং, যোজনসতুব্বেধং পারিচ্ছত্তকং, সট্ঠিযোজনিকং পণ্ডুকম্বলসিলং, অড্ঢতিযা নাটককোটিযো দ্ৰীসু দেৰলোকেসু দেৰপরিসং, নন্দনৰনং, চিত্তলতাৰনং, মিস্সকৰনং, ফারুসকৰনন্তি এতং সব্বসম্পত্তিং ওলোকেত্ৰা ‘‘নস্সতি ৰত ভো মে অযং সম্পত্তী’’তি ভযাভিভূতো অহোসি.
ততো ‘‘অত্থি নু খো কোচি সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা লোকপিতামহো মহাব্রহ্মা ৰা, যো মে হদযনিস্সিতং সোকসল্লং সমুদ্ধরিত্ৰা ইমং সম্পত্তিং থাৰরং করেয্যা’’তি ওলোকেন্তো কঞ্চি অদিস্ৰা পুন অদ্দস ‘‘মাদিসানং সতসহস্সানম্পি উপ্পন্নং সোকসল্লং সম্মাসম্বুদ্ধো উদ্ধরিতুং পটিবলো’’তি. অথেৰং পরিৰিতক্কেন্তস্স তেন খো পন সমযেন সক্কস্স দেৰানমিন্দস্স উস্সুক্কং উদপাদি ভগৰন্তং দস্সনায.
কহং নু খো ভগৰা এতরহি ৰিহরতীতি কতরস্মিং জনপদে কতরং নগরং উপনিস্সায কস্স পচ্চযে পরিভুঞ্জন্তো কস্স অমতং ধম্মং দেসযমানো ৰিহরতীতি. অদ্দসা খোতি অদ্দক্খি পটিৰিজ্ঝি. মারিসাতি পিযৰচনমেতং, দেৰতানং পাটিযেক্কো ৰোহারো. নিদ্দুক্খাতিপি ৰুত্তং হোতি. কস্মা পনেস দেৰে আমন্তেসি? সহাযত্থায. পুব্বে কিরেস ভগৰতি সল়লঘরে ৰিহরন্তে এককোৰ দস্সনায অগমাসি. সত্থা ‘‘অপরিপক্কং তাৰস্স ঞাণং, কতিপাহং পন অতিক্কমিত্ৰা মযি ইন্দসালগুহাযং ৰিহরন্তে পঞ্চ পুব্বনিমিত্তানি দিস্ৰা মরণভযভীতো দ্ৰীসু দেৰলোকেসু দেৰতাহি সদ্ধিং উপসঙ্কমিত্ৰা চুদ্দস পঞ্হে পুচ্ছিত্ৰা উপেক্খাপঞ্হৰিস্সজ্জনাৰসানে অসীতিযা দেৰতাসহস্সেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা ওকাসং নাকাসি. সো ‘‘মম পুব্বেপি এককস্স গতত্তা সত্থারা ওকাসো ন কতো, অদ্ধা মে নত্থি মগ্গফলস্স উপনিস্সযো, একস্স পন উপনিস্সযে সতি চক্কৰাল়পরিযন্তাযপি পরিসায ভগৰা ধম্মং দেসেতিযেৰ. অৰস্সং খো পন দ্ৰীসু দেৰলোকেসু কস্সচি দেৰস্স উপনিস্সযো ভৰিস্সতি, তং সন্ধায সত্থা ধম্মং দেসেস্সতি. তং সুত্ৰা অহম্পি অত্তনো দোমনস্সং ৰূপসমেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা সহাযত্থায আমন্তেসি.
এৰং ভদ্দং তৰাতি খো দেৰা তাৰতিংসাতি এৰং হোতু মহারাজ, গচ্ছাম ভগৰন্তং দস্সনায, দুল্লভো বুদ্ধুপ্পাদো, ভদ্দং তৰ, যো ত্ৰং ‘‘পব্বতকীল়ং নদীকীল়ং গচ্ছামা’’তি অৰত্ৰা অম্হে এৰরূপেসু ঠানেসু নিযোজেসীতি. পচ্চস্সোসুন্তি তস্স ৰচনং সিরসা সম্পটিচ্ছিংসু.
৩৪৫. পঞ্চসিখং গন্ধব্বদেৰপুত্তং আমন্তেসীতি দেৰে তাৰ আমন্তেতু, ইমং কস্মা ৰিসুং আমন্তেসি? ওকাসকরণত্থং. এৰং কিরস্স অহোসি ‘‘দ্ৰীসু দেৰলোকেসু দেৰতা গহেত্ৰা ধুরেন পহরন্তস্স ৰিয সত্থারং উপসঙ্কমিতুং ন যুত্তং, অযং পন পঞ্চসিখো দসবলস্স উপট্ঠাকো ৰল্লভো ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে গন্ত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছিত্ৰা ধম্মং সুণাতি, ইমং পুরতো পেসেত্ৰা ওকাসং কারেত্ৰা ইমিনা কতোকাসে উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি ওকাসকরণত্থং আমন্তেসি.
এৰং ভদ্দং তৰাতি সো ‘‘এৰং মহারাজ, হোতু, ভদ্দং তৰ, যো ত্ৰং মং ‘এহি, মারিস, উয্যানকীল়াদীনি ৰা নটসমজ্জাদীনি ৰা দস্সনায গচ্ছামা’তি অৰত্ৰা ‘বুদ্ধং পস্সিস্সাম, ধম্মং সোস্সামা’তি ৰদসী’’তি দল়্হতরং উপত্থম্ভেন্তো দেৰানমিন্দস্স ৰচনং পটিস্সুত্ৰা অনুচরিযং সহচরণং একতো গমনং উপাগমি.
তত্থ বেলুৰপণ্ডুন্তি বেলুৰপক্কং ৰিয পণ্ডুৰণ্ণং. তস্স কির সোৰণ্ণমযং পোক্খরং, ইন্দনীলমযো দণ্ডো, রজতমযা তন্তিযো, পৰাল়মযা ৰেঠকা, ৰীণাপত্তকং গাৰুতং, তন্তিবন্ধনট্ঠানং গাৰুতং, উপরি দণ্ডকো গাৰুতন্তি তিগাৰুতপ্পমাণা ৰীণা. ইতি সো তং ৰীণং আদায সমপঞ্ঞাসমুচ্ছনা মুচ্ছেত্ৰা অগ্গনখেহি পহরিত্ৰা মধুরং গীতস্সরং নিচ্ছারেত্ৰা সেসদেৰে সক্কস্স গমনকালং জানাপেন্তো একমন্তং অট্ঠাসি. এৰং তস্স গীতৰাদিতসঞ্ঞায সন্নিপতিতে দেৰগণে অথ খো সক্কো দেৰানমিন্দো…পে… ৰেদিযকে পব্বতে পচ্চুট্ঠাসি.
৩৪৬. অতিরিৰ ওভাসজাতোতি অঞ্ঞেসু দিৰসেসু একস্সেৰ দেৰস্স ৰা মারস্স ৰা ব্রহ্মুনো ৰা ওভাসেন ওভাসজাতো হোতি, তংদিৰসং পন দ্ৰীসু দেৰলোকেসু দেৰতানং ওভাসেন অতিরিৰ ওভাসজাতো একপজ্জোতো সহস্সচন্দসূরিযউগ্গতকালসদিসো অহোসি. পরিতো গামেসু মনুস্সাতি সমন্তা গামেসু মনুস্সা. পকতিসাযমাসকালেযেৰ কির গামমজ্ঝে দারকেসু কীল়ন্তেসু তত্থ সক্কো অগমাসি, তস্মা মনুস্সা পস্সিত্ৰা এৰমাহংসু. ননু চ মজ্ঝিমযামে দেৰতা ভগৰন্তং উপসঙ্কমন্তি, অযং কস্মা পঠমযামস্সাপি পুরিমভাগেযেৰ আগতোতি? মরণভযেনেৰ তজ্জিতত্তা. কিংসু নামাতি কিংসু নাম ভো এতং, কো নু খো অজ্জ মহেসক্খো দেৰো ৰা ব্রহ্মা ৰা ভগৰন্তং পঞ্হং পুচ্ছিতুং ধম্মং সোতুং উপসঙ্কমন্তো, কথংসু নাম ভো ভগৰা পঞ্হং ৰিস্সজ্জেস্সতি ধম্মং দেসেস্সতি, লাভা অম্হাকং, যেসং নো এৰং দেৰতানং কঙ্খাৰিনোদকো সত্থা অৰিদূরে ৰিহারে ৰসতি, যে লভাম থালকভিক্খম্পি কটচ্ছুভিক্খম্পি দাতুন্তি সংৰিগ্গা লোমহট্ঠজাতা উদ্ধগ্গলোমা হুত্ৰা দসনখসমোধানসমুজ্জলং অঞ্জলিং সিরস্মিং পতিট্ঠপেত্ৰা নমস্সমানা অট্ঠংসু.
৩৪৭. দুরুপসঙ্কমাতি দুপযিরুপাসিযা. অহং সরাগো সদোসো সমোহো, সত্থা ৰীতরাগো ৰীতদোসো ৰীতমোহো, তস্মা দুপযিরুপাসিযা তথাগতা মাদিসেন. ঝাযীতি লক্খণূপনিজ্ঝানেন চ আরম্মণূপনিজ্ঝানেন চ ঝাযী. তস্মিঞ্ঞেৰ ঝানে রতাতি ঝানরতা. তদন্তরং পটিসল্লীনাতি তদন্তরং পটিসল্লীনা সম্পতি পটিসল্লীনা ৰা. তস্মা ন কেৰলং ঝাযী ঝানরতাতি দুরুপসঙ্কমা, ইদানিমেৰ পটিসল্লীনাতিপি দুরুপসঙ্কমা. পসাদেয্যাসীতি আরাধেয্যাসি, ওকাসং মে কারেত্ৰা দদেয্যাসীতি ৰদতি. বেলুৰপণ্ডুৰীণং আদাযাতি ননু পুব্বেৰ আদিন্নাতি? আম, আদিন্না. মগ্গগমনৰসেন পন অংসকূটে লগ্গিতা, ইদানি নং ৰামহত্থে ঠপেত্ৰা ৰাদনসজ্জং কত্ৰা আদিযি. তেন ৰুত্তং ‘‘আদাযা’’তি.
পঞ্চসিখগীতগাথাৰণ্ণনা
৩৪৮. অস্সাৰেসীতি সাৰেসি. বুদ্ধূপসঞ্হিতাতি বুদ্ধং আরব্ভ বুদ্ধং নিস্সযং কত্ৰা পৰত্তাতি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো.
ৰন্দে তে পিতরং ভদ্দে, তিম্বরুং সূরিযৰচ্ছসেতি এত্থ সূরিযৰচ্ছসাতি সূরিযসমানসরীরা. তস্সা কির দেৰধীতায পাদন্ততো রস্মি উট্ঠহিত্ৰা কেসন্তং আরোহতি, তস্মা বালসূরিযমণ্ডলসদিসা খাযতি, ইতি নং ‘‘সূরিযৰচ্ছসা’’তি সঞ্জানন্তি. তং সন্ধাযাহ – ‘‘ভদ্দে, সূরিযৰচ্ছসে, তৰ পিতরং তিম্বরুং গন্ধব্বদেৰরাজানং ৰন্দামী’’তি. যেন জাতাসি কল্যাণীতি যেন কারণভূতেন যং তিম্বরুং দেৰরাজানং নিস্সায ত্ৰং জাতা, কল্যাণী সব্বঙ্গসোভনা. আনন্দজননী মমাতি ময্হং পীতিসোমনস্সৰড্ঢনী.
ৰাতোৰ সেদতং কন্তোতি যথা সঞ্জাতসেদানং সেদহরণত্থং ৰাতো ইট্ঠো হোতি কন্তো মনাপো, এৰন্তি অত্থো. পানীযংৰ পিপাসতোতি পাতুমিচ্ছন্তস্স পিপাসতো পিপাসাভিভূতস্স. অঙ্গীরসীতি অঙ্গে রস্মিযো অস্সাতি অঙ্গীরসী, তমেৰ আরব্ভ আলপন্তো ৰদতি. ধম্মো অরহতামিৰাতি অরহন্তানং নৰলোকুত্তরধম্মো ৰিয.
জিঘচ্ছতোতি ভুঞ্জিতুকামস্স খুদাভিভূতস্স. জলন্তমিৰ ৰারিনাতি যথা কোচি জলন্তং জাতৰেদং উদককুম্ভেন নিব্বাপেয্য, এৰং তৰ কারণা উপ্পন্নং মম কামরাগপরিল়াহং নিব্বাপেহীতি ৰদতি.
যুত্তং কিঞ্জক্খরেণুনাতি পদুমকেসররেণুনা যুত্তং. নাগো ঘম্মাভিতত্তো ৰাতি ঘম্মাভিতত্তহত্থী ৰিয. ওগাহে তে থনূদরন্তি যথা সো নাগো পোক্খরণিং ওগাহিত্ৰা পিৰিত্ৰা অগ্গসোণ্ডমত্তং পঞ্ঞাযমানং কত্ৰা নিমুগ্গো সুখং সাতং ৰিন্দতি, এৰং কদা নু খো তে থনূদরং থনৰেমজ্ঝং উদরঞ্চ ওতরিত্ৰা অহং সুখং সাতং পটিলভিস্সামীতি ৰদতি.
‘‘অচ্চঙ্কুসোৰ নাগোৰ, জিতং মে তুত্ততোমরং;
কারণং নপ্পজানামি, সম্মত্তো লক্খণূরুযা’’তি. –
এত্থ তুত্তং ৰুচ্চতি কণ্ণমূলে ৰিজ্ঝনঅযদণ্ডকো. তোমরন্তি পাদাদীসু ৰিজ্ঝনদণ্ডতোমরং. অঙ্কুসোতি মত্থকে ৰিজ্ঝনকুটিলকণ্টকো. যো চ নাগো পভিন্নমত্তো অচ্চঙ্কুসো হোতি, অঙ্কুসং অতীতো; অঙ্কুসেন ৰিজ্ঝিযমানোপি ৰসং ন গচ্ছতি, সো ‘‘জিতং মযা তুত্ততোমরং, যো অহং অঙ্কুসস্সপি ৰসং ন গচ্ছামী’’তি মদদপ্পেন কিঞ্চি কারণং ন বুজ্ঝতি. যথা সো অচ্চঙ্কুসো নাগো ‘‘জিতং মে তুত্ততোমর’’ন্তি কিঞ্চি কারণং নপ্পজানাতি, এৰং অহম্পি লক্খণসম্পন্নঊরুতায লক্খণূরুযা সম্মত্তো মত্তো পমত্তো উম্মত্তো ৰিয কিঞ্চি কারণং নপ্পজানামীতি ৰদতি. অথ ৰা অচ্চঙ্কুসোৰ নাগো অহম্পি সম্মত্তো লক্খণূরুযা কিঞ্চি ততো ৰিরাগকারণং নপ্পজানামি. কস্মা? যস্মা তেন নাগেন ৰিয জিতং মে তুত্ততোমরং, ন কস্সচি ৰদতো ৰচনং আদিযামি.
তযি গেধিতচিত্তোস্মীতি ভদ্দে লক্খণূরু তযি বদ্ধচিত্তোস্মি. গেধিতচিত্তোতি ৰা গেধং অজ্ঝুপেতচিত্তো. চিত্তং ৰিপরিণামিতন্তি পকতিং জহিত্ৰা ঠিতং. পটিগন্তুং ন সক্কোমীতি নিৰত্তিতুং ন সক্কোমি. ৰঙ্কঘস্তোৰ অম্বুজোতি বল়িসং গিলিত্ৰা ঠিতমচ্ছো ৰিয. ‘‘ঘসো’’তিপি পাঠো, অযমেৰত্থো.
ৰামূরূতি ৰামাকারেন সণ্ঠিতঊরু, কদলিক্খন্ধসদিসঊরূতি ৰা অত্থো. সজাতি আলিঙ্গ. মন্দলোচনেতি ইত্থিযো ন তিখিণং নিজ্ঝাযন্তি মন্দং আলোচেন্তি ওলোকেন্তি, তস্মা ‘‘মন্দলোচনা’’তি ৰুচ্চন্তি. পলিস্সজাতি সব্বতোভাগেন আলিঙ্গ. এতং মে অভিপত্থিতন্তি এতং মযা অভিণ্হং পত্থিতং.
অপ্পকো ৰত মে সন্তোতি পকতিযাৰ মন্দো সমানো. ৰেল্লিতকেসিযাতি কেসা মুঞ্চিত্ৰা পিট্ঠিযং ৰিস্সট্ঠকালে সপ্পো ৰিয ৰেল্লন্তা গচ্ছন্তা অস্সাতি ৰেল্লিতকেসী, তস্সা ৰেল্লিতকেসিযা. অনেকভাৰো সমুপ্পাদীতি অনেকৰিধো জাতো. অনেকভাগোতি ৰা পাঠো. অরহন্তেৰ দক্খিণাতি অরহন্তম্হি দিন্নদানং ৰিয নানপ্পকারতো পভিন্নো.
যং মে অত্থি কতং পুঞ্ঞন্তি যং মযা কতং পুঞ্ঞমত্থি. অরহন্তেসু তাদিসূতি তাদিলক্খণপ্পত্তেসু অরহন্তেসু. তযা সদ্ধিং ৰিপচ্চতন্তি সব্বং তযা সদ্ধিমেৰ ৰিপাকং দেতু.
একোদীতি একীভাৰং গতো. নিপকো সতোতি নেপক্কং ৰুচ্চতি পঞ্ঞা, তায সমন্নাগতোতি নিপকো. সতিযা সমন্নাগতত্তা সতো. অমতং মুনি জিগীসানোতি যথা সো বুদ্ধমুনি অমতং নিব্বানং জিগীসতি পরিযেসতি, এৰং তং অহং সূরিযৰচ্ছসে জিগীসামি পরিযেসামি. যথা ৰা সো অমতং জিগীসানো এসন্তো গৰেসন্তো ৰিচরতি, এৰাহং তং এসন্তো গৰেসন্তো ৰিচরামীতিপি অত্থো.
যথাপি মুনি নন্দেয্য, পত্ৰা সম্বোধিমুত্তমন্তি যথা বুদ্ধমুনি বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পত্ৰা নন্দেয্য তোসেয্য. এৰং নন্দেয্যন্তি এৰমেৰ অহম্পি তযা মিস্সীভাৰং গতো নন্দেয্যং, পীতিসোমনস্সজাতো ভৰেয্যন্তি ৰদতি.
তাহং ভদ্দে ৰরেয্যাহেতি অহেতি আমন্তনং, অহে ভদ্দে সূরিযৰচ্ছসে, সক্কেন দেৰানমিন্দেন ‘‘কিং দ্ৰীসু দেৰলোকেসু দেৰরজ্জং গণ্হসি, সুরিযৰচ্ছস’’ন্তি, এৰং ৰরে দিন্নে দেৰরজ্জং পহায ‘‘সূরিযৰচ্ছসং গণ্হামী’’তি এৰং তং অহং ৰরেয্যং ইচ্ছেয্যং গণ্হেয্যন্তি অত্থো.
সালংৰ ন চিরং ফুল্লন্তি তৰ পিতু নগরদ্ৰারে নচিরং পুপ্ফিতো সালো অত্থি. সো অতিৰিয মনোহরো. তং নচিরং ফুল্লসালং ৰিয. পিতরং তে সুমেধসেতি অতিসস্সিরীকং তৰ পিতরং ৰন্দমানো নমস্সামি নমো করোমি. যস্সাসেতাদিসী পজাতি যস্স আসি এতাদিসী ধীতা.
৩৪৯. সংসন্দতীতি কস্মা গীতসদ্দস্স চেৰ ৰীণাসদ্দস্স চ ৰণ্ণং কথেসি? কিং তত্থ ভগৰতো সারাগো অত্থীতি? নত্থি. ছল়ঙ্গুপেক্খায উপেক্খকো ভগৰা এতাদিসেসু ঠানেসু, কেৰলং ইট্ঠানিট্ঠং জানাতি, ন তত্থ রজ্জতি. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘সংৰিজ্জতি খো, আৰুসো, ভগৰতো চক্খু, পস্সতি ভগৰা চক্খুনা রূপং, ছন্দরাগো ভগৰতো নত্থি, সুৰিমুত্তচিত্তো ভগৰা. সংৰিজ্জতি খো, আৰুসো, ভগৰতো সোত’’ন্তিআদি (সং. নি. ৪.২৩২). সচে পন ৰণ্ণং ন কথেয্য, পঞ্চসিখো ‘‘ওকাসো মে কতো’’তি ন জানেয্য. অথ সক্কো ‘‘ভগৰতা পঞ্চসিখস্স ওকাসো ন কতো’’তি দেৰতা গহেত্ৰা ততোৰ পটিনিৰত্তেয্য, ততো মহাজানিযো ভৰেয্য. ৰণ্ণে পন কথিতে ‘‘কতো ভগৰতা পঞ্চসিখস্স ওকাসো’’তি দেৰতাহি সদ্ধিং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছিত্ৰা ৰিস্সজ্জনাৰসানে অসীতিযা দেৰতাসহস্সেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিস্সতীতি ঞত্ৰা ৰণ্ণং কথেসি.
তত্থ কদা সংযূল়্হাতি কদা গন্থিতা পিণ্ডিতা. তেন খো পনাহং, ভন্তে, সমযেনাতি তেন সমযেন তস্মিং তুম্হাকং সম্বোধিপ্পত্তিতো পট্ঠায অট্ঠমে সত্তাহে. ভদ্দা নাম সূরিযৰচ্ছসাতি নামতো ভদ্দা সরীরসম্পত্তিযা সূরিযৰচ্ছসা. ভগিনীতি ৰোহারৰচনমেতং, দেৰধীতাতি অত্থো. পরকামিনীতি পরং কামেতি অভিকঙ্খতি.
উপনচ্চন্তিযাতি নচ্চমানায. সা কির একস্মিং সমযে চাতুমহারাজিকদেৰেহি সদ্ধিং সক্কস্স দেৰরাজস্স নচ্চং দস্সনত্থায গতা, তস্মিঞ্চ খণে সক্কো তথাগতস্স অট্ঠ যথাভুচ্চে গুণে পযিরুদাহাসি. এৰং তস্মিং দিৰসে গন্ত্ৰা নচ্চন্তী অস্সোসি.
সক্কূপসঙ্কমৰণ্ণনা
৩৫০. পটিসম্মোদতীতি ‘‘সংসন্দতি খো তে’’তিআদীনি ৰদন্তো ভগৰা সম্মোদতি, পঞ্চসিখো পটিসম্মোদতি. গাথা চ ভাসন্তো পঞ্চসিখো সম্মোদতি, ভগৰা পটিসম্মোদতি. আমন্তেসীতি জানাপেসি. তস্স কিরেৰং অহোসি ‘‘অযং পঞ্চসিখো মযা মম কম্মেন পেসিতো অত্তনো কম্মং করোতি. এৰরূপস্স সত্থু সন্তিকে ঠত্ৰা কামগুণূপসঞ্হিতং অননুচ্ছৰিকং কথেসি, নটা নাম নিল্লজ্জা হোন্তি, কথেন্তো ৰিপ্পকারম্পি দস্সেয্য, হন্দ নং মম কম্মং জানাপেমী’’তি চিন্তেত্ৰা আমন্তেসি.
৩৫১. এৰঞ্চ পন তথাগতাতি ধম্মসঙ্গাহকত্থেরেহি ঠপিতৰচনং. অভিৰদন্তীতি অভিৰাদনসম্পটিচ্ছনেন ৰড্ঢিতৰচনেন ৰদন্তি. অভিৰদিতোতি ৰড্ঢিতৰচনেন ৰুত্তো.
উরুন্দা সমপাদীতি মহন্তা ৰিৰটা অহোসি, অন্ধকারো গুহাযং অন্তরধাযি. আলোকো উদপাদীতি যো পকতিযা গুহাযং অন্ধকারো, সো অন্তরহিতো, আলোকো জাতো. সব্বমেতং ধম্মসঙ্গাহকানং ৰচনং.
৩৫২. চিরপটিকাহং, ভন্তেতি চিরতো অহং, চিরতো পট্ঠাযাহং দস্সনকামোতি অত্থো. কেহিচি কেহিচি কিচ্চকরণীযেহীতি দেৰানং ধীতা চ পুত্তা চ অঙ্কে নিব্বত্তন্তি, পাদপরিচারিকা ইত্থিযো সযনে নিব্বত্তন্তি, তাসং মণ্ডনপসাধনকারিকা দেৰতা সযনং পরিৰারেত্ৰা নিব্বত্তন্তি, ৰেয্যাৰচ্চকরা অন্তোৰিমানে নিব্বত্তন্তি, এতেসং অত্থায অড্ডকরণং নাম নত্থি. যে পন সীমন্তরে নিব্বত্তন্তি, তে ‘‘তৰ সন্তকা, মম সন্তকা’’তি নিচ্ছেতুং অসক্কোন্তা অড্ডং করোন্তি, সক্কং দেৰরাজানং পুচ্ছন্তি. সো ‘‘যস্স ৰিমানং আসন্নতরং, তস্স সন্তকা’’তি ৰদতি. সচে দ্ৰেপি সমট্ঠানে হোন্তি, ‘‘যস্স ৰিমানং ওলোকেন্তী ঠিতা, তস্স সন্তকা’’তি ৰদতি. সচে একম্পি ন ওলোকেতি, তং উভিন্নং কলহুপচ্ছেদনত্থং অত্তনো সন্তকং করোতি. কীল়াদীনিপি কিচ্চানি করণীযানেৰ. এৰরূপানি তানি করণীযানি সন্ধায ‘‘কেহিচি কেহিচি কিচ্চকরণীযেহী’’তি আহ.
সলল়াগারকেতি সলল়মযগন্ধকুটিযং. অঞ্ঞতরেন সমাধিনাতি তদা কির ভগৰা সক্কস্সেৰ অপরিপাকগতং ঞাণং ৰিদিত্ৰা ওকাসং অকারেতুকামো ফলসমাপত্তিৰিহারেন নিসীদি. তং এস অজানন্তো ‘‘অঞ্ঞতরেন সমাধিনা’’তি আহ. ভূজতি চ নামাতি ভূজতীতি তস্সা নামং. পরিচারিকাতি পাদপরিচারিকা দেৰধীতা. সা কির দ্ৰে ফলানি পত্তা, তেনস্সা দেৰলোকে অভিরতিযেৰ নত্থি. নিচ্চং ভগৰতো উপট্ঠানং আগন্ত্ৰা অঞ্জলিং সিরসি ঠপেত্ৰা ভগৰন্তং নমস্সমানা তিট্ঠতি. নেমিসদ্দেন তম্হা সমাধিম্হা ৰুট্ঠিতোতি ‘‘সমাপন্নো সদ্দং সুণাতী’’তি নো ৰত রে ৰত্তব্বে, ননু ভগৰা সক্কস্স দেৰানমিন্দস্স ‘‘অপিচাহং আযস্মতো চক্কনেমিসদ্দেন তম্হা সমাধিম্হা ৰুট্ঠিতো’’তি ভণতীতি. তিট্ঠতু নেমিসদ্দো, সমাপন্নো নাম অন্তোসমাপত্তিযং কণ্ণমূলে ধমমানস্স সঙ্খযুগল়স্সাপি অসনিসন্নিপাতস্সাপি সদ্দং ন সুণাতি. ভগৰা পন ‘‘এত্তকং কালং সক্কস্স ওকাসং ন করিস্সামী’’তি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা কালৰসেন ফলসমাপত্তিং সমাপন্নো. সক্কো ‘‘ন দানি মে সত্থা ওকাসং করোতী’’তি গন্ধকুটিং পদক্খিণং কত্ৰা রথং নিৰত্তেত্ৰা দেৰলোকাভিমুখং পেসেসি. গন্ধকুটিপরিৰেণং রথসদ্দেন সমোহিতং পঞ্চঙ্গিকতূরিযং ৰিয অহোসি. ভগৰতো যথাপরিচ্ছিন্নকালৰসেন সমাপত্তিতো ৰুট্ঠিতস্স রথসদ্দেনেৰ পঠমাৰজ্জনং উপ্পজ্জি, তস্মা এৰমাহ.
গোপকৰত্থুৰণ্ণনা
৩৫৩. সীলেসু পরিপূরকারিনীতি পঞ্চসু সীলেসু পরিপূরকারিনী. ইত্থিত্তং ৰিরাজেত্ৰাতি ইত্থিত্তং নাম অলং, ন হি ইত্থিত্তে ঠত্ৰা চক্কৰত্তিসিরিং, ন সক্কমারব্রহ্মসিরিযো পচ্চনুভৰিতুং, ন পচ্চেকবোধিং, ন সম্মাসম্বোধিং গন্তুং সক্কাতি এৰং ইত্থিত্তং ৰিরাজেতি নাম. মহন্তমিদং পুরিসত্তং নাম সেট্ঠং উত্তমং, এত্থ ঠত্ৰা সক্কা এতা সম্পত্তিযো পাপুণিতুন্তি এৰং পন পুরিসত্তং ভাৰেতি নাম. সাপি এৰমকাসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ইত্থিত্তং ৰিরাজেত্ৰা পুরিসত্তং ভাৰেত্ৰা’’তি. হীনং গন্ধব্বকাযন্তি হীনং লামকং গন্ধব্বনিকাযং. কস্মা পন তে পরিসুদ্ধসীলা তত্থ উপ্পন্নাতি? পুব্বনিকন্তিযা. পুব্বেপি কির নেসং এতদেৰ ৰসিতট্ঠানং, তস্মা নিকন্তিৰসেন তত্থ উপ্পন্না. উপট্ঠানন্তি উপট্ঠানসালং. পারিচরিযন্তি পরিচরণভাৰং. গীতৰাদিতেহি অম্হে পরিচরিস্সামাতি আগচ্ছন্তি.
পটিচোদেসীতি সারেসি. সো কির তে দিস্ৰা ‘‘ইমে দেৰপুত্তা অতিৰিয ৰিরোচেন্তি অতিৰণ্ণৰন্তো, কিং নু খো কম্মং কত্ৰা আগতা’’তি আৰজ্জন্তো ‘‘ভিক্খূ অহেসু’’ন্তি অদ্দস. ততো ‘‘ভিক্খূ হোন্তু, সীলেসু পরিপূরকারিনো’’তি উপধারেন্তো ‘‘পরিপূরকারিনো’’তি অদ্দস. ‘‘পরিপূরকারিনো হোন্তু, অঞ্ঞো গুণো অত্থি নত্থী’’তি উপধারেন্তো ‘‘ঝানলাভিনো’’তি অদ্দস. ‘‘ঝানলাভিনো হোন্তু, কুহিং ৰাসিকা’’তি উপধারেন্তো ‘‘ময্হংৰ কুলূপকা’’তি অদ্দস. পরিসুদ্ধসীলা নাম ছসু দেৰলোকেসু যত্থিচ্ছন্তি, তত্থ নিব্বত্তন্তি. ইমে পন উপরিদেৰলোকে চ ন নিব্বত্তা. ঝানলাভিনো নাম ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তন্তি, ইমে চ ব্রহ্মলোকে ন নিব্বত্তা. অহং পন এতেসং ওৰাদে ঠত্ৰা দেৰলোকসামিকস্স সক্কস্স দেৰানমিন্দস্স পল্লঙ্কে পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তো, ইমে হীনে গন্ধব্বকাযে নিব্বত্তা. অট্ঠিৰেধপুগ্গলা নামেতে ৰট্টেত্ৰা ৰট্টেত্ৰা গাল়্হং ৰিজ্ঝিতব্বাতি চিন্তেত্ৰা কুতোমুখা নামাতিআদীহি ৰচনেহি পটিচোদেসি.
তত্থ কুতোমুখাতি ভগৰতি অভিমুখে ধম্মং দেসেন্তে তুম্হে কুতোমুখা কিং অঞ্ঞা ৰিহিতা ইতো চিতো চ ওলোকযমানা উদাহু নিদ্দাযমানা? দুদ্দিট্ঠরূপন্তি দুদ্দিট্ঠসভাৰং দট্ঠুং অযুত্তং. সহধম্মিকেতি একস্স সত্থু সাসনে সমাচিণ্ণধম্মে কতপুঞ্ঞে. তেসং ভন্তেতি তেসং গোপকেন দেৰপুত্তেন এৰং ৰত্ৰা পুন ‘‘অহো তুম্হে নিল্লজ্জা অহিরিকা’’তিআদীহি ৰচনেহি পটিচোদিতানং দ্ৰে দেৰা দিট্ঠেৰ ধম্মে সতিং পটিলভিংসু.
কাযং ব্রহ্মপুরোহিতন্তি তে কির চিন্তযিংসু – ‘‘নটেহি নাম নচ্চন্তেহি গাযন্তেহি ৰাদেন্তেহি আগন্ত্ৰা দাযো নাম লভিতব্বো অস্স, অযং পন অম্হাকং দিট্ঠকালতো পট্ঠায পক্খিত্তলোণং উদ্ধনং ৰিয তটতটাযতেৰ, কিং নু খো ইদ’’ন্তি আৰজ্জন্তা অত্তনো সমণভাৰং পরিসুদ্ধসীলতং ঝানলাভিতং তস্সেৰ কুলূপকভাৰঞ্চ দিস্ৰা ‘‘পরিসুদ্ধসীলা নাম ছসু দেৰলোকেসু যথারুচিতে ঠানে নিব্বত্তন্তি, ঝানলাভিনো ব্রহ্মলোকে. মযং উপরিদেৰলোকেপি ব্রহ্মলোকেপি নিব্বত্তিতুং নাসক্খিম্হ. অম্হাকং ওৰাদে ঠত্ৰা অযং ইত্থিকা উপরি নিব্বত্তা, মযং ভিক্খূ সমানা ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা হীনে গন্ধব্বকাযে নিব্বত্তা. তেন নো অযং এৰং নিগ্গণ্হাতী’’তি ঞত্ৰা তস্স কথং সুণন্তাযেৰ তেসু দ্ৰে জনা পঠমজ্ঝানসতিং পটিলভিত্ৰা ঝানং পাদকং কত্ৰা সঙ্খারে সম্মসন্তা অনাগামিফলেযেৰ পতিট্ঠহিংসু. অথ নেসং সো পরিত্তো কামাৰচরত্তভাৰো ধারেতুং নাসক্খি. তস্মা তাৰদেৰ চৰিত্ৰা ব্রহ্মপুরোহিতেসু নিব্বত্তা. সো চ নেসং কাযো তত্থ ঠিতানংযেৰ নিব্বত্তো. তেন ৰুত্তং – ‘‘তেসং, ভন্তে, গোপকেন দেৰপুত্তেন পটিচোদিতানং দ্ৰে দেৰা দিট্ঠেৰ ধম্মে সতিং পটিলভিংসু কাযং ব্রহ্মপুরোহিত’’ন্তি.
তত্থ দিট্ঠেৰ ধম্মেতি তস্মিঞ্ঞেৰ অত্তভাৰে ঝানসতিং পটিলভিংসু. তত্থেৰ ঠত্ৰা চুতা পন কাযং ব্রহ্মপুরোহিতং ব্রহ্মপুরোহিতসরীরং পটিলভিংসূতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. একো পন দেৰোতি একো দেৰপুত্তো নিকন্তিং ছিন্দিতুং অসক্কোন্তো কামে অজ্ঝৰসি, তত্থেৰ আৰাসিকো অহোসি.
৩৫৪. সঙ্ঘঞ্চুপট্ঠাসিন্তি সঙ্ঘঞ্চ উপট্ঠাসিং.
সুধম্মতাযাতি ধম্মস্স সুন্দরভাৰেন. তিদিৰূপপন্নোতি তিদিৰে তিদসপুরে উপপন্নো. গন্ধব্বকাযূপগতে ৰসীনেতি গন্ধব্বকাযং আৰাসিকো হুত্ৰা উপগতে. যে চ মযং পুব্বে মনুস্সভূতাতি যে পুব্বে মনুস্সভূতা মযং অন্নেন পানেন উপট্ঠহিম্হাতি ইমিনা সদ্ধিং যোজেত্ৰা অত্থো ৰেদিতব্বো.
পাদূপসঙ্গয্হাতি পাদে উপসঙ্গয্হ পাদধোৰনপাদমক্খনানুপ্পদানেন পূজেত্ৰা চেৰ ৰন্দিত্ৰা চ. সকে নিৰেসনেতি অত্তনো ঘরে. ইমস্সাপি পদস্স উপট্ঠহিম্হাতি ইমিনাৰ সম্বন্ধো.
পচ্চত্তং ৰেদিতব্বোতি অত্তনাৰ ৰেদিতব্বো. অরিযান সুভাসিতানীতি তুম্হেহি ৰুচ্চমানানি বুদ্ধানং ভগৰন্তানং সুভাসিতানি.
তুম্হে পন সেট্ঠমুপাসমানাতি উত্তমং বুদ্ধং ভগৰন্তং উপাসমানা অনুত্তরে বুদ্ধসাসনে ৰা. ব্রহ্মচরিযন্তি সেট্ঠচরিযং. ভৰতূপপত্তীতি ভৰন্তানং উপপত্তি.
অগারে ৰসতো ময্হন্তি ঘরমজ্ঝে ৰসন্তস্স ময্হং.
স্ৰজ্জাতি সো অজ্জ. গোতমসাৰকেনাতি ইধ গোপকো গোতমসাৰকোতি ৰুত্তো. সমেচ্চাতি সমাগন্ত্ৰা.
হন্দ ৰিযাযাম ব্যাযামাতি হন্দ উয্যমাম ব্যাযমাম. মা নো মযং পরপেস্সা অহুম্হাতি নোতি নিপাতমত্তং, মা মযং পরস্স পেসনকারকাৰ অহুম্হাতি অত্থো. গোতমসাসনানীতি ইধ পকতিযা পটিৰিদ্ধং পঠমজ্ঝানমেৰ গোতমসাসনানীতি ৰুত্তং, তং অনুস্সরং অনুস্সরিত্ৰাতি অত্থো.
চিত্তানি ৰিরাজযিত্ৰাতি পঞ্চকামগুণিকচিত্তানি ৰিরাজযিত্ৰা. কামেসু আদীনৰন্তি ৰিক্খম্ভনৰসেন পঠমজ্ঝানেন কামেসু আদীনৰং অদ্দসংসু, সমুচ্ছেদৰসেন ততিযমগ্গেন. কামসংযোজনবন্ধনানীতি কামসঞ্ঞোজনানি চ কামবন্ধনানি চ. পাপিমযোগানীতি পাপিমতো মারস্স যোগভূতানি, বন্ধনভূতানীতি অত্থো. দুরচ্চযানীতি দুরতিক্কমানি. সইন্দা দেৰা সপজাপতিকাতি ইন্দং জেট্ঠকং কত্ৰা উপৰিট্ঠা সইন্দা পজাপতিং দেৰরাজানং জেট্ঠকং কত্ৰা উপৰিট্ঠা সপজাপতিকা. সভাযুপৰিট্ঠাতি সভাযং উপৰিট্ঠা, নিসিন্নাতি অত্থো.
ৰীরাতি সূরা. ৰিরাগাতি ৰীতরাগা. ৰিরজং করোন্তাতি ৰিরজং অনাগামিমগ্গং করোন্তা উপ্পাদেন্তা. নাগোৰ সন্নানি গুণানীতি কামসঞ্ঞোজনবন্ধনানি ছেত্ৰা দেৰে তাৰতিংসে অতিক্কমিংসু. সংৰেগজাতস্সাতি জাতসংৰেগস্স সক্কস্স.
কামাভিভূতি দুৰিধানম্পি কামানং অভিভূ. সতিযা ৰিহীনাতি ঝানসতিৰিরহিতা.
তিণ্ণং তেসন্তি তেসু তীসু জনেসু. আৰসিনেত্থ একোতি তত্থ হীনে কাযে একোযেৰ আৰাসিকো জাতো. সম্বোধিপথানুসারিনোতি অনাগামিমগ্গানুসারিনো. দেৰেপি হীল়েন্তীতি দ্ৰে দেৰলোকে হীল়েন্তা অধোকরোন্তা উপচারপ্পনাসমাধীহি সমাহিতত্তা অত্তনো পাদপংসুং দেৰতানং মত্থকে ওকিরন্তা আকাসে উপ্পতিত্ৰা গতাতি.
এতাদিসী ধম্মপ্পকাসনেত্থাতি এত্থ সাসনে এৰরূপা ধম্মপ্পকাসনা, যায সাৰকা এতেহি গুণেহি সমন্নাগতা হোন্তি. ন তত্থ কিং কঙ্খতি কোচি সাৰকোতি কিং তত্থ তেসু সাৰকেসু কোচি একসাৰকোপি বুদ্ধাদীসু ৰা চাতুদ্দিসভাৰে ৰা ন কঙ্খতি ‘‘সব্বদিসাসু অসজ্জমানো অগয্হমানো ৰিহরতী’’তি. ইদানি ভগৰতো ৰণ্ণং ভণন্তো ‘‘নিতিণ্ণওঘং ৰিচিকিচ্ছছিন্নং, বুদ্ধং নমস্সাম জিনং জনিন্দ’’ন্তি আহ. তত্থ ৰিচিকিচ্ছছিন্নন্তি ছিন্নৰিচিকিচ্ছং. জনিন্দন্তি সব্বলোকুত্তমং.
যং তে ধম্মন্তি যং তৰ ধম্মং. অজ্ঝগংসু তেতি তে দেৰপুত্তা অধিগতা. কাযং ব্রহ্মপুরোহিতন্তি অম্হাকং পস্সন্তানংযেৰ ব্রহ্মপুরোহিতসরীরং. ইদং ৰুত্তং হোতি – যং তৰ ধম্মং জানিত্ৰা তেসং তিণ্ণং জনানং তে দ্ৰে ৰিসেসগূ অম্হাকং পস্সন্তানংযেৰ কাযং ব্রহ্মপুরোহিতং অধিগন্ত্ৰা মগ্গফলৰিসেসং অজ্ঝগংসু, মযম্পি তস্স ধম্মস্স পত্তিযা আগতম্হাসি মারিসাতি. আগতম্হসেতি সম্পত্তম্হ. কতাৰকাসা ভগৰতা, পঞ্হং পুচ্ছেমু মারিসাতি সচে নো ভগৰা ওকাসং করোতি, অথ ভগৰতা কতাৰকাসা হুত্ৰা পঞ্হং, মারিস, পুচ্ছেয্যামাতি অত্থো.
মঘমাণৰৰত্থু
৩৫৫. দীঘরত্তং ৰিসুদ্ধো খো অযং যক্খোতি চিরকালতো পভুতি ৰিসুদ্ধো. কীৰ চিরকালতো? অনুপ্পন্নে বুদ্ধে মগধরট্ঠে মচলগামকে মঘমাণৰকালতো পট্ঠায. তদা কিরেস একদিৰসং কালস্সেৰ ৰুট্ঠায গামমজ্ঝে মনুস্সানং গামকম্মকরণট্ঠানং গন্ত্ৰা অত্তনো ঠিতট্ঠানং পাদন্তেনেৰ পংসুকচৰরং অপনেত্ৰা রমণীযমকাসি, অঞ্ঞো আগন্ত্ৰা তত্থ অট্ঠাসি. সো তাৰতকেনেৰ সতিং পটিলভিত্ৰা মজ্ঝে গামস্স খলমণ্ডলমত্তং ঠানং সোধেত্ৰা ৰালুকং ওকিরিত্ৰা দারূনি আহরিত্ৰা সীতকালে অগ্গিং করোতি, দহরা চ মহল্লকা চ আগন্ত্ৰা তত্থ নিসীদন্তি.
অথস্স একদিৰসং এতদহোসি – ‘‘মযং নগরং গন্ত্ৰা রাজরাজমহামত্তাদযো পস্সাম, ইমেসুপি চন্দিমসূরিযেসু ‘চন্দো নাম দেৰপুত্তো, সূরিযো নাম দেৰপুত্তো’তি ৰদন্তি. কিং নু খো কত্ৰা এতে এতা সম্পত্তিযো অধিগতা’’তি? ততো ‘‘নাঞ্ঞং কিঞ্চি, পুঞ্ঞকম্মমেৰ কত্ৰা’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘মযাপি এৰংৰিধসম্পত্তিদাযকং পুঞ্ঞকম্মমেৰ কত্তব্ব’’ন্তি চিন্তেসি.
সো কালস্সেৰ ৰুট্ঠায যাগুং পিৰিত্ৰা ৰাসিফরসুকুদালমুসলহত্থো চতুমহাপথং গন্ত্ৰা মুসলেন পাসাণে উচ্চালেত্ৰা পৰট্টেতি, যানানং অক্খপটিঘাতরুক্খে হরতি, ৰিসমং সমং করোতি, চতুমহাপথে সালং করোতি, পোক্খরণিং খণতি, সেতুং বন্ধতি, এৰং দিৰসং কম্মং কত্ৰা অত্থঙ্গতে সূরিযে ঘরং এতি. তং অঞ্ঞো পুচ্ছি – ‘‘ভো, মঘ, ত্ৰং পাতোৰ নিক্খমিত্ৰা সাযং অরঞ্ঞতো এসি, কিং কম্মং করোসী’’তি? পুঞ্ঞকম্মং করোমি. সগ্গগামিমগ্গং সোধেমীতি. কিমিদং, ভো, পুঞ্ঞং নামাতি? ত্ৰং ন জানাসীতি? আম, ন জানামীতি. নগরং গতকালে দিট্ঠপুব্বা তে রাজরাজমহামত্তাদযোতি? আম, দিট্ঠপুব্বাতি. পুঞ্ঞকম্মং কত্ৰা তেহি তং ঠানং লদ্ধং, অহম্পি এৰংৰিধসম্পত্তিদাযকং কম্মং করোমি. ‘‘চন্দো নাম দেৰপুত্তো, সূরিযো নাম দেৰপুত্তো’’তি সুতপুব্বং তযাতি? আম সুতপুব্বন্তি. এতস্স সগ্গস্স গমনমগ্গং অহং সোধেমীতি. ইদং পন পুঞ্ঞকম্মং কিং তৰেৰ ৰট্টতি, অঞ্ঞস্স ন ৰট্টতীতি? ন কস্সচেতং ৰারিতন্তি. যদি এৰং স্ৰে অরঞ্ঞং গমনকালে ময্হম্পি সদ্দং দেহীতি. পুনদিৰসে তং গহেত্ৰা গতো, এৰং তস্মিং গামে তেত্তিংস মনুস্সা তরুণৰযা সব্বে তস্সেৰ অনুৰত্তকা অহেসুং. তে একচ্ছন্দা হুত্ৰা পুঞ্ঞকম্মানি করোন্তা ৰিচরন্তি. যং দিসং গচ্ছন্তি, মগ্গং সমং করোন্তা একদিৰসেনেৰ করোন্তি, পোক্খরণিং খণন্তা, সালং করোন্তা, সেতুং বন্ধন্তা একদিৰসেনেৰ নিট্ঠাপেন্তি.
অথ নেসং গামভোজকো চিন্তেসি – ‘‘অহং পুব্বে এতেসু সুরং পিৰন্তেসু পাণঘাতাদীনি করোন্তেসু চ কহাপণাদিৰসেন চেৰ দণ্ডবলিৰসেন চ ধনং লভামি. ইদানি এতেসং পুঞ্ঞকরণকালতো পট্ঠায এত্তকো আযো নত্থি, হন্দ নে রাজকুলে পরিভিন্দামী’’তি রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা চোরে, মহারাজ, পস্সামীতি. কুহিং, তাতাতি? ময্হং গামেতি. কিং চোরা নাম, তাতাতি? রাজাপরাধিকা দেৰাতি. কিং জাতিকাতি? গহপতিজাতিকা দেৰাতি. গহপতিকা কিং করিস্সন্তি, তযা জানমানেন কস্মা ময্হং ন কথিতন্তি? ভযেন, মহারাজ, ন কথেমি, ইদানি মা ময্হং দোসং করেয্যাথাতি. অথ রাজা ‘‘অযং ময্হং মহারৰং রৰতী’’তি সদ্দহিত্ৰা ‘‘তেন হি গচ্ছ, ত্ৰমেৰ নে আনেহী’’তি বলং দত্ৰা পেসেসি. সো গন্ত্ৰা দিৰসং অরঞ্ঞে কম্মং কত্ৰা সাযমাসং ভুঞ্জিত্ৰা গামমজ্ঝে নিসীদিত্ৰা ‘‘স্ৰে কিং কম্মং করিস্সাম, কিং মগ্গং সমং করোম, পোক্খরণিং খণাম, সেতুং বন্ধামা’’তি মন্তযমানেযেৰ তে পরিৰারেত্ৰা ‘‘মা ফন্দিত্থ, রঞ্ঞো আণা’’তি বন্ধিত্ৰা পাযাসি. অথ খো নেসং ইত্থিযো ‘‘সামিকা কির ৰো ‘রাজাপরাধিকা চোরা’তি বন্ধিত্ৰা নিয্যন্তী’’তি সুত্ৰা ‘‘অতিচিরেন কূটা এতে ‘পুঞ্ঞকম্মং করোমা’তি দিৰসে দিৰসে অরঞ্ঞেৰ অচ্ছন্তি, সব্বকম্মন্তা পরিহীনা, গেহে ন কিঞ্চি ৰড্ঢতি, সুট্ঠু বদ্ধা সুট্ঠু গহিতা’’তি ৰদিংসু.
গামভোজকোপি তে নেত্ৰা রঞ্ঞো দস্সেসি. রাজা অনুপপরিক্খিত্ৰাযেৰ ‘‘হত্থিনা মদ্দাপেথা’’তি আহ. তেসু নীযমানেসু মঘো ইতরে আহ – ‘‘ভো, সক্খিস্সথ মম ৰচনং কাতু’’ন্তি? তৰ ৰচনং করোন্তাযেৰম্হ ইমং ভযং পত্তা, এৰং সন্তেপি তৰ ৰচনং করোম, ভণ ভো, কিং করোমাতি? এত্থ ভো ৰট্টে চরন্তানং নাম নিবদ্ধং এতং, কিং পন তুম্হে চোরাতি? ন চোরম্হাতি. ইমস্স লোকস্স সচ্চকিরিযা নাম অৰস্সযো, তস্মা সব্বেপি ‘‘যদি অম্হে চোরা, হত্থী মদ্দতু, অথ ন চোরা, মা মদ্দতূ’’তি সচ্চকিরিযং করোথাতি. তে তথা অকংসু. হত্থী উপগন্তুম্পি ন সক্কোতি, ৰিরৰন্তো পলাযতি, হত্থিং তুত্ততোমরঙ্কুসেহি কোট্টেন্তাপি উপনেতুং ন সক্কোন্তি. ‘‘হত্থিং উপনেতুং ন সক্কোমা’’তি রঞ্ঞো আরোচেসুং. তেন হি উপরি কটেন পটিচ্ছাদেত্ৰা মদ্দাপেথাতি. উপরি কটে দিন্নে দিগুণরৰং ৰিরৰন্তো পলাযতি.
রাজা সুত্ৰা পেসুঞ্ঞকারকং পক্কোসাপেত্ৰা আহ – ‘‘তাত, হত্থী মদ্দিতুং ন ইচ্ছতী’’তি? আম, দেৰ, জেট্ঠকমাণৰো মন্তং জানাতি, মন্তস্সেৰ অযমানুভাৰোতি. রাজা তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘মন্তো কির তে অত্থী’’তি পুচ্ছি? নত্থি, দেৰ, ময্হং মন্তো, সচ্চকিরিযং পন মযং করিম্হ – ‘‘যদি অম্হে রঞ্ঞো চোরা, মদ্দতু, অথ ন চোরা, মা মদ্দতূ’’তি, সচ্চকিরিযায নো এস আনুভাৰোতি. কিং পন, তাত, তুম্হে কম্মং করোথাতি? অম্হে, দেৰ, মগ্গং সমং করোম, চতুমহাপথে সালং করোম, পোক্খরণিং খণাম, সেতুং বন্ধাম, এৰরূপানি পুঞ্ঞকম্মানি করোন্তা ৰিচরিম্হাতি.
অযং তুম্হে কিমত্থং পিসুণেসীতি? অম্হাকং পমত্তকালে ইদঞ্চিদঞ্চ লভতি, অপ্পমত্তকালে তং নত্থি, এতেন কারণেনাতি. তাত, অযং হত্থী নাম তিরচ্ছানো, সোপি তুম্হাকং গুণে জানাতি. অহং মনুস্সো হুত্ৰাপি ন জানামি, তুম্হাকং ৰসনগামং তুম্হাকংযেৰ পুন অহরণীযং কত্ৰা দেমি, অযম্পি হত্থী তুম্হাকংযেৰ হোতু, পেসুঞ্ঞকারকোপি তুম্হাকংযেৰ দাসো হোতু. ইতো পট্ঠায ময্হম্পি পুঞ্ঞকম্মং করোথাতি ধনং দত্ৰা ৰিস্সজ্জেসি. তে ধনং গহেত্ৰা ৰারেন ৰারেন হত্থিং আরুয্হ গচ্ছন্তা মন্তযন্তি ‘‘ভো পুঞ্ঞকম্মং নাম অনাগতভৰত্থায করিযতি, অম্হাকং পন অন্তোউদকে পুপ্ফিতং নীলুপ্পলং ৰিয ইমস্মিঞ্ঞেৰ অত্তভাৰে ৰিপাকং দেতি. ইদানি অতিরেকং পুঞ্ঞং করিস্সামা’’তি, কিং করোমাতি? চতুমহাপথে থাৰরং কত্ৰা মহাজনস্স ৰিস্সমনসালং করোম, ইত্থীহি পন সদ্ধিং অপত্তিকং কত্ৰা করিস্সাম, অম্হেসু হি ‘‘চোরা’’তি গহেত্ৰা নীযমানেসু ইত্থীনং একাপি চিন্তামত্তকম্পি অকত্ৰা ‘‘সুবদ্ধা সুগহিতা’’তি উট্ঠহিংসু, তস্মা তাসং পত্তিং ন দস্সামাতি. তে অত্তনো গেহানি গন্ত্ৰা হত্থিনো তেত্তিংসপিণ্ডং দেন্তি, তেত্তিংস তিণমুট্ঠিযো আহরন্তি, তং সব্বং হত্থিস্স কুচ্ছিপূরং জাতং. তে অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা রুক্খে ছিন্দন্তি, ছিন্নং ছিন্নং হত্থী কড্ঢিত্ৰা সকটপথে ঠপেসি. তে রুক্খে তচ্ছেত্ৰা সালায কম্মং আরভিংসু.
মঘস্স গেহে সুজাতা, সুধম্মা, চিত্তা, নন্দাতি চতস্সো ভরিযাযো অহেসুং. সুধম্মা ৰড্ঢকিং পুচ্ছতি – ‘‘তাত, ইমে সহাযা কালস্সেৰ গন্ত্ৰা সাযং এন্তি, কিং কম্মং করোন্তী’’তি? ‘‘সালং করোন্তি, অম্মা’’তি. ‘‘তাত, ময্হম্পি সালায পত্তিং কত্ৰা দেহী’’তি. ‘‘ইত্থীহি অপত্তিকং করোমা’’তি এতে ৰদন্তীতি. সা ৰড্ঢকিস্স অট্ঠ কহাপণে দত্ৰা ‘‘তাত, যেন কেনচি উপাযেন ময্হং পত্তিকং করোহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধু অম্মা’’তি ৰত্ৰা পুরেতরং ৰাসিফরসুং গহেত্ৰা গামমজ্ঝে ঠত্ৰা ‘‘কিং ভো অজ্জ ইমস্মিম্পি কালে ন নিক্খমথা’’তি উচ্চাসদ্দং কত্ৰা ‘‘সব্বে মগ্গং আরুল়্হা’’তি ঞত্ৰা ‘‘গচ্ছথ তাৰ তুম্হে, ময্হং পপঞ্চো অত্থী’’তি তে পুরতো কত্ৰা অঞ্ঞং মগ্গং আরুয্হ কণ্ণিকূপগং রুক্খং ছিন্দিত্ৰা তচ্ছেত্ৰা মট্ঠং কত্ৰা আহরিত্ৰা সুধম্মায গেহে ঠপেসি – ‘‘মযা দেহীতি ৰুত্তদিৰসে নীহরিত্ৰা দদেয্যাসী’’তি.
অথ নিট্ঠিতে দব্বসম্ভারকম্মে ভূমিকম্মতো পট্ঠায চযবন্ধনথম্ভুস্সাপন সঙ্ঘাটযোজন কণ্ণিকমঞ্চবন্ধনেসু কতেসু সো ৰড্ঢকী কণ্ণিকমঞ্চে নিসীদিত্ৰা চতূহি দিসাহি গোপানসিযো উক্খিপিত্ৰা ‘‘ভো একং পমুট্ঠং অত্থী’’তি আহ. কিং ভো পমুট্ঠং, সব্বমেৰ ত্ৰং পমুস্সসীতি. ইমা ভো গোপানসিযো কত্থ পতিট্ঠহিস্সন্তীতি? কণ্ণিকা নাম লদ্ধুং ৰট্টতীতি. কুহিং ভো ইদানি সক্কা লদ্ধুন্তি? কুলানং গেহে সক্কা লদ্ধুন্তি. আহিণ্ডন্তা পুচ্ছথাতি. তে অন্তোগামং পৰিসিত্ৰা পুচ্ছিত্ৰা সুধম্মায ঘরদ্ৰারে ‘‘ইমস্মিং ঘরে কণ্ণিকা অত্থী’’তি আহংসু. সা ‘‘অত্থী’’তি আহ. হন্দ মূলং গণ্হাহীতি. মূলং ন গণ্হামি, সচে মম পত্তিং করোথ, দস্সামীতি. এথ ভো মাতুগামস্স পত্তিং ন করোম, অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা রুক্খং ছিন্দিস্সামাতি নিক্খমিংসু.
ততো ৰড্ঢকী ‘‘কিং ন লদ্ধা, তাত, কণ্ণিকা’’তি পুচ্ছি. তে তমত্থং আরোচযিংসু. ৰড্ঢকী কণ্ণিকমঞ্চে নিসিন্নোৰ আকাসং উল্লোকেত্ৰা ‘‘ভো অজ্জ নক্খত্তং সুন্দরং, ইদং অঞ্ঞং সংৰচ্ছরং অতিক্কমিত্ৰা সক্কা লদ্ধুং, তুম্হেহি চ দুক্খেন আভতা দব্বসম্ভারা, তে সকলসংৰচ্ছরেন ইমস্মিঞ্ঞেৰ ঠানে পূতিকা ভৰিস্সন্তি. দেৰলোকে নিব্বত্তকালে তস্সাপি একস্মিং কোণে সালা হোতু, আহরথ ন’’ন্তি আহ. সাপি যাৰ তে ন পুন আগচ্ছন্তি, তাৰ কণ্ণিকায হেট্ঠিমতলে ‘‘অযং সালা সুধম্মা নামা’’তি অক্খরানি ছিন্দাপেত্ৰা অহতেন ৰত্থেন ৰেঠেত্ৰা ঠপেসি. কম্মিকা আগন্ত্ৰা – ‘‘আহর, রে কণ্ণিকং, যং হোতু তং হোতু. তুয্হম্পি পত্তিং করিস্সামা’’তি আহংসু. সা নীহরিত্ৰা ‘‘তাতা, যাৰ অট্ঠ ৰা সোল়স ৰা গোপানসিযো ন আরোহন্তি, তাৰ ইমং ৰত্থং মা নিব্বেঠযিত্থা’’তি ৰত্ৰা অদাসি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা গহেত্ৰা গোপানসিযো আরোপেত্ৰাৰ ৰত্থং নিব্বেঠেসুং.
একো মহাগামিকমনুস্সো উদ্ধং উল্লোকেন্তো অক্খরানি দিস্ৰা ‘‘কিং, ভো, ইদ’’ন্তি অক্খরঞ্ঞুং মনুস্সং পক্কোসাপেত্ৰা দস্সেসি. সো ‘‘সুধম্মা নাম অযং সালা’’তি আহ. ‘‘হরথ, ভো, মযং আদিতো পট্ঠায সালং কত্ৰা নামমত্তম্পি ন লভাম, এসা রতনমত্তেন কণ্ণিকরুক্খেন সালং অত্তনো নামেন কারেতী’’তি ৰিরৰন্তি. ৰড্ঢকী তেসং ৰিরৰন্তানংযেৰ গোপানসিযো পৰেসেত্ৰা আণিং দত্ৰা সালাকম্মং নিট্ঠাপেসি.
সালং তিধা ৰিভজিংসু, একস্মিং কোট্ঠাসে ইস্সরানং ৰসনট্ঠানং অকংসু, একস্মিং দুগ্গতানং, একস্মিং গিলানানং. তেত্তিংস জনা তেত্তিংস ফলকানি পঞ্ঞপেত্ৰা হত্থিস্স সঞ্ঞং অদংসু – ‘‘আগন্তুকো আগন্ত্ৰা যস্স অত্থতে ফলকে নিসীদতি, তং গহেত্ৰা ফলকসামিকস্সেৰ গেহে পতিট্ঠপেহি. তস্স পাদপরিকম্মপিট্ঠিপরিকম্মখাদনীযভোজনীযসযনানি সব্বানি ফলকসামিকস্সেৰ ভারো ভৰিস্সতী’’তি. হত্থী আগতাগতং গহেত্ৰা ফলকসামিকস্স গেহং নেতি, সো তস্স তং দিৰসং কত্তব্বং করোতি.
মঘমাণৰো সালতো অৰিদূরে ঠানে কোৰিল়াররুক্খং রোপাপেসি, মূলে চস্স পাসাণফলকং অত্থরি. নন্দা নামস্স ভরিযা অৰিদূরে পোক্খরণিং খণাপেসি, চিত্তা মালাৰচ্ছে রোপাপেসি, সব্বজেট্ঠিকা পন আদাসং গহেত্ৰা অত্তভাৰং মণ্ডযমানাৰ ৰিচরতি. মঘো তং আহ – ‘‘ভদ্দে, সুধম্মা, সালায পত্তিকা জাতা, নন্দা পোক্খরণিং খণাপেসি, চিত্তা মালাৰচ্ছে রোপাপেসি. তৰ পন পুঞ্ঞকম্মং নাম নত্থি, একং পুঞ্ঞং করোহি, ভদ্দে’’তি সা ‘‘ত্ৰং কস্স কারণা করোসি, ননু তযা কতং ময্হমেৰা’’তি ৰত্ৰা অত্তভাৰমণ্ডনমেৰ অনুযুঞ্জতি.
মঘো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা ততো চৰিত্ৰা তাৰতিংসভৰনে সক্কো হুত্ৰা নিব্বত্তি, তেপি তেত্তিংস গামিকমনুস্সা কালঙ্কত্ৰা তেত্তিংস দেৰপুত্তা হুত্ৰা তস্সেৰ সন্তিকে নিব্বত্তা. সক্কস্স ৰেজযন্তো নাম পাসাদো সত্ত যোজনসতানি উগ্গচ্ছি, ধজো তীণি যোজনসতানি উগ্গচ্ছি, কোৰিল়াররুক্খস্স নিস্সন্দেন সমন্তা তিযোজনসতপরিমণ্ডলো পঞ্চদসযোজনপরিণাহক্খন্ধো পারিচ্ছত্তকো নিব্বত্তি, পাসাণফলকস্স নিস্সন্দেন পারিচ্ছত্তকমূলে সট্ঠিযোজনিকা পণ্ডুকম্বলসিলা নিব্বত্তি. সুধম্মায কণ্ণিকরুক্খস্স নিস্সন্দেন তিযোজনসতিকা সুধম্মা দেৰসভা নিব্বত্তি. নন্দায পোক্খরণিযা নিস্সন্দেন পঞ্ঞাসযোজনা নন্দা নাম পোক্খরণী নিব্বত্তি. চিত্তায মালাৰচ্ছৰত্থুনিস্সন্দেন সট্ঠিযোজনিকং চিত্তলতাৰনং নাম উয্যানং নিব্বত্তি.
সক্কো দেৰরাজা সুধম্মায দেৰসভায যোজনিকে সুৰণ্ণপল্লঙ্কে নিসিন্নো তিযোজনিকে সেতচ্ছত্তে ধারিযমানে তেহি দেৰপুত্তেহি তাহি দেৰকঞ্ঞাহি অড্ঢতিযাহি নাটককোটীহি দ্ৰীসু দেৰলোকেসু দেৰতাহি চ পরিৰারিতো মহাসম্পত্তিং ওলোকেন্তো তা তিস্সো ইত্থিযো দিস্ৰা ‘‘ইমা তাৰ পঞ্ঞাযন্তি, সুজাতা কুহি’’ন্তি ওলোকেন্তো ‘‘অযং মম ৰচনং অকত্ৰা গিরিকন্দরায বকসকুণিকা হুত্ৰা নিব্বত্তা’’তি দিস্ৰা দেৰলোকতো ওতরিত্ৰা তস্সা সন্তিকং গতো. সা দিস্ৰাৰ সঞ্জানিত্ৰা অধোমুখা জাতা. ‘‘বালে, ইদানি কিং সীসং ন উক্খিপসি? ত্ৰং মম ৰচনং অকত্ৰা অত্তভাৰমেৰ মণ্ডযমানা ৰীতিনামেসি. সুধম্মায চ নন্দায চ চিত্তায চ মহাসম্পত্তি নিব্বত্তা, এহি অম্হাকং সম্পত্তিং পস্সা’’তি দেৰলোকং নেত্ৰা নন্দায পোক্খরণিযা পক্খিপিত্ৰা পল্লঙ্কে নিসীদি.
নাটকিত্থিযো ‘‘কুহিং গতত্থ, মহারাজা’’তি পুচ্ছিংসু. সো অনারোচেতুকামোপি তাহি নিপ্পীল়িযমানো ‘‘সুজাতায সন্তিক’’ন্তি আহ. কুহিং নিব্বত্তা, মহারাজাতি? কন্দরপাদেতি. ইদানি কুহিন্তি? নন্দাপোক্খরণিযং মে ৰিস্সট্ঠাতি. এথ, ভো, অম্হাকং অয্যং পস্সামাতি সব্বা তত্থ অগমংসু. সা পুব্বে সব্বজেট্ঠিকা হুত্ৰা তা অৰমঞ্ঞিত্থ. ইদানি তাপি তং দিস্ৰা – ‘‘পস্সথ, ভো অম্হাকং অয্যায মুখং কক্কটকৰিজ্ঝনসূলসদিস’’ন্তিআদীনি ৰদন্তিযো কেল়িং অকংসু. সা অতিৰিয অট্টিযমানা সক্কং দেৰরাজানং আহ – ‘‘মহারাজ, ইমানি সুৰণ্ণরজতমণিৰিমানানি ৰা নন্দাপোক্খরণী ৰা ময্হং কিং করিস্সতি, জাতিভূমিযেৰ মহারাজ সত্তানং সুখা, মং তত্থেৰ কন্দরপাদে ৰিস্সজ্জেহী’’তি. সক্কো তং তত্থ ৰিস্সজ্জেত্ৰা ‘‘মম ৰচনং করিস্সসী’’তি আহ. করিস্সামি, মহারাজাতি. পঞ্চ সীলানি গহেত্ৰা অখণ্ডানি কত্ৰা রক্খ, কতিপাহেন তং এতাসং জেট্ঠিকং করিস্সামীতি. সা তথা অকাসি.
সক্কো কতিপাহস্স অচ্চযেন ‘‘সক্কা নু খো সীলং রক্খিতু’’ন্তি গন্ত্ৰা মচ্ছরূপেন উত্তানকো হুত্ৰা তস্সা পুরতো উদকপিট্ঠে ওসরতি, সা ‘‘মতমচ্ছকো ভৰিস্সতী’’তি গন্ত্ৰা সীসে অগ্গহেসি. মচ্ছো নঙ্গুট্ঠং চালেসি. সা ‘‘জীৰতি মঞ্ঞে’’তি উদকে ৰিস্সজ্জেসি. সক্কো আকাসে ঠত্ৰা ‘‘সাধু, সাধু, রক্খসি সিক্খাপদং, এৰং তং রক্খমানং কতিপাহেনেৰ নাটকানং জেট্ঠিকং করিস্সামী’’তি আহ. তস্সাপি পঞ্চ ৰস্সসতানি আযু অহোসি. একদিৰসম্পি উদরপূরং নালত্থং, সুক্খিত্ৰা পরিসুক্খিত্ৰা মিলাযমানাপি সীলং অখণ্ডেত্ৰা কালঙ্কত্ৰা বারাণসিযং কুম্ভকারগেহে নিব্বত্তি.
সক্কো ‘‘কুহিং নিব্বত্তা’’তি ওলোকেন্তো দিস্ৰা ‘‘ততো ইধ আনেতুং ন সক্কা, জীৰিতৰুত্তিমস্সা দস্সামী’’তি সুৰণ্ণএল়ালুকানং যানকং পূরেত্ৰা মজ্ঝে গামস্স মহল্লকৰেসেন নিসীদিত্ৰা ‘‘এল়ালুকানি গণ্হথা’’তি উক্কুট্ঠিমকাসি. সমন্তা গামৰাসিকা আগন্ত্ৰা ‘‘দেহি, তাতা’’তি আহংসু. অহং সীলরক্খকানং দেমি, তুম্হে সীলং রক্খথাতি. তাত মযং সীলং নাম কীদিসন্তিপি ন জানাম, মূলেন দেহীতি. ‘‘সীলরক্খকানংযেৰ দম্মী’’তি আহ. ‘‘এথ, রে কোসি অযং এল়ালুকমহল্লকো’’তি সব্বে নিৰত্তিংসু.
সা দারিকা পুচ্ছি – ‘‘অম্ম, তুম্হে এল়ালুকত্থায গতা তুচ্ছহত্থাৰ আগতা’’তি. কোসি, অম্ম, এল়ালুকমহল্লকো ‘‘অহং সীলরক্খকানং দম্মী’’তি ৰদতি, নূনিমস্স দারিকা সীলং খাদিত্ৰা ৰত্তন্তি, মযং সীলমেৰ ন জানামাতি. সা ‘‘ময্হং আনীতং ভৰিস্সতী’’তি গন্ত্ৰা ‘‘এল়ালুকং, তাত, দেহী’’তি আহ. ‘‘ত্ৰং সীলানি রক্খসি অম্মা’’তি? ‘‘আম, তাত রক্খামী’’তি. ইদং মযা তুয্হমেৰ আভতন্তি গেহদ্ৰারে যানেন সদ্ধিং ঠপেত্ৰা পক্কামি. সাপি যাৰজীৰং সীলং রক্খিত্ৰা চৰিত্ৰা ৰেপচিত্তিঅসুরস্স ধীতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. সীলনিস্সন্দেন পাসাদিকা অহোসি. সো ‘‘ধীতুৰিৰাহমঙ্গলং করিস্সামী’’তি অসুরে সন্নিপাতেসি.
সক্কো ‘‘কুহিং নিব্বত্তা’’তি ওলোকেন্তো ‘‘অসুরভৰনে নিব্বত্তা, অজ্জস্সা ৰিৰাহমঙ্গলং করিস্সন্তী’’তি দিস্ৰা ‘‘ইদানি যংকিঞ্চি কত্ৰা আনেতব্বা মযা’’তি অসুরৰণ্ণং নিম্মিনিত্ৰা গন্ত্ৰা অসুরানং অন্তরে অট্ঠাসি. ‘‘তৰ সামিকং ৰদেহী’’তি তস্সা হত্থে পিতা পুপ্ফদামং অদাসি ‘‘যং ইচ্ছসি, তস্সূপরি খিপাহী’’তি. সা ওলোকেন্তী সক্কং দিস্ৰা পুব্বসন্নিৰাসেন সঞ্জাতসিনেহা ‘‘অযং মে সামিকো’’তি তস্সূপরি দামং খিপি. সো তং বাহায গহেত্ৰা আকাসে উপ্পতি, তস্মিং খণে অসুরা সঞ্জানিংসু. তে ‘‘গণ্হথ, গণ্হথ, জরসক্কং, ৰেরিকো অম্হাকং, ন মযং এতস্স দারিকং দস্সামা’’তি অনুবন্ধিংসু. ৰেপচিত্তি পুচ্ছি ‘‘কেনাহটা’’তি? ‘‘জরসক্কেন মহারাজা’’তি. ‘‘অৰসেসেসু অযমেৰ সেট্ঠো, অপেথা’’তি আহ. সক্কো নং নেত্ৰা অড্ঢতিযকোটিনাটকানং জেট্ঠিকট্ঠানে ঠপেসি. সা সক্কং ৰরং যাচি – ‘‘মহারাজ, ময্হং ইমস্মিং দেৰলোকে মাতা ৰা পিতা ৰা ভাতা ৰা ভগিনী ৰা নত্থি, যত্থ যত্থ গচ্ছসি, তত্থ তত্থ মং গহেত্ৰাৰ গচ্ছ মহারাজা’’তি. সক্কো ‘‘সাধূ’’তি পটিঞ্ঞং অদাসি.
এৰং মচলগামকে মঘমাণৰকালতো পট্ঠায ৰিসুদ্ধভাৰমস্স সম্পস্সন্তো ভগৰা ‘‘দীঘরত্তং ৰিসুদ্ধো খো অযং যক্খো’’তি আহ. অত্থসঞ্হিতন্তি অত্থনিস্সিতং কারণনিস্সিতং.
পঞ্হৰেয্যাকরণৰণ্ণনা
৩৫৭. কিং সংযোজনাতি কিং বন্ধনা, কেন বন্ধনেন বদ্ধা হুত্ৰা. পুথুকাযাতি বহুজনা. অৰেরাতি অপ্পটিঘা. অদণ্ডাতি আৰুধদণ্ডধনদণ্ডৰিনিমুত্তা. অসপত্তাতি অপচ্চত্থিকা. অব্যাপজ্জাতি ৰিগতদোমনস্সা. ৰিহরেমু অৰেরিনোতি অহো ৰত কেনচি সদ্ধিং অৰেরিনো ৰিহরেয্যাম, কত্থচি কোপং ন উপ্পাদেত্ৰা অচ্ছরায গহিতকং জঙ্ঘসহস্সেন সদ্ধিং পরিভুঞ্জেয্যামাতি দানং দত্ৰা পূজং কত্ৰা চ পত্থযন্তি. ইতি চ নেসং হোতীতি এৰঞ্চ নেসং অযং পত্থনা হোতি. অথ চ পনাতি এৰং পত্থনায সতিপি.
ইস্সামচ্ছরিযসংযোজনাতি পরসম্পত্তিখীযনলক্খণা ইস্সা, অত্তসম্পত্তিযা পরেহি সাধারণভাৰস্স অসহনলক্খণং মচ্ছরিযং, ইস্সা চ মচ্ছরিযঞ্চ সংযোজনং এতেসন্তি ইস্সামচ্ছরিযসংযোজনা. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারতো পন ইস্সামচ্ছরিযানি অভিধম্মে ৰুত্তানেৰ.
আৰাসমচ্ছরিযেন পনেত্থ যক্খো ৰা পেতো ৰা হুত্ৰা তস্সেৰ আৰাসস্স সঙ্কারং সীসেন উক্খিপিত্ৰা ৰিচরতি. কুলমচ্ছরিযেন তস্মিং কুলে অঞ্ঞেসং দানাদীনি করোন্তে দিস্ৰা ‘‘ভিন্নং ৰতিদং কুলং মমা’’তি চিন্তযতো লোহিতম্পি মুখতো উগ্গচ্ছতি, কুচ্ছিৰিরেচনম্পি হোতি, অন্তানিপি খণ্ডাখণ্ডানি হুত্ৰা নিক্খমন্তি. লাভমচ্ছরিযেন সঙ্ঘস্স ৰা গণস্স ৰা সন্তকে লাভে মচ্ছরাযিত্ৰা পুগ্গলিকপরিভোগেন পরিভুঞ্জিত্ৰা যক্খো ৰা পেতো ৰা মহাঅজগরো ৰা হুত্ৰা নিব্বত্ততি. সরীরৰণ্ণগুণৰণ্ণমচ্ছরিযেন পন পরিযত্তিধম্মমচ্ছরিযেন চ অত্তনোৰ ৰণ্ণং ৰণ্ণেতি, ন পরেসং ৰণ্ণং, ‘‘কিং ৰণ্ণো এসো’’তি তং তং দোসং ৰদন্তো পরিযত্তিঞ্চ কস্সচি কিঞ্চি অদেন্তো দুব্বণ্ণো চেৰ এল়মূগো চ হোতি.
অপিচ আৰাসমচ্ছরিযেন লোহগেহে পচ্চতি. কুলমচ্ছরিযেন অপ্পলাভো হোতি. লাভমচ্ছরিযেন গূথনিরযে নিব্বত্ততি. ৰণ্ণমচ্ছরিযেন ভৰে নিব্বত্তস্স ৰণ্ণো নাম ন হোতি. ধম্মমচ্ছরিযেন কুক্কুল়নিরযে নিব্বত্ততি. ইদং পন ইস্সামচ্ছরিযসংযোজনং সোতাপত্তিমগ্গেন পহীযতি. যাৰ তং নপ্পহীযতি, তাৰ দেৰমনুস্সা অৰেরতাদীনি পত্থযন্তাপি ৰেরাদীহি ন পরিমুচ্চন্তিযেৰ.
তিণ্ণা মেত্থ কঙ্খাতি এতস্মিং পঞ্হে মযা তুম্হাকং ৰচনং সুত্ৰা কঙ্খা তিণ্ণাতি ৰদতি, ন মগ্গৰসেন তিণ্ণকঙ্খতং দীপেতি. ৰিগতা কথংকথাতি ইদং কথং, ইদং কথন্তি অযম্পি কথংকথা ৰিগতা.
৩৫৮. নিদানাদীনি ৰুত্তত্থানেৰ. পিযাপ্পিযনিদানন্তি পিযসত্তসঙ্খারনিদানং মচ্ছরিযং, অপ্পিযসত্তসঙ্খারনিদানা ইস্সা. উভযং ৰা উভযনিদানং. পব্বজিতস্স হি সদ্ধিৰিহারিকাদযো, গহট্ঠস্স পুত্তাদযো হত্থিঅস্সাদযো ৰা সত্তা পিযা হোন্তি কেল়াযিতা মমাযিতা, মুহুত্তম্পি তে অপস্সন্তো অধিৰাসেতুং ন সক্কোতি. সো অঞ্ঞং তাদিসং পিযসত্তং লভন্তং দিস্ৰা ইস্সং করোতি. ‘‘ইমিনা অম্হাকং কিঞ্চি কম্মং অত্থি, মুহুত্তং তাৰ নং দেথা’’তি তমেৰ অঞ্ঞেহি যাচিতো ‘‘ন সক্কা দাতুং, কিলমিস্সতি ৰা উক্কণ্ঠিস্সতি ৰা’’তিআদীনি ৰত্ৰা মচ্ছরিযং করোতি. এৰং তাৰ উভযম্পি পিযসত্তনিদানং হোতি. ভিক্খুস্স পন পত্তচীৰরপরিক্খারজাতং, গহট্ঠস্স ৰা অলঙ্কারাদিউপকরণং পিযং হোতি মনাপং, সো অঞ্ঞস্স তাদিসং উপ্পজ্জমানং দিস্ৰা ‘‘অহো ৰতস্স এৰরূপং ন ভৰেয্যা’’তি ইস্সং করোতি, যাচিতো ৰাপি ‘‘মযম্পেতং মমাযন্তা ন পরিভুঞ্জাম, ন সক্কা দাতু’’ন্তি মচ্ছরিযং করোতি. এৰং উভযম্পি পিযসঙ্খারনিদানং হোতি. অপ্পিযে পন তে ৰুত্তপ্পকারে সত্তে চ সঙ্খারে চ লভিত্ৰা সচেপিস্স তে অমনাপা হোন্তি, তথাপি কিলেসানং ৰিপরীতৰুত্তিতায ‘‘ঠপেত্ৰা মং কো অঞ্ঞো এৰরূপস্স লাভী’’তি ইস্সং ৰা করোতি, যাচিতো তাৰকালিকম্পি অদদমানো মচ্ছরিযং ৰা করোতি. এৰং উভযম্পি অপ্পিযসত্তসঙ্খারনিদানং হোতি.
ছন্দনিদানন্তি এত্থ পরিযেসনছন্দো, পটিলাভছন্দো, পরিভোগছন্দো, সন্নিধিছন্দো, ৰিস্সজ্জনছন্দোতি পঞ্চৰিধো ছন্দো.
কতমো পরিযেসনছন্দো? ইধেকচ্চো অতিত্তো ছন্দজাতো রূপং পরিযেসতি, সদ্দং. গন্ধং. রসং. ফোট্ঠব্বং পরিযেসতি, ধনং পরিযেসতি. অযং পরিযেসনছন্দো.
কতমো পটিলাভছন্দো? ইধেকচ্চো অতিত্তো ছন্দজাতো রূপং পটিলভতি, সদ্দং. গন্ধং. রসং. ফোট্ঠব্বং পটিলভতি, ধনং পটিলভতি. অযং পটিলাভছন্দো.
কতমো পরিভোগছন্দো? ইধেকচ্চো অতিত্তো ছন্দজাতো রূপং পরিভুঞ্জতি, সদ্দং. গন্ধং. রসং. ফোট্ঠব্বং পরিভুঞ্জতি, ধনং পরিভুঞ্জতি. অযং পরিভোগছন্দো.
কতমো সন্নিধিছন্দো? ইধেকচ্চো অতিত্তো ছন্দজাতো ধনসন্নিচযং করোতি ‘‘আপদাসু ভৰিস্সতী’’তি. অযং সন্নিধিছন্দো.
কতমো ৰিস্সজ্জনছন্দো? ইধেকচ্চো অতিত্তো ছন্দজাতো ধনং ৰিস্সজ্জেতি, হত্থারোহানং, অস্সারোহানং, রথিকানং, ধনুগ্গহানং – ‘‘ইমে মং রক্খিস্সন্তি গোপিস্সন্তি মমাযিস্সন্তি সম্পরিৰারযিস্সন্তী’’তি. অযং ৰিস্সজ্জনছন্দো. ইমে পঞ্চ ছন্দা. ইধ তণ্হামত্তমেৰ, তং সন্ধায ইদং ৰুত্তং.
ৰিতক্কনিদানোতি এত্থ ‘‘লাভং পটিচ্চ ৰিনিচ্ছযো’’তি (দী. নি. ২.১১০) এৰং ৰুত্তো ৰিনিচ্ছযৰিতক্কো ৰিতক্কো নাম. ৰিনিচ্ছযোতি দ্ৰে ৰিনিচ্ছযা তণ্হাৰিনিচ্ছযো চ, দিট্ঠিৰিনিচ্ছযো চ. অট্ঠসতং তণ্হাৰিচরিতং তণ্হাৰিনিচ্ছযো নাম. দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিযো দিট্ঠিৰিনিচ্ছযো নামাতি এৰং ৰুত্ততণ্হাৰিনিচ্ছযৰসেন হি ইট্ঠানিট্ঠপিযাপ্পিযৰৰত্থানং ন হোতি. তদেৰ হি একচ্চস্স ইট্ঠং হোতি, একচ্চস্স অনিট্ঠং পচ্চন্তরাজমজ্ঝিমদেসরাজূনং গণ্ডুপ্পাদমিগমংসাদীসু ৰিয. তস্মিং পন তণ্হাৰিনিচ্ছযৰিনিচ্ছিতে পটিলদ্ধৰত্থুস্মিং ‘‘এত্তকং রূপস্স ভৰিস্সতি, এত্তকং সদ্দস্স, এত্তকং গন্ধস্স, এত্তকং রসস্স, এত্তকং ফোট্ঠব্বস্স ভৰিস্সতি, এত্তকং ময্হং ভৰিস্সতি, এত্তকং পরস্স ভৰিস্সতি, এত্তকং নিদহিস্সামি, এত্তকং পরস্স দস্সামী’’তি ৰৰত্থানং ৰিতক্কৰিনিচ্ছযেন হোতি. তেনাহ ‘‘ছন্দো খো, দেৰানমিন্দ, ৰিতক্কনিদানো’’তি.
পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খানিদানোতি তযো পপঞ্চা তণ্হাপপঞ্চো, মানপপঞ্চো, দিট্ঠিপপঞ্চোতি. তত্থ অট্ঠসততণ্হাৰিচরিতং তণ্হাপপঞ্চো নাম. নৰৰিধো মানো মানপপঞ্চো নাম. দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিযো দিট্ঠিপপঞ্চো নাম. তেসু ইধ তণ্হাপপঞ্চো অধিপ্পেতো. কেনট্ঠেন পপঞ্চো? মত্তপমত্তাকারপাপনট্ঠেন পপঞ্চো. তংসম্পযুত্তা সঞ্ঞা পপঞ্চসঞ্ঞা. সঙ্খা ৰুচ্চতি কোট্ঠাসো ‘‘সঞ্ঞানিদানা হি পপঞ্চসঙ্খা’’তিআদীসু ৰিয. ইতি পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খানিদানোতি পপঞ্চসঞ্ঞাকোট্ঠাসনিদানো ৰিতক্কোতি অত্থো.
পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খানিরোধসারুপ্পগামিনিন্তি এতিস্সা পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খায খযা নিরোধো ৰূপসমো, তস্স সারুপ্পঞ্চেৰ তত্থ গামিনিং চাতি সহ ৰিপস্সনায মগ্গং পুচ্ছতি.
ৰেদনাকম্মট্ঠানৰণ্ণনা
৩৫৯. অথস্স ভগৰা সোমনস্সংপাহন্তি তিস্সো ৰেদনা আরভি. কিং পন ভগৰতা পুচ্ছিতং কথিতং, অপুচ্ছিতং, সানুসন্ধিকং, অননুসন্ধিকন্তি? পুচ্ছিতমেৰ কথিতং, নো অপুচ্ছিতং, সানুসন্ধিকমেৰ, নো অননুসন্ধিকং. দেৰতানঞ্হি রূপতো অরূপং পাকটতরং, অরূপেপি ৰেদনা পাকটতরা. কস্মা? দেৰতানঞ্হি করজকাযং সুখুমং, কম্মজং বলৰং, করজকাযস্স সুখুমত্তা, কম্মজস্স বলৰত্তা একাহারম্পি অতিক্কমিত্ৰা ন তিট্ঠন্তি, উণ্হপাসাণে ঠপিতসপ্পিপিণ্ডি ৰিয ৰিলীযন্তীতি সব্বং ব্রহ্মজালে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. তস্মা ভগৰা সক্কস্স তিস্সো ৰেদনা আরভি. দুৰিধঞ্হি কম্মট্ঠানং – রূপকম্মট্ঠানং, অরূপকম্মট্ঠানঞ্চ. রূপপরিগ্গহো, অরূপপরিগ্গহোতিপি এতদেৰ ৰুচ্চতি. তত্থ ভগৰা যস্স রূপং পাকটং, তস্স সঙ্খেপমনসিকারৰসেন ৰা ৰিত্থারমনসিকারৰসেন ৰা চতুধাতুৰৰত্থানং ৰিত্থারেন্তো রূপকম্মট্ঠানং কথেতি. যস্স অরূপং পাকটং, তস্স অরূপকম্মট্ঠানং কথেতি. কথেন্তো চ তস্স ৰত্থুভূতং রূপকম্মট্ঠানং দস্সেত্ৰাৰ কথেতি, দেৰানং পন অরূপকম্মট্ঠানং পাকটন্তি অরূপকম্মট্ঠানৰসেন ৰেদনা আরভি.
তিৰিধো হি অরূপকম্মট্ঠানে অভিনিৰেসো – ফস্সৰসেন, ৰেদনাৰসেন, চিত্তৰসেনাতি. কথং? একচ্চস্স হি সঙ্খিত্তেন ৰা ৰিত্থারেন ৰা পরিগ্গহিতে রূপকম্মট্ঠানে তস্মিং আরম্মণে চিত্তচেতসিকানং পঠমাভিনিপাতো তং আরম্মণং ফুসন্তো উপ্পজ্জমানো ফস্সো পাকটো হোতি. একচ্চস্স তং আরম্মণং অনুভৰন্তী উপ্পজ্জমানা ৰেদনা পাকটা হোতি. একচ্চস্স তং আরম্মণং পরিগ্গহেত্ৰা তং ৰিজানন্তং উপ্পজ্জমানং ৰিঞ্ঞাণং পাকটং হোতি.
তত্থ যস্স ফস্সো পাকটো হোতি, সোপি ন কেৰলং ফস্সোৰ উপ্পজ্জতি, তেন সদ্ধিং তদেৰ আরম্মণং অনুভৰমানা ৰেদনাপি উপ্পজ্জতি, সঞ্জানমানা সঞ্ঞাপি, চেতযমানা চেতনাপি, ৰিজানমানং ৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতীতি ফস্সপঞ্চমকেযেৰ পরিগ্গণ্হাতি. যস্স ৰেদনা পাকটা হোতি, সোপি ন কেৰলং ৰেদনাৰ উপ্পজ্জতি, তায সদ্ধিং তদেৰ আরম্মণং ফুসমানো ফস্সোপি উপ্পজ্জতি, সঞ্জানমানা সঞ্ঞাপি, চেতযমানা চেতনাপি, ৰিজানমানং ৰিঞ্ঞাণম্পি উপ্পজ্জতীতি ফস্সপঞ্চমকেযেৰ পরিগ্গণ্হাতি. যস্স ৰিঞ্ঞাণং পাকটং হোতি, সোপি ন কেৰলং ৰিঞ্ঞাণমেৰ উপ্পজ্জতি, তেন সদ্ধিং তদেৰারম্মণং ফুসমানো ফস্সোপি উপ্পজ্জতি, অনুভৰমানা ৰেদনাপি, সঞ্জানমানা সঞ্ঞাপি, চেতযমানা চেতনাপি উপ্পজ্জতীতি ফস্সপঞ্চমকেযেৰ পরিগ্গণ্হাতি.
সো ‘‘ইমে ফস্সপঞ্চমকা ধম্মা কিং নিস্সিতা’’তি উপধারেন্তো ‘‘ৰত্থুনিস্সিতা’’তি পজানাতি. ৰত্থু নাম করজকাযো, যং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘ইদঞ্চ পন মে ৰিঞ্ঞাণং এত্থ সিতং এত্থ পটিবদ্ধ’’ন্তি. সো অত্থতো ভূতানি চেৰ উপাদারূপানি চ. এৰমেত্থ ৰত্থু রূপং, ফস্সপঞ্চমকা নামন্তি নামরূপমত্তমেৰ পস্সতি. রূপঞ্চেত্থ রূপক্খন্ধো, নামং চত্তারো অরূপিনো খন্ধাতি পঞ্চক্খন্ধমত্তং হোতি. নামরূপৰিনিমুত্তা হি পঞ্চক্খন্ধা, পঞ্চক্খন্ধৰিনিমুত্তং ৰা নামরূপং নত্থি. সো ‘‘ইমে পঞ্চক্খন্ধা কিং হেতুকা’’তি উপপরিক্খন্তো ‘‘অৰিজ্জাদিহেতুকা’’তি পস্সতি. ততো ‘‘পচ্চযো চেৰ পচ্চযুপ্পন্নঞ্চ ইদং, অঞ্ঞো সত্তো ৰা পুগ্গলো ৰা নত্থি, সুদ্ধসঙ্খারপুঞ্জমত্তমেৰা’’তি সপ্পচ্চযনামরূপৰসেন তিলক্খণং আরোপেত্ৰা ৰিপস্সনাপটিপাটিযা ‘‘অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা’’তি সম্মসন্তো ৰিচরতি, সো অজ্জ অজ্জাতি পটিৰেধং আকঙ্খমানো তথারূপে দিৰসে উতুসপ্পাযং, পুগ্গলসপ্পাযং, ভোজনসপ্পাযং, ধম্মসৰনসপ্পাযং ৰা লভিত্ৰা একপল্লঙ্কেন নিসিন্নোৰ ৰিপস্সনং মত্থকং পাপেত্ৰা অরহত্তে পতিট্ঠাতি. এৰমিমেসম্পি তিণ্ণং জনানং যাৰ অরহত্তা কম্মট্ঠানং কথিতং হোতি.
ইধ পন ভগৰা অরূপকম্মট্ঠানং কথেন্তো ৰেদনাসীসেন কথেসি. ফস্সৰসেন হি ৰিঞ্ঞাণৰসেন ৰা কথিযমানং এতস্স ন পাকটং হোতি, অন্ধকারং ৰিয খাযতি. ৰেদনাৰসেন পন পাকটং হোতি. কস্মা? ৰেদনানং উপ্পত্তিযা পাকটতায. সুখদুক্খৰেদনানঞ্হি উপ্পত্তি পাকটা. যদা সুখং উপ্পজ্জতি, তদা সকলং সরীরং খোভেন্তং মদ্দন্তং ফরমানং অভিসন্দযমানং সতধোতসপ্পিং খাদাপযন্তং ৰিয, সতপাকতেলং মক্খযমানং ৰিয, ঘটসহস্সেন পরিল়াহং নিব্বাপযমানং ৰিয, ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি ৰাচং নিচ্ছারযমানমেৰ উপ্পজ্জতি. যদা দুক্খং উপ্পজ্জতি, তদা সকলসরীরং খোভেন্তং মদ্দন্তং ফরমানং অভিসন্দযমানং তত্তফালং পৰেসেন্তং ৰিয, ৰিলীনতম্বলোহেন আসিঞ্চন্তং ৰিয, সুক্খতিণৰনপ্পতিম্হি অরঞ্ঞে দারুউক্কাকলাপং খিপমানং ৰিয ‘‘অহো দুক্খং, অহো দুক্খ’’ন্তি ৰিপ্পলাপযমানমেৰ উপ্পজ্জতি. ইতি সুখদুক্খৰেদনানং উপ্পত্তি পাকটা হোতি.
অদুক্খমসুখা পন দুদ্দীপনা অন্ধকারেন ৰিয অভিভূতা. সা সুখদুক্খানং অপগমে সাতাসাতপটিক্খেপৰসেন মজ্ঝত্তাকারভূতা অদুক্খমসুখা ৰেদনাতি নযতো গণ্হন্তস্স পাকটা হোতি. যথা কিং? যথা অন্তরা পিট্ঠিপাসাণং আরুহিত্ৰা পলাতস্স মিগস্স অনুপদং গচ্ছন্তো মিগলুদ্দকো পিট্ঠিপাসাণস্স ওরভাগেপি পরভাগেপি পদং দিস্ৰা মজ্ঝে অপস্সন্তোপি ‘‘ইতো আরুল়্হো, ইতো ওরুল়্হো, মজ্ঝে পিট্ঠিপাসাণে ইমিনা পদেসেন গতো ভৰিস্সতী’’তি নযতো জানাতি. এৰং আরুল়্হট্ঠানে পদং ৰিয হি সুখৰেদনায উপ্পত্তি পাকটা হোতি, ওরুল়্হট্ঠানে পদং ৰিয দুক্খৰেদনায উপ্পত্তি পাকটা হোতি, ইতো আরুয্হ, ইতো ওরুয্হ, মজ্ঝে এৰং গতোতি নযতো গহণং ৰিয সুখদুক্খানং অপগমে সাতাসাতপটিক্খেপৰসেন মজ্ঝত্তাকারভূতা অদুক্খমসুখা ৰেদনাতি নযতো গণ্হন্তস্স পাকটা হোতি. এৰং ভগৰা পঠমং রূপকম্মট্ঠানং কথেত্ৰা পচ্ছা অরূপকম্মট্ঠানং ৰেদনাৰসেন নিৰত্তেত্ৰা দস্সেসি.
ন কেৰলঞ্চ ইধেৰ এৰং দস্সেসি, মহাসতিপট্ঠানে, মজ্ঝিমনিকাযম্হি সতিপট্ঠানে, চূল়তণ্হাসঙ্খযে, মহাতণ্হাসঙ্খযে, চূল়ৰেদল্লসুত্তে, মহাৰেদল্লসুত্তে, রট্ঠপালসুত্তে, মাগণ্ডিযসুত্তে, ধাতুৰিভঙ্গে, আনেঞ্জসপ্পাযে, সকলে ৰেদনাসংযুত্তেতি এৰং অনেকেসু সুত্তন্তেসু পঠমং রূপকম্মট্ঠানং কথেত্ৰা পচ্ছা অরূপকম্মট্ঠানং ৰেদনাৰসেন নিৰত্তেত্ৰা দস্সেসি. যথা চ তেসু তেসু, এৰং ইমস্মিম্পি সক্কপঞ্হে পঠমং রূপকম্মট্ঠানং কথেত্ৰা পচ্ছা অরূপকম্মট্ঠানং ৰেদনাৰসেন নিৰত্তেত্ৰা দস্সেসি. রূপকম্মট্ঠানং পনেত্থ ৰেদনায আরম্মণমত্তকংযেৰ সঙ্খিত্তং, তস্মা পাল়িযং নারুল়্হং ভৰিস্সতি.
৩৬০. অরূপকম্মট্ঠানে যং তস্স পাকটং ৰেদনাৰসেন অভিনিৰেসমুখং, তমেৰ দস্সেতুং সোমনস্সংপাহং, দেৰানমিন্দাতিআদিমাহ. তত্থ দুৰিধেনাতি দ্ৰিৰিধেন, দ্ৰীহি কোট্ঠাসেহীতি অত্থো. এৰরূপং সোমনস্সং ন সেৰিতব্বন্তি এৰরূপং গেহসিতসোমনস্সং ন সেৰিতব্বং. গেহসিতসোমনস্সং নাম ‘‘তত্থ কতমানি ছ গেহসিতানি সোমনস্সানি? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যানং রূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোরমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং পটিলাভং ৰা পটিলাভতো সমনুপস্সতো, পুব্বে ৰা পটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিরুদ্ধং ৰিপরিণতং সমনুস্সরতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং, যং এৰরূপং সোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি গেহসিতং সোমনস্স’’ন্তি এৰং ছসু দ্ৰারেসু ৰুত্তকামগুণনিস্সিতং সোমনস্সং (ম. নি. ৩.৩০৬).
এৰরূপং সোমনস্সং সেৰিতব্বন্তি এৰরূপং নেক্খম্মসিতং সোমনস্সং সেৰিতব্বং. নেক্খম্মসিতং সোমনস্সং নাম – ‘‘তত্থ কতমানি ছ নেক্খম্মসিতানি সোমনস্সানি? রূপানং ত্ৰেৰ অনিচ্চতং ৰিদিত্ৰা ৰিপরিণামৰিরাগনিরোধং পুব্বে চেৰ রূপা এতরহি চ সব্বে তে রূপা অনিচ্চা, দুক্খা, ৰিপরিণামধম্মাতি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো উপ্পজ্জতি সোমনস্সং, যং এৰরূপং সোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি নেক্খম্মসিতং সোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৮) এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণে আপাথগতে অনিচ্চাদিৰসেন ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা উস্সুক্কাপেতুং সক্কোন্তস্স ‘‘উস্সুক্কিতা মে ৰিপস্সনা’’তি সোমনস্সজাতস্স উপ্পন্নং সোমনস্সং. সেৰিতব্বন্তি ইদং নেক্খম্মৰসেন, ৰিপস্সনাৰসেন, অনুস্সতিৰসেন, পঠমজ্ঝানাদিৰসেন চ উপ্পজ্জনকসোমনস্সং সেৰিতব্বং নাম.
তত্থ যং চে সৰিতক্কং সৰিচারন্তি তস্মিম্পি নেক্খম্মসিতে সোমনস্সে যং নেক্খম্মৰসেন, ৰিপস্সনাৰসেন, অনুস্সতিৰসেন, পঠমজ্ঝানৰসেন চ উপ্পন্নং সৰিতক্কং সৰিচারং সোমনস্সন্তি জানেয্য. যং চে অৰিতক্কং অৰিচারন্তি যং পন দুতিযততিযজ্ঝানৰসেন উপ্পন্নং অৰিতক্কং অৰিচারং সোমনস্সন্তি জানেয্য. যে অৰিতক্কে অৰিচারে, তে পণীততরেতি এতেসুপি দ্ৰীসু যং অৰিতক্কং অৰিচারং, তং পণীততরন্তি অত্থো.
ইমিনা কিং কথিতং হোতি? দ্ৰিন্নং অরহত্তং কথিতং. কথং? একো কির ভিক্খু সৰিতক্কসৰিচারে সোমনস্সে ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা ‘‘ইদং সোমনস্সং কিং নিস্সিত’’ন্তি উপধারেন্তো ‘‘ৰত্থুনিস্সিত’’ন্তি পজানাতীতি ফস্সপঞ্চমকে ৰুত্তনযেনেৰ অনুক্কমেন অরহত্তে পতিট্ঠাতি. একো অৰিতক্কঅৰিচারে সোমনস্সে ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ অরহত্তে পতিট্ঠাতি. তত্থ অভিনিৰিট্ঠসোমনস্সেসুপি সৰিতক্কসৰিচারতো অৰিতক্কঅৰিচারং পণীততরং. সৰিতক্কসৰিচারসোমনস্সৰিপস্সনাতোপি অৰিতক্কঅৰিচারৰিপস্সনা পণীততরা. সৰিতক্কসৰিচারসোমনস্সফলসমাপত্তিতোপি অৰিতক্কঅৰিচারসোমনস্সফলসমাপত্তিযেৰ পণীততরা. তেনাহ ভগৰা ‘‘যে অৰিতক্কে অৰিচারে, তে পণীততরে’’তি.
৩৬১. এৰরূপং দোমনস্সং ন সেৰিতব্বন্তি এৰরূপং গেহসিতদোমনস্সং ন সেৰিতব্বং. গেহসিতদোমনস্সং নাম – ‘‘তত্থ কতমানি ছ গেহসিতানি দোমনস্সানি? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যানং রূপানং ইট্ঠানং কন্তানং মনাপানং মনোরমানং লোকামিসপটিসংযুত্তানং অপ্পটিলাভং ৰা অপ্পটিলাভতো সমনুপস্সতো পুব্বে ৰা অপটিলদ্ধপুব্বং অতীতং নিরুদ্ধং ৰিপরিণতং সমনুস্সরতো উপ্পজ্জতি দোমনস্সং, যং এৰরূপং দোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি গেহসিতদোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৭). এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণং নানুভৰিং, নানুভৰিস্সামি, নানুভৰামীতি ৰিতক্কযতো উপ্পন্নং কামগুণনিস্সিতং দোমনস্সং.
এৰরূপং দোমনস্সং সেৰিতব্বন্তি এৰরূপং নেক্খম্মসিতদোমনস্সং সেৰিতব্বং. নেক্খম্মসিতদোমনস্সং নাম – ‘‘তত্থ কতমানি ছ নেক্খম্মসিতানি দোমনস্সানি? রূপানং ত্ৰেৰ অনিচ্চতং ৰিদিত্ৰা ৰিপরিণামৰিরাগনিরোধং পুব্বে চেৰ রূপা এতরহি চ সব্বে তে রূপা অনিচ্চা, দুক্খা, ৰিপরিণামধম্মাতি এৰমেতং যথাভূতং সম্পপ্পঞ্ঞায দিস্ৰা অনুত্তরেসু ৰিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপেতি ‘কুদাস্সু নামাহং তদাযতনং, উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সামি, যদরিযা এতরহি আযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তী’তি. ইতি অনুত্তরেসু ৰিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠাপযতো উপ্পজ্জতি পিহপচ্চযা দোমনস্সং, যং এৰরূপং দোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি নেক্খম্মসিতদোমনস্স’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩০৭) এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণে আপাথগতে অনুত্তরৰিমোক্খসঙ্খাতঅরিযফলধম্মেসু পিহং উপট্ঠপেত্ৰা তদধিগমায অনিচ্চাদিৰসেন ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা উস্সুক্কাপেতুমসক্কোন্তস্স ইমম্পি পক্খং, ইমম্পি মাসং, ইমম্পি সংৰচ্ছরং ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরিযভূমিং পাপুণিতুং নাসক্খিন্তি অনুসোচতো উপ্পন্নং দোমনস্সং. সেৰিতব্বন্তি ইদং নেক্খম্মৰসেন, ৰিপস্সনাৰসেন, অনুস্সতিৰসেন, পঠমজ্ঝানাদিৰসেন চ উপ্পজ্জনকদোমনস্সং সেৰিতব্বং নাম.
তত্থ যং চে সৰিতক্কসৰিচারন্তি তস্মিম্পি দুৰিধে দোমনস্সে গেহসিতদোমনস্সমেৰ সৰিতক্কসৰিচারদোমনস্সং নাম. নেক্খম্মৰসেন, ৰিপস্সনাৰসেন, অনুস্সতিৰসেন, পঠমদুতিযজ্ঝানৰসেন চ উপ্পন্নদোমনস্সং পন অৰিতক্কঅৰিচারদোমনস্সন্তি ৰেদিতব্বং. নিপ্পরিযাযেন পন অৰিতক্কঅৰিচারদোমনস্সং নাম নত্থি. দোমনস্সিন্দ্রিযঞ্হি একংসেন অকুসলঞ্চেৰ সৰিতক্কসৰিচারঞ্চ, এতস্স পন ভিক্খুনো মঞ্ঞনৰসেন সৰিতক্কসৰিচারন্তি চ অৰিতক্কঅৰিচারন্তি চ ৰুত্তং.
তত্রাযং নযো – ইধ ভিক্খু দোমনস্সপচ্চযভূতে সৰিতক্কসৰিচারধম্মে অৰিতক্কঅৰিচারধম্মে চ দোমনস্সপচ্চযা এৰ উপ্পন্নে মগ্গফলধম্মে চ অঞ্ঞেসং পটিপত্তিদস্সনৰসেন দোমনস্সন্তি গহেত্ৰা ‘‘কদা নু খো মে সৰিতক্কসৰিচারদোমনস্সে ৰিপস্সনা পট্ঠপিতা ভৰিস্সতি, কদা অৰিতক্কঅৰিচারদোমনস্সে’’তি চ ‘‘কদা নু খো মে সৰিতক্কসৰিচারদোমনস্সফলসমাপত্তি নিব্বত্তিতা ভৰিস্সতি, কদা অৰিতক্কঅৰিচারদোমনস্সফলসমাপত্তী’’তি চিন্তেত্ৰা তেমাসিকং, ছমাসিকং, নৰমাসিকং ৰা পটিপদং গণ্হাতি. তেমাসিকং গহেত্ৰা পঠমমাসে একং যামং জগ্গতি, দ্ৰে যামে নিদ্দায ওকাসং করোতি, মজ্ঝিমে মাসে দ্ৰে যামে জগ্গতি, একং যামং নিদ্দায ওকাসং করোতি, পচ্ছিমমাসে চঙ্কমনিসজ্জাযেৰ যাপেতি. এৰং চে অরহত্তং পাপুণাতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে পাপুণাতি, ৰিসেসেত্ৰা ছমাসিকং গণ্হাতি. তত্রাপি দ্ৰে দ্ৰে মাসে ৰুত্তনযেন পটিপজ্জিত্ৰা অরহত্তং পাপুণিতুং অসক্কোন্তো ৰিসেসেত্ৰা নৰমাসিকং গণ্হাতি. তত্রাপি তযো তযো মাসে তথেৰ পটিপজ্জিত্ৰা অরহত্তং পাপুণিতুং অসক্কোন্তস্স ‘‘ন লদ্ৰং ৰত মে সব্রহ্মচারীহি সদ্ধিং ৰিসুদ্ধিপৰারণং পৰারেতু’’ন্তি আৰজ্জতো দোমনস্সং উপ্পজ্জতি, অস্সুধারা পৰত্তন্তি গামন্তপব্ভারৰাসীমহাসীৰত্থেরস্স ৰিয.
মহাসীৰত্থেরৰত্থু
থেরো কির অট্ঠারস মহাগণে ৰাচেসি. তস্সোৰাদে ঠত্ৰা তিংসসহস্সা ভিক্খূ অরহত্তং পাপুণিংসু. অথেকো ভিক্খু ‘‘ময্হং তাৰ অব্ভন্তরে গুণা অপ্পমাণা, কীদিসা নু খো মে আচরিযস্স গুণা’’তি আৰজ্জন্তো পুথুজ্জনভাৰং পস্সিত্ৰা ‘‘অম্হাকং আচরিযো অঞ্ঞেসং অৰস্সযো হোতি, অত্তনো ভৰিতুং ন সক্কোতি, ওৰাদমস্স দস্সামী’’তি আকাসেন গন্ত্ৰা ৰিহারসমীপে ওতরিত্ৰা দিৰাট্ঠানে নিসিন্নং আচরিযং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰত্তং দস্সেত্ৰা একমন্তং নিসীদি.
থেরো – ‘‘কিং কারণা আগতোসি পিণ্ডপাতিকা’’তি আহ. একং অনুমোদনং গণ্হিস্সামীতি আগতোস্মি, ভন্তেতি. ওকাসো ন ভৰিস্সতি, আৰুসোতি? ৰিতক্কমাল়কে ঠিতকালে পুচ্ছিস্সামি, ভন্তেতি. তস্মিং ঠানে অঞ্ঞে পুচ্ছন্তীতি. ভিক্খাচারমগ্গে, ভন্তেতি. তত্রাপি অঞ্ঞে পুচ্ছন্তীতি. দুপট্টনিৰাসনট্ঠানে, সঙ্ঘাটিপারুপনট্ঠানে, পত্তনীহরণট্ঠানে, গামে চরিত্ৰা আসনসালাযং যাগুপীতকালে, ভন্তেতি. তত্থ অট্ঠকথাথেরা অত্তনো কঙ্খং ৰিনোদেন্তি, আৰুসোতি. অন্তোগামতো নিক্খন্তকালে পুচ্ছিস্সামি, ভন্তেতি. তত্রাপি অঞ্ঞে পুচ্ছন্তি, আৰুসোতি. অন্তরামগ্গে, ভন্তে, ভোজনসালাযং ভত্তকিচ্চপরিযোসানে, ভন্তে, দিৰাট্ঠানে, পাদধোৰনকালে, মুখধোৰনকালে, ভন্তেতি? তদা অঞ্ঞে পুচ্ছন্তীতি. ততো পট্ঠায যাৰ অরুণা অপরে পুচ্ছন্তি, আৰুসোতি. দন্তকট্ঠং গহেত্ৰা মুখধোৰনত্থং গমনকালে, ভন্তেতি? তদা অঞ্ঞে পুচ্ছন্তীতি. মুখং ধোৰিত্ৰা আগমনকালে, ভন্তেতি? তত্রাপি অঞ্ঞে পুচ্ছন্তীতি. সেনাসনং পৰিসিত্ৰা নিসিন্নকালে, ভন্তেতি? তত্রাপি অঞ্ঞে পুচ্ছন্তীতি. ভন্তে, ননু মুখং ধোৰিত্ৰা সেনাসনং পৰিসিত্ৰা তযো চত্তারো পল্লঙ্কে উসুমং গাহাপেত্ৰা যোনিসোমনসিকারে কম্মং করোন্তানং ওকাসকালেন ভৰিতব্বং সিযা, মরণখণম্পি ন লভিস্সথ, ভন্তে, ফলকসদিসত্থ ভন্তে পরস্স অৰস্সযো হোথ, অত্তনো ভৰিতুং ন সক্কোথ, ন মে তুম্হাকং অনুমোদনায অত্থোতি আকাসে উপ্পতিত্ৰা অগমাসি.
থেরো – ‘‘ইমস্স ভিক্খুনো পরিযত্তিযা কম্মং নত্থি, ময্হং পন অঙ্কুসকো ভৰিস্সামীতি আগতো’’তি ঞত্ৰা ‘‘ইদানি ওকাসো ন ভৰিস্সতি, পচ্চূসকালে গমিস্সামী’’তি পত্তচীৰরং সমীপে কত্ৰা সব্বং দিৰসভাগং পঠমযামমজ্ঝিমযামঞ্চ ধম্মং ৰাচেত্ৰা পচ্ছিমযামে একস্মিং থেরে উদ্দেসং গহেত্ৰা নিক্খন্তে পত্তচীৰরং গহেত্ৰা তেনেৰ সদ্ধিং নিক্খন্তো. নিসিন্নঅন্তেৰাসিকা আচরিযো কেনচি পপঞ্চেন নিক্খন্তোতি মঞ্ঞিংসু. নিক্খন্তো থেরো কোচি দেৰ সমানাচরিযভিক্খূতি সঞ্ঞং অকাসি.
থেরো কির ‘‘মাদিসস্স অরহত্তং নাম কিং, দ্ৰীহতীহেনেৰ পাপুণিত্ৰা পচ্চাগমিস্সামী’’তি অন্তেৰাসিকানং অনারোচেত্ৰাৰ আসাল়্হীমাসস্স জুণ্হপক্খতেরসিযা নিক্খন্তো গামন্তপব্ভারং গন্ত্ৰা চঙ্কমং আরুয্হ কম্মট্ঠানং মনসিকরোন্তো তং দিৰসং অরহত্তং গহেতুং নাসক্খি. উপোসথদিৰসে সম্পত্তে ‘‘দ্ৰীহতীহেন অরহত্তং গণ্হিস্সামীতি আগতো, গহেতুং পন নাসক্খিং. তযো মাসে পন তীণি দিৰসানি ৰিয যাৰ মহাপৰারণা তাৰ জানিস্সামী’’তি ৰস্সং উপগন্ত্ৰাপি গহেতুং নাসক্খি. পৰারণাদিৰসে চিন্তেসি – ‘‘অহং দ্ৰীহতীহেন অরহত্তং গণ্হিস্সামীতি আগতো, তেমাসেনাপি নাসক্খিং, সব্রহ্মচারিনো পন ৰিসুদ্ধিপৰারণং পৰারেন্তী’’তি. তস্সেৰং চিন্তযতো অস্সুধারা পৰত্তন্তি. ততো ‘‘ন মঞ্চে ময্হং চতূহি ইরিযাপথেহি মগ্গফলং উপ্পজ্জিস্সতি, অরহত্তং অপ্পত্ৰা নেৰ মঞ্চে পিট্ঠিং পসারেস্সামি, ন পাদে ধোৰিস্সামী’’তি মঞ্চং উস্সাপেত্ৰা ঠপেসি. পুন অন্তোৰস্সং পত্তং, অরহত্তং গহেতুং নাসক্খিযেৰ. একূনতিংসপৰারণাসু অস্সুধারা পৰত্তন্তি. গামদারকা থেরস্স পাদেসু ফালিতট্ঠানানি কণ্টকেহি সিব্বন্তি, দৰং করোন্তাপি ‘‘অয্যস্স মহাসীৰত্থেরস্স ৰিয পাদা হোন্তূ’’তি দৰং করোন্তি.
থেরো তিংসসংৰচ্ছরে মহাপৰারণাদিৰসে আলম্বণফলকং নিস্সায ঠিতো ‘‘ইদানি মে তিংস ৰস্সানি সমণধম্মং করোন্তস্স, নাসক্খিং অরহত্তং পাপুণিতুং, অদ্ধা মে ইমস্মিং অত্তভাৰে মগ্গো ৰা ফলং ৰা নত্থি, ন মে লদ্ধং সব্রহ্মচারীহি সদ্ধিং ৰিসুদ্ধিপৰারণং পৰারেতু’’ন্তি চিন্তেসি. তস্সেৰং চিন্তযতোৰ দোমনস্সং উপ্পজ্জি, অস্সুধারা পৰত্তন্তি. অথ অৰিদূরট্ঠানে একা দেৰধীতা রোদমানা অট্ঠাসি. ‘‘কো এত্থ রোদসী’’তি? ‘‘অহং, ভন্তে, দেৰধীতা’’তি. ‘‘কস্মা রোদসী’’তি? ‘‘রোদমানেন মগ্গফলং নিব্বত্তিতং, তেন অহম্পি একং দ্ৰে মগ্গফলানি নিব্বত্তেস্সামীতি রোদামি, ভন্তে’’তি.
ততো থেরো – ‘‘ভো মহাসীৰত্থের, দেৰতাপি তযা সদ্ধিং কেল়িং করোন্তি, অনুচ্ছৰিকং নু খো তে এত’’ন্তি ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং অগ্গহেসি. সো ‘‘ইদানি নিপজ্জিস্সামী’’তি সেনাসনং পটিজগ্গিত্ৰা মঞ্চকং পঞ্ঞপেত্ৰা উদকট্ঠানে উদকং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা ‘‘পাদে ধোৰিস্সামী’’তি সোপানফলকে নিসীদি.
অন্তেৰাসিকাপিস্স ‘‘অম্হাকং আচরিযস্স সমণধম্মং কাতুং গচ্ছন্তস্স তিংস ৰস্সানি, সক্খি নু খো ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং, নাসক্খী’’তি আৰজ্জযমানা ‘‘অরহত্তং পত্ৰা পাদধোৰনত্থং নিসিন্নো’’তি দিস্ৰা ‘‘অম্হাকং আচরিযো অম্হাদিসেসু অন্তেৰাসিকেসু তিট্ঠন্তেসু ‘অত্তনাৰ পাদে ধোৰিস্সতী’তি অট্ঠানমেতং, অহং ধোৰিস্সামি অহং ধোৰিস্সামী’’তি তিংসসহস্সানিপি আকাসেন গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘পাদে ধোৰিস্সাম, ভন্তে’’তি আহংসু. আৰুসো, ইদানি তিংস ৰস্সানি হোন্তি মম পাদানং অধোতানং, তিট্ঠথ, তুম্হে, অহমেৰ ধোৰিস্সামীতি.
সক্কোপি আৰজ্জন্তো – ‘‘ময্হং অয্যো মহাসীৰত্থেরো অরহত্তং পত্তো তিংসসহস্সানং অন্তেৰাসিকানং ‘পাদে ধোৰিস্সামা’তি আগতানং পাদে ধোৰিতুং ন দেতি. মাদিসে পন উপট্ঠাকে তিট্ঠন্তে ‘ময্হং অয্যো সযং পাদে ধোৰিস্সতী’তি অট্ঠানমেতং, অহং ধোৰিস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা সুজাতায দেৰিযা সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘস্স সন্তিকে পাতুরহোসি. সো সুজং অসুরকঞ্ঞং পুরতো কত্ৰা ‘‘অপেথ, ভন্তে, মাতুগামো’’তি ওকাসং কারেত্ৰা থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা পুরতো উক্কুটিকো নিসীদিত্ৰা ‘‘পাদে ধোৰিস্সামি, ভন্তে’’তি আহ. কোসিয, ইদানি মে তিংস ৰস্সানি পাদানং অধোতানং, দেৰতানঞ্চ পকতিযাপি মনুস্সসরীরগন্ধো নাম জেগুচ্ছো, যোজনসতে ঠিতানম্পি কণ্ঠে আসত্তকুণপং ৰিয হোতি, অহমেৰ ধোৰিস্সামীতি. ভন্তে, অযং গন্ধো নাম ন পঞ্ঞাযতি, তুম্হাকং পন সীলগন্ধো ছ দেৰলোকে অতিক্কমিত্ৰা উপরি ভৰগ্গং পত্ৰা ঠিতো. সীলগন্ধতো অঞ্ঞো উত্তরিতরো গন্ধো নাম নত্থি, ভন্তে, তুম্হাকং সীলগন্ধেনম্হি আগতোতি ৰামহত্থেন গোপ্ফকসন্ধিযং গহেত্ৰা দক্খিণহত্থেন পাদতলং পরিমজ্জি. দহরকুমারস্সেৰ পাদা অহেসুং. সক্কো পাদে ধোৰিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা দেৰলোকমেৰ গতো.
এৰং ‘‘ন লভামি সব্রহ্মচারীহি সদ্ধিং ৰিসুদ্ধিপৰারণং পৰারেতু’’ন্তি আৰজ্জন্তস্স উপ্পন্নং দোমনস্সং নিস্সায ভিক্খুনো মঞ্ঞনৰসেন ৰিপস্সনায আরম্মণম্পি ৰিপস্সনাপি মগ্গোপি ফলম্পি সৰিতক্কসৰিচারদোমনস্সন্তি চ অৰিতক্কাৰিচারদোমনস্সন্তি চ ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
তত্থ একো ভিক্খু সৰিতক্কসৰিচারদোমনস্সে ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা ইদং দোমনস্সং কিং নিস্সিতন্তি উপধারেন্তো ৰত্থুনিস্সিতন্তি পজানাতীতি ফস্সপঞ্চমকে ৰুত্তনযেনেৰ অনুক্কমেন অরহত্তে পতিট্ঠাতি. একো অৰিতক্কাৰিচারে দোমনস্সে ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ অরহত্তে পতিট্ঠাতি. তত্থ অভিনিৰিট্ঠদোমনস্সেসুপি সৰিতক্কসৰিচারতো অৰিতক্কঅৰিচারং পণীততরং. সৰিতক্কসৰিচারদোমনস্সৰিপস্সনাতোপি অৰিতক্কাৰিচারদোমনস্সৰিপস্সনা পণীততরা. সৰিতক্কসৰিচারদোমনস্সফলসমাপত্তিতোপি অৰিতক্কাৰিচারদোমনস্সফলসমাপত্তিযেৰ পণীততরা. তেনাহ ভগৰা – ‘‘যে অৰিতক্কঅৰিচারে তে পণীততরে’’তি.
৩৬২. এৰরূপা উপেক্খা ন সেৰিতব্বাতি এৰরূপা গেহসিতউপেক্খা ন সেৰিতব্বা. গেহসিতউপেক্খা নাম ‘‘তত্থ কতমা ছ গেহসিতউপেক্খা. চক্খুনা রূপং দিস্ৰা উপ্পজ্জতি উপেক্খা বালস্স মূল়্হস্স পুথুজ্জনস্স অনোধিজিনস্স অৰিপাকজিনস্স অনাদীনৰদস্সাৰিনো অস্সুতৰতো পুথুজ্জনস্স, যা এৰরূপা উপেক্খা, রূপং সা নাতিৰত্ততি, তস্মা সা উপেক্খা গেহসিতাতি ৰুচ্চতী’’তি এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণে আপাথগতে গুল়পিণ্ডিকে নিলীনমক্খিকা ৰিয রূপাদীনি অনতিৰত্তমানা তত্থেৰ লগ্গা লগ্গিতা হুত্ৰা উপ্পন্না কামগুণনিস্সিতা উপেক্খা ন সেৰিতব্বা.
এৰরূপা উপেক্খা সেৰিতব্বাতি এৰরূপা নেক্খম্মসিতা উপেক্খা সেৰিতব্বা. নেক্খম্মসিতা উপেক্খা নাম – ‘‘তত্থ কতমা ছ নেক্খম্মসিতা উপেক্খা? রূপানং ত্ৰেৰ অনিচ্চতং ৰিদিত্ৰা ৰিপরিণামৰিরাগনিরোধং ‘পুব্বে চেৰ রূপা এতরহি চ, সব্বে তে রূপা অনিচ্চা, দুক্খা, ৰিপরিণামধম্মা’তি এৰমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো উপ্পজ্জতি উপেক্খা, যা এৰরূপা উপেক্খা, রূপং সা অতিৰত্ততি, তস্মা সা উপেক্খা নেক্খম্মসিতাতি ৰুচ্চতী’’তি (ম. নি. ৩.৩০৮). এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠানিট্ঠআরম্মণে আপাথগতে ইট্ঠে অরজ্জন্তস্স, অনিট্ঠে অদুস্সন্তস্স, অসমপেক্খনেন অসম্মুয্হন্তস্স উপ্পন্না ৰিপস্সনা ঞাণসম্পযুত্তা উপেক্খা. অপিচ ৰেদনাসভাগা তত্র মজ্ঝত্তুপেক্খাপি এত্থ উপেক্খাৰ. তস্মা সেৰিতব্বাতি অযং নেক্খম্মৰসেন ৰিপস্সনাৰসেন অনুস্সতিট্ঠানৰসেন পঠমদুতিযততিযচতুত্থজ্ঝানৰসেন চ উপ্পজ্জনকউপেক্খা সেৰিতব্বা নাম.
এত্থ যং চে সৰিতক্কং সৰিচারন্তি তাযপি নেক্খম্মসিতউপেক্খায যং নেক্খম্মৰসেন ৰিপস্সনাৰসেন অনুস্সতিট্ঠানৰসেন পঠমজ্ঝানৰসেন চ উপ্পন্নং সৰিতক্কসৰিচারং উপেক্খন্তি জানেয্য. যং চে অৰিতক্কং অৰিচারন্তি যং পন দুতিযজ্ঝানাদিৰসেন উপ্পন্নং অৰিতক্কাৰিচারং উপেক্খন্তি জানেয্য. যে অৰিতক্কে অৰিচারে তে পণীততরেতি এতাসু দ্ৰীসু যা অৰিতক্কঅৰিচারা, সা পণীততরাতি অত্থো. ইমিনা কিং কথিতং হোতি? দ্ৰিন্নং অরহত্তং কথিতং. একো হি ভিক্খু সৰিতক্কসৰিচারউপেক্খায ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অযং উপেক্খা কিং নিস্সিতাতি উপধারেন্তো ৰত্থুনিস্সিতাতি পজানাতীতি ফস্সপঞ্চমকে ৰুত্তনযেনেৰ অনুক্কমেন অরহত্তে পতিট্ঠাতি. একো অৰিতক্কাৰিচারায উপেক্খায ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ অরহত্তে পতিট্ঠাতি. তত্থ অভিনিৰিট্ঠউপেক্খাসুপি সৰিতক্কসৰিচারতো অৰিতক্কাৰিচারা পণীততরা. সৰিতক্কসৰিচারউপেক্খাৰিপস্সনাতোপি অৰিতক্কাৰিচারউপেক্খাৰিপস্সনাপণীততরা. সৰিতক্কসৰিচারউপেক্খাফলসমাপত্তিতোপি অৰিতক্কাৰিচারুপেক্খাফলসমাপত্তিযেৰ পণীততরা. তেনাহ ভগৰা ‘‘যে অৰিতক্কে অৰিচারে তে পণীততরে’’তি.
৩৬৩. এৰং পটিপন্নো খো, দেৰানমিন্দ, ভিক্খু পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খানিরোধসারুপ্পগামিনিং পটিপদং পটিপন্নো হোতীতি ভগৰা অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠপেসি. সক্কো পন সোতাপত্তিফলং পত্তো. বুদ্ধানঞ্হি অজ্ঝাসযো হীনো ন হোতি, উক্কট্ঠোৰ হোতি. একস্সপি বহূনম্পি ধম্মং দেসেন্তা অরহত্তেনেৰ কূটং গণ্হন্তি. সত্তা পন অত্তনো অনুরূপে উপনিস্সযে ঠিতা কেচি সোতাপন্না হোন্তি, কেচি সকদাগামী, কেচি অনাগামী, কেচি অরহন্তো. রাজা ৰিয হি ভগৰা, রাজকুমারা ৰিয ৰেনেয্যা. যথা হি রাজা ভোজনকালে অত্তনো পমাণেন পিণ্ডং উদ্ধরিত্ৰা রাজকুমারানং উপনেতি, তে ততো অত্তনো মুখপ্পমাণেনেৰ কবল়ং করোন্তি, এৰং ভগৰা অত্তজ্ঝাসযানুরূপায দেসনায অরহত্তেনেৰ কূটং গণ্হাতি. ৰেনেয্যা অত্তনো উপনিস্সযপ্পমাণেন ততো সোতাপত্তিফলমত্তং ৰা সকদাগামিঅনাগামিঅরহত্তফলমেৰ ৰা গণ্হন্তি. সক্কো পন সোতাপন্নো জাতো. সোতাপন্নো চ হুত্ৰা ভগৰতো পুরতোযেৰ চৰিত্ৰা তরুণসক্কো হুত্ৰা নিব্বত্তি, দেৰতানঞ্হি চৰমানানং অত্তভাৰস্স গতাগতট্ঠানং নাম ন পঞ্ঞাযতি, দীপসিখাগমনং ৰিয হোতি. তস্মা সেসদেৰতা ন জানিংসু. সক্কো পন সযং চুতত্তা ভগৰা চ অপ্পটিহতঞাণত্তা দ্ৰেৰ জনা জানিংসু. অথ সক্কো চিন্তেসি ‘‘ময্হঞ্হি ভগৰতা তীসু ঠানেসু নিব্বত্তিতফলমেৰ কথিতং, অযঞ্চ পন মগ্গো ৰা ফলং ৰা সকুণিকায ৰিয উপ্পতিত্ৰা গহেতুং ন সক্কা, আগমনীযপুব্বভাগপটিপদায অস্স ভৰিতব্বং. হন্দাহং উপরি খীণাসৰস্স পুব্বভাগপটিপদং পুচ্ছামী’’তি.
পাতিমোক্খসংৰরৰণ্ণনা
৩৬৪. ততো তং পুচ্ছন্তো কথং পটিপন্নো পন, মারিসাতিআদিমাহ. তত্থ পাতিমোক্খসংৰরাযাতি উত্তমজেট্ঠকসীলসংৰরায. কাযসমাচারম্পীতিআদি সেৰিতব্বকাযসমাচারাদিৰসেন পাতিমোক্খসংৰরদস্সনত্থং ৰুত্তং. সীলকথা চ নামেসা কম্মপথৰসেন ৰা পণ্ণত্তিৰসেন ৰা কথেতব্বা হোতি.
তত্থ কম্মপথৰসেন কথেন্তেন অসেৰিতব্বকাযসমাচারো তাৰ পাণাতিপাতঅদিন্নাদানমিচ্ছাচারেহি কথেতব্বো. পণ্ণত্তিৰসেন কথেন্তেন কাযদ্ৰারে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদৰীতিক্কমৰসেন কথেতব্বো. সেৰিতব্বকাযসমাচারো পাণাতিপাতাদিৰেরমণীহি চেৰ কাযদ্ৰারে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদঅৰীতিক্কমেন চ কথেতব্বো. অসেৰিতব্বৰচীসমাচারো মুসাৰাদাদিৰচীদুচ্চরিতেন চেৰ ৰচীদ্ৰারে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদৰীতিক্কমেন চ কথেতব্বো. সেৰিতব্বৰচীসমাচারো মুসাৰাদাদিৰেরমণীহি চেৰ ৰচীদ্ৰারে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদঅৰীতিক্কমেন চ কথেতব্বো.
পরিযেসনা পন কাযৰাচাহি পরিযেসনাযেৰ. সা কাযৰচীসমাচারগহণেন গহিতাপি সমানা যস্মা আজীৰট্ঠমকসীলং নাম এতস্মিঞ্ঞেৰ দ্ৰারদ্ৰযে উপ্পজ্জতি, ন আকাসে, তস্মা আজীৰট্ঠমকসীলদস্সনত্থং ৰিসুং ৰুত্তা. তত্থ নসেৰিতব্বপরিযেসনা অনরিযপরিযেসনায কথেতব্বা. সেৰিতব্বপরিযেসনা অরিযপরিযেসনায. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, পরিযেসনা অনরিযা চ পরিযেসনা, অরিযা চ পরিযেসনা. কতমা চ, ভিক্খৰে, অনরিযা পরিযেসনা? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অত্তনা জাতিধম্মো সমানো জাতিধম্মংযেৰ পরিযেসতি, অত্তনা জরাধম্মো, ব্যাধিধম্মো, মরণধম্মো, সোকধম্মো, সংকিলেসধম্মো সমানো সংকিলেসধম্মংযেৰ পরিযেসতি.
কিঞ্চ, ভিক্খৰে, জাতিধম্মং ৰদেথ? পুত্তভরিযং, ভিক্খৰে, জাতিধম্মং, দাসিদাসং জাতিধম্মং অজেল়কং জাতিধম্মং, কুক্কুটসূকরং জাতিধম্মং, হত্থিগৰাস্সৰল়ৰং জাতিধম্মং, জাতরূপরজতং জাতিধম্মং. জাতিধম্মা হেতে, ভিক্খৰে, উপধযো, এত্থাযং গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝাপন্নো অত্তনা জাতিধম্মো সমানো জাতিধম্মংযেৰ পরিযেসতি.
কিঞ্চ, ভিক্খৰে, জরাধম্মং ৰদেথ? পুত্তভরিযং, ভিক্খৰে, জরাধম্মং…পে… জরাধম্মংযেৰ পরিযেসতি.
কিঞ্চ, ভিক্খৰে, ব্যাধিধম্মং ৰদেথ? পুত্তভরিযং, ভিক্খৰে, ব্যাধিধম্মং, দাসিদাসং ব্যাধিধম্মং, অজেল়কং, কুক্কুটসূকরং, হত্থিগৰাস্সৰল়ৰং ব্যাধিধম্মং. ব্যাধিধম্মা হেতে, ভিক্খৰে, উপধযো, এত্থাযং গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝাপন্নো অত্তনা ব্যাধিধম্মো সমানো ব্যাধিধম্মংযেৰ পরিযেসতি.
কিঞ্চ, ভিক্খৰে, মরণধম্মং ৰদেথ? পুত্তভরিযং, ভিক্খৰে, মরণধম্মং…পে… মরণধম্মংযেৰ পরিযেসতি.
কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সোকধম্মং ৰদেথ? পুত্তভরিযং…পে… সোকধম্মংযেৰ পরিযেসতি.
কিঞ্চ, ভিক্খৰে, সংকিলেসধম্মং ৰদেথ…পে… জাতরূপরজতং সংকিলেসধম্মং. সংকিলেসধম্মা, হেতে, ভিক্খৰে, উপধযো, এত্থাযং গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝাপন্নো অত্তনা সংকিলেসধম্মো সমানো সংকিলেসধম্মংযেৰ পরিযেসতি. অযং, ভিক্খৰে, অনরিযা পরিযেসনাতি (ম. নি. ১.২৭৪).
অপিচ কুহনাদিৰসেন পঞ্চৰিধা, অগোচরৰসেন ছব্বিধা ৰেজ্জকম্মাদিৰসেন একৰীসতিৰিধা, এৰং পৰত্তা সব্বাপি অনেসনা অনরিযপরিযেসনাযেৰাতি ৰেদিতব্বা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, অরিযা পরিযেসনা? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অত্তনা জাতিধম্মো সমানো জাতিধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অজাতং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসতি, অত্তনা জরাধম্মো, ব্যাধি, মরণ, সোক, সংকিলেসধম্মো সমানো সংকিলেসধম্মে আদীনৰং ৰিদিত্ৰা অসংকিলিট্ঠং অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং পরিযেসতি. অযং অরিযা পরিযেসনাতি (ম. নি. ১.২৭৫).
অপিচ পঞ্চ কুহনাদীনি ছ অগোচরে একৰীসতিৰিধঞ্চ অনেসনং ৰজ্জেত্ৰা ভিক্খাচরিযায ধম্মেন সমেন পরিযেসনাপি অরিযপরিযেসনাযেৰাতি ৰেদিতব্বা.
এত্থ চ যো যো ‘‘ন সেৰিতব্বো’’তি ৰুত্তো, সো সো পুব্বভাগে পাণাতিপাতাদীনং সম্ভারপরিযেসনাপযোগকরণগমনকালতো পট্ঠায ন সেৰিতব্বোৰ. ইতরো আদিতো পট্ঠায সেৰিতব্বো, অসক্কোন্তেন চিত্তম্পি উপ্পাদেতব্বং. অপিচ সঙ্ঘভেদাদীনং অত্থায পরক্কমন্তানং দেৰদত্তাদীনং ৰিয কাযসমাচারো ন সেৰিতব্বো, দিৰসস্স দ্ৰত্তিক্খত্তুং তিণ্ণং রতনানং উপট্ঠানগমনাদিৰসেন পৰত্তো ধম্মসেনাপতিমহামোগ্গল্লানত্থেরাদীনং ৰিয কাযসমাচারো সেৰিতব্বো. ধনুগ্গহপেসনাদিৰসেন ৰাচং ভিন্দন্তানং দেৰদত্তাদীনং ৰিয ৰচীসমাচারো ন সেৰিতব্বো, তিণ্ণং রতনানং গুণকিত্তনাদিৰসেন পৰত্তো ধম্মসেনাপতিমহামোগ্গল্লানত্থেরাদীনং ৰিয ৰচীসমাচারো সেৰিতব্বো. অনরিযপরিযেসনং পরিযেসন্তানং দেৰদত্তাদীনং ৰিয পরিযেসনা ন সেৰিতব্বা, অরিযপরিযেসনমেৰ পরিযেসন্তানং ধম্মসেনাপতিমহামোগ্গল্লানত্থেরাদীনং ৰিয পরিযেসনা সেৰিতব্বা.
এৰং পটিপন্নো খোতি এৰং অসেৰিতব্বং কাযৰচীসমাচারং পরিযেসনঞ্চ পহায সেৰিতব্বানং পারিপূরিযা পটিপন্নো, দেৰানমিন্দ, ভিক্খু পাতিমোক্খসংৰরায উত্তমজেট্ঠকসীলসংৰরত্থায পটিপন্নো নাম হোতীতি ভগৰা খীণাসৰস্স আগমনীযপুব্বভাগপটিপদং কথেসি.
ইন্দ্রিযসংৰরৰণ্ণনা
৩৬৫. দুতিযপুচ্ছাযং ইন্দ্রিযসংৰরাযাতি ইন্দ্রিযানং পিধানায, গুত্তদ্ৰারতায সংৰুতদ্ৰারতাযাতি অত্থো. ৰিস্সজ্জনে পনস্স চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং রূপম্পীতিআদি সেৰিতব্বরূপাদিৰসেন ইন্দ্রিযসংৰরদস্সনত্থং ৰুত্তং. তত্থ এৰং ৰুত্তেতি হেট্ঠা সোমনস্সাদিপঞ্হাৰিস্সজ্জনানং সুতত্তা ইমিনাপি এৰরূপেন ভৰিতব্বন্তি সঞ্জাতপটিভানো ভগৰতা এৰং ৰুত্তে সক্কো দেৰানমিন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ, এতং ইমস্স খো অহং, ভন্তেতি আদিকং ৰচনং অৰোচ. ভগৰাপিস্স ওকাসং দত্ৰা তুণ্হী অহোসি. কথেতুকামোপি হি যো অত্থং সম্পাদেতুং ন সক্কোতি, অত্থং সম্পাদেতুং সক্কোন্তো ৰা ন কথেতুকামো হোতি, ন তস্স ভগৰা ওকাসং করোতি. অযং পন যস্মা কথেতুকামো চেৰ, সক্কোতি চ অত্থং সম্পাদেতুং তেনস্স ভগৰা ওকাসমকাসি.
তত্থ এৰরূপং ন সেৰিতব্বন্তি আদীসু অযং সঙ্খেপো – যং রূপং পস্সতো রাগাদযো উপ্পজ্জন্তি, তং ন সেৰিতব্বং ন দট্ঠব্বং ন ওলোকেতব্বন্তি অত্থো. যং পন পস্সতো অসুভসঞ্ঞা ৰা সণ্ঠাতি, পসাদো ৰা উপ্পজ্জতি, অনিচ্চসঞ্ঞাপটিলাভো ৰা হোতি, তং সেৰিতব্বং.
যং চিত্তক্খরং চিত্তব্যঞ্জনম্পি সদ্দং সুণতো রাগাদযো উপ্পজ্জন্তি, এৰরূপো সদ্দো ন সেৰিতব্বো. যং পন অত্থনিস্সিতং ধম্মনিস্সিতং কুম্ভদাসিগীতম্পি সুণন্তস্স পসাদো ৰা উপ্পজ্জতি, নিব্বিদা ৰা সণ্ঠাতি, এৰরূপো সদ্দো সেৰিতব্বো.
যং গন্ধং ঘাযতো রাগাদযো উপ্পজ্জন্তি, এৰরূপো গন্ধো ন সেৰিতব্বো. যং পন গন্ধং ঘাযতো অসুভসঞ্ঞাদিপটিলাভো হোতি, এৰরূপো গন্ধো সেৰিতব্বো.
যং রসং সাযতো রাগাদযো উপ্পজ্জন্তি, এৰরূপো রসো ন সেৰিতব্বো. যং পন রসং সাযতো আহারে পটিকূলসঞ্ঞা চেৰ উপ্পজ্জতি, সাযিতপচ্চযা চ কাযবলং নিস্সায অরিযভূমিং ওক্কমিতুং সক্কোতি, মহাসীৰত্থেরভাগিনেয্যসীৰসামণেরস্স ৰিয পরিভুঞ্জন্তস্সেৰ কিলেসক্খযো ৰা হোতি, এৰরূপো রসো সেৰিতব্বো.