৩. মহাপরিনিব্বানসুত্তৰণ্ণনা
১৩১. এৰং মে সুতন্তি মহাপরিনিব্বানসুত্তং. তত্রাযমনুপুব্বপদৰণ্ণনা – গিজ্ঝকূটেতি গিজ্ঝা তস্স কূটেসু ৰসিংসু, গিজ্ঝসদিসং ৰা তস্স কূটং অত্থীতি গিজ্ঝকূটো, তস্মিং গিজ্ঝকূটে. অভিযাতুকামোতি অভিভৰনত্থায যাতুকামো. ৰজ্জীতি ৰজ্জিরাজানো. এৰংমহিদ্ধিকেতি এৰং মহতিযা রাজিদ্ধিযা সমন্নাগতে, এতেন নেসং সমগ্গভাৰং কথেসি. এৰংমহানুভাৰেতি এৰং মহন্তেন আনুভাৰেন সমন্নাগতে, এতেন নেসং হত্থিসিপ্পাদীসু কতসিক্খতং কথেসি, যং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘সিক্খিতা ৰতিমে লিচ্ছৰিকুমারকা, সুসিক্খিতা ৰতিমে লিচ্ছৰিকুমারকা, যত্র হি নাম সুখুমেন তাল়চ্ছিগ্গলেন অসনং অতিপাতযিস্সন্তি পোঙ্খানুপোঙ্খং অৰিরাধিত’’ন্তি (সং. নি. ৫.১১১৫). উচ্ছেচ্ছামীতি উচ্ছিন্দিস্সামি. ৰিনাসেস্সামীতি নাসেস্সামি, অদস্সনং পাপেস্সামি. অনযব্যসনন্তি এত্থ ন অযোতি অনযো, অৰড্ঢিযা এতং নামং. হিতঞ্চ সুখঞ্চ ৰিযস্সতি ৰিক্খিপতীতি ব্যসনং, ঞাতিপারিজুঞ্ঞাদীনং এতং নামং. আপাদেস্সামীতি পাপযিস্সামি.
ইতি কির সো ঠাননিসজ্জাদীসু ইমং যুদ্ধকথমেৰ কথেতি, গমনসজ্জা হোথাতি এৰং বলকাযং আণাপেতি. কস্মা? গঙ্গাযং কির একং পট্টনগামং নিস্সায অড্ঢযোজনং অজাতসত্তুনো আণা, অড্ঢযোজনং লিচ্ছৰীনং. এত্থ পন আণাপৰত্তিট্ঠানং হোতীতি অত্থো. তত্রাপি চ পব্বতপাদতো মহগ্ঘভণ্ডং ওতরতি. তং সুত্ৰা – ‘‘অজ্জ যামি, স্ৰে যামী’’তি অজাতসত্তুনো সংৰিদহন্তস্সেৰ লিচ্ছৰিরাজানো সমগ্গা সম্মোদমানা পুরেতরং গন্ত্ৰা সব্বং গণ্হন্তি. অজাতসত্তু পচ্ছা আগন্ত্ৰা তং পৰত্তিং ঞত্ৰা কুজ্ঝিত্ৰা গচ্ছতি. তে পুনসংৰচ্ছরেপি তথেৰ করোন্তি. অথ সো বলৰাঘাতজাতো তদা এৰমকাসি.
ততো চিন্তেসি – ‘‘গণেন সদ্ধিং যুদ্ধং নাম ভারিযং, একোপি মোঘপ্পহারো নাম নত্থি, একেন খো পন পণ্ডিতেন সদ্ধিং মন্তেত্ৰা করোন্তো নিপ্পরাধো হোতি, পণ্ডিতো চ সত্থারা সদিসো নত্থি, সত্থা চ অৰিদূরে ধুরৰিহারে ৰসতি, হন্দাহং পেসেত্ৰা পুচ্ছামি. সচে মে গতেন কোচি অত্থো ভৰিস্সতি, সত্থা তুণ্হী ভৰিস্সতি, অনত্থে পন সতি কিং রঞ্ঞো তত্থ গমনেনাতি ৰক্খতী’’তি. সো ৰস্সকারব্রাহ্মণং পেসেসি. ব্রাহ্মণো গন্ত্ৰা ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো রাজা…পে… আপাদেস্সামী’’তি.
রাজঅপরিহানিযধম্মৰণ্ণনা
১৩৪. ভগৰন্তং বীজযমানোতি থেরো ৰত্তসীসে ঠত্ৰা ভগৰন্তং বীজতি, ভগৰতো পন সীতং ৰা উণ্হং ৰা নত্থি. ভগৰা ব্রাহ্মণস্স ৰচনং সুত্ৰা তেন সদ্ধিং অমন্তেত্ৰা থেরেন সদ্ধিং মন্তেতুকামো কিন্তি তে, আনন্দ, সুতন্তিআদিমাহ. অভিণ্হং সন্নিপাতাতি দিৰসস্স তিক্খত্তুং সন্নিপতন্তাপি অন্তরন্তরা সন্নিপতন্তাপি অভিণ্হং সন্নিপাতাৰ. সন্নিপাতবহুলাতি হিয্যোপি সন্নিপতিম্হা, পুরিমদিৰসম্পি সন্নিপতিম্হা, পুন অজ্জ কিমত্থং সন্নিপতিতা হোমাতি ৰোসানং অনাপজ্জন্তা সন্নিপাতবহুলা নাম হোন্তি. যাৰকীৰঞ্চাতি যত্তকং কালং. ৰুদ্ধিযেৰ, আনন্দ, ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানীতি – অভিণ্হং অসন্নিপতন্তা হি দিসাৰিদিসাসু আগতং সাসনং ন সুণন্তি, ততো – ‘‘অসুকগামসীমা ৰা নিগমসীমা ৰা আকুলা, অসুকট্ঠানে চোরা ৰা পরিযুট্ঠিতা’’তি ন জানন্তি, চোরাপি ‘‘পমত্তা রাজানো’’তি ঞত্ৰা গামনিগমাদীনি পহরন্তা জনপদং নাসেন্তি. এৰং রাজূনং পরিহানি হোতি. অভিণ্হং সন্নিপতন্তা পন তং তং পৰত্তিং সুণন্তি, ততো বলং পেসেত্ৰা অমিত্তমদ্দনং করোন্তি, চোরাপি – ‘‘অপ্পমত্তা রাজানো, ন সক্কা অম্হেহি ৰগ্গবন্ধেহি ৰিচরিতু’’ন্তি ভিজ্জিত্ৰা পলাযন্তি. এৰং রাজূনং ৰুদ্ধি হোতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰুদ্ধিযেৰ, আনন্দ, ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা নো পরিহানী’’তি. তত্থ পাটিকঙ্খাতি ইচ্ছিতব্বা, অৰস্সং ভৰিস্সতীতি এৰং দট্ঠব্বাতি অত্থো.
সমগ্গাতিআদীসু সন্নিপাতভেরিযা নিগ্গতায – ‘‘অজ্জ মে কিচ্চং অত্থি, মঙ্গলং অত্থী’’তি ৰিক্খেপং করোন্তা ন সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. ভেরিসদ্দং পন সুত্ৰাৰ ভুঞ্জন্তাপি অলঙ্করিযমানাপি ৰত্থানি নিৰাসেন্তাপি অড্ঢভুত্তা ৰা অড্ঢালঙ্কতা ৰা ৰত্থং নিৰাসযমানা ৰা সন্নিপতন্তা সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সন্নিপতিতা পন চিন্তেত্ৰা মন্তেত্ৰা কত্তব্বং কত্ৰা একতোৰ অৰুট্ঠহন্তা ন সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. এৰং ৰুট্ঠিতেসু হি যে পঠমং গচ্ছন্তি, তেসং এৰং হোতি – ‘‘অম্হেহি বাহিরকথাৰ সুতা, ইদানি ৰিনিচ্ছযকথা ভৰিস্সতী’’তি. একতো ৰুট্ঠহন্তা পন সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. অপিচ – ‘‘অসুকট্ঠানেসু গামসীমা ৰা নিগমসীমা ৰা আকুলা, চোরা পরিযুট্ঠিতা’’তি সুত্ৰা – ‘‘কো গন্ত্ৰা ইমং অমিত্তমদ্দনং করিস্সতী’’তি ৰুত্তে – ‘‘অহং পঠমং, অহং পঠম’’ন্তি ৰত্ৰা গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. একস্স পন কম্মন্তে ওসীদমানে সেসা রাজানো পুত্তভাতরো পেসেত্ৰা তস্স কম্মন্তং উপত্থম্ভযমানাপি, আগন্তুকরাজানং – ‘‘অসুকস্স গেহং গচ্ছতু, অসুকস্স গেহং গচ্ছতূ’’তি অৰত্ৰা সব্বে একতো সঙ্গণ্হন্তাপি, একস্স মঙ্গলে ৰা রোগে ৰা অঞ্ঞস্মিং ৰা পন তাদিসে সুখদুক্খে উপ্পন্নে সব্বে তত্থ সহাযভাৰং গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৰজ্জিকরণীযানি করোন্তি নাম.
অপঞ্ঞত্তন্তিআদীসু পুব্বে অকতং সুঙ্কং ৰা বলিং ৰা দণ্ডং ৰা আহরাপেন্তা অপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেন্তি নাম. পোরাণপৰেণিযা আগতমেৰ পন অনাহরাপেন্তা পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তি নাম. চোরোতি গহেত্ৰা দস্সিতে অৰিচিনিত্ৰাৰ ছেজ্জভেজ্জং অনুসাসেন্তা পোরাণং ৰজ্জিধম্মং সমাদায ন ৰত্তন্তি নাম. তেসং অপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেন্তানং অভিনৰসুঙ্কাদীহি পীল়িতা মনুস্সা – ‘‘অতিউপদ্দুতম্হ, কো ইমেসং ৰিজিতে ৰসিস্সতী’’তি পচ্চন্তং পৰিসিত্ৰা চোরা ৰা চোরসহাযা ৰা হুত্ৰা জনপদং পহরন্তি. পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তানং পৰেণীআগতানি সুঙ্কাদীনি অগণ্হন্তানং কোসো পরিহাযতি. ততো হত্থিঅস্সবলকাযওরোধাদযো যথানিবদ্ধং ৰট্টং অলভমানা থামেন বলেন পরিহাযন্তি. তে নেৰ যুদ্ধক্খমা হোন্তি, ন পারিচরিযক্খমা. পোরাণং ৰজ্জিধম্মং সমাদায অৰত্তন্তানং ৰিজিতে মনুস্সা – ‘‘অম্হাকং পুত্তং পিতরং ভাতরং অচোরংযেৰ চোরোতি কত্ৰা ছিন্দিংসু ভিন্দিংসূ’’তি কুজ্ঝিত্ৰা পচ্চন্তং পৰিসিত্ৰা চোরা ৰা চোরসহাযা ৰা হুত্ৰা জনপদং পহরন্তি, এৰং রাজূনং পরিহানি হোতি, পঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেন্তানং পন ‘‘পৰেণীআগতমেৰ রাজানো করোন্তী’’তি মনুস্সা হট্ঠতুট্ঠা কসিৰাণিজ্জাদিকে কম্মন্তে সম্পাদেন্তি. পঞ্ঞত্তং অসমুচ্ছিন্দন্তানং পৰেণীআগতানি সুঙ্কাদীনি গণ্হন্তানং কোসো ৰড্ঢতি, ততো হত্থিঅস্সবলকাযওরোধাদযো যথানিবদ্ধং ৰট্টং লভমানা থামবলসম্পন্না যুদ্ধক্খমা চেৰ পারিচরিযক্খমা চ হোন্তি.
পোরাণং ৰজ্জিধম্মন্তি এত্থ পুব্বে কির ৰজ্জিরাজানো ‘‘অযং চোরো’’তি আনেত্ৰা দস্সিতে ‘‘গণ্হথ নং চোর’’ন্তি অৰত্ৰা ৰিনিচ্ছযমহামত্তানং দেন্তি. তে ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা সচে অচোরো হোতি, ৰিস্সজ্জেন্তি. সচে চোরো, অত্তনা কিঞ্চি অৰত্ৰা ৰোহারিকানং দেন্তি. তেপি অচোরো চে, ৰিস্সজ্জেন্তি. চোরো চে, সুত্তধরানং দেন্তি. তেপি ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা অচোরো চে, ৰিস্সজ্জেন্তি. চোরো চে, অট্ঠকুলিকানং দেন্তি. তেপি তথেৰ কত্ৰা সেনাপতিস্স, সেনাপতি উপরাজস্স, উপরাজা রঞ্ঞো, রাজা ৰিনিচ্ছিনিত্ৰা অচোরো চে, ৰিস্সজ্জেতি. সচে পন চোরো হোতি, পৰেণীপোত্থকং ৰাচাপেতি. তত্থ – ‘‘যেন ইদং নাম কতং, তস্স অযং নাম দণ্ডো’’তি লিখিতং. রাজা তস্স কিরিযং তেন সমানেত্ৰা তদনুচ্ছৰিকং দণ্ডং করোতি. ইতি এতং পোরাণং ৰজ্জিধম্মং সমাদায ৰত্তন্তানং মনুস্সা ন উজ্ঝাযন্তি, ‘‘রাজানো পোরাণপৰেণিযা কম্মং করোন্তি, এতেসং দোসো নত্থি, অম্হাকংযেৰ দোসো’’তি অপ্পমত্তা কম্মন্তে করোন্তি. এৰং রাজূনং ৰুদ্ধি হোতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰুদ্ধিযেৰ, আনন্দ, ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানী’’তি.
সক্করোন্তীতি যংকিঞ্চি তেসং সক্কারং করোন্তা সুন্দরমেৰ করোন্তি. গরুং করোন্তীতি গরুভাৰং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰাৰ করোন্তি. মানেন্তীতি মনেন পিযাযন্তি. পূজেন্তীতি নিপচ্চকারং দস্সেন্তি. সোতব্বং মঞ্ঞন্তীতি দিৰসস্স দ্ৰে তযো ৰারে উপট্ঠানং গন্ত্ৰা তেসং কথং সোতব্বং সদ্ধাতব্বং মঞ্ঞন্তি. তত্থ যে এৰং মহল্লকানং রাজূনং সক্কারাদীনি ন করোন্তি, ওৰাদত্থায চ নেসং উপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, তে তেহি ৰিস্সট্ঠা অনোৰদিযমানা কীল়াপসুতা রজ্জতো পরিহাযন্তি. যে পন তথা পটিপজ্জন্তি, তেসং মহল্লকরাজানো – ‘‘ইদং কাতব্বং, ইদং ন কাতব্ব’’ন্তি পোরাণং পৰেণিং আচিক্খন্তি. সঙ্গামং পত্ৰাপি – ‘‘এৰং পৰিসিতব্বং, এৰং নিক্খমিতব্ব’’ন্তি উপাযং দস্সেন্তি. তে তেহি ওৰদিযমানা যথাওৰাদং পটিপজ্জন্তা সক্কোন্তি রাজপ্পৰেণিং সন্ধারেতুং. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰুদ্ধিযেৰ, আনন্দ, ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানী’’তি.
কুলিত্থিযোতি কুলঘরণিযো. কুলকুমারিযোতি অনিৰিদ্ধা তাসং ধীতরো. ওক্কস্স পসয্হাতি এত্থ ‘‘ওক্কস্সা’’তি ৰা ‘‘পসয্হা’’তি ৰা পসয্হাকারস্সেৰেতং নামং. ‘‘উক্কস্সা’’তিপি পঠন্তি. তত্থ ওক্কস্সাতি অৰকস্সিত্ৰা আকড্ঢিত্ৰা. পসয্হাতি অভিভৰিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰাতি অযং ৰচনত্থো. এৰঞ্হি করোন্তানং ৰিজিতে মনুস্সা – ‘‘অম্হাকং গেহে পুত্তমাতরোপি, খেল়সিঙ্ঘাণিকাদীনি মুখেন অপনেত্ৰা সংৰড্ঢিতধীতরোপি ইমে রাজানো বলক্কারেন গহেত্ৰা অত্তনো ঘরে ৰাসেন্তী’’তি কুপিতা পচ্চন্তং পৰিসিত্ৰা চোরা ৰা চোরসহাযা ৰা হুত্ৰা জনপদং পহরন্তি. এৰং অকরোন্তানং পন ৰিজিতে মনুস্সা অপ্পোস্সুক্কা সকানি কম্মানি করোন্তা রাজকোসং ৰড্ঢেন্তি. এৰমেত্থ ৰুদ্ধিহানিযো ৰেদিতব্বা.
ৰজ্জীনং ৰজ্জিচেতিযানীতি ৰজ্জিরাজূনং ৰজ্জিরট্ঠে চিত্তীকতট্ঠেন চেতিযানীতি লদ্ধনামানি যক্খট্ঠানানি. অব্ভন্তরানীতি অন্তোনগরে ঠিতানি. বাহিরানীতি বহিনগরে ঠিতানি. দিন্নপুব্বন্তি পুব্বে দিন্নং. কতপুব্বন্তি পুব্বে কতং. নো পরিহাপেস্সন্তীতি অপরিহাপেত্ৰা যথাপৰত্তমেৰ করিস্সন্তি ধম্মিকং বলিং পরিহাপেন্তানঞ্হি দেৰতা আরক্খং সুসংৰিহিতং ন করোন্তি, অনুপ্পন্নং দুক্খং জনেতুং অসক্কোন্তাপি উপ্পন্নং কাসসীসরোগাদিং ৰড্ঢেন্তি, সঙ্গামে পত্তে সহাযা ন হোন্তি. অপরিহাপেন্তানং পন আরক্খং সুসংৰিহিতং করোন্তি, অনুপ্পন্নং সুখং উপ্পাদেতুং অসক্কোন্তাপি উপ্পন্নং কাসসীসরোগাদিং হনন্তি, সঙ্গামসীসে সহাযা হোন্তীতি এৰমেত্থ ৰুদ্ধিহানিযো ৰেদিতব্বা.
ধম্মিকা রক্খাৰরণগুত্তীতি এত্থ রক্খা এৰ যথা অনিচ্ছিতং ন গচ্ছতি, এৰং আৰরণতো আৰরণং. যথা ইচ্ছিতং ন ৰিনস্সতি, এৰং গোপাযনতো গুত্তি. তত্থ বলকাযেন পরিৰারেত্ৰা রক্খণং পব্বজিতানং ধম্মিকা রক্খাৰরণগুত্তি নাম ন হোতি. যথা পন ৰিহারস্স উপৰনে রুক্খে ন ছিন্দন্তি, ৰাজিকা ৰজ্ঝং ন করোন্তি, পোক্খরণীসু মচ্ছে ন গণ্হন্তি, এৰং করণং ধম্মিকা রক্খাৰরণগুত্তি নাম. কিন্তি অনাগতা চাতি ইমিনা পন নেসং এৰং পচ্চুপট্ঠিতচিত্তসন্তানোতি চিত্তপ্পৰত্তিং পুচ্ছতি.
তত্থ যে অনাগতানং অরহন্তানং আগমনং ন ইচ্ছন্তি, তে অস্সদ্ধা হোন্তি অপ্পসন্না. পব্বজিতে চ সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন করোন্তি, গন্ত্ৰা ন পস্সন্তি, পটিসন্থারং ন করোন্তি, পঞ্হং ন পুচ্ছন্তি, ধম্মং ন সুণন্তি, দানং ন দেন্তি, অনুমোদনং ন সুণন্তি, নিৰাসনট্ঠানং ন সংৰিদহন্তি. অথ নেসং অৰণ্ণো অব্ভুগ্গচ্ছতি – ‘‘অসুকো নাম রাজা অস্সদ্ধো অপ্পসন্নো, পব্বজিতে সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন করোতি…পে… নিৰাসনট্ঠানং ন সংৰিদহতী’’তি. তং সুত্ৰা পব্বজিতা তস্স নগরদ্ৰারেন ন গচ্ছন্তি, গচ্ছন্তাপি নগরং ন পৰিসন্তি. এৰং অনাগতানং অরহন্তানং অনাগমনমেৰ হোতি. আগতানম্পি ফাসুৰিহারে অসতি যেপি অজানিত্ৰা আগতা, তে – ‘‘ৰসিস্সামাতি তাৰ চিন্তেত্ৰা আগতম্হা, ইমেসং পন রাজূনং ইমিনা নীহারেন কো ৰসিস্সতী’’তি নিক্খমিত্ৰা গচ্ছন্তি. এৰং অনাগতেসু অনাগচ্ছন্তেসু, আগতেসু দুক্খং ৰিহরন্তেসু সো দেসো পব্বজিতানং অনাৰাসো হোতি. ততো দেৰতারক্খা ন হোতি, দেৰতারক্খায অসতি অমনুস্সা ওকাসং লভন্তি. অমনুস্সা উস্সন্না অনুপ্পন্নং ব্যাধিং উপ্পাদেন্তি, সীলৰন্তানং দস্সনপঞ্হাপুচ্ছনাদিৰত্থুকস্স পুঞ্ঞস্স অনাগমো হোতি. ৰিপরিযাযেন পন যথাৰুত্তকণ্হপক্খৰিপরীতস্স সুক্কপক্খস্স সম্ভৰো হোতীতি এৰমেত্থ ৰুদ্ধিহানিযো ৰেদিতব্বা.
১৩৫. একমিদাহন্তি ইদং ভগৰা পুব্বে ৰজ্জীনং ইমস্স ৰজ্জিসত্তকস্স দেসিতভাৰপ্পকাসনত্থমাহ. তত্থ সারন্দদে চেতিযেতি এৰংনামকে ৰিহারে. অনুপ্পন্নে কির বুদ্ধে তত্থ সারন্দদস্স যক্খস্স নিৰাসনট্ঠানং চেতিযং অহোসি. অথেত্থ ভগৰতো ৰিহারং কারাপেসুং, সো সারন্দদে চেতিযে কতত্তা সারন্দদচেতিযন্ত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গতো.
অকরণীযাতি অকাতব্বা, অগ্গহেতব্বাতি অত্থো. যদিদন্তি নিপাতমত্তং. যুদ্ধস্সাতি করণত্থে সামিৰচনং, অভিমুখযুদ্ধেন গহেতুং ন সক্কাতি অত্থো. অঞ্ঞত্র উপলাপনাযাতি ঠপেত্ৰা উপলাপনং. উপলাপনা নাম – ‘‘অলং ৰিৰাদেন, ইদানি সমগ্গা হোমা’’তি হত্থিঅস্সরথহিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদীনি পেসেত্ৰা সঙ্গহকরণং. এৰঞ্হি সঙ্গহং কত্ৰা কেৰলং ৰিস্সাসেন সক্কা গণ্হিতুন্তি অত্থো. অঞ্ঞত্র মিথুভেদাযাতি ঠপেত্ৰা মিথুভেদং. ইমিনা অঞ্ঞমঞ্ঞভেদং কত্ৰাপি সক্কা এতে গহেতুন্তি দস্সেতি. ইদং ব্রাহ্মণো ভগৰতো কথায নযং লভিত্ৰা আহ.
কিং পন ভগৰা ব্রাহ্মণস্স ইমায কথায নযলাভং ন জানাতীতি? আম, জানাতি. জানন্তো কস্মা কথেসীতি? অনুকম্পায. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘মযা অকথিতেপি কতিপাহেন গন্ত্ৰা সব্বে গণ্হিস্সতি, কথিতে পন সমগ্গে ভিন্দন্তো তীহি সংৰচ্ছরেহি গণ্হিস্সতি, এত্তকম্পি জীৰিতমেৰ ৰরং, এত্তকঞ্হি জীৰন্তা অত্তনো পতিট্ঠানভূতং পুঞ্ঞং করিস্সন্তী’’তি.
অভিনন্দিত্ৰাতি চিত্তেন অভিনন্দিত্ৰা. অনুমোদিত্ৰাতি ‘‘যাৰ সুভাসিতঞ্চিদং ভোতা গোতমেনা’’তি ৰাচায অনুমোদিত্ৰা. পক্কামীতি রঞ্ঞো সন্তিকং গতো. ততো নং রাজা – ‘‘কিং আচরিয, ভগৰা অৰচা’’তি পুচ্ছি. সো – ‘‘যথা ভো সমণস্স গোতমস্স ৰচনং ন সক্কা ৰজ্জী কেনচি গহেতুং, অপি চ উপলাপনায ৰা মিথুভেদেন ৰা সক্কা’’তি আহ. ততো নং রাজা – ‘‘উপলাপনায অম্হাকং হত্থিঅস্সাদযো নস্সিস্সন্তি, ভেদেনেৰ তে গহেস্সামি, কিং করোমা’’তি পুচ্ছি. তেন হি, মহারাজ, তুম্হে ৰজ্জিং আরব্ভ পরিসতি কথং সমুট্ঠাপেথ. ততো অহং – ‘‘কিং তে মহারাজ তেহি, অত্তনো সন্তকেহি কসিৰাণিজ্জাদীনি কত্ৰা জীৰন্তু এতে রাজানো’’তি ৰত্ৰা পক্কমিস্সামি. ততো তুম্হে – ‘‘কিন্নু খো ভো এস ব্রাহ্মণো ৰজ্জিং আরব্ভ পৰত্তং কথং পটিবাহতী’’তি ৰদেয্যাথ, দিৰসভাগে চাহং তেসং পণ্ণাকারং পেসেস্সামি, তম্পি গাহাপেত্ৰা তুম্হেপি মম দোসং আরোপেত্ৰা বন্ধনতালনাদীনি অকত্ৰাৰ কেৰলং খুরমুণ্ডং মং কত্ৰা নগরা নীহরাপেথ. অথাহং – ‘‘মযা তে নগরে পাকারো পরিখা চ কারিতা, অহং কির দুব্বলট্ঠানঞ্চ উত্তানগম্ভীরট্ঠানঞ্চ জানামি, ন চিরস্সেৰ দানি উজুং করিস্সামী’’তি ৰক্খামি. তং সুত্ৰা তুম্হে – ‘‘গচ্ছতূ’’তি ৰদেয্যাথাতি. রাজা সব্বং অকাসি.
লিচ্ছৰী তস্স নিক্খমনং সুত্ৰা – ‘‘সঠো ব্রাহ্মণো, মা তস্স গঙ্গং উত্তরিতুং অদত্থা’’তি আহংসু. তত্র একচ্চেহি – ‘‘অম্হে আরব্ভ কথিতত্তা কির সো এৰং কতো’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি, ভণে, এতূ’’তি ভণিংসু. সো গন্ত্ৰা লিচ্ছৰী দিস্ৰা ‘‘কিং আগতত্থা’’তি পুচ্ছিতো তং পৰত্তিং আরোচেসি, লিচ্ছৰিনো – ‘‘অপ্পমত্তকেন নাম এৰং গরুং দণ্ডং কাতুং ন যুত্ত’’ন্তি ৰত্ৰা – ‘‘কিং তে তত্র ঠানন্তর’’ন্তি পুচ্ছিংসু. ‘‘ৰিনিচ্ছযামচ্চোহমস্মী’’তি. তদেৰ তে ঠানন্তরং হোতূতি. সো সুট্ঠুতরং ৰিনিচ্ছযং করোতি, রাজকুমারা তস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হন্তি.
সো পতিট্ঠিতগুণো হুত্ৰা একদিৰসং একং লিচ্ছৰিং গহেত্ৰা একমন্তং গন্ত্ৰা – দারকা কসন্তীতি পুচ্ছি. আম, কসন্তি. দ্ৰে গোণে যোজেত্ৰাতি? আম, দ্ৰে গোণে যোজেত্ৰাতি. এত্তকং ৰত্ৰা নিৰত্তো. ততো তং অঞ্ঞো – ‘‘কিং আচরিযো আহা’’তি পুচ্ছিত্ৰা তেন ৰুত্তং অসদ্দহন্তো ‘‘ন মে এস যথাভূতং কথেতী’’তি তেন সদ্ধিং ভিজ্জি. ব্রাহ্মণো অঞ্ঞস্মিং দিৰসে একং লিচ্ছৰিং একমন্তং নেত্ৰা – ‘‘কেন ব্যঞ্জনেন ভুত্তোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা নিৰত্তো. তম্পি অঞ্ঞো পুচ্ছিত্ৰা অসদ্দহন্তো তথেৰ ভিজ্জি. ব্রাহ্মণো অপরম্পি দিৰসং একং লিচ্ছৰিং একমন্তং নেত্ৰা – ‘‘অতিদুগ্গতোসি কিরা’’তি পুচ্ছি. কো এৰমাহাতি পুচ্ছিতো অসুকো নাম লিচ্ছৰীতি. অপরম্পি একমন্তং নেত্ৰা – ‘‘ত্ৰং কির ভীরুকজাতিকো’’তি পুচ্ছি. কো এৰমাহাতি? অসুকো নাম লিচ্ছৰীতি. এৰং অঞ্ঞেন অকথিতমেৰ অঞ্ঞস্স কথেন্তো তীহি সংৰচ্ছরেহি তে রাজানো অঞ্ঞমঞ্ঞং ভিন্দিত্ৰা যথা দ্ৰে একমগ্গেন ন গচ্ছন্তি, তথা কত্ৰা সন্নিপাতভেরিং চরাপেসি. লিচ্ছৰিনো – ‘‘ইস্সরা সন্নিপতন্তু, সূরা সন্নিপতন্তূ’’তি ৰত্ৰা ন সন্নিপতিংসু.
ব্রাহ্মণো – ‘‘অযং দানি কালো, সীঘং আগচ্ছতূ’’তি রঞ্ঞো সাসনং পেসেসি. রাজা সুত্ৰাৰ বলভেরিং চরাপেত্ৰা নিক্খমি. ৰেসালিকা সুত্ৰা – ‘‘রঞ্ঞো গঙ্গং উত্তরিতুং ন দস্সামা’’তি ভেরিং চরাপেসুং. তম্পি সুত্ৰা – ‘‘গচ্ছন্তু সূররাজানো’’তিআদীনি ৰত্ৰা ন সন্নিপতিংসু. ‘‘নগরপ্পৰেসনং ন দস্সাম, দ্ৰারানি পিদহিত্ৰা ঠস্সামা’’তি ভেরিং চরাপেসুং. একোপি ন সন্নিপতি. যথাৰিৰটেহেৰ দ্ৰারেহি পৰিসিত্ৰা সব্বে অনযব্যসনং পাপেত্ৰা গতো.
ভিক্খুঅপরিহানিযধম্মৰণ্ণনা
১৩৬. অথ খো ভগৰা অচিরপক্কন্তেতিআদিম্হি সন্নিপাতেত্ৰাতি দূরৰিহারেসু ইদ্ধিমন্তে পেসেত্ৰা সন্তিকৰিহারেসু সযং গন্ত্ৰা – ‘‘সন্নিপতথ, আযস্মন্তো; ভগৰা ৰো সন্নিপাতং ইচ্ছতী’’তি সন্নিপাতেত্ৰা. অপরিহানিযেতি অপরিহানিকরে, ৰুদ্ধিহেতুভূতেতি অত্থো. ধম্মে দেসেস্সামীতি চন্দসহস্সং সূরিযসহস্সং উট্ঠপেন্তো ৰিয চতুকুট্টকে গেহে অন্তো তেলদীপসহস্সং উজ্জালেন্তো ৰিয পাকটে কত্ৰা কথযিস্সামীতি.
তত্থ অভিণ্হং সন্নিপাতাতি ইদং ৰজ্জিসত্তকে ৰুত্তসদিসমেৰ. ইধাপি চ অভিণ্হং অসন্নিপতিতা দিসাসু আগতসাসনং ন সুণন্তি. ততো – ‘‘অসুকৰিহারসীমা আকুলা, উপোসথপৰারণা ঠিতা, অসুকস্মিং ঠানে ভিক্খূ ৰেজ্জকম্মদূতকম্মাদীনি করোন্তি, ৰিঞ্ঞত্তিবহুলা পুপ্ফদানাদীহি জীৰিকং কপ্পেন্তী’’তিআদীনি ন জানন্তি, পাপভিক্খূপি ‘‘পমত্তো ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি ঞত্ৰা রাসিভূতা সাসনং ওসক্কাপেন্তি. অভিণ্হং সন্নিপতিতা পন তং তং পৰত্তিং সুণন্তি, ততো ভিক্খুসঙ্ঘং পেসেত্ৰা সীমং উজুং করোন্তি, উপোসথপৰারণাদযো পৰত্তাপেন্তি, মিচ্ছাজীৰানং উস্সন্নট্ঠানে অরিযৰংসকে পেসেত্ৰা অরিযৰংসং কথাপেন্তি, পাপভিক্খূনং ৰিনযধরেহি নিগ্গহং কারাপেন্তি, পাপভিক্খূপি ‘‘অপ্পমত্তো ভিক্খুসঙ্ঘো, ন সক্কা অম্হেহি ৰগ্গবন্ধেন ৰিচরিতু’’ন্তি ভিজ্জিত্ৰা পলাযন্তি. এৰমেত্থ হানিৰুদ্ধিযো ৰেদিতব্বা.
সমগ্গাতিআদীসু চেতিযপটিজগ্গনত্থং ৰা বোধিগেহউপোসথাগারচ্ছাদনত্থং ৰা কতিকৰত্তং ৰা ঠপেতুকামতায ওৰাদং ৰা দাতুকামতায – ‘‘সঙ্ঘো সন্নিপততূ’’তি ভেরিযা ৰা ঘণ্টিযা ৰা আকোটিতায – ‘‘ময্হং চীৰরকম্মং অত্থি, ময্হং পত্তো পচিতব্বো, ময্হং নৰকম্মং অত্থী’’তি ৰিক্খেপং করোন্তা ন সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সব্বং পন তং কম্মং ঠপেত্ৰা – ‘‘অহং পুরিমতরং, অহং পুরিমতর’’ন্তি একপ্পহারেনেৰ সন্নিপতন্তা সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সন্নিপতিতা পন চিন্তেত্ৰা মন্তেত্ৰা কত্তব্বং কত্ৰা একতো অৰুট্ঠহন্তা সমগ্গা ন ৰুট্ঠহন্তি নাম. এৰং ৰুট্ঠিতেসু হি যে পঠমং গচ্ছন্তি, তেসং এৰং হোতি – ‘‘অম্হেহি বাহিরকথাৰ সুতা, ইদানি ৰিনিচ্ছযকথা ভৰিস্সতী’’তি. একপ্পহারেনেৰ ৰুট্ঠহন্তা পন সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. অপিচ ‘‘অসুকট্ঠানে ৰিহারসীমা আকুলা, উপোসথপৰারণা ঠিতা, অসুকট্ঠানে ৰেজ্জকম্মাদিকারকা পাপভিক্খূ উস্সন্না’’তি সুত্ৰা – ‘‘কো গন্ত্ৰা তেসং নিগ্গহং করিস্সতী’’তি ৰুত্তে – ‘‘অহং পঠমং, অহং পঠম’’ন্তি ৰত্ৰা গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম.
আগন্তুকং পন দিস্ৰা – ‘‘ইমং পরিৰেণং যাহি, এতং পরিৰেণং যাহি, অযং কো’’তি অৰত্ৰা সব্বে ৰত্তং করোন্তাপি, জিণ্ণপত্তচীৰরকং দিস্ৰা তস্স ভিক্খাচারৰত্তেন পত্তচীৰরং পরিযেসমানাপি, গিলানস্স গিলানভেসজ্জং পরিযেসমানাপি, গিলানমেৰ অনাথং – ‘‘অসুকপরিৰেণং যাহি, অসুকপরিৰেণং যাহী’’তি অৰত্ৰা অত্তনো অত্তনো পরিৰেণে পটিজগ্গন্তাপি, একো ওলিযমানকো গন্থো হোতি, পঞ্ঞৰন্তং ভিক্খুং সঙ্গণ্হিত্ৰা তেন তং গন্থং উক্খিপাপেন্তাপি সমগ্গা সঙ্ঘং করণীযানি করোন্তি নাম.
অপঞ্ঞত্তন্তিআদীসু নৰং অধম্মিকং কতিকৰত্তং ৰা সিক্খাপদং ৰা বন্ধন্তা অপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেন্তি নাম, পুরাণসন্থতৰত্থুস্মিং সাৰত্থিযং ভিক্খূ ৰিয. উদ্ধম্মং উব্বিনযং সাসনং দীপেন্তা পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তি নাম, ৰস্সসতপরিনিব্বুতে ভগৰতি ৰেসালিকা ৰজ্জিপুত্তকা ৰিয. খুদ্দানুখুদ্দকা পন আপত্তিযো সঞ্চিচ্চ ৰীতিক্কমন্তা যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ন ৰত্তন্তি নাম, অস্সজিপুনব্বসুকা ৰিয. নৰং পন কতিকৰত্তং ৰা সিক্খাপদং ৰা অবন্ধন্তা, ধম্মৰিনযতো সাসনং দীপেন্তা, খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি অসমূহনন্তা অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞপেন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দন্তি, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৰত্তন্তি নাম, আযস্মা উপসেনো ৰিয, আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো ৰিয চ.
‘‘সুণাতু, মে আৰুসো সঙ্ঘো, সন্তম্হাকং সিক্খাপদানি গিহিগতানি, গিহিনোপি জানন্তি, ‘ইদং ৰো সমণানং সক্যপুত্তিযানং কপ্পতি, ইদং ৰো ন কপ্পতী’তি. সচে হি মযং খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি সমূহনিস্সাম, ভৰিস্সন্তি ৰত্তারো – ‘ধূমকালিকং সমণেন গোতমেন সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, যাৰিমেসং সত্থা অট্ঠাসি, তাৰিমে সিক্খাপদেসু সিক্খিংসু. যতো ইমেসং সত্থা পরিনিব্বুতো, ন দানিমে সিক্খাপদেসু সিক্খন্তী’তি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞপেয্য, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দেয্য, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৰত্তেয্যা’’তি (চুল়ৰ. ৪৪২) –
ইমং তন্তিং ঠপযন্তো আযস্মা মহাকস্সপো ৰিয চ. ৰুদ্ধিযেৰাতি সীলাদীহি গুণেহি ৰুড্ঢিযেৰ, নো পরিহানি.
থেরাতি থিরভাৰপ্পত্তা থেরকারকেহি গুণেহি সমন্নাগতা. বহূ রত্তিযো জানন্তীতি রত্তঞ্ঞূ. চিরং পব্বজিতানং এতেসন্তি চিরপব্বজিতা. সঙ্ঘস্স পিতুট্ঠানে ঠিতাতি সঙ্ঘপিতরো. পিতুট্ঠানে ঠিতত্তা সঙ্ঘং পরিনেন্তি পুব্বঙ্গমা হুত্ৰা তীসু সিক্খাসু পৰত্তেন্তীতি সঙ্ঘপরিণাযকা.
যে তেসং সক্কারাদীনি ন করোন্তি, ওৰাদত্থায দ্ৰে তযো ৰারে উপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, তেপি তেসং ওৰাদং ন দেন্তি, পৰেণীকথং ন কথেন্তি, সারভূতং ধম্মপরিযাযং ন সিক্খাপেন্তি. তে তেহি ৰিস্সট্ঠা সীলাদীহি ধম্মক্খন্ধেহি সত্তহি চ অরিযধনেহীতি এৰমাদীহি গুণেহি পরিহাযন্তি. যে পন তেসং সক্কারাদীনি করোন্তি, উপট্ঠানং গচ্ছন্তি, তেপি তেসং ওৰাদং দেন্তি. ‘‘এৰং তে অভিক্কমিতব্বং, এৰং তে পটিক্কমিতব্বং, এৰং তে আলোকিতব্বং, এৰং তে ৰিলোকিতব্বং, এৰং তে সমিঞ্জিতব্বং, এৰং তে পসারিতব্বং, এৰং তে সঙ্ঘাটিপত্তচীৰরং ধারেতব্ব’’ন্তি পৰেণীকথং কথেন্তি, সারভূতং ধম্মপরিযাযং সিক্খাপেন্তি, তেরসহি ধুতঙ্গেহি দসহি কথাৰত্থূহি অনুসাসন্তি. তে তেসং ওৰাদে ঠত্ৰা সীলাদীহি গুণেহি ৰড্ঢমানা সামঞ্ঞত্থং অনুপাপুণন্তি. এৰমেত্থ হানিৰুদ্ধিযো ৰেদিতব্বা.
পুনব্ভৰদানং পুনব্ভৰো, পুনব্ভৰো সীলমস্সাতি পোনোব্ভৰিকা, পুনব্ভৰদাযিকাতি অত্থো, তস্মা পোনোব্ভৰিকায. ন ৰসং গচ্ছন্তীতি এত্থ যে চতুন্নং পচ্চযানং কারণা উপট্ঠাকানং পদানুপদিকা হুত্ৰা গামতো গামং ৰিচরন্তি, তে তস্সা তণ্হায ৰসং গচ্ছন্তি নাম, ইতরে ন গচ্ছন্তি নাম. তত্থ হানিৰুদ্ধিযো পাকটাযেৰ.
আরঞ্ঞকেসূতি পঞ্চধনুসতিকপচ্ছিমেসু. সাপেক্খাতি সতণ্হা সালযা. গামন্তসেনাসনেসু হি ঝানং অপ্পেত্ৰাপি ততো ৰুট্ঠিতমত্তোৰ ইত্থিপুরিসদারিকাদিসদ্দং সুণাতি, যেনস্স অধিগতৰিসেসোপি হাযতিযেৰ. অরঞ্ঞে পন নিদ্দাযিত্ৰা পটিবুদ্ধমত্তো সীহব্যগ্ঘমোরাদীনং সদ্দং সুণাতি, যেন আরঞ্ঞকং পীতিং লভিত্ৰা তমেৰ সম্মসন্তো অগ্গফলে পতিট্ঠাতি. ইতি ভগৰা গামন্তসেনাসনে ঝানং অপ্পেত্ৰা নিসিন্নভিক্খুনো অরঞ্ঞে নিদ্দাযন্তমেৰ পসংসতি. তস্মা তমেৰ অত্থৰসং পটিচ্চ – ‘‘আরঞ্ঞকেসু সেনাসনেসু সাপেক্খা ভৰিস্সন্তী’’তি আহ.
পচ্চত্তঞ্ঞেৰ সতিং উপট্ঠপেস্সন্তীতি অত্তনাৰ অত্তনো অব্ভন্তরে সতিং উপট্ঠপেস্সন্তি. পেসলাতি পিযসীলা. ইধাপি সব্রহ্মচারীনং আগমনং অনিচ্ছন্তা নেৰাসিকা অস্সদ্ধা হোন্তি অপ্পসন্না. সম্পত্তভিক্খূনং পচ্চুগ্গমনপত্তচীৰরপ্পটিগ্গহণআসনপঞ্ঞাপনতালৰণ্টগ্গহণাদীনি ন করোন্তি, অথ নেসং অৰণ্ণো উগ্গচ্ছতি – ‘‘অসুকৰিহারৰাসিনো ভিক্খূ অস্সদ্ধা অপ্পসন্না ৰিহারং পৰিট্ঠানং ৰত্তপটিৰত্তং ন করোন্তী’’তি. তং সুত্ৰা পব্বজিতা ৰিহারদ্ৰারেন গচ্ছন্তাপি ৰিহারং ন পৰিসন্তি. এৰং অনাগতানং অনাগমনমেৰ হোতি. আগতানং পন ফাসুৰিহারে অসতি যেপি অজানিত্ৰা আগতা, তে – ‘‘ৰসিস্সামাতি তাৰ চিন্তেত্ৰা আগতাম্হ, ইমেসং পন নেৰাসিকানং ইমিনা নীহারেন কো ৰসিস্সতী’’তি নিক্খমিত্ৰা গচ্ছন্তি. এৰং সো ৰিহারো অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং অনাৰাসোৰ হোতি. ততো নেৰাসিকা সীলৰন্তানং দস্সনং অলভন্তা কঙ্খাৰিনোদনং ৰা আচারসিক্খাপকং ৰা মধুরধম্মস্সৰনং ৰা ন লভন্তি, তেসং নেৰ অগ্গহিতধম্মগ্গহণং, ন গহিতসজ্ঝাযকরণং হোতি. ইতি নেসং হানিযেৰ হোতি, ন ৰুদ্ধি.
যে পন সব্রহ্মচারীনং আগমনং ইচ্ছন্তি, তে সদ্ধা হোন্তি পসন্না, আগতানং সব্রহ্মচারীনং পচ্চুগ্গমনাদীনি কত্ৰা সেনাসনং পঞ্ঞপেত্ৰা দেন্তি, তে গহেত্ৰা ভিক্খাচারং পৰিসন্তি, কঙ্খং ৰিনোদেন্তি, মধুরধম্মস্সৰনং লভন্তি. অথ নেসং কিত্তিসদ্দো উগ্গচ্ছতি – ‘‘অসুকৰিহারভিক্খূ এৰং সদ্ধা পসন্না ৰত্তসম্পন্না সঙ্গাহকা’’তি. তং সুত্ৰা ভিক্খূ দূরতোপি এন্তি, তেসং নেৰাসিকা ৰত্তং করোন্তি, সমীপং আগন্ত্ৰা ৰুড্ঢতরং আগন্তুকং ৰন্দিত্ৰা নিসীদন্তি, নৰকতরস্স সন্তিকে আসনং গহেত্ৰা নিসীদন্তি. নিসীদিত্ৰা – ‘‘ইমস্মিং ৰিহারে ৰসিস্সথ গমিস্সথা’’তি পুচ্ছন্তি. ‘গমিস্সামী’তি ৰুত্তে – ‘‘সপ্পাযং সেনাসনং, সুলভা ভিক্খা’’তিআদীনি ৰত্ৰা গন্তুং ন দেন্তি. ৰিনযধরো চে হোতি, তস্স সন্তিকে ৰিনযং সজ্ঝাযন্তি. সুত্তন্তাদিধরো চে, তস্স সন্তিকে তং তং ধম্মং সজ্ঝাযন্তি. আগন্তুকানং থেরানং ওৰাদে ঠত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণন্তি. আগন্তুকা ‘‘একং দ্ৰে দিৰসানি ৰসিস্সামাতি আগতাম্হ, ইমেসং পন সুখসংৰাসতায দসদ্ৰাদসৰস্সানি ৰসিস্সামা’’তি ৰত্তারো হোন্তি. এৰমেত্থ হানিৰুদ্ধিযো ৰেদিতব্বা.
১৩৭. দুতিযসত্তকে কম্মং আরামো এতেসন্তি কম্মারামাতি. কম্মে রতাতি কম্মরতা. কম্মারামতমনুযুত্তাতি যুত্তা পযুত্তা অনুযুত্তা. তত্থ কম্মন্তি ইতিকাতব্বকম্মং ৰুচ্চতি. সেয্যথিদং – চীৰরৰিচারণং, চীৰরকরণং, উপত্থম্ভনং, সূচিঘরং, পত্তত্থৰিকং, অসংবদ্ধকং, কাযবন্ধনং, ধমকরণং, আধারকং, পাদকথলিকং, সম্মজ্জনীআদীনং করণন্তি. একচ্চো হি এতানি করোন্তো সকলদিৰসং এতানেৰ করোতি. তং সন্ধাযেস পটিক্খেপো. যো পন এতেসং করণৰেলাযমেৰ এতানি করোতি, উদ্দেসৰেলাযং উদ্দেসং গণ্হাতি, সজ্ঝাযৰেলাযং সজ্ঝাযতি, চেতিযঙ্গণৰত্তৰেলাযং চেতিযঙ্গণৰত্তং করোতি, মনসিকারৰেলাযং মনসিকারং করোতি, ন সো কম্মারামো নাম.
ন ভস্সারামাতি এত্থ যো ইত্থিৰণ্ণপুরিসৰণ্ণাদিৰসেন আলাপসল্লাপং করোন্তোযেৰ দিৰসঞ্চ রত্তিঞ্চ ৰীতিনামেতি, এৰরূপে ভস্সে পরিযন্তকারী ন হোতি, অযং ভস্সারামো নাম. যো পন রত্তিন্দিৰং ধম্মং কথেতি, পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতি, অযং অপ্পভস্সোৰ ভস্সে পরিযন্তকারীযেৰ. কস্মা? ‘‘সন্নিপতিতানং ৰো, ভিক্খৰে, দ্ৰযং করণীযং – ধম্মী ৰা কথা, অরিযো ৰা তুণ্হীভাৰো’’তি (ম. নি. ১.২৭৩) ৰুত্তত্তা.
ন নিদ্দারামাতি এত্থ যো গচ্ছন্তোপি নিসিন্নোপি নিপন্নোপি থিনমিদ্ধাভিভূতো নিদ্দাযতিযেৰ, অযং নিদ্দারামো নাম. যস্স পন করজকাযগেলঞ্ঞেন চিত্তং ভৰঙ্গে ওতরতি, নাযং নিদ্দারামো. তেনেৰাহ – ‘‘অভিজানামহং অগ্গিৰেস্সন, গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৰা দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো নিদ্দং ওক্কমিতা’’তি (ম. নি. ১.৩৮৭).
ন সঙ্গণিকারামাতি এত্থ যো একস্স দুতিযো দ্ৰিন্নং ততিযো তিণ্ণং চতুত্থোতি এৰং সংসট্ঠোৰ ৰিহরতি, এককো অস্সাদং ন লভতি, অযং সঙ্গণিকারামো. যো পন চতূসু ইরিযাপথেসু এককো অস্সাদং লভতি, নাযং সঙ্গণিকারামোতি ৰেদিতব্বো.
ন পাপিচ্ছাতি এত্থ অসন্তসম্ভাৰনায ইচ্ছায সমন্নাগতা দুস্সীলা পাপিচ্ছা নাম.
ন পাপমিত্তাদীসু পাপা মিত্তা এতেসন্তি পাপমিত্তা. চতূসু ইরিযাপথেসু সহ অযনতো পাপা সহাযা এতেসন্তি পাপসহাযা. তন্নিন্নতপ্পোণতপ্পব্ভারতায পাপেসু সম্পৰঙ্কাতি পাপসম্পৰঙ্কা.
ওরমত্তকেনাতি অৰরমত্তকেন অপ্পমত্তকেন. অন্তরাতি অরহত্তং অপত্ৰাৰ এত্থন্তরে. ৰোসানন্তি পরিনিট্ঠিতভাৰং – ‘‘অলমেত্তাৰতা’’তি ওসক্কনং ঠিতকিচ্চতং. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘যাৰ সীলপারিসুদ্ধিমত্তেন ৰা ৰিপস্সনামত্তেন ৰা ঝানমত্তেন ৰা সোতাপন্নভাৰমত্তেন ৰা সকদাগামিভাৰমত্তেন ৰা অনাগামিভাৰমত্তেন ৰা ৰোসানং ন আপজ্জিস্সন্তি, তাৰ ৰুদ্ধিযেৰ ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানী’’তি.
১৩৮. ততিযসত্তকে সদ্ধাতি সদ্ধাসম্পন্না. তত্থ আগমনীযসদ্ধা, অধিগমসদ্ধা, পসাদসদ্ধা, ওকপ্পনসদ্ধাতি চতুব্বিধা সদ্ধা. তত্থ আগমনীযসদ্ধা সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তানং হোতি. অধিগমসদ্ধা অরিযপুগ্গলানং. বুদ্ধো ধম্মো সঙ্ঘোতি ৰুত্তে পন পসাদো পসাদসদ্ধা. ওকপ্পেত্ৰা পকপ্পেত্ৰা পন সদ্দহনং ওকপ্পনসদ্ধা. সা দুৰিধাপি ইধাধিপ্পেতা. তায হি সদ্ধায সমন্নাগতো সদ্ধাৰিমুত্তো, ৰক্কলিত্থেরসদিসো হোতি. তস্স হি চেতিযঙ্গণৰত্তং ৰা, বোধিযঙ্গণৰত্তং ৰা কতমেৰ হোতি. উপজ্ঝাযৰত্তআচরিযৰত্তাদীনি সব্বৰত্তানি পূরেতি. হিরিমনাতি পাপজিগুচ্ছনলক্খণায হিরিযা যুত্তচিত্তা. ওত্তপ্পীতি পাপতো ভাযনলক্খণেন ওত্তপ্পেন সমন্নাগতা.
বহুস্সুতাতি এত্থ পন পরিযত্তিবহুস্সুতো, পটিৰেধবহুস্সুতোতি দ্ৰে বহুস্সুতা. পরিযত্তীতি তীণি পিটকানি. পটিৰেধোতি সচ্চপ্পটিৰেধো. ইমস্মিং পন ঠানে পরিযত্তি অধিপ্পেতা. সা যেন বহু সুতা, সো বহুস্সুতো. সো পনেস নিস্সযমুচ্চনকো, পরিসুপট্ঠাকো, ভিক্খুনোৰাদকো, সব্বত্থকবহুস্সুতোতি চতুব্বিধো হোতি. তত্থ তযো বহুস্সুতা সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায ওৰাদৰগ্গে ৰুত্তনযেন গহেতব্বা. সব্বত্থকবহুস্সুতা পন আনন্দত্থেরসদিসা হোন্তি. তে ইধ অধিপ্পেতা.
আরদ্ধৰীরিযাতি যেসং কাযিকঞ্চ চেতসিকঞ্চ ৰীরিযং আরদ্ধং হোতি. তত্থ যে কাযসঙ্গণিকং ৰিনোদেত্ৰা চতূসু ইরিযাপথেসু অট্ঠআরব্ভৰত্থুৰসেন এককা হোন্তি, তেসং কাযিকৰীরিযং আরদ্ধং নাম হোতি. যে চিত্তসঙ্গাণিকং ৰিনোদেত্ৰা অট্ঠসমাপত্তিৰসেন এককা হোন্তি, গমনে উপ্পন্নকিলেসস্স ঠানং পাপুণিতুং ন দেন্তি, ঠানে উপ্পন্নকিলেসস্স নিসজ্জং, নিসজ্জায উপ্পন্নকিলেসস্স সযনং পাপুণিতুং ন দেন্তি, উপ্পন্নুপ্পন্নট্ঠানেযেৰ কিলেসে নিগ্গণ্হন্তি, তেসং চেতসিকৰীরিযং আরদ্ধং নাম হোতি.
উপট্ঠিতস্সতীতি চিরকতাদীনং সরিতা অনুস্সরিতা মহাগতিম্বযঅভযত্থেরদীঘভাণঅভযত্থেরতিপিটকচূল়াভযত্থেরা ৰিয. মহাগতিম্বযঅভযত্থেরো কির জাতপঞ্চমদিৰসে মঙ্গলপাযাসে তুণ্ডং পসারেন্তং ৰাযসং দিস্ৰা হুং হুন্তি সদ্দমকাসি. অথ সো থেরকালে – ‘‘কদা পট্ঠায, ভন্তে, সরথা’’তি ভিক্খূহি পুচ্ছিতো ‘‘জাতপঞ্চমদিৰসে কতসদ্দতো পট্ঠায আৰুসো’’তি আহ.
দীঘভাণকঅভযত্থেরস্স জাতনৰমদিৰসে মাতা চুম্বিস্সামীতি ওনতা তস্সা মোল়ি মুচ্চিত্থ. ততো তুম্বমত্তানি সুমনপুপ্ফানি দারকস্স উরে পতিত্ৰা দুক্খং জনযিংসু. সো থেরকালে – ‘‘কদা পট্ঠায, ভন্তে, সরথা’’তি পুচ্ছিতো – ‘‘জাতনৰমদিৰসতো পট্ঠাযা’’তি আহ.
তিপিটকচূল়াভযত্থেরো – ‘‘অনুরাধপুরে তীণি দ্ৰারানি পিদহাপেত্ৰা মনুস্সানং একেন দ্ৰারেন নিক্খমনং কত্ৰা – ‘ত্ৰং কিন্নামো, ত্ৰং কিন্নামো’তি পুচ্ছিত্ৰা সাযং পুন অপুচ্ছিত্ৰাৰ তেসং নামানি সম্পটিচ্ছাপেতুং – ‘‘সক্কা আৰুসো’’তি আহ. এৰরূপে ভিক্খূ সন্ধায – ‘‘উপট্ঠিতস্সতী’’তি ৰুত্তং.
পঞ্ঞৰন্তোতি পঞ্চন্নং খন্ধানং উদযব্বযপরিগ্গাহিকায পঞ্ঞায সমন্নাগতা. অপি চ দ্ৰীহিপি এতেহি পদেহি ৰিপস্সকানং ভিক্খূনং ৰিপস্সনাসম্ভারভূতা সম্মাসতি চেৰ ৰিপস্সনাপঞ্ঞা চ কথিতা.
১৩৯. চতুত্থসত্তকে সতিযেৰ সম্বোজ্ঝঙ্গো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গোতি. এস নযো সব্বত্থ. তত্থ উপট্ঠানলক্খণো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পৰিচযলক্খণো ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পগ্গহলক্খণো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, ফরণলক্খণো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, উপসমলক্খণো পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, অৰিক্খেপলক্খণো সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পটিসঙ্খানলক্খণো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো. ভাৰেস্সন্তীতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং চতূহি কারণেহি সমুট্ঠাপেন্তা, ছহি কারণেহি ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং সমুট্ঠাপেন্তা, নৰহি কারণেহি ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গং সমুট্ঠাপেন্তা, দসহি কারণেহি পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং সমুট্ঠাপেন্তা, সত্তহি কারণেহি পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং সমুট্ঠাপেন্তা, দসহি কারণেহি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং সমুট্ঠাপেন্তা, পঞ্চহি কারণেহি উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং সমুট্ঠাপেন্তা ৰড্ঢেস্সন্তীতি অত্থো. ইমিনা ৰিপস্সনামগ্গফলসম্পযুত্তে লোকিযলোকুত্তরমিস্সকে সম্বোজ্ঝঙ্গে কথেসি.
১৪০. পঞ্চমসত্তকে অনিচ্চসঞ্ঞাতি অনিচ্চানুপস্সনায সদ্ধিং উপ্পন্নসঞ্ঞা. অনত্তসঞ্ঞাদীসুপি এসেৰ নযো. ইমা সত্ত লোকিযৰিপস্সনাপি হোন্তি. ‘‘এতং সন্তং, এতং পণীতং, যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো ৰিরাগো নিরোধো’’তি (অ. নি. ৯.৩৬) আগতৰসেনেত্থ দ্ৰে লোকুত্তরাপি হোন্তীতি ৰেদিতব্বা.
১৪১. ছক্কে মেত্তং কাযকম্মন্তি মেত্তচিত্তেন কত্তব্বং কাযকম্মং. ৰচীকম্মমনোকম্মেসুপি এসেৰ নযো. ইমানি পন ভিক্খূনং ৰসেন আগতানি গিহীসুপি লব্ভন্তি. ভিক্খূনঞ্হি মেত্তচিত্তেন আভিসমাচারিকধম্মপূরণং মেত্তং কাযকম্মং নাম. গিহীনং চেতিযৰন্দনত্থায বোধিৰন্দনত্থায সঙ্ঘনিমন্তনত্থায গমনং, গামং পিণ্ডায পৰিট্ঠং ভিক্খুং দিস্ৰা পচ্চুগ্গমনং, পত্তপ্পটিগ্গহণং, আসনপঞ্ঞাপনং, অনুগমনন্তি এৰমাদিকং মেত্তং কাযকম্মং নাম.
ভিক্খূনং মেত্তচিত্তেন আচারপঞ্ঞত্তিসিক্খাপদপঞ্ঞাপনং, কম্মট্ঠানকথনং, ধম্মদেসনা, তেপিটকম্পি বুদ্ধৰচনং মেত্তং ৰচীকম্মং নাম. গিহীনং চেতিযৰন্দনত্থায গচ্ছাম, বোধিৰন্দনত্থায গচ্ছাম, ধম্মস্সৰনং করিস্সাম, দীপমালপুপ্ফপূজং করিস্সাম, তীণি সুচরিতানি সমাদায ৰত্তিস্সাম, সলাকভত্তাদীনি দস্সাম, ৰস্সৰাসিকং দস্সাম, অজ্জ সঙ্ঘস্স চত্তারো পচ্চযে দস্সাম, সঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা খাদনীযাদীনি সংৰিদহথ, আসনানি পঞ্ঞাপেথ, পানীযং উপট্ঠপেথ, সঙ্ঘং পচ্চুগ্গন্ত্ৰা আনেথ, পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেথ, ছন্দজাতা উস্সাহজাতা ৰেয্যাৰচ্চং করোথাতিআদিকথনকালে মেত্তং ৰচীকম্মং নাম.
ভিক্খূনং পাতোৰ উট্ঠায সরীরপ্পটিজগ্গনং, চেতিযঙ্গণৰত্তাদীনি চ কত্ৰা ৰিৰিত্তাসনে নিসীদিত্ৰা ইমস্মিং ৰিহারে ভিক্খূ সুখী হোন্তু অৰেরা অব্যাপজ্জাতি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম. গিহীনং ‘অয্যা সুখী হোন্তু, অৰেরা অব্যাপজ্জা’তি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম.
আৰি চেৰ রহো চাতি সম্মুখা চ পরম্মুখা চ. তত্থ নৰকানং চীৰরকম্মাদীসু সহাযভাৰগমনং সম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম. থেরানং পন পাদধোৰনৰন্দনবীজনদানাদিভেদং সব্বং সামীচিকম্মং সম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম. উভযেহিপি দুন্নিক্খিত্তানং দারুভণ্ডাদীনং তেসু অৰমঞ্ঞং অকত্ৰা অত্তনা দুন্নিক্খিত্তানং ৰিয পটিসামনং পরম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম.
দেৰত্থেরো তিস্সত্থেরোতি এৰং পগ্গয্হ ৰচনং সম্মুখা মেত্তং ৰচীকম্মং নাম. ৰিহারে অসন্তং পন পটিপুচ্ছন্তস্স কুহিং অম্হাকং দেৰত্থেরো, কুহিং অম্হাকং তিস্সত্থেরো, কদা নু খো আগমিস্সতীতি এৰং মমাযনৰচনং পরম্মুখা মেত্তং ৰচীকম্মং নাম.
মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধানি পন নযনানি উম্মীলেত্ৰা পসন্নেন মুখেন ওলোকনং সম্মুখা মেত্তং মনোকম্মং নাম. দেৰত্থেরো তিস্সত্থেরো অরোগো হোতু, অপ্পাবাধোতি সমন্নাহরণং পরম্মুখা মেত্তং মনোকম্মং নাম.
লাভাতি চীৰরাদযো লদ্ধপচ্চযা. ধম্মিকাতি কুহনাদিভেদং মিচ্ছাজীৰং ৰজ্জেত্ৰা ধম্মেন সমেন ভিক্খাচারৰত্তেন উপ্পন্না. অন্তমসো পত্তপরিযাপন্নমত্তম্পীতি পচ্ছিমকোটিযা পত্তে পরিযাপন্নং পত্তস্স অন্তোগতং দ্ৰিতিকটচ্ছুভিক্খামত্তম্পি. অপ্পটিৰিভত্তভোগীতি এত্থ দ্ৰে পটিৰিভত্তা নাম – আমিসপ্পটিৰিভত্তঞ্চ, পুগ্গলপ্পটিৰিভত্তঞ্চ. তত্থ – ‘‘এত্তকং দস্সামি, এত্তকং ন দস্সামী’’তি এৰং চিত্তেন ৰিভজনং আমিসপ্পটিৰিভত্তং নাম. ‘‘অসুকস্স দস্সামি, অসুকস্স ন দস্সামী’’তি এৰং চিত্তেন ৰিভজনং পন পুগ্গলপ্পটিৰিভত্তং নাম. তদুভযম্পি অকত্ৰা যো অপ্পটিৰিভত্তং ভুঞ্জতি, অযং অপ্পটিৰিভত্তভোগী নাম.
সীলৰন্তেহি সব্রহ্মচারীহি সাধারণভোগীতি এত্থ সাধারণভোগিনো ইদং লক্খণং, যং যং পণীতং লব্ভতি, তং তং নেৰ লাভেন লাভং নিজিগীসনতামুখেন গিহীনং দেতি, ন অত্তনা ভুঞ্জতি, পটিগ্গণ্হন্তো চ – ‘‘সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূ’’তি গহেত্ৰা ঘণ্টিং পহরিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং সঙ্ঘসন্তকং ৰিয পস্সতি.
ইমং পন সারণীযধম্মং কো পূরেতি, কো ন পূরেতীতি? দুস্সীলো তাৰ ন পূরেতি. ন হি তস্স সন্তকং সীলৰন্তা গণ্হন্তি. পরিসুদ্ধসীলো পন ৰত্তং অখণ্ডেন্তো পূরেতি. তত্রিদং ৰত্তং – যো হি ওদিস্সকং কত্ৰা মাতু ৰা পিতু ৰা আচরিযুপজ্ঝাযাদীনং ৰা দেতি, সো দাতব্বং দেতি, সারণীযধম্মো পনস্স ন হোতি, পলিবোধজগ্গনং নাম হোতি. সারণীযধম্মো হি মুত্তপলিবোধস্সেৰ ৰট্টতি. তেন পন ওদিস্সকং দেন্তেন গিলানগিলানুপট্ঠাকআগন্তুকগমিকানঞ্চেৰ নৰপব্বজিতস্স চ সঙ্ঘাটিপত্তগ্গহণং অজানন্তস্স দাতব্বং. এতেসং দত্ৰা অৰসেসং থেরাসনতো পট্ঠায থোকং অদত্ৰা যো যত্তকং গণ্হাতি, তস্স তত্তকং দাতব্বং. অৰসিট্ঠে অসতি পুন পিণ্ডায চরিত্ৰা থেরাসনতো পট্ঠায যং যং পণীতং, তং দত্ৰা সেসং পরিভুঞ্জিতব্বং. ‘‘সীলৰন্তেহী’’তি ৰচনতো দুস্সীলস্স অদাতুম্পি ৰট্টতি.
অযং পন সারণীযধম্মো সুসিক্খিতায পরিসায সুপূরো হোতি, নো অসিক্খিতায পরিসায. সুসিক্খিতায হি পরিসায যো অঞ্ঞতো লভতি, সো ন গণ্হাতি. অঞ্ঞতো অলভন্তোপি পমাণযুত্তমেৰ গণ্হাতি, নাতিরেকং. অযং পন সারণীযধম্মো এৰং পুনপ্পুনং পিণ্ডায চরিত্ৰা লদ্ধং লদ্ধং দেন্তস্সাপি দ্ৰাদসহি ৰস্সেহি পূরতি, ন ততো ওরং. সচে হি দ্ৰাদসমে ৰস্সে সারণীযধম্মপূরকো পিণ্ডপাতপূরং পত্তং আসনসালাযং ঠপেত্ৰা নহাযিতুং গচ্ছতি সঙ্ঘত্থেরো চ কস্সেসো পত্তোতি, ‘‘সারণীযধম্মপূরকস্সা’’তি ৰুত্তে ‘‘আহরথ ন’’ন্তি সব্বং পিণ্ডপাতং ৰিচারেত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা চ রিত্তং পত্তং ঠপেতি, অথ সো ভিক্খু রিত্তং পত্তং দিস্ৰা ‘‘ময্হং অনৰসেসেত্ৰাৰ পরিভুঞ্জিংসূ’’তি দোমনস্সং উপ্পাদেতি, সারণীযধম্মো ভিজ্জতি, পুন দ্ৰাদসৰস্সানি পূরেতব্বো হোতি. তিত্থিযপরিৰাসসদিসো হেস, সকিং খণ্ডে জাতে পুন পূরেতব্বোৰ. যো পন – ‘‘লাভা ৰত মে, সুলদ্ধং ৰত মে, যস্স মে পত্তগতং অনাপুচ্ছাৰ সব্রহ্মচারী পরিভুঞ্জন্তী’’তি সোমনস্সং জনেতি, তস্স পুণ্ণো নাম হোতি.
এৰং পূরিতসারণীযধম্মস্স পন নেৰ ইস্সা, ন মচ্ছরিযং হোতি. সো মনুস্সানং পিযো হোতি, সুলভপচ্চযো চ, পত্তগতমস্স দিয্যমানম্পি ন খীযতি, ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং লভতি, ভযে ৰা ছাতকে ৰা সম্পত্তে দেৰতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তি.
তত্রিমানি ৰত্থূনি – সেনগিরিৰাসী তিস্সত্থেরো কির মহাগিরিগামং উপনিস্সায ৰিহরতি. পঞ্ঞাস মহাথেরা নাগদীপং চেতিযৰন্দনত্থায গচ্ছন্তা গিরিগামে পিণ্ডায চরিত্ৰা কিঞ্চি অলদ্ধা নিক্খমিংসু. থেরো পন পৰিসন্তো তে দিস্ৰা পুচ্ছি – ‘‘লদ্ধং, ভন্তে’’তি? ৰিচরিম্হ আৰুসোতি. সো তেসং অলদ্ধভাৰং ঞত্ৰা আহ – ‘‘ভন্তে যাৰাহং আগচ্ছামি, তাৰ ইধেৰ হোথা’’তি. মযং, আৰুসো, পঞ্ঞাস জনা পত্ততেমনমত্তম্পি ন লভিম্হাতি. ভন্তে, নেৰাসিকা নাম পটিবলা হোন্তি, অলভন্তাপি ভিক্খাচারমগ্গসভাগং জানন্তীতি. থেরা আগমেসুং. থেরো গামং পাৰিসি. ধুরগেহেযেৰ মহাউপাসিকা খীরভত্তং সজ্জেত্ৰা থেরং ওলোকযমানা ঠিতা. অথ থেরস্স দ্ৰারং সম্পত্তস্সেৰ পত্তং পূরেত্ৰা অদাসি, সো তং আদায থেরানং সন্তিকং গন্ত্ৰা গণ্হথ, ভন্তেতি, সঙ্ঘত্থেরং আহ. থেরো – ‘‘অম্হেহি এত্তকেহি কিঞ্চি ন লদ্ধং, অযং সীঘমেৰ গহেত্ৰা আগতো, কিং নু খো’’তি সেসানং মুখং ওলোকেসি. থেরো ওলোকনাকারেনেৰ ঞত্ৰা ‘‘ভন্তে, ধম্মেন সমেন লদ্ধপিণ্ডপাতো, নিক্কুক্কুচ্চা গণ্হথা’’তিআদিতো পট্ঠায সব্বেসং যাৰদত্থং দত্ৰা অত্তনাপি যাৰদত্থং ভুঞ্জি.
অথ নং ভত্তকিচ্চাৰসানে থেরা পুচ্ছিংসু – ‘‘কদা, আৰুসো, লোকুত্তরধম্মং পটিৰিজ্ঝী’’তি? নত্থি মে, ভন্তে, লোকুত্তরধম্মোতি. ঝানলাভীসি, আৰুসোতি? এতম্পি মে, ভন্তে, নত্থীতি. ননু, আৰুসো, পাটিহারিযন্তি? সারণীযধম্মো মে, ভন্তে, পূরিতো, তস্স মে ধম্মস্স পূরিতকালতো পট্ঠায সচেপি ভিক্খুসতসহস্সং হোতি, পত্তগতং ন খীযতীতি. তে সুত্ৰা – ‘‘সাধু সাধু সপ্পুরিস, অনুচ্ছৰিকমিদং তুয্হ’’ন্তি আহংসু. ইদং তাৰ – ‘‘পত্তগতং ন খীযতী’’তি এত্থ ৰত্থু.
অযমেৰ পন থেরো চেতিযপব্বতে গিরিভণ্ডমহাপূজায দানট্ঠানং গন্ত্ৰা ইমস্মিং ঠানে কিং ৰরভণ্ডন্তি পুচ্ছি. দ্ৰে সাটকা, ভন্তেতি. এতে ময্হং পাপুণিস্সন্তীতি. তং সুত্ৰা অমচ্চো রঞ্ঞো আরোচেসি – ‘‘একো দহরো এৰং ৰদতী’’তি. দহরস্স এৰং চিত্তং, মহাথেরানং পন সুখুমসাটকা ৰট্টন্তীতি ৰত্ৰা মহাথেরানং দস্সামীতি ঠপেতি. তস্স ভিক্খুসঙ্ঘে পটিপাটিযা ঠিতে দেন্তস্স মত্থকে ঠপিতাপি তে সাটকা হত্থং নারোহন্তি. অঞ্ঞে আরোহন্তি. দহরস্স দানকালে পন হত্থং আরুল়্হা. সো তস্স হত্থে পাতেত্ৰা অমচ্চস্স মুখং ওলোকেত্ৰা দহরং নিসীদাপেত্ৰা দানং দত্ৰা সঙ্ঘং ৰিস্সজ্জেত্ৰা দহরস্স সন্তিকে নিসীদিত্ৰা – ‘‘ভন্তে, ইমং ধম্মং কদা পটিৰিজ্ঝিত্থা’’তি আহ. সো পরিযাযেনাপি অসন্তং অৰদন্তো – ‘‘নত্থি ময্হং মহারাজ লোকুত্তরধম্মো’’তি আহ. ননু, ভন্তে, পুব্বে অৰচুত্থাতি. আম, মহারাজ, সারণীযধম্মপূরকো অহং, তস্স মে ধম্মস্স পূরিতকালতো পট্ঠায ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতীতি. ‘‘সাধু সাধু, ভন্তে, অনুচ্ছৰিকমিদং তুয্হ’’ন্তি ৰন্দিত্ৰা পক্কামি. ইদং – ‘‘ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতী’’তি এত্থ ৰত্থু.
ব্রাহ্মণতিস্সভযে পন ভাতরগামৰাসিনো নাগত্থেরিযা অনারোচেত্ৰাৰ পলাযিংসু. থেরী পচ্চূসসমযে – ‘‘অতিৰিয অপ্পনিগ্ঘোসো গামো, উপধারেথ তাৰা’’তি দহরভিক্খুনিযো আহ. তা গন্ত্ৰা সব্বেসং গতভাৰং ঞত্ৰা আগম্ম থেরিযা আরোচেসুং. সা সুত্ৰা ‘‘মা তুম্হে তেসং গতভাৰং চিন্তযিত্থ, অত্তনো উদ্দেসপরিপুচ্ছাযোনিসোমনসিকারেসুযেৰ যোগং করোথা’’তি ৰত্ৰা ভিক্খাচারৰেলাযং পারুপিত্ৰা অত্তদ্ৰাদসমা গামদ্ৰারে নিগ্রোধমূলে অট্ঠাসি. রুক্খে অধিৰত্থাদেৰতা দ্ৰাদসন্নম্পি ভিক্খুনীনং পিণ্ডপাতং দত্ৰা ‘‘অয্যে, মা অঞ্ঞত্থ গচ্ছথ, নিচ্চং ইধেৰ এথা’’তি আহ. থেরিযা পন কনিট্ঠভাতা নাগত্থেরো নাম অত্থি, সো – ‘‘মহন্তং ভযং, ন সক্কা ইধ যাপেতুং, পরতীরং গমিস্সামী’’তি অত্তদ্ৰাদসমোৰ অত্তনো ৰসনট্ঠানা নিক্খন্তো থেরিং দিস্ৰা গমিস্সামীতি ভাতরগামং আগতো. থেরী – ‘‘থেরা আগতা’’তি সুত্ৰা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৰা কিং অয্যাতি পুচ্ছি. সো তং পৰত্তিং আচিক্খি. সা – ‘‘অজ্জ একদিৰসং ৰিহারেযেৰ ৰসিত্ৰা স্ৰে গমিস্সথা’’তি আহ. থেরা ৰিহারং অগমংসু.
থেরী পুনদিৰসে রুক্খমূলে পিণ্ডায চরিত্ৰা থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ইমং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জথা’’তি আহ. থেরো – ‘‘ৰট্টিস্সতি থেরী’’তি ৰত্ৰা তুণ্হী অট্ঠাসি. ধম্মিকো তাত পিণ্ডপাতো, কুক্কুচ্চং অকত্ৰা পরিভুঞ্জথাতি. ‘‘ৰট্টিস্সতি থেরী’’তি. সা পত্তং গহেত্ৰা আকাসে খিপি. পত্তো আকাসে অট্ঠাসি. থেরো – ‘‘সত্ততালমত্তে ঠিতম্পি ভিক্খুনিভত্তমেৰ থেরী’’তি ৰত্ৰা – ‘‘ভযং নাম সব্বকালং ন হোতি, ভযে ৰূপসন্তে অরিযৰংসং কথযমানো, ‘ভো পিণ্ডপাতিক, ভিক্খুনিভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা ৰীতিনামযিত্থা’তি চিত্তেন অনুৰদিযমানো সন্থম্ভেতুং ন সক্খিস্সামি, অপ্পমত্তা হোথ থেরিযো’’তি মগ্গং আরুহি.
রুক্খদেৰতাপি – ‘‘সচে থেরো থেরিযা হত্থতো পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিস্সতি, ন নং নিৰত্তেস্সামি. সচে ন পরিভুঞ্জিস্সতি, নিৰত্তেস্সামী’’তি চিন্তযমানা ঠত্ৰা থেরস্স গমনং দিস্ৰা রুক্খা ওরুয্হ পত্তং, ভন্তে, দেথাতি পত্তং গহেত্ৰা থেরং রুক্খমূলংযেৰ আনেত্ৰা আসনং পঞ্ঞপেত্ৰা পিণ্ডপাতং দত্ৰা কতভত্তকিচ্চং পটিঞ্ঞং কারেত্ৰা দ্ৰাদস ভিক্খুনিযো দ্ৰাদস ভিক্খূ চ সত্তৰস্সানি উপট্ঠহি. ইদং – ‘‘দেৰতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তী’’তি এত্থ ৰত্থু. তত্র হি থেরী সারণীযধম্মপূরিকা অহোসি.
অখণ্ডানীতিআদীসু যস্স সত্তসু আপত্তিক্খন্ধেসু আদিম্হি ৰা অন্তে ৰা সিক্খাপদং ভিন্নং হোতি, তস্স সীলং পরিযন্তে ছিন্নসাটকো ৰিয খণ্ডং নাম. যস্স পন ৰেমজ্ঝে ভিন্নং, তস্স মজ্ঝে ছিদ্দসাটকো ৰিয ছিদ্দং নাম হোতি. যস্স পন পটিপাটিযা দ্ৰে তীণি ভিন্নানি, তস্স পিট্ঠিযং ৰা কুচ্ছিযং ৰা উট্ঠিতেন ৰিসভাগৰণ্ণেন কাল়রত্তাদীনং অঞ্ঞতরৰণ্ণা গাৰী ৰিয সবলং নাম হোতি. যস্স পন অন্তরন্তরা ৰিসভাগবিন্দুচিত্রা গাৰী ৰিয কম্মাসং নাম হোতি. যস্স পন সব্বেনসব্বং অভিন্নানি, তস্স তানি সীলানি অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি নাম হোন্তি. তানি পনেতানি তণ্হাদাসব্যতো মোচেত্ৰা ভুজিস্সভাৰকরণতো ভুজিস্সানি. বুদ্ধাদীহি ৰিঞ্ঞূহি পসত্থত্তা ৰিঞ্ঞুপসত্থানি, তণ্হাদিট্ঠীহি অপরামট্ঠত্তা – ‘‘ইদং নাম ত্ৰং আপন্নপুব্বো’’তি কেনচি পরামট্ঠুং অসক্কুণেয্যত্তা চ অপরামট্ঠানি, উপচারসমাধিং ৰা অপ্পনাসমাধিং ৰা সংৰত্তযন্তীতি সমাধিসংৰত্তনিকানীতি ৰুচ্চন্তি.
সীলসামঞ্ঞগতা ৰিহরিস্সন্তীতি তেসু তেসু দিসাভাগেসু ৰিহরন্তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সমানভাৰূপগতসীলা ৰিহরিস্সন্তি. সোতাপন্নাদীনঞ্হি সীলং সমুদ্দন্তরেপি দেৰলোকেপি ৰসন্তানং অঞ্ঞেসং সোতাপন্নাদীনং সীলেন সমানমেৰ হোতি, নত্থি মগ্গসীলে নানত্তং. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
যাযং দিট্ঠীতি মগ্গসম্পযুত্তা সম্মাদিট্ঠি. অরিযাতি নিদ্দোসা. নিয্যাতীতি নিয্যানিকা. তক্করস্সাতি যো তথাকারী হোতি. সব্বদুক্খক্খযাযাতি সব্বদুক্খক্খযত্থং. দিট্ঠিসামঞ্ঞগতাতি সমানদিট্ঠিভাৰং উপগতা হুত্ৰা ৰিহরিস্সন্তি. ৰুদ্ধিযেৰাতি এৰং ৰিহরন্তানং ৰুদ্ধিযেৰ ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানীতি.
১৪২. এতদেৰ বহুলন্তি আসন্নপরিনিব্বানত্তা ভিক্খু ওৰদন্তো পুনপ্পুনং এতংযেৰ ধম্মিং কথং করোতি. ইতি সীলন্তি এৰং সীলং, এত্তকং সীলং. এত্থ চতুপারিসুদ্ধিসীলং সীলং চিত্তেকগ্গতা সমাধি, ৰিপস্সনাপঞ্ঞা পঞ্ঞাতি ৰেদিতব্বা. সীলপরিভাৰিতোতি আদীসু যস্মিং সীলে ঠত্ৰাৰ মগ্গসমাধিং ফলসমাধিং নিব্বত্তেন্তি. এসো তেন সীলেন পরিভাৰিতো মহপ্ফলো হোতি, মহানিসংসো. যম্হি সমাধিম্হি ঠত্ৰা মগ্গপঞ্ঞং ফলপঞ্ঞং নিব্বত্তেন্তি, সা তেন সমাধিনা পরিভাৰিতা মহপ্ফলা হোতি, মহানিসংসা. যায পঞ্ঞায ঠত্ৰা মগ্গচিত্তং ফলচিত্তং নিব্বত্তেন্তি, তং তায পরিভাৰিতং সম্মদেৰ আসৰেহি ৰিমুচ্চতি.
যথাভিরন্তন্তি বুদ্ধানং অনভিরতিপরিতস্সিতং নাম নত্থি, যথারুচি যথাঅজ্ঝাসযন্তি পন ৰুত্তং হোতি. আযামাতি এহি যাম. ‘‘অযামা’’তিপি পাঠো, গচ্ছামাতি অত্থো. আনন্দাতি ভগৰা সন্তিকাৰচরত্তা থেরং আলপতি. থেরো পন – ‘‘গণ্হথাৰুসো পত্তচীৰরানি, ভগৰা অসুকট্ঠানং গন্তুকামো’’তি ভিক্খূনং আরোচেতি.
১৪৪. অম্বলট্ঠিকাগমনং উত্তানমেৰ. অথ খো আযস্মা সারিপুত্তোতিআদি (দী. নি. ৩.১৪১) সম্পসাদনীযে ৰিত্থারিতং.
দুস্সীলআদীনৰৰণ্ণনা
১৪৮. পাটলিগমনে আৰসথাগারন্তি আগন্তুকানং আৰসথগেহং. পাটলিগামে কির নিচ্চকালং দ্ৰিন্নং রাজূনং সহাযকা আগন্ত্ৰা কুলানি গেহতো নীহরিত্ৰা মাসম্পি অড্ঢমাসম্পি ৰসন্তি. তে মনুস্সা নিচ্চুপদ্দুতা – ‘‘এতেসং আগতকালে ৰসনট্ঠানং ভৰিস্সতী’’তি নগরমজ্ঝে মহতিং সালং করিত্ৰা তস্সা একস্মিং পদেসে ভণ্ডপটিসামনট্ঠানং, একস্মিং পদেসে নিৰাসট্ঠানং অকংসু. তে – ‘‘ভগৰা আগতো’’তি সুত্ৰাৰ – ‘‘অম্হেহি গন্ত্ৰাপি ভগৰা আনেতব্বো সিযা, সো সযমেৰ অম্হাকং ৰসনট্ঠানং সম্পত্তো, অজ্জ ভগৰন্তং আৰসথে মঙ্গলং ৰদাপেস্সামা’’তি এতদত্থমেৰ উপসঙ্কমন্তা. তস্মা এৰমাহংসু. যেন আৰসথাগারন্তি তে কির – ‘‘বুদ্ধা নাম অরঞ্ঞজ্ঝাসযা অরঞ্ঞারামা অন্তোগামে ৰসিতুং ইচ্ছেয্যুং ৰা নো ৰা’’তি ভগৰতো মনং অজানন্তা আৰসথাগারং অপ্পটিজগ্গিত্ৰাৰ আগমংসু. ইদানি ভগৰতো মনং ঞত্ৰা পুরেতরং গন্ত্ৰা পটিজগ্গিস্সামাতি যেনাৰসথাগারং, তেনুপসঙ্কমিংসু. সব্বসন্থরিন্তি যথা সব্বং সন্থতং হোতি, এৰং সন্থরিং.
১৪৯. দুস্সীলোতি অসীলো নিস্সীলো. সীলৰিপন্নোতি ৰিপন্নসীলো ভিন্নসংৰরো. পমাদাধিকরণন্তি পমাদকারণা.
ইদঞ্চ সুত্তং গহট্ঠানং ৰসেন আগতং পব্বজিতানম্পি পন লব্ভতেৰ. গহট্ঠো হি যেন যেন সিপ্পট্ঠানেন জীৰিতং কপ্পেতি – যদি কসিযা, যদি ৰণিজ্জায, পাণাতিপাতাদিৰসেন পমত্তো তং তং যথাকালং সম্পাদেতুং ন সক্কোতি, অথস্স মূলম্পি ৰিনস্সতি. মাঘাতকালে পাণাতিপাতং পন অদিন্নাদানাদীনি চ করোন্তো দণ্ডৰসেন মহতিং ভোগজানিং নিগচ্ছতি. পব্বজিতো দুস্সীলো চ পমাদকারণা সীলতো বুদ্ধৰচনতো ঝানতো সত্তঅরিযধনতো চ জানিং নিগচ্ছতি.
গহট্ঠস্স – ‘‘অসুকো নাম অসুককুলে জাতো দুস্সীলো পাপধম্মো পরিচ্চত্তইধলোকপরলোকো সলাকভত্তমত্তম্পি ন দেতী’’তি চতুপরিসমজ্ঝে পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি. পব্বজিতস্স ৰা – ‘‘অসুকো নাম নাসক্খি সীলং রক্খিতুং, ন বুদ্ধৰচনং উগ্গহেতুং, ৰেজ্জকম্মাদীহি জীৰতি, ছহি অগারৰেহি সমন্নাগতো’’তি এৰং অব্ভুগ্গচ্ছতি.
অৰিসারদোতি গহট্ঠো তাৰ – ‘‘অৰস্সং বহূনং সন্নিপাতট্ঠানে কেচি মম কম্মং জানিস্সন্তি, অথ মং নিগ্গণ্হিস্সন্তী’’তি ৰা, ‘‘রাজকুলস্স ৰা দস্সন্তী’’তি সভযো উপসঙ্কমতি, মঙ্কুভূতো পত্তক্খন্ধো অধোমুখো অঙ্গুলিকেন ভূমিং কসন্তো নিসীদতি, ৰিসারদো হুত্ৰা কথেতুং ন সক্কোতি. পব্বজিতোপি – ‘‘বহূ ভিক্খূ সন্নিপতিতা, অৰস্সং কোচি মম কম্মং জানিস্সতি, অথ মে উপোসথম্পি পৰারণম্পি ঠপেত্ৰা সামঞ্ঞতো চাৰেত্ৰা নিক্কড্ঢিস্সন্তী’’তি সভযো উপসঙ্কমতি, ৰিসারদো হুত্ৰা কথেতুং ন সক্কোতি. একচ্চো পন দুস্সীলোপি দপ্পিতো ৰিয ৰিচরতি, সোপি অজ্ঝাসযেন মঙ্কু হোতিযেৰ.
সম্মূল়্হো কালঙ্করোতীতি তস্স হি মরণমঞ্চে নিপন্নস্স দুস্সীলকম্মে সমাদায পৰত্তিতট্ঠানং আপাথমাগচ্ছতি, সো উম্মীলেত্ৰা ইধলোকং পস্সতি, নিমীলেত্ৰা পরলোকং পস্সতি, তস্স চত্তারো অপাযা উপট্ঠহন্তি, সত্তিসতেন সীসে পহরিযমানো ৰিয হোতি. সো – ‘‘ৰারেথ, ৰারেথা’’তি ৰিরৰন্তো মরতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সম্মূল়্হো কালং করোতী’’তি. পঞ্চমপদং উত্তানমেৰ.
১৫০. আনিসংসকথা ৰুত্তৰিপরিযাযেন ৰেদিতব্বা.
১৫১. বহুদেৰ রত্তিং ধম্মিযা কথাযাতি অঞ্ঞায পাল়িমুত্তকায ধম্মিকথায চেৰ আৰসথানুমোদনায চ আকাসগঙ্গং ওতারেন্তো ৰিয যোজনপ্পমাণং মহামধুং পীল়েত্ৰা মধুপানং পাযেন্তো ৰিয বহুদেৰ রত্তিং সন্দস্সেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উয্যোজেসি. অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা খীণা খযৰযং উপেতা. সুঞ্ঞাগারন্তি পাটিযেক্কং সুঞ্ঞাগারং নাম নত্থি, তত্থেৰ পন একপস্সে সাণিপাকারেন পরিক্খিপিত্ৰা – ‘‘ইধ সত্থা ৰিস্সমিস্সতী’’তি মঞ্চকং পঞ্ঞপেসুং. ভগৰা – ‘‘চতূহিপি ইরিযাপথেহি পরিভুত্তং এতেসং মহপ্ফলং ভৰিস্সতী’’তি তত্থ সীহসেয্যং কপ্পেসি. তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘সুঞ্ঞাগারং পাৰিসী’’তি.
পাটলিপুত্তনগরমাপনৰণ্ণনা
১৫২. সুনিধৰস্সকারাতি সুনিধো চ ৰস্সকারো চ দ্ৰে ব্রাহ্মণা. মগধমহামত্তাতি মগধরঞ্ঞো মহামত্তা মহাঅমচ্চা, মগধরট্ঠে ৰা মহামত্তা মহতিযা ইস্সরিযমত্তায সমন্নাগতাতি মগধমহামত্তা. পাটলিগামে নগরন্তি পাটলিগামং নগরং কত্ৰা মাপেন্তি. ৰজ্জীনং পটিবাহাযাতি ৰজ্জিরাজকুলানং আযমুখপচ্ছিন্দনত্থং. সহস্সেৰাতি একেকৰগ্গৰসেন সহস্সং সহস্সং হুত্ৰা. ৰত্থূনীতি ঘরৰত্থূনি. চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুন্তি রঞ্ঞঞ্চ রাজমহামত্তানঞ্চ নিৰেসনানি মাপেতুং ৰত্থুৰিজ্জাপাঠকানং চিত্তানি নমন্তি. তে কির অত্তনো সিপ্পানুভাৰেন হেট্ঠা পথৰিযং তিংসহত্থমত্তে ঠানে – ‘‘ইধ নাগগ্গাহো, ইধ যক্খগ্গাহো, ইধ ভূতগ্গাহো, পাসাণো ৰা খাণুকো ৰা অত্থী’’তি পস্সন্তি. তে তদা সিপ্পং জপ্পিত্ৰা দেৰতাহি সদ্ধিং মন্তযমানা ৰিয মাপেন্তি. অথৰা নেসং সরীরে দেৰতা অধিমুচ্চিত্ৰা তত্থ তত্থ নিৰেসনানি মাপেতুং চিত্তং নামেন্তি. তা চতূসু কোণেসু খাণুকে কোট্টেত্ৰা ৰত্থুম্হি গহিতমত্তে পটিৰিগচ্ছন্তি. সদ্ধানং কুলানং সদ্ধা দেৰতা তথা করোন্তি, অস্সদ্ধানং কুলানং অস্সদ্ধা দেৰতাৰ. কিং কারণা? সদ্ধানঞ্হি এৰং হোতি – ‘‘ইধ মনুস্সা নিৰেসনং মাপেত্ৰা পঠমং ভিক্খুসঙ্ঘং নিসীদাপেত্ৰা মঙ্গলং ৰড্ঢাপেস্সন্তি. অথ মযং সীলৰন্তানং দস্সনং, ধম্মকথং, পঞ্হাৰিস্সজ্জনং, অনুমোদনঞ্চ সোতুং লভিস্সাম, মনুস্সা দানং দত্ৰা অম্হাকং পত্তিং দস্সন্তী’’তি.
তাৰতিংসেহীতি যথা হি একস্মিং কুলে একং পণ্ডিতমনুস্সং, একস্মিং ৰা ৰিহারে একং বহুস্সুতভিক্খুং উপাদায – ‘‘অসুককুলে মনুস্সা পণ্ডিতা, অসুকৰিহারে ভিক্খূ বহুস্সুতা’’তি সদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি, এৰমেৰ সক্কং দেৰরাজানং ৰিস্সকম্মঞ্চ দেৰপুত্তং উপাদায – ‘‘তাৰতিংসা পণ্ডিতা’’তি সদ্দো অব্ভুগ্গতো. তেনাহ – ‘‘তাৰতিংসেহী’’তি. তাৰতিংসেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৰাপি ৰিয মাপেন্তীতি অত্থো.
যাৰতা অরিযং আযতনন্তি যত্তকং অরিযকমনুস্সানং ওসরণট্ঠানং নাম অত্থি. যাৰতা ৰণিপ্পথোতি যত্তকং ৰাণিজানং আভতভণ্ডস্স রাসিৰসেনেৰ কযৰিক্কযট্ঠানং নাম, ৰাণিজানং ৰসনট্ঠানং ৰা অত্থি. ইদং অগ্গনগরন্তি তেসং অরিযাযতনৰণিপ্পথানং ইদং অগ্গনগরং জেট্ঠকং পামোক্খং ভৰিস্সতীতি. পুটভেদনন্তি ভণ্ডপুটভেদনট্ঠানং, ভণ্ডভণ্ডিকানং মোচনট্ঠানন্তি ৰুত্তং হোতি. সকলজম্বুদীপে অলদ্ধভণ্ডম্পি হি ইধেৰ লভিস্সন্তি, অঞ্ঞত্থ ৰিক্কযেন অগচ্ছন্তম্পি চ ইধেৰ গমিস্সতি. তস্মা ইধেৰ পুটং ভিন্দিস্সন্তীতি অত্থো. চতূসু হি দ্ৰারেসু চত্তারি সভাযং একন্তি এৰং দিৰসে দিৰসে পঞ্চসতসহস্সানি উট্ঠহিস্সন্তীতি দস্সেতি.
অগ্গিতো ৰাতিআদীসু চকারত্থো ৰা-সদ্দো. অগ্গিনা চ উদকেন চ মিথুভেদেন চ নস্সিস্সতীতি অত্থো. এককোট্ঠাসো অগ্গিনা নস্সিস্সতি, নিব্বাপেতুং ন সক্খিস্সন্তি. একং গঙ্গা গহেত্ৰা গমিস্সতি. একো – ‘‘ইমিনা অকথিতং অমুস্স, অমুনা অকথিতং ইমস্সা’’তি ৰদন্তানং পিসুণৰাচানং ৰসেন ভিন্নানং মনুস্সানং অঞ্ঞমঞ্ঞভেদেনেৰ নস্সিস্সতীতি অত্থো. ইতি ৰত্ৰা ভগৰা পচ্চূসকালে গঙ্গায তীরং গন্ত্ৰা কতমুখধোৰনো ভিক্খাচারৰেলং আগমযমানো নিসীদি.
১৫৩. সুনিধৰস্সকারাপি – ‘‘অম্হাকং রাজা সমণস্স গোতমস্স উপট্ঠাকো, সো অম্হে পুচ্ছিস্সতি, ‘সত্থা কির পাটলিগামং অগমাসি, তস্স সন্তিকং উপসঙ্কমিত্থ, ন উপসঙ্কমিত্থা’তি. উপসঙ্কমিম্হাতি চ ৰুত্তে – ‘নিমন্তযিত্থ, ন নিমন্তযিত্থা’তি চ পুচ্ছিস্সতি. ন নিমন্তযিম্হাতি চ ৰুত্তে অম্হাকং দোসং আরোপেত্ৰা নিগ্গণ্হিস্সতি. ইদং চাপি মযং আগতট্ঠানে নগরং মাপেম, সমণস্স খো পন গোতমস্স গতগতট্ঠানে কাল়কণ্ণিসত্তা পটিক্কমন্তি, তং মযং নগরমঙ্গলং ৰদাপেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা নিমন্তযিংসু. তস্মা – ‘‘অথ খো সুনিধৰস্সকারা’’তিআদি ৰুত্তং.
পুব্বণ্হসমযন্তি পুব্বণ্হকালে. নিৰাসেত্ৰাতি গামপ্পৰেসননীহারেন নিৰাসনং নিৰাসেত্ৰা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা. পত্তচীৰরমাদাযাতি পত্তঞ্চ চীৰরঞ্চ আদিযিত্ৰা কাযপ্পটিবদ্ধং কত্ৰা.
সীলৰন্তেত্থাতি সীলৰন্তে এত্থ. সঞ্ঞতেতি কাযৰাচামনেহি সঞ্ঞতে.
তাসং দক্খিণমাদিযেতি সঙ্ঘস্স দিন্নে চত্তারো পচ্চযে তাসং ঘরদেৰতানং আদিসেয্য, পত্তিং দদেয্য. পূজিতা পূজযন্তীতি – ‘‘ইমে মনুস্সা অম্হাকং ঞাতকাপি ন হোন্তি, এৰম্পি নো পত্তিং দেন্তী’’তি আরক্খং সুসংৰিহিতং করোথাতি সুট্ঠু আরক্খং করোন্তি. মানিতা মানযন্তীতি কালানুকালং বলিকম্মকরণেন মানিতা ‘‘এতে মনুস্সা অম্হাকং ঞাতকাপি ন হোন্তি, চতুমাসছমাসন্তরে নো বলিকম্মং করোন্তী’’তি মানেন্তি, মানেন্তিযো উপ্পন্নং পরিস্সযং হরন্তি.
ততো নন্তি ততো নং পণ্ডিতজাতিকং মনুস্সং. ওরসন্তি উরে ঠপেত্ৰা সংৰড্ঢিতং, যথা মাতা ওরসং পুত্তং অনুকম্পতি, উপ্পন্নপরিস্সযহরণত্থমেৰ তস্স ৰাযমতি, এৰং অনুকম্পন্তীতি অত্থো. ভদ্রানি পস্সতীতি সুন্দরানি পস্সতি.
১৫৪. উল়ুম্পন্তি পারগমনত্থায আণিযো কোট্টেত্ৰা কতং. কুল্লন্তি ৰল্লিআদীহি বন্ধিত্ৰা কতং.
‘‘যে তরন্তি অণ্ণৰ’’ন্তি গাথায অণ্ণৰন্তি সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন যোজনমত্তং গম্ভীরস্স চ পুথুলস্স চ উদকট্ঠানস্সেতং অধিৰচনং. সরন্তি ইধ নদী অধিপ্পেতা. ইদং ৰুত্তং হোতি, যে গম্ভীরৰিত্থতং তণ্হাসরং তরন্তি, তে অরিযমগ্গসঙ্খাতং সেতুং কত্ৰান. ৰিসজ্জ পল্ললানি অনামসিত্ৰা উদকভরিতানি নিন্নট্ঠানানি. অযং পন ইদং অপ্পমত্তকং তরিতুকামোপি কুল্লঞ্হি জনো পবন্ধতি. বুদ্ধা চ বুদ্ধসাৰকা চ ৰিনাযেৰ কুল্লেন তিণ্ণা মেধাৰিনো জনাতি.
পঠমভাণৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অরিযসচ্চকথাৰণ্ণনা
১৫৫. কোটিগামোতি মহাপনাদস্স পাসাদকোটিযং কতগামো. অরিযসচ্চানন্তি অরিযভাৰকরানং সচ্চানং. অননুবোধাতি অবুজ্ঝনেন অজাননেন. অপ্পটিৰেধাতি অপ্পটিৰিজ্ঝনেন. সন্ধাৰিতন্তি ভৰতো ভৰং গমনৰসেন সন্ধাৰিতং. সংসরিতন্তি পুনপ্পুনং গমনাগমনৰসেন সংসরিতং. মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চাতি মযা চ তুম্হেহি চ. অথ ৰা সন্ধাৰিতং সংসরিতন্তি সন্ধাৰনং সংসরণং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ অহোসীতি এমমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. ভৰনেত্তি সমূহতাতি ভৰতো ভৰং নযনসমত্থা তণ্হারজ্জু সুট্ঠু হতা ছিন্না অপ্পৰত্তিকতা.
অনাৰত্তিধম্মসম্বোধিপরাযণৰণ্ণনা
১৫৬. নাতিকাতি একং তল়াকং নিস্সায দ্ৰিন্নং চূল়পিতুমহাপিতুপুত্তানং দ্ৰে গামা. নাতিকেতি একস্মিং ঞাতিগামকে. গিঞ্জকাৰসথেতি ইট্ঠকামযে আৰসথে.
১৫৭. ওরম্ভাগিযানন্তি হেট্ঠাভাগিযানং, কামভৰেযেৰ পটিসন্ধিগ্গাহাপকানন্তি অত্থো. ওরন্তি লদ্ধনামেহি ৰা তীহি মগ্গেহি পহাতব্বানীতিপি ওরম্ভাগিযানি. তত্থ কামচ্ছন্দো, ব্যাপাদোতি ইমানি দ্ৰে সমাপত্তিযা ৰা অৰিক্খম্ভিতানি, মগ্গেন ৰা অসমুচ্ছিন্নানি নিব্বত্তৰসেন উদ্ধং ভাগং রূপভৰঞ্চ অরূপভৰঞ্চ গন্তুং ন দেন্তি. সক্কাযদিট্ঠিআদীনি তীণি তত্থ নিব্বত্তম্পি আনেত্ৰা পুন ইধেৰ নিব্বত্তাপেন্তীতি সব্বানিপি ওরম্ভাগিযানেৰ. অনাৰত্তিধম্মাতি পটিসন্ধিৰসেন অনাগমনসভাৰা.
রাগদোসমোহানং তনুত্তাতি এত্থ কদাচি করহচি উপ্পত্তিযা চ, পরিযুট্ঠানমন্দতায চাতি দ্ৰেধাপি তনুভাৰো ৰেদিতব্বো. সকদাগামিস্স হি পুথুজ্জনানং ৰিয অভিণ্হং রাগাদযো নুপ্পজ্জন্তি, কদাচি করহচি উপ্পজ্জন্তি. উপ্পজ্জমানা চ পুথুজ্জনানং ৰিয বহলবহলা নুপ্পজ্জন্তি, মক্খিকাপত্তং ৰিয তনুকতনুকা উপ্পজ্জন্তি. দীঘভাণকতিপিটকমহাসীৰত্থেরো পনাহ – ‘‘যস্মা সকদাগামিস্স পুত্তধীতরো হোন্তি, ওরোধা চ হোন্তি, তস্মা বহলা কিলেসা. ইদং পন ভৰতনুকৰসেন কথিত’’ন্তি. তং অট্ঠকথাযং – ‘‘সোতাপন্নস্স সত্তভৰে ঠপেত্ৰা অট্ঠমে ভৰে ভৰতনুকং নত্থি. সকদাগামিস্স দ্ৰে ভৰে ঠপেত্ৰা পঞ্চসু ভৰেসু ভৰতনুকং নত্থি. অনাগামিস্স রূপারূপভৰে ঠপেত্ৰা কামভৰে ভৰতনুকং নত্থি. খীণাসৰস্স কিস্মিঞ্চি ভৰে ভৰতনুকং নত্থী’’তি ৰুত্তত্তা পটিক্খিত্তং হোতি.
ইমং লোকন্তি ইমং কামাৰচরলোকং সন্ধায ৰুত্তং. অযঞ্চেত্থ অধিপ্পাযো, সচে হি মনুস্সেসু সকদাগামিফলং পত্তো দেৰেসু নিব্বত্তিত্ৰা অরহত্তং সচ্ছিকরোতি, ইচ্চেতং কুসলং. অসক্কোন্তো পন অৰস্সং মনুস্সলোকং আগন্ত্ৰা সচ্ছিকরোতি. দেৰেসু সকদাগামিফলং পত্তোপি সচে মনুস্সেসু নিব্বত্তিত্ৰা অরহত্তং সচ্ছিকরোতি, ইচ্চেতং কুসলং. অসক্কোন্তো পন অৰস্সং দেৰলোকং গন্ত্ৰা সচ্ছিকরোতীতি.
অৰিনিপাতধম্মোতি এত্থ ৰিনিপতনং ৰিনিপাতো, নাস্স ৰিনিপাতো ধম্মোতি অৰিনিপাতধম্মো. চতূসু অপাযেসু অৰিনিপাতধম্মো চতূসু অপাযেসু অৰিনিপাতসভাৰোতি অত্থো. নিযতোতি ধম্মনিযামেন নিযতো. সম্বোধিপরাযণোতি উপরিমগ্গত্তযসঙ্খাতা সম্বোধি পরং অযনং অস্স গতি পটিসরণং অৰস্সং পত্তব্বাতি সম্বোধিপরাযণো.
ধম্মাদাসধম্মপরিযাযৰণ্ণনা
১৫৮. ৰিহেসাতি তেসং তেসং ঞাণগতিং ঞাণূপপত্তিং ঞাণাভিসম্পরাযং ওলোকেন্তস্স কাযকিলমথোৰ এস, আনন্দ, তথাগতস্সাতি দীপেতি, চিত্তৰিহেসা পন বুদ্ধানং নত্থি. ধম্মাদাসন্তি ধম্মমযং আদাসং. যেনাতি যেন ধম্মাদাসেন সমন্নাগতো. খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতোতি ইদং নিরযাদীনংযেৰ ৰেৰচনৰসেন ৰুত্তং. নিরযাদযো হি ৰড্ঢিসঙ্খাততো অযতো অপেতত্তা অপাযা. দুক্খস্স গতি পটিসরণন্তি দুগ্গতি. যে দুক্কটকারিনো, তে এত্থ ৰিৰসা নিপতন্তীতি ৰিনিপাতা.
অৰেচ্চপ্পসাদেনাতি বুদ্ধগুণানং যথাভূততো ঞাতত্তা অচলেন অচ্চুতেন পসাদেন. উপরি পদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. ইতিপি সো ভগৰাতিআদীনং পন ৰিত্থারো ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তো.
অরিযকন্তেহীতি অরিযানং কন্তেহি পিযেহি মনাপেহি. পঞ্চ সীলানি হি অরিযসাৰকানং কন্তানি হোন্তি, ভৰন্তরেপি অৰিজহিতব্বতো. তানি সন্ধাযেতং ৰুত্তং. সব্বোপি পনেত্থ সংৰরো লব্ভতিযেৰ.
সোতাপন্নোহমস্মীতি ইদং দেসনাসীসমেৰ. সকদাগামিআদযোপি পন সকদাগামীহমস্মীতিআদিনা নযেন ব্যাকরোন্তি যেৰাতি. সব্বেসম্পি হি সিক্খাপদাৰিরোধেন যুত্তট্ঠানে ব্যাকরণং অনুঞ্ঞাতমেৰ হোতি.
অম্বপালীগণিকাৰত্থুৰণ্ণনা
১৬১. ৰেসালিযং ৰিহরতীতি এত্থ তেন খো পন সমযেন ৰেসালী ইদ্ধা চেৰ হোতি ফীতাচাতিআদিনা খন্ধকে ৰুত্তনযেন ৰেসালিযা সম্পন্নভাৰো ৰেদিতব্বো. অম্বপালিৰনেতি অম্বপালিযা গণিকায উয্যানভূতে অম্বৰনে. সতো ভিক্খৰেতি ভগৰা অম্বপালিদস্সনে সতিপচ্চুপট্ঠানত্থং ৰিসেসতো ইধ সতিপট্ঠানদেসনং আরভি. তত্থ সরতীতি সতো. সম্পজানাতীতি সম্পজানো. সতিযা চ সম্পজঞ্ঞেন চ সমন্নাগতো হুত্ৰা ৰিহরেয্যাতি অত্থো. কাযে কাযানুপস্সীতিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং মহাসতিপট্ঠানে ৰক্খাম.
নীলাতি ইদং সব্বসঙ্গাহকং. নীলৰণ্ণাতিআদি তস্সেৰ ৰিভাগদস্সনং. তত্থ ন তেসং পকতিৰণ্ণো নীলো, নীলৰিলেপনৰিলিত্তত্তা পনেতং ৰুত্তং. নীলৰত্থাতি পটদুকূলকোসেয্যাদীনিপি তেসং নীলানেৰ হোন্তি. নীলালঙ্কারাতি নীলমণীহি নীলপুপ্ফেহি অলঙ্কতা, রথাপি তেসং নীলমণিখচিতা নীলৰত্থপরিক্খিত্তা নীলদ্ধজা নীলৰম্মিকেহি নীলাভরণেহি নীলঅস্সেহি যুত্তা, পতোদলট্ঠিযোপি নীলা যেৰাতি. ইমিনা নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. পরিৰট্টেসীতি পহরি. কিং জে অম্বপালীতি জেতি আলপনৰচনং, ভোতি অম্বপালি, কিং কারণাতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘কিঞ্চা’’তিপি পাঠো, অযমেৰেত্থ অত্থো. সাহারন্তি সজনপদং. অঙ্গুলিং ফোটেসুন্তি অঙ্গুলিং চালেসুং. অম্বকাযাতি ইত্থিকায.
যেসন্তি করণত্থে সামিৰচনং, যেহি অদিট্ঠাতি ৰুত্তং হোতি. ওলোকেথাতি পস্সথ. অৰলোকেথাতি পুনপ্পুনং পস্সথ. উপসংহরথাতি উপনেথ. ইমং লিচ্ছৰিপরিসং তুম্হাকং চিত্তেন তাৰতিংসসদিসং উপসংহরথ উপনেথ অল্লীযাপেথ. যথেৰ তাৰতিংসা অভিরূপা পাসাদিকা নীলাদিনানাৰণ্ণা, এৰমিমে লিচ্ছৰিরাজানোপীতি তাৰতিংসেহি সমকে কত্ৰা পস্সথাতি অত্থো.
কস্মা পন ভগৰা অনেকসতেহি সুত্তেহি চক্খাদীনং রূপাদীসু নিমিত্তগ্গাহং পটিসেধেত্ৰা ইধ মহন্তেন উস্সাহেন নিমিত্তগ্গাহে উয্যোজেতীতি? হিতকামতায. তত্র কির একচ্চে ভিক্খূ ওসন্নৰীরিযা, তেসং সম্পত্তিযা পলোভেন্তো – ‘‘অপ্পমাদেন সমণধম্মং করোন্তানং এৰরূপা ইস্সরিযসম্পত্তি সুলভা’’তি সমণধম্মে উস্সাহজননত্থং আহ. অনিচ্চলক্খণৰিভাৰনত্থঞ্চাপি এৰমাহ. নচিরস্সেৰ হি সব্বেপিমে অজাতসত্তুস্স ৰসেন ৰিনাসং পাপুণিস্সন্তি. অথ নেসং রজ্জসিরিসম্পত্তিং দিস্ৰা ঠিতভিক্খূ – ‘‘তথারূপাযপি নাম সিরিসম্পত্তিযা ৰিনাসো পঞ্ঞাযিস্সতী’’তি অনিচ্চলক্খণং ভাৰেত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণিস্সন্তীতি অনিচ্চলক্খণৰিভাৰনত্থং আহ.
অধিৰাসেতূতি অম্বপালিযা নিমন্তিতভাৰং ঞত্ৰাপি কস্মা নিমন্তেন্তীতি? অসদ্দহনতায চেৰ ৰত্তসীসেন চ. সা হি ধুত্তা ইত্থী অনিমন্তেত্ৰাপি নিমন্তেমীতি ৰদেয্যাতি তেসং চিত্তং অহোসি, ধম্মং সুত্ৰা গমনকালে চ নিমন্তেত্ৰা গমনং নাম মনুস্সানং ৰত্তমেৰ.
ৰেল়ুৰগামৰস্সূপগমনৰণ্ণনা
১৬৩. ৰেল়ুৰগামকোতি ৰেসালিযা সমীপে ৰেল়ুৰগামো. যথামিত্তন্তিআদীসু মিত্তা মিত্তাৰ. সন্দিট্ঠাতি তত্থ তত্থ সঙ্গম্ম দিট্ঠমত্তা নাতিদল়্হমিত্তা. সম্ভত্তাতি সুট্ঠু ভত্তা সিনেহৰন্তো দল়্হমিত্তা. যেসং যেসং যত্থ যত্থ এৰরূপা ভিক্খূ অত্থি, তে তে তত্থ তত্থ ৰস্সং উপেথাতি অত্থো. কস্মা এৰমাহ? তেসং ফাসুৰিহারত্থায. তেসঞ্হি ৰেল়ুৰগামকে সেনাসনং নপ্পহোতি, ভিক্খাপি মন্দা. সমন্তা ৰেসালিযা পন বহূনি সেনাসনানি, ভিক্খাপি সুলভা, তস্মা এৰমাহ. অথ কস্মা – ‘‘যথাসুখং গচ্ছথা’’তি ন ৰিস্সজ্জেসি? তেসং অনুকম্পায. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘অহং দসমাসমত্তং ঠত্ৰা পরিনিব্বাযিস্সামি, সচে ইমে দূরং গচ্ছিস্সন্তি, মম পরিনিব্বানকালে দট্ঠুং ন সক্খিস্সন্তি. অথ নেসং – ‘‘সত্থা পরিনিব্বাযন্তো অম্হাকং সতিমত্তম্পি ন অদাসি, সচে জানেয্যাম, এৰং ন দূরে ৰসেয্যামা’’তি ৰিপ্পটিসারো ভৰেয্য. ৰেসালিযা সমন্তা পন ৰসন্তা মাসস্স অট্ঠ ৰারে আগন্ত্ৰা ধম্মং সুণিস্সন্তি, সুগতোৰাদং লভিস্সন্তী’’তি ন ৰিস্সজ্জেসি.
১৬৪. খরোতি ফরুসো. আবাধোতি ৰিসভাগরোগো. বাল়্হাতি বলৰতিযো. মারণন্তিকাতি মরণন্তং মরণসন্তিকং পাপনসমত্থা. সতো সম্পজানো অধিৰাসেসীতি সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৰা ঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা অধিৰাসেসি. অৰিহঞ্ঞমানোতি ৰেদনানুৰত্তনৰসেন অপরাপরং পরিৰত্তনং অকরোন্তো অপীল়িযমানো অদুক্খিযমানোৰ অধিৰাসেসি. অনামন্তেত্ৰাতি অজানাপেত্ৰা. অনপলোকেত্ৰাতি ন অপলোকেত্ৰা ওৰাদানুসাসনিং অদত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. ৰীরিযেনাতি পুব্বভাগৰীরিযেন চেৰ ফলসমাপত্তিৰীরিযেন চ. পটিপণামেত্ৰাতি ৰিক্খম্ভেত্ৰা. জীৰিতসঙ্খারন্তি এত্থ জীৰিতম্পি জীৰিতসঙ্খারো. যেন জীৰিতং সঙ্খরিযতি ছিজ্জমানং ঘটেত্ৰা ঠপিযতি, সো ফলসমাপত্তিধম্মোপি জীৰিতসঙ্খারো. সো ইধ অধিপ্পেতো. অধিট্ঠাযাতি অধিট্ঠহিত্ৰা পৰত্তেত্ৰা, জীৰিতট্ঠপনসমত্থং ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জেয্যন্তি অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো.
কিং পন ভগৰা ইতো পুব্বে ফলসমাপত্তিং ন সমাপজ্জতীতি? সমাপজ্জতি. সা পন খণিকসমাপত্তি. খণিকসমাপত্তি চ অন্তোসমাপত্তিযংযেৰ ৰেদনং ৰিক্খম্ভেতি, সমাপত্তিতো ৰুট্ঠিতমত্তস্স কট্ঠপাতেন ৰা কঠলপাতেন ৰা ছিন্নসেৰালো ৰিয উদকং পুন সরীরং ৰেদনা অজ্ঝোত্থরতি. যা পন রূপসত্তকং অরূপসত্তকঞ্চ নিগ্গুম্বং নিজ্জটং কত্ৰা মহাৰিপস্সনাৰসেন সমাপন্না সমাপত্তি, সা সুট্ঠু ৰিক্খম্ভেতি. যথা নাম পুরিসেন পোক্খরণিং ওগাহেত্ৰা হত্থেহি চ পাদেহি চ সুট্ঠু অপব্যূল়্হো সেৰালো চিরেন উদকং ওত্থরতি; এৰমেৰ ততো ৰুট্ঠিতস্স চিরেন ৰেদনা উপ্পজ্জতি. ইতি ভগৰা তং দিৰসং মহাবোধিপল্লঙ্কে অভিনৰৰিপস্সনং পট্ঠপেন্তো ৰিয রূপসত্তকং অরূপসত্তকং নিগ্গুম্বং নিজ্জটং কত্ৰা চুদ্দসহাকারেহি সন্নেত্ৰা মহাৰিপস্সনায ৰেদনং ৰিক্খম্ভেত্ৰা – ‘‘দসমাসে মা উপ্পজ্জিত্থা’’তি সমাপত্তিং সমাপজ্জি. সমাপত্তিৰিক্খম্ভিতা ৰেদনা দসমাসে ন উপ্পজ্জি যেৰ.
গিলানা ৰুট্ঠিতোতি গিলানো হুত্ৰা পুন ৰুট্ঠিতো. মধুরকজাতো ৰিযাতি সঞ্জাতগরুভাৰো সঞ্জাতথদ্ধভাৰো সূলে উত্তাসিতপুরিসো ৰিয. ন পক্খাযন্তীতি নপ্পকাসন্তি, নানাকারতো ন উপট্ঠহন্তি. ধম্মাপি মং ন পটিভন্তীতি সতিপট্ঠানাদিধম্মা ময্হং পাকটা ন হোন্তীতি দীপেতি. তন্তিধম্মা পন থেরস্স সুপগুণা. ন উদাহরতীতি পচ্ছিমং ওৰাদং ন দেতি. তং সন্ধায ৰদতি.
১৬৫. অনন্তরং অবাহিরন্তি ধম্মৰসেন ৰা পুগ্গলৰসেন ৰা উভযং অকত্ৰা. ‘‘এত্তকং ধম্মং পরস্স ন দেসেস্সামী’’তি হি চিন্তেন্তো ধম্মং অব্ভন্তরং করোতি নাম. ‘‘এত্তকং পরস্স দেসেস্সামী’’তি চিন্তেন্তো ধম্মং বাহিরং করোতি নাম. ‘‘ইমস্স পুগ্গলস্স দেসেস্সামী’’তি চিন্তেন্তো পন পুগ্গলং অব্ভন্তরং করোতি নাম. ‘‘ইমস্স ন দেসেস্সামী’’তি চিন্তেন্তো পুগ্গলং বাহিরং করোতি নাম. এৰং অকত্ৰা দেসিতোতি অত্থো. আচরিযমুট্ঠীতি যথা বাহিরকানং আচরিযমুট্ঠি নাম হোতি. দহরকালে কস্সচি অকথেত্ৰা পচ্ছিমকালে মরণমঞ্চে নিপন্না পিযমনাপস্স অন্তেৰাসিকস্স কথেন্তি, এৰং তথাগতস্স – ‘‘ইদং মহল্লককালে পচ্ছিমট্ঠানে কথেস্সামী’’তি মুট্ঠিং কত্ৰা ‘‘পরিহরিস্সামী’’তি ঠপিতং কিঞ্চি নত্থীতি দস্সেতি.
অহং ভিক্খুসঙ্ঘন্তি অহমেৰ ভিক্খুসঙ্ঘং পরিহরিস্সামীতি ৰা মমুদ্দেসিকোতি অহং উদ্দিসিতব্বট্ঠেন উদ্দেসো অস্সাতি মমুদ্দেসিকো. মংযেৰ উদ্দিসিত্ৰা মম পচ্চাসীসমানো ভিক্খুসঙ্ঘো হোতু, মম অচ্চযেন ৰা মা অহেসুং, যং ৰা তং ৰা হোতূতি ইতি ৰা যস্স অস্সাতি অত্থো. ন এৰং হোতীতি বোধিপল্লঙ্কেযেৰ ইস্সামচ্ছরিযানং ৰিহতত্তা এৰং ন হোতি. স কিন্তি সো কিং. আসীতিকোতি অসীতিসংৰচ্ছরিকো. ইদং পচ্ছিমৰযঅনুপ্পত্তভাৰদীপনত্থং ৰুত্তং. ৰেঠমিস্সকেনাতি বাহবন্ধচক্কবন্ধাদিনা পটিসঙ্খরণেন ৰেঠমিস্সকেন. মঞ্ঞেতি জিণ্ণসকটং ৰিয ৰেঠমিস্সকেন মঞ্ঞে যাপেতি. অরহত্তফলৰেঠনেন চতুইরিযাপথকপ্পনং তথাগতস্স হোতীতি দস্সেতি.
ইদানি তমত্থং পকাসেন্তো যস্মিং, আনন্দ, সমযেতিআদিমাহ. তত্থ সব্বনিমিত্তানন্তি রূপনিমিত্তাদীনং. একচ্চানং ৰেদনানন্তি লোকিযানং ৰেদনানং. তস্মাতিহানন্দাতি যস্মা ইমিনা ফলসমাপত্তিৰিহারেন ফাসু হোতি, তস্মা তুম্হেপি তদত্থায এৰং ৰিহরথাতি দস্সেতি. অত্তদীপাতি মহাসমুদ্দগতদীপং ৰিয অত্তানং দীপং পতিট্ঠং কত্ৰা ৰিহরথ. অত্তসরণাতি অত্তগতিকাৰ হোথ, মা অঞ্ঞগতিকা. ধম্মদীপধম্মসরণপদেসুপি এসেৰ নযো. তমতগ্গেতি তমঅগ্গে. মজ্ঝে তকারো পদসন্ধিৰসেন ৰুত্তো. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘ইমে অগ্গতমাতি তমতগ্গা’’তি. এৰং সব্বং তমযোগং ছিন্দিত্ৰা অতিৰিয অগ্গে উত্তমভাৰে এতে, আনন্দ, মম ভিক্খূ ভৰিস্সন্তি. তেসং অতিঅগ্গে ভৰিস্সন্তি, যে কেচি সিক্খাকামা, সব্বেপি তে চতুসতিপট্ঠানগোচরাৰ ভিক্খূ অগ্গে ভৰিস্সন্তীতি অরহত্তনিকূটেন দেসনং সঙ্গণ্হাতি.
দুতিযভাণৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিমিত্তোভাসকথাৰণ্ণনা
১৬৬. ৰেসালিং পিণ্ডায পাৰিসীতি কদা পাৰিসি? উক্কচেলতো নিক্খমিত্ৰা ৰেসালিং গতকালে. ভগৰা কির ৰুট্ঠৰস্সো ৰেল়ুৰগামকা নিক্খমিত্ৰা সাৰত্থিং গমিস্সামীতি আগতমগ্গেনেৰ পটিনিৰত্তন্তো অনুপুব্বেন সাৰত্থিং পত্ৰা জেতৰনং পাৰিসি. ধম্মসেনাপতি ভগৰতো ৰত্তং দস্সেত্ৰা দিৰাট্ঠানং গতো. সো তত্থ অন্তেৰাসিকেসু ৰত্তং দস্সেত্ৰা পটিক্কন্তেসু দিৰাট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৰা চম্মক্খণ্ডং পঞ্ঞপেত্ৰা পাদে পক্খালেত্ৰা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা ফলসমাপত্তিং পাৰিসি. অথস্স যথাপরিচ্ছেদেন ততো ৰুট্ঠিতস্স অযং পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘বুদ্ধা নু খো পঠমং পরিনিব্বাযন্তি, অগসাৰকা নু খো’’তি? ততো – ‘‘অগ্গসাৰকা পঠম’’ন্তি ঞত্ৰা অত্তনো আযুসঙ্খারং ওলোকেসি. সো – ‘‘সত্তাহমেৰ মে আযুসঙ্খারো পৰত্ততী’’তি ঞত্ৰা – ‘‘কত্থ পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি চিন্তেসি. ততো – ‘‘রাহুলো তাৰতিংসেসু পরিনিব্বুতো, অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেরো ছদ্দন্তদহে, অহং কত্থ পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি পুন চিন্তেন্তো মাতরং আরব্ভ সতিং উপ্পাদেসি – ‘‘ময্হং মাতা সত্তন্নং অরহন্তানং মাতা হুত্ৰাপি বুদ্ধধম্মসঙ্ঘেসু অপ্পসন্না, অত্থি নু খো তস্সা উপনিস্সযো, নত্থি নু খো’’তি আৰজ্জেত্ৰা সোতাপত্তিমগ্গস্স উপনিস্সযং দিস্ৰা – ‘‘কস্স দেসনায অভিসমযো ভৰিস্সতী’’তি ওলোকেন্তো – ‘‘মমেৰ ধম্মদেসনায ভৰিস্সতি, ন অঞ্ঞস্স. সচে খো পনাহং অপ্পোস্সুক্কো ভৰেয্যং, ভৰিস্সন্তি মে ৰত্তারো – ‘সারিপুত্তত্থেরো অৰসেসজনানম্পি অৰস্সযো হোতি. তথা হিস্স সমচিত্তসুত্তদেসনাদিৰসে (অ. নি. ১.৩৭) কোটিসতসহস্সদেৰতা অরহত্তং পত্তা. তযো মগ্গে পটিৰিদ্ধদেৰতানং গণনা নত্থি. অঞ্ঞেসু চ ঠানেসু অনেকা অভিসমযা দিস্সন্তি. থেরেৰ চিত্তং পসাদেত্ৰা সগ্গে নিব্বত্তানেৰ অসীতিকুলসহস্সানি. সো দানি সকমাতুমিচ্ছাদস্সনমত্তম্পি হরিতুং নাসক্খী’তি. তস্মা মাতরং মিচ্ছাদস্সনা মোচেত্ৰা জাতোৰরকেযেৰ পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা – ‘‘অজ্জেৰ ভগৰন্তং অনুজানাপেত্ৰা নিক্খমিস্সামী’’তি চুন্দত্থেরং আমন্তেসি. ‘‘আৰুসো, চুন্দ, অম্হাকং পঞ্চসতায ভিক্খুপরিসায সঞ্ঞং দেহি – ‘গণ্হথাৰুসো পত্তচীৰরানি, ধম্মসেনাপতি নাল়কগামং গন্তুকামো’তি’’. থেরো তথা অকাসি. ভিক্খূ সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায থেরস্স সন্তিকং আগমংসু. থেরো সেনাসনং সংসামেত্ৰা দিৰাট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৰা দিৰাট্ঠানদ্ৰারে ঠত্ৰা দিৰাট্ঠানং ওলোকেন্তো – ‘‘ইদং দানি পচ্ছিমদস্সনং, পুন আগমনং নত্থী’’তি পঞ্চসতভিক্খুপরিৰুতো ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা এতদৰোচ –
‘‘ছিন্নো দানি ভৰিস্সামি, লোকনাথ মহামুনি;
গমনাগমনং নত্থি, পচ্ছিমা ৰন্দনা অযং.
জীৰিতং অপ্পকং ময্হং, ইতো সত্তাহমচ্চযে;
নিক্খিপেয্যামহং দেহং, ভারৰোরোপনং যথা.
অনুজানাতু মে ভন্তে, ভগৰা, অনুজানাতু সুগতো;
পরিনিব্বানকালো মে, ওস্সট্ঠো আযুসঙ্খারো’’তি.
বুদ্ধা পন যস্মা ‘‘পরিনিব্বাহী’’তি ৰুত্তে মরণসংৰণ্ণনং সংৰণ্ণেন্তি নাম, ‘‘মা পরিনিব্বাহী’’তি ৰুত্তে ৰট্টস্স গুণং কথেন্তীতি মিচ্ছাদিট্ঠিকা দোসং আরোপেস্সন্তি, তস্মা তদুভযম্পি ন ৰদন্তি. তেন নং ভগৰা আহ – ‘‘কত্থ পরিনিব্বাযিস্সসি সারিপুত্তা’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে, মগধেসু নাল়কগামে জাতোৰরকো, তত্থাহং পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি ৰুত্তে ‘‘যস্স দানি ত্ৰং, সারিপুত্ত, কালং মঞ্ঞসি, ইদানি পন তে জেট্ঠকনিট্ঠভাতিকানং তাদিসস্স ভিক্খুনো দস্সনং দুল্লভং ভৰিস্সতীতি দেসেহি তেসং ধম্ম’’ন্তি আহ.
থেরো – ‘‘সত্থা ময্হং ইদ্ধিৰিকুব্বনপুব্বঙ্গমং ধম্মদেসনং পচ্চাসীসতী’’তি ঞত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা তালপ্পমাণং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা পুন ওরুয্হ ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা সত্ততালপ্পমাণে অন্তলিক্খে ঠিতো ইদ্ধিৰিকুব্বনং দস্সেত্ৰা ধম্মং দেসেসি. সকলনগরং সন্নিপতি. থেরো ওরুয্হ ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা ‘‘গমনকালো মে, ভন্তে’’তি আহ. ভগৰা ‘‘ধম্মসেনাপতিং পটিপাদেস্সামী’’তি ধম্মাসনা উট্ঠায গন্ধকুটিঅভিমুখো গন্ত্ৰা মণিফলকে অট্ঠাসি. থেরো তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৰা চতূসু ঠানেসু ৰন্দিত্ৰা – ‘‘ভগৰা ইতো কপ্পসতসহস্সাধিকস্স অসঙ্খ্যেয্যস্স উপরি অনোমদস্সিসম্মাসম্বুদ্ধস্স পাদমূলে নিপতিত্ৰা তুম্হাকং দস্সনং পত্থেসিং. সা মে পত্থনা সমিদ্ধা, দিট্ঠা তুম্হে, তং পঠমদস্সনং, ইদং পচ্ছিমদস্সনং. পুন তুম্হাকং দস্সনং নত্থী’’তি – ৰত্ৰা দসনখসমোধানসমুজ্জলং অঞ্জলিং পগ্গয্হ যাৰ দস্সনৰিসযো, তাৰ অভিমুখোৰ পটিক্কমিত্ৰা ‘‘ইতো পট্ঠায চুতিপটিসন্ধিৰসেন কিস্মিঞ্চি ঠানে গমনাগমনং নাম নত্থী’’তি ৰন্দিত্ৰা পক্কামি. উদকপরিযন্তং কত্ৰা মহাভূমিচালো অহোসি. ভগৰা পরিৰারেত্ৰা ঠিতে ভিক্খূ আহ – ‘‘অনুগচ্ছথ, ভিক্খৰে, তুম্হাকং জেট্ঠভাতিক’’ন্তি. ভিক্খূ যাৰ দ্ৰারকোট্ঠকা অগমংসু. থেরো – ‘‘তিট্ঠথ, তুম্হে আৰুসো, অপ্পমত্তা হোথা’’তি নিৰত্তাপেত্ৰা অত্তনো পরিসাযেৰ সদ্ধিং পক্কামি. মনুস্সা – ‘‘পুব্বে অয্যো পচ্চাগমনচারিকং চরতি, ইদং দানি গমনং ন পুন পচ্চাগমনাযা’’তি পরিদেৰন্তা অনুবন্ধিংসু. তেপি ‘‘অপ্পমত্তা হোথ আৰুসো, এৰংভাৰিনো নাম সঙ্খারা’’তি নিৰত্তাপেসি.
অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো অন্তরামগ্গে সত্তাহং মনুস্সানং অনুগ্গহং করোন্তো সাযং নাল়কগামং পত্ৰা গামদ্ৰারে নিগ্রোধরুক্খমূলে অট্ঠাসি. অথ উপরেৰতো নাম থেরস্স ভাগিনেয্যো বহিগামং গচ্ছন্তো থেরং দিস্ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি. থেরো তং আহ – ‘‘অত্থি গেহে তে অয্যিকা’’তি? আম, ভন্তেতি. গচ্ছ অম্হাকং ইধাগতভাৰং আরোচেহি. ‘‘কস্মা আগতো’’তি চ ৰুত্তে ‘‘অজ্জ কির একদিৰসং অন্তোগামে ভৰিস্সতি, জাতোৰরকং পটিজগ্গথ, পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং নিৰাসনট্ঠানং জানাথা’’তি. সো গন্ত্ৰা ‘‘অয্যিকে, ময্হং মাতুলো আগতো’’তি আহ. ইদানি কুহিন্তি? গামদ্ৰারেতি. এককোৰ, অঞ্ঞোপি কোচি অত্থীতি? অত্থি পঞ্চসতা ভিক্খূতি. কিং কারণা আগতোতি? সো তং পৰত্তিং আরোচেসি. ব্রাহ্মণী – ‘‘কিং নু খো এত্তকানং ৰসনট্ঠানং পটিজগ্গাপেতি, দহরকালে পব্বজিত্ৰা মহল্লককালে গিহী হোতুকামো’’তি চিন্তেন্তী জাতোৰরকং পটিজগ্গাপেত্ৰা পঞ্চসতানং ভিক্খূনং ৰসনট্ঠানং কারেত্ৰা দণ্ডদীপিকাযো জালেত্ৰা থেরস্স পাহেসি.
থেরো ভিক্খূহি সদ্ধিং পাসাদং অভিরুহি. অভিরুহিত্ৰা চ জাতোৰরকং পৰিসিত্ৰা নিসীদি. নিসজ্জেৰ – ‘‘তুম্হাকং ৰসনট্ঠানং গচ্ছথা’’তি ভিক্খূ উয্যোজেসি. তেসু গতমত্তেসুযেৰ থেরস্স খরো আবাধো উপ্পজ্জি, লোহিতপক্খন্দিকা মারণন্তিকা ৰেদনা ৰত্তন্তি, একং ভাজনং পৰিসতি, একং নিক্খমতি. ব্রাহ্মণী – ‘‘মম পুত্তস্স পৰত্তি ময্হং ন রুচ্চতী’’তি অত্তনো ৰসনগব্ভদ্ৰারং নিস্সায অট্ঠাসি. চত্তারো মহারাজানো ‘‘ধম্মসেনাপতি কুহিং ৰিহরতী’’তি ওলোকেন্তা ‘‘নাল়কগামে জাতোৰরকে পরিনিব্বানমঞ্চে নিপন্নো, পচ্ছিমদস্সনং গমিস্সামা’’তি আগম্ম ৰন্দিত্ৰা অট্ঠংসু. থেরো – কে তুম্হেতি? মহারাজানো, ভন্তেতি. কস্মা আগতত্থাতি? গিলানুপট্ঠাকা ভৰিস্সামাতি. হোতু, অত্থি গিলানুপট্ঠাকো, গচ্ছথ তুম্হেতি উয্যোজেসি. তেসং গতাৰসানে তেনেৰ নযেন সক্কো দেৰানমিন্দো, তস্মিং গতে সুযামাদযো মহাব্রহ্মা চ আগমিংসু. তেপি তথেৰ থেরো উয্যোজেসি.
ব্রাহ্মণী দেৰতানং আগমনঞ্চ গমনঞ্চ দিস্ৰা – ‘‘কে নু খো এতে মম পুত্তং ৰন্দিত্ৰা গচ্ছন্তী’’তি থেরস্স গব্ভদ্ৰারং গন্ত্ৰা – ‘‘তাত, চুন্দ, কা পৰত্তী’’তি পুচ্ছি. সো তং পৰত্তিং আচিক্খিত্ৰা – ‘‘মহাউপাসিকা, ভন্তে আগতা’’তি আহ. থেরো কস্মা অৰেলায আগতত্থাতি পুচ্ছি. সা তুয্হং তাত দস্সনত্থাযাতি ৰত্ৰা ‘‘তাত কে পঠমং আগতা’’তি পুচ্ছি. চত্তারো মহারাজানো, উপাসিকেতি. তাত, ত্ৰং চতূহি মহারাজেহি মহন্ততরোতি? আরামিকসদিসা এতে উপাসিকে, অম্হাকং সত্থু পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায খগ্গহত্থা হুত্ৰা আরক্খং অকংসূতি. তেসং তাত, গতাৰসানে কো আগতোতি? সক্কো দেৰানমিন্দোতি. দেৰরাজতোপি ত্ৰং তাত, মহন্ততরোতি? ভণ্ডগাহকসামণেরসদিসো এস উপাসিকে, অম্হাকং সত্থু তাৰতিংসতো ওতরণকালে পত্তচীৰরং গহেত্ৰা ওতিণ্ণোতি. তস্স তাত গতাৰসানে জোতমানো ৰিয কো আগতোতি? উপাসিকে তুয্হং ভগৰা চ সত্থা চ মহাব্রহ্মা নাম এসোতি. ময্হং ভগৰতো মহাব্রহ্মতোপি ত্ৰং তাত মহন্ততরোতি? আম উপাসিকে, এতে নাম কির অম্হাকং সত্থু জাতদিৰসে চত্তারো মহাব্রহ্মানো মহাপুরিসং সুৰণ্ণজালেন পটিগ্গণ্হিংসূতি.
অথ ব্রাহ্মণিযা – ‘‘পুত্তস্স তাৰ মে অযং আনুভাৰো, কীদিসো ৰত ময্হং পুত্তস্স ভগৰতো সত্থু আনুভাৰো ভৰিস্সতী’’তি চিন্তযন্তিযা সহসা পঞ্চৰণ্ণা পীতি উপ্পজ্জিত্ৰা সকলসরীরে ফরি. থেরো – ‘‘উপ্পন্নং মে মাতু পীতিসোমনস্সং, অযং দানি কালো ধম্মদেসনাযা’’তি চিন্তেত্ৰা – ‘‘কিং চিন্তেসি মহাউপাসিকে’’তি আহ. সা – ‘‘পুত্তস্স তাৰ মে অযং গুণো, সত্থু পনস্স কীদিসো গুণো ভৰিস্সতীতি ইদং, তাত, চিন্তেমী’’তি আহ. মহাউপাসিকে, ময্হং সত্থু জাতক্খণে, মহাভিনিক্খমনে, সম্বোধিযং, ধম্মচক্কপ্পৰত্তনে চ দসসহস্সিলোকধাতু কম্পিত্থ, সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায ৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তিঞাণদস্সনেন সমো নাম নত্থি, ইতিপি সো ভগৰাতি ৰিত্থারেত্ৰা বুদ্ধগুণপ্পটিসংযুত্তং ধম্মদেসনং কথেসি.
ব্রাহ্মণী পিযপুত্তস্স ধম্মদেসনাপরিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায পুত্তং আহ – ‘‘তাত, উপতিস্স, কস্মা এৰমকাসি, এৰরূপং নাম অমতং ময্হং এত্তকং কালং ন অদাসী’’তি. থেরো – ‘‘দিন্নং দানি মে মাতু রূপসারিযা ব্রাহ্মণিযা পোসাৰনিকমূলং, এত্তকেন ৰট্টিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘গচ্ছ মহাউপাসিকে’’তি ব্রাহ্মণিং উয্যোজেত্ৰা ‘‘চুন্দ কা ৰেলা’’তি আহ. বলৰপচ্চূসকালো, ভন্তেতি. তেন হি ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেহীতি. সন্নিপতিতো, ভন্তে, সঙ্ঘোতি. মং উক্খিপিত্ৰা নিসীদাপেহি চুন্দাতি উক্খিপিত্ৰা নিসীদাপেসি. থেরো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৰুসো চতুচত্তালীসং ৰো ৰস্সানি মযা সদ্ধিং ৰিচরন্তানং যং মে কাযিকং ৰা ৰাচসিকং ৰা ন রোচেথ, খমথ তং আৰুসোতি. এত্তকং, ভন্তে, অম্হাকং ছাযা ৰিয তুম্হে অমুঞ্চিত্ৰা ৰিচরন্তানং অরুচ্চনকং নাম নত্থি, তুম্হে পন অম্হাকং খমথাতি. অথ থেরো অরুণসিখায পঞ্ঞাযমানায মহাপথৰিং উন্নাদযন্তো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযি. বহূ দেৰমনুস্সা থেরস্স পরিনিব্বানে সক্কারং করিংসু.
আযস্মা চুন্দো থেরস্স পত্তচীৰরঞ্চ ধাতুপরিস্সাৰনঞ্চ গহেত্ৰা জেতৰনং গন্ত্ৰা আনন্দত্থেরং গহেত্ৰা ভগৰন্তং উপসঙ্কমি. ভগৰা ধাতুপরিস্সাৰনং গহেত্ৰা পঞ্চহি গাথাসতেহি থেরস্স গুণং কথেত্ৰা ধাতুচেতিযং কারাপেত্ৰা রাজগহগমনত্থায আনন্দত্থেরস্স সঞ্ঞং অদাসি. থেরো ভিক্খূনং আরোচেসি. ভগৰা মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো রাজগহং অগমাসি. তত্থ গতকালে মহামোগ্গল্লানত্থেরো পরিনিব্বাযি. ভগৰা তস্স ধাতুযো গহেত্ৰা চেতিযং কারাপেত্ৰা রাজগহতো নিক্খমিত্ৰা অনুপুব্বেন গঙ্গাভিমুখো গন্ত্ৰা উক্কচেলং অগমাসি. তত্থ গঙ্গাতীরে ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো নিসীদিত্ৰা তত্থ সারিপুত্তমোগ্গল্লানানং পরিনিব্বানপ্পটিসংযুত্তং সুত্তং দেসেত্ৰা উক্কচেলতো নিক্খমিত্ৰা ৰেসালিং অগমাসি. এৰং গতে অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায ৰেসালিং পিণ্ডায পাৰিসীতি অযমেত্থ অনুপুব্বী কথা.
নিসীদনন্তি এত্থ চম্মক্খণ্ডং অধিপ্পেতং. উদেনচেতিযন্তি উদেনযক্খস্স চেতিযট্ঠানে কতৰিহারো ৰুচ্চতি. গোতমকাদীসুপি এসেৰ নযো. ভাৰিতাতি ৰড্ঢিতা. বহুলীকতাতি পুনপ্পুনং কতা. যানীকতাতি যুত্তযানং ৰিয কতা. ৰত্থুকতাতি পতিট্ঠানট্ঠেন ৰত্থু ৰিয কতা. অনুট্ঠিতাতি অধিট্ঠিতা. পরিচিতাতি সমন্ততো চিতা সুৰড্ঢিতা. সুসমারদ্ধাতি সুট্ঠু সমারদ্ধা.
ইতি অনিযমেন কথেত্ৰা পুন নিযমেত্ৰা দস্সেন্তো তথাগতস্স খোতিআদিমাহ. এত্থ চ কপ্পন্তি আযুকপ্পং. তস্মিং তস্মিং কালে যং মনুস্সানং আযুপ্পমাণং হোতি, তং পরিপুণ্ণং করোন্তো তিট্ঠেয্য. কপ্পাৰসেসং ৰাতি – ‘‘অপ্পং ৰা ভিয্যো’’তি (দী. নি. ২.৭; অ. নি. ৬.৭৪) ৰুত্তৰস্সসততো অতিরেকং ৰা. মহাসীৰত্থেরো পনাহ – ‘‘বুদ্ধানং অট্ঠানে গজ্জিতং নাম নত্থি. যথেৰ হি ৰেল়ুৰগামকে উপ্পন্নং মারণন্তিকং ৰেদনং দস মাসে ৰিক্খম্ভেতি, এৰং পুনপ্পুনং তং সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা দস দস মাসে ৰিক্খম্ভেন্তো ইমং ভদ্দকপ্পমেৰ তিট্ঠেয্য, কস্মা পন ন ঠিতোতি? উপাদিন্নকসরীরং নাম খণ্ডিচ্চাদীহি অভিভুয্যতি, বুদ্ধা চ খণ্ডিচ্চাদিভাৰং অপত্ৰা পঞ্চমে আযুকোট্ঠাসে বহুজনস্স পিযমনাপকালেযেৰ পরিনিব্বাযন্তি. বুদ্ধানুবুদ্ধেসু চ মহাসাৰকেসু পরিনিব্বুতেসু এককেনেৰ খাণুকেন ৰিয ঠাতব্বং হোতি, দহরসামণেরপরিৰারিতেন ৰা. ততো – ‘অহো বুদ্ধানং পরিসা’তি হীল়েতব্বতং আপজ্জেয্য. তস্মা ন ঠিতো’’তি. এৰং ৰুত্তেপি সো ন রুচ্চতি, ‘‘আযুকপ্পো’’তি ইদমেৰ অট্ঠকথাযং নিযমিতং.
১৬৭. যথা তং মারেন পরিযুট্ঠিতচিত্তোতি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং. যথা মারেন পরিযুট্ঠিতচিত্তো অজ্ঝোত্থটচিত্তো অঞ্ঞোপি কোচি পুথুজ্জনো পটিৰিজ্ঝিতুং ন সক্কুণেয্য, এৰমেৰ নাসক্খি পটিৰিজ্ঝিতুন্তি অত্থো. কিং কারণা? মারো হি যস্স সব্বেন সব্বং দ্ৰাদস ৰিপল্লাসা অপ্পহীনা, তস্স চিত্তং পরিযুট্ঠাতি. থেরস্স চত্তারো ৰিপল্লাসা অপ্পহীনা, তেনস্স মারো চিত্তং পরিযুট্ঠাতি. সো পন চিত্তপরিযুট্ঠানং করোন্তো কিং করোতীতি? ভেরৰং রূপারম্মণং ৰা দস্সেতি, সদ্দারম্মণং ৰা সাৰেতি, ততো সত্তা তং দিস্ৰা ৰা সুত্ৰা ৰা সতিং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ৰিৰটমুখা হোন্তি. তেসং মুখেন হত্থং পৰেসেত্ৰা হদযং মদ্দতি. ততো ৰিসঞ্ঞাৰ হুত্ৰা তিট্ঠন্তি. থেরস্স পনেস মুখেন হত্থং পৰেসেতুং কিং সক্খিস্সতি? ভেরৰারম্মণং পন দস্সেতি. তং দিস্ৰা থেরো নিমিত্তোভাসং ন পটিৰিজ্ঝি. ভগৰা জানন্তোযেৰ – ‘‘কিমত্থং যাৰততিযং আমন্তেসী’’তি? পরতো ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৰা’’তি যাচিতে ‘‘তুয্হেৰেতং দুক্কটং, তুয্হেৰেতং অপরদ্ধ’’ন্তি দোসারোপনেন সোকতনুকরণত্থং.
মারযাচনকথাৰণ্ণনা
১৬৮. মারো পাপিমাতি এত্থ মারোতি সত্তে অনত্থে নিযোজেন্তো মারেতীতি মারো. পাপিমাতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. সো হি পাপধম্মসমন্নাগতত্তা ‘‘পাপিমা’’তি ৰুচ্চতি. কণ্হো, অন্তকো, নমুচি, পমত্তবন্ধূতিপি তস্সেৰ নামানি. ভাসিতা খো পনেসাতি অযঞ্হি ভগৰতো সম্বোধিপত্তিযা অট্ঠমে সত্তাহে বোধিমণ্ডেযেৰ আগন্ত্ৰা – ‘‘ভগৰা যদত্থং তুম্হেহি পারমিযো পূরিতা, সো ৰো অত্থো অনুপ্পত্তো, পটিৰিদ্ধং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, কিং তে লোকৰিচারণেনা’’তি ৰত্ৰা, যথা অজ্জ, এৰমেৰ ‘‘পরিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৰা’’তি যাচি. ভগৰা চস্স – ‘‘ন তাৰাহ’’ন্তিআদীনি ৰত্ৰা পটিক্খিপি. তং সন্ধায ‘‘ভাসিতা খো পনেসা ভন্তে’’তিআদিমাহ.
তত্থ ৰিযত্তাতি মগ্গৰসেন ৰিযত্তা. তথেৰ ৰিনীতা তথা ৰিসারদা. বহুস্সুতাতি তেপিটকৰসেন বহু সুতমেতেসন্তি বহুস্সুতা. তমেৰ ধম্মং ধারেন্তীতি ধম্মধরা. অথৰা পরিযত্তিবহুস্সুতা চেৰ পটিৰেধবহুস্সুতা চ. পরিযত্তিপটিৰেধধম্মানংযেৰ ধারণতো ধম্মধরাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ধম্মানুধম্মপটিপন্নাতি অরিযধম্মস্স অনুধম্মভূতং ৰিপস্সনাধম্মং পটিপন্না. সামীচিপ্পটিপন্নাতি অনুচ্ছৰিকপটিপদং পটিপন্না. অনুধম্মচারিনোতি অনুধম্মচরণসীলা. সকং আচরিযকন্তি অত্তনো আচরিযৰাদং. আচিক্খিস্সন্তীতিআদীনি সব্বানি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৰেৰচনানি. সহধম্মেনাতি সহেতুকেন সকারণেন ৰচনেন. সপ্পাটিহারিযন্তি যাৰ ন নিয্যানিকং কত্ৰা ধম্মং দেসেস্সন্তি.
ব্রহ্মচরিযন্তি সিক্খত্তযসঙ্গহিতং সকলং সাসনব্রহ্মচরিযং. ইদ্ধন্তি সমিদ্ধং ঝানস্সাদৰসেন. ফীতন্তি ৰুদ্ধিপ্পত্তং সব্বফালিফুল্লং ৰিয অভিঞ্ঞায সম্পত্তিৰসেন. ৰিত্থারিকন্তি ৰিত্থতং তস্মিং তস্মিং দিসাভাগে পতিট্ঠিতৰসেন. বাহুজঞ্ঞন্তি বহুজনেহি ঞাতং পটিৰিদ্ধং মহাজনাভিসমযৰসেন. পুথুভূতন্তি সব্বাকারৰসেন পুথুলভাৰপ্পত্তং. কথং? যাৰ দেৰমনুস্সেহি সুপ্পকাসিতন্তি যত্তকা ৰিঞ্ঞুজাতিকা দেৰা চেৰ মনুস্সা চ অত্থি সব্বেহি সুট্ঠু পকাসিতন্তি অত্থো.
অপ্পোস্সুক্কোতি নিরালযো. ত্ৰঞ্হি পাপিম, অট্ঠমসত্তাহতো পট্ঠায – ‘‘পরিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৰা পরিনিব্বাতু, সুগতো’’তি ৰিরৰন্তো আহিণ্ডিত্থ. অজ্জ দানি পট্ঠায ৰিগতুস্সাহো হোহি; মা ময্হং পরিনিব্বানত্থং ৰাযামং করোহীতি ৰদতি.
আযুসঙ্খারওস্সজ্জনৰণ্ণনা
১৬৯. সতো সম্পজানো আযুসঙ্খারং ওস্সজীতি সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৰা ঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা আযুসঙ্খারং ৰিস্সজ্জি, পজহি. তত্থ ন ভগৰা হত্থেন লেড্ডুং ৰিয আযুসঙ্খারং ওস্সজি, তেমাসমত্তমেৰ পন সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা ততো পরং ন সমাপজ্জিস্সামীতি চিত্তং উপ্পাদেসি. তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘ওস্সজী’’তি. ‘‘উস্সজ্জী’’তি পি পাঠো. মহাভূমিচালোতি মহন্তো পথৰীকম্পো. তদা কির দসসহস্সী লোকধাতু কম্পিত্থ. ভিংসনকোতি ভযজনকো. দেৰদুন্দুভিযো চ ফলিংসূতি দেৰভেরিযো ফলিংসু, দেৰো সুক্খগজ্জিতং গজ্জি, অকালৰিজ্জুলতা নিচ্ছরিংসু, খণিকৰস্সং ৰস্সীতি ৰুত্তং হোতি.