সরীরধাতুৰিভজনৰণ্ণনা

২৩৬. অস্সোসি খো রাজাতি কথং অস্সোসি? পঠমমেৰ কিরস্স অমচ্চা সুত্ৰা চিন্তযিংসু – ‘‘সত্থা নাম পরিনিব্বুতো, ন সো সক্কা পুন আহরিতুং. পোথুজ্জনিকসদ্ধায পন অম্হাকং রঞ্ঞা সদিসো নত্থি, সচে এস ইমিনাৰ নিযামেন সুণিস্সতি, হদযমস্স ফলিস্সতি. রাজা খো পন অম্হেহি অনুরক্খিতব্বো’’তি তে তিস্সো সুৰণ্ণদোণিযো আহরিত্ৰা চতুমধুরস্স পূরেত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা এতদৰোচুং – ‘‘দেৰ, অম্হেহি সুপিনকো দিট্ঠো, তস্স পটিঘাতত্থং তুম্হেহি দুকূলদুপট্টং নিৰাসেত্ৰা যথা নাসাপুটমত্তং পঞ্ঞাযতি, এৰং চতুমধুরদোণিযা নিপজ্জিতুং ৰট্টতী’’তি. রাজা অত্থচরানং অমচ্চানং ৰচনং সুত্ৰা ‘‘এৰং হোতু তাতা’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা তথা অকাসি.

অথেকো অমচ্চো অলঙ্কারং ওমুঞ্চিত্ৰা কেসে পকিরিয যায দিসায সত্থা পরিনিব্বুতো, তদভিমুখো হুত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গয্হ রাজানং আহ – ‘‘দেৰ, মরণতো মুচ্চনকসত্তো নাম নত্থি, অম্হাকং আযুৰড্ঢনো চেতিযট্ঠানং পুঞ্ঞক্খেত্তং অভিসেকসিঞ্চকো সো ভগৰা সত্থা কুসিনারায পরিনিব্বুতো’’তি. রাজা সুত্ৰাৰ ৰিসঞ্ঞীজাতো চতুমধুরদোণিযং উসুমং মুঞ্চি. অথ নং উক্খিপিত্ৰা দুতিযায দোণিযা নিপজ্জাপেসুং. সো পুন সঞ্ঞং লভিত্ৰা – ‘‘তাতা, কিং ৰদেথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘সত্থা, মহারাজ, পরিনিব্বুতো’’তি. রাজা পুনপি ৰিসঞ্ঞীজাতো চতুমধুরদোণিযা উসুমং মুঞ্চি. অথ নং ততোপি উক্খিপিত্ৰা ততিযায দোণিযা নিপজ্জাপেসুং. সো পুন সঞ্ঞং লভিত্ৰা ‘‘তাতা, কিং ৰদেথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘সত্থা, মহারাজ, পরিনিব্বুতো’’তি. রাজা পুনপি ৰিসঞ্ঞীজাতো, অথ নং উক্খিপিত্ৰা নহাপেত্ৰা মত্থকে ঘটেহি উদকং আসিঞ্চিংসু.

রাজা সঞ্ঞং লভিত্ৰা আসনা ৰুট্ঠায গন্ধপরিভাৰিতে মণিৰণ্ণে কেসে ৰিকিরিত্ৰা সুৰণ্ণফলকৰণ্ণায পিট্ঠিযং পকিরিত্ৰা পাণিনা উরং পহরিত্ৰা পৰাল়ঙ্কুরৰণ্ণাহি সুৰট্টিতঙ্গুলীহি সুৰণ্ণবিম্বিসকৰণ্ণং উরং সিব্বন্তো ৰিয গহেত্ৰা পরিদেৰমানো উম্মত্তকৰেসেন অন্তরৰীথিং ওতিণ্ণো, সো অলঙ্কতনাটকপরিৰুতো নগরতো নিক্খম্ম জীৰকম্বৰনং গন্ত্ৰা যস্মিং ঠানে নিসিন্নেন ভগৰতা ধম্মো দেসিতো তং ওলোকেত্ৰা – ‘‘ভগৰা সব্বঞ্ঞু, ননু ইমস্মিং ঠানে নিসীদিত্ৰা ধম্মং দেসযিত্থ, সোকসল্লং মে ৰিনোদযিত্থ, তুম্হে ময্হং সোকসল্লং নীহরিত্থ, অহং তুম্হাকং সরণং গতো, ইদানি পন মে পটিৰচনম্পি ন দেথ, ভগৰা’’তি পুনপ্পুনং পরিদেৰিত্ৰা ‘‘ননু ভগৰা অহং অঞ্ঞদা এৰরূপে কালে ‘তুম্হে মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারা জম্বুদীপতলে চারিকং চরথা’তি সুণোমি, ইদানি পনাহং তুম্হাকং অননুরূপং অযুত্তং পৰত্তিং সুণোমী’’তি এৰমাদীনি চ ৰত্ৰা সট্ঠিমত্তাহি গাথাহি ভগৰতো গুণং অনুস্সরিত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘মম পরিদেৰিতেনেৰ ন সিজ্ঝতি, দসবলস্স ধাতুযো আহরাপেস্সামী’’তি এৰং অস্সোসি. সুত্ৰা চ ইমিস্সা ৰিসঞ্ঞিভাৰাদিপৰত্তিযা অৰসানে দূতং পাহেসি. তং সন্ধায অথ খো রাজাতিআদি ৰুত্তং.

তত্থ দূতং পাহেসীতি দূতঞ্চ পণ্ণঞ্চ পেসেসি. পেসেত্ৰা চ পন – ‘‘সচে দস্সন্তি, সুন্দরং. নো চে দস্সন্তি, আহরণুপাযেন আহরিস্সামী’’তি চতুরঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৰা সযম্পি নিক্খন্তোযেৰ. যথা চ অজাতসত্তু, এৰং লিচ্ছৰীআদযোপি দূতং পেসেত্ৰা সযম্পি চতুরঙ্গিনিযা সেনায নিক্খমিংসুযেৰ. তত্থ পাৰেয্যকা সব্বেহি আসন্নতরা কুসিনারতো তিগাৰুতন্তরে নগরে ৰসন্তি, ভগৰাপি পাৰং পৰিসিত্ৰাৰ কুসিনারং গতো. অথ কস্মা পঠমতরং ন আগতাতি চে? মহাপরিৰারা পনেতে রাজানো মহাপরিৰারং করোন্তাৰ পচ্ছতো জাতা.

তে সঙ্ঘে গণে এতদৰোচুন্তি সব্বেপি তে সত্তনগরৰাসিনো আগন্ত্ৰা – ‘‘অম্হাকং ধাতুযো ৰা দেন্তু, যুদ্ধং ৰা’’তি কুসিনারানগরং পরিৰারেত্ৰা ঠিতে – ‘‘এতং ভগৰা অম্হাকং গামক্খেত্তে’’তি পটিৰচনং অৰোচুং. তে কির এৰমাহংসু – ‘‘ন মযং সত্থু সাসনং পহিণিম্হ, নাপি গন্ত্ৰা আনযিম্হ. সত্থা পন সযমেৰ আগন্ত্ৰা সাসনং পেসেত্ৰা অম্হে পক্কোসাপেসি. তুম্হেপি খো পন যং তুম্হাকং গামক্খেত্তে রতনং উপ্পজ্জতি, ন তং অম্হাকং দেথ. সদেৰকে চ লোকে বুদ্ধরতনসমং রতনং নাম নত্থি, এৰরূপং উত্তমরতনং লভিত্ৰা মযং ন দস্সাম. ন খো পন তুম্হেহিযেৰ মাতুথনতো খীরং পীতং, অম্হেহিপি মাতুথনতো খীরং পীতং. ন তুম্হেযেৰ পুরিসা, অম্হেপি পুরিসা হোতূ’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং অহংকারং কত্ৰা সাসনপটিসাসনং পেসেন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং মানগজ্জিতং গজ্জন্তি. যুদ্ধে পন সতি কোসিনারকানংযেৰ জযো অভৰিস্স. কস্মা? যস্মা ধাতুপাসনত্থং আগতা দেৰতা নেসং পক্খা অহেসুং. পাল়িযং পন – ‘‘ভগৰা অম্হাকং গামক্খেত্তে পরিনিব্বুতো, ন মযং দস্সাম ভগৰতো সরীরানং ভাগ’’ন্তি এত্তকমেৰ আগতং.

২৩৭. এৰং ৰুত্তে দোণো ব্রাহ্মণোতি দোণব্রাহ্মণো ইমং তেসং ৰিৰাদং সুত্ৰা – ‘‘এতে রাজানো ভগৰতো পরিনিব্বুতট্ঠানে ৰিৰাদং করোন্তি, ন খো পনেতং পতিরূপং, অলং ইমিনা কলহেন, ৰূপসমেস্সামি ন’’ন্তি সো গন্ত্ৰা তে সঙ্ঘে গণে এতদৰোচ. কিমৰোচ? উন্নতপ্পদেসে ঠত্ৰা দ্ৰিভাণৰারপরিমাণং দোণগজ্জিতং নাম অৰোচ. তত্থ পঠমভাণৰারে তাৰ একপদম্পি তে ন জানিংসু. দুতিযভাণৰারপরিযোসানে – ‘‘আচরিযস্স ৰিয ভো সদ্দো, আচরিযস্স ৰিয ভো সদ্দো’’তি সব্বে নিরৰা অহেসুং. জম্বুদীপতলে কির কুলঘরে জাতা যেভুয্যেন তস্স ন অন্তেৰাসিকো নাম নত্থি. অথ সো তে অত্তনো ৰচনং সুত্ৰা নিরৰে তুণ্হীভূতে ৰিদিত্ৰা পুন এতদৰোচ – ‘‘সুণন্তু ভোন্তো’’তি এতং গাথাদ্ৰযং অৰোচ.

তত্থ অম্হাকং বুদ্ধোতি অম্হাকং বুদ্ধো. অহু খন্তিৰাদোতি বুদ্ধভূমিং অপ্পত্ৰাপি পারমিযো পূরেন্তো খন্তিৰাদিতাপসকালে ধম্মপালকুমারকালে ছদ্দন্তহত্থিকালে ভূরিদত্তনাগরাজকালে চম্পেয্যনাগরাজকালে সঙ্খপালনাগরাজকালে মহাকপিকালে অঞ্ঞেসু চ বহূসু জাতকেসু পরেসু কোপং অকত্ৰা খন্তিমেৰ অকাসি. খন্তিমেৰ ৰণ্ণযি. কিমঙ্গং পন এতরহি ইট্ঠানিট্ঠেসু তাদিলক্খণং পত্তো, সব্বথাপি অম্হাকং বুদ্ধো খন্তিৰাদো অহোসি, তস্স এৰংৰিধস্স. ন হি সাধু যং উত্তমপুগ্গলস্স, সরীরভাগে সিযা সম্পহারোতি ন হি সাধুযন্তি ন হি সাধু অযং. সরীরভাগেতি সরীরৰিভাগনিমিত্তং, ধাতুকোট্ঠাসহেতূতি অত্থো. সিযা সম্পহারোতি আৰুধসম্পহারো সাধু ন সিযাতি ৰুত্তং হোতি.

সব্বেৰ ভোন্তো সহিতাতি সব্বেৰ ভোন্তো সহিতা হোথ, মা ভিজ্জথ. সমগ্গাতি কাযেন চ ৰাচায চ একসন্নিপাতা একৰচনা সমগ্গা হোথ. সম্মোদমানাতি চিত্তেনাপি অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্মোদমানা হোথ. করোমট্ঠভাগেতি ভগৰতো সরীরানি অট্ঠ ভাগে করোম. চক্খুমতোতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমতো বুদ্ধস্স. ন কেৰলং তুম্হেযেৰ, বহুজনোপি পসন্নো, তেসু একোপি লদ্ধুং অযুত্তো নাম নত্থীতি বহুং কারণং ৰত্ৰা সঞ্ঞাপেসি.

২৩৮. তেসং সঙ্ঘানং গণানং পটিস্সুত্ৰাতি তেসং তেসং ততো ততো সমাগতসঙ্ঘানং সমাগতগণানং পটিস্সুণিত্ৰা. ভগৰতো সরীরানি অট্ঠধা সমং সুৰিভত্তং ৰিভজিত্ৰাতি এত্থ অযমনুক্কমো – দোণো কির তেসং পটিস্সুণিত্ৰা সুৰণ্ণদোণিং ৰিৰরাপেসি. রাজানো আগন্ত্ৰা দোণিযংযেৰ ঠিতা সুৰণ্ণৰণ্ণা ধাতুযো দিস্ৰা – ‘‘ভগৰা সব্বঞ্ঞু পুব্বে মযং তুম্হাকং দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণপটিমণ্ডিতং ছব্বণ্ণবুদ্ধরস্মিখচিতং অসীতিঅনুব্যঞ্জনসমুজ্জলিতসোভং সুৰণ্ণৰণ্ণং সরীরং অদ্দসাম, ইদানি পন সুৰণ্ণৰণ্ণাৰ ধাতুযো অৰসিট্ঠা জাতা, ন যুত্তমিদং ভগৰা তুম্হাক’’ন্তি পরিদেৰিংসু.

ব্রাহ্মণোপি তস্মিং সমযে তেসং পমত্তভাৰং ঞত্ৰা দক্খিণদাঠং গহেত্ৰা ৰেঠন্তরে ঠপেসি, অথ পচ্ছা অট্ঠধা সমং সুৰিভত্তং ৰিভজি, সব্বাপি ধাতুযো পাকতিকনাল়িযা সোল়স নাল়িযো অহেসুং, একেকনগরৰাসিনো দ্ৰে দ্ৰে নাল়িযো লভিংসু. ব্রাহ্মণস্স পন ধাতুযো ৰিভজন্তস্সেৰ সক্কো দেৰানমিন্দো – ‘‘কেন নু খো সদেৰকস্স লোকস্স কঙ্খচ্ছেদনত্থায চতুসচ্চকথায পচ্চযভূতা ভগৰতো দক্খিণদাঠা গহিতা’’তি ওলোকেন্তো ‘‘ব্রাহ্মণেন গহিতা’’তি দিস্ৰা – ‘‘ব্রাহ্মণোপি দাঠায অনুচ্ছৰিকং সক্কারং কাতুং ন সক্খিস্সতি, গণ্হামি ন’’ন্তি ৰেঠন্তরতো গহেত্ৰা সুৰণ্ণচঙ্কোটকে ঠপেত্ৰা দেৰলোকং নেত্ৰা চূল়ামণিচেতিযে পতিট্ঠপেসি.

ব্রাহ্মণোপি ধাতুযো ৰিভজিত্ৰা দাঠং অপস্সন্তো চোরিকায গহিতত্তা – ‘‘কেন মে দাঠা গহিতা’’তি পুচ্ছিতুম্পি নাসক্খি. ‘‘ননু তযাৰ ধাতুযো ভাজিতা, কিং ত্ৰং পঠমংযেৰ অত্তনো ধাতুযা অত্থিভাৰং ন অঞ্ঞাসী’’তি অত্তনি দোসারোপনং সম্পস্সন্তো – ‘‘ময্হম্পি কোট্ঠাসং দেথা’’তি ৰত্তুম্পি নাসক্খি. ততো – ‘‘অযম্পি সুৰণ্ণতুম্বো ধাতুগতিকোৰ, যেন তথাগতস্স ধাতুযো মিতা, ইমস্সাহং থূপং করিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ইমং মে ভোন্তো তুম্বং দদন্তূতি আহ.

পিপ্পলিৰনিযা মোরিযাপি অজাতসত্তুআদযো ৰিয দূতং পেসেত্ৰা যুদ্ধসজ্জাৰ নিক্খমিংসু.