পুব্বন্তকপ্পিকসস্সতৰাদৰণ্ণনা

২৮. এৰং ব্রহ্মদত্তেন ৰুত্তৰণ্ণস্স অনুসন্ধিৰসেন তিৰিধং সীলং ৰিত্থারেত্ৰা ইদানি ভিক্খুসঙ্ঘেন ৰুত্তৰণ্ণস্স অনুসন্ধিৰসেন – ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, অঞ্ঞেৰ ধম্মা গম্ভীরা দুদ্দসা’’তিআদিনা নযেন সুঞ্ঞতাপকাসনং আরভি. তত্থ ধম্মাতি গুণে, দেসনাযং, পরিযত্তিযং, নিস্সত্তেতি এৰমাদীসু ধম্মসদ্দো ৰত্ততি.

‘‘ন হি ধম্মো অধম্মো চ, উভো সমৰিপাকিনো;

অধম্মো নিরযং নেতি, ধম্মো পাপেতি সুগ্গতি’’ন্তি. (থেরগা. ৩০৪);

আদীসু হি গুণে ধম্মসদ্দো. ‘‘ধম্মং, ৰো ভিক্খৰে, দেসেস্সামি আদিকল্যাণ’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ৩.৪২০) দেসনাযং. ‘‘ইধ ভিক্খু ধম্মং পরিযাপুণাতি সুত্তং, গেয্য’’ন্তিআদীসু (অ. নি. ৫.৭৩) পরিযত্তিযং. ‘‘তস্মিং খো পন সমযে ধম্মা হোন্তি, খন্ধা হোন্তী’’তিআদীসু (ধ. স. ১২১) নিস্সত্তে. ইধ পন গুণে ৰত্ততি. তস্মা অত্থি, ভিক্খৰে, অঞ্ঞেৰ তথাগতস্স গুণাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

গম্ভীরাতি মহাসমুদ্দো ৰিয মকসতুণ্ডসূচিযা অঞ্ঞত্র তথাগতা অঞ্ঞেসং ঞাণেন অলব্ভনেয্যপতিট্ঠা, গম্ভীরত্তাযেৰ দুদ্দসা. দুদ্দসত্তাযেৰ দুরনুবোধা. নিব্বুতসব্বপরিল়াহত্তা সন্তা, সন্তারম্মণেসু পৰত্তনতোপি সন্তা. অতিত্তিকরণট্ঠেন পণীতা, সাদুরসভোজনং ৰিয. উত্তমঞাণৰিসযত্তা ন তক্কেন অৰচরিতব্বাতি অতক্কাৰচরা. নিপুণাতি সণ্হসুখুমসভাৰত্তা. বালানং অৰিসযত্তা, পণ্ডিতেহিযেৰ ৰেদিতব্বাতি পণ্ডিতৰেদনীযা.

যে তথাগতো সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেতীতি যে ধম্মে তথাগতো অনঞ্ঞনেয্যো হুত্ৰা সযমেৰ অভিৰিসিট্ঠেন ঞাণেন পচ্চক্খং কত্ৰা পৰেদেতি, দীপেতি, কথেতি, পকাসেতীতি অত্থো. যেহীতি যেহি গুণধম্মেহি. যথাভুচ্চন্তি যথাভূতং. ৰণ্ণং সম্মা ৰদমানা ৰদেয্যুন্তি তথাগতস্স ৰণ্ণং ৰত্তুকামা সম্মা ৰদেয্যুং, অহাপেত্ৰা ৰত্তুং সক্কুণেয্যুন্তি অত্থো. কতমে চ পন তে ধম্মা ভগৰতা এৰং থোমিতাতি? সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. যদি এৰং, কস্মা বহুৰচননিদ্দেসো কতোতি? পুথুচিত্তসমাযোগতো চেৰ, পুথুআরম্মণতো চ. তঞ্হি চতূসু ঞাণসম্পযুত্তমহাকিরিযচিত্তেসু লব্ভতি, ন চস্স কোচি ধম্মো আরম্মণং নাম ন হোতি. যথাহ – ‘‘অতীতং সব্বং জানাতীতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, তত্থ আৰরণং নত্থীতি অনাৰরণঞাণ’’ন্তিআদি (পটি. ম. ১.১২০). ইতি পুথুচিত্তসমাযোগতো পুনপ্পুনং উপ্পত্তিৰসেন পুথুআরম্মণতো চ বহুৰচননিদ্দেসো কতোতি.

‘‘অঞ্ঞেৰা’’তি ইদং পনেত্থ ৰৰত্থাপনৰচনং, ‘‘অঞ্ঞেৰ, ন পাণাতিপাতা ৰেরমণিআদযো. গম্ভীরাৰ ন উত্তানা’’তি এৰং সব্বপদেহি যোজেতব্বং. সাৰকপারমীঞাণঞ্হি গম্ভীরং, পচ্চেকবোধিঞাণং পন ততো গম্ভীরতরন্তি তত্থ ৰৰত্থানং নত্থি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চ ততোপি গম্ভীরতরন্তি তত্থাপি ৰৰত্থানং নত্থি, ইতো পনঞ্ঞং গম্ভীরতরং নত্থি; তস্মা গম্ভীরা ৰাতি ৰৰত্থানং লব্ভতি. তথা দুদ্দসাৰ দুরনুবোধা ৰাতি সব্বং ৰেদিতব্বং.

কতমে চ তে ভিক্খৰেতি অযং পন তেসং ধম্মানং কথেতুকম্যতা পুচ্ছা. সন্তি, ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণাতিআদি পুচ্ছাৰিস্সজ্জনং. কস্মা পনেতং এৰং আরদ্ধন্তি চে? বুদ্ধানঞ্হি চত্তারি ঠানানি পত্ৰা গজ্জিতং মহন্তং হোতি, ঞাণং অনুপৰিসতি, বুদ্ধঞাণস্স মহন্তভাৰো পঞ্ঞাযতি, দেসনা গম্ভীরা হোতি, তিলক্খণাহতা, সুঞ্ঞতাপটিসংযুত্তা. কতমানি চত্তারি? ৰিনযপঞ্ঞত্তিং, ভূমন্তরং, পচ্চযাকারং, সমযন্তরন্তি. তস্মা – ‘‘ইদং লহুকং, ইদং গরুকং, ইদং সতেকিচ্ছং, ইদং অতেকিচ্ছং, অযং আপত্তি, অযং অনাপত্তি, অযং ছেজ্জগামিনী, অযং ৰুট্ঠানগামিনী, অযং দেসনাগামিনী, অযং লোকৰজ্জা, অযং পণ্ণত্তিৰজ্জা, ইমস্মিং ৰত্থুস্মিং ইদং পঞ্ঞপেতব্ব’’ন্তি যং এৰং ওতিণ্ণে ৰত্থুস্মিং সিক্খাপদপঞ্ঞাপনং নাম, তত্থ অঞ্ঞেসং থামো ৰা বলং ৰা নত্থি; অৰিসযো এস অঞ্ঞেসং, তথাগতস্সেৰ ৰিসযো. ইতি ৰিনযপঞ্ঞত্তিং পত্ৰা বুদ্ধানং গজ্জিতং মহন্তং হোতি, ঞাণং অনুপৰিসতি…পে… সুঞ্ঞতাপটিসংযুত্তাতি.

তথা ইমে চত্তারো সতিপট্ঠানা নাম…পে… অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো নাম, পঞ্চ খন্ধা নাম, দ্ৰাদস আযতনানি নাম, অট্ঠারস ধাতুযো নাম, চত্তারি অরিযসচ্চানি নাম, বাৰীসতিন্দ্রিযানি নাম, নৰ হেতূ নাম, চত্তারো আহারা নাম, সত্ত ফস্সা নাম, সত্ত ৰেদনা নাম, সত্ত সঞ্ঞা নাম, সত্ত চেতনা নাম, সত্ত চিত্তানি নাম. এতেসু এত্তকা কামাৰচরা ধম্মা নাম, এত্তকা রূপাৰচরঅরূপাৰচরপরিযাপন্না ধম্মা নাম, এত্তকা লোকিযা ধম্মা নাম, এত্তকা লোকুত্তরা ধম্মা নামাতি চতুৰীসতিসমন্তপট্ঠানং অনন্তনযং অভিধম্মপিটকং ৰিভজিত্ৰা কথেতুং অঞ্ঞেসং থামো ৰা বলং ৰা নত্থি, অৰিসযো এস অঞ্ঞেসং, তথাগতস্সেৰ ৰিসযো. ইতি ভূমন্তরপরিচ্ছেদং পত্ৰা বুদ্ধানং গজ্জিতং মহন্তং হোতি, ঞাণং অনুপৰিসতি…পে… সুঞ্ঞতাপটিসংযুত্তাতি.

তথা অযং অৰিজ্জা সঙ্খারানং নৰহাকারেহি পচ্চযো হোতি, উপ্পাদো হুত্ৰা পচ্চযো হোতি, পৰত্তং হুত্ৰা, নিমিত্তং, আযূহনং, সংযোগো, পলিবোধো, সমুদযো, হেতু, পচ্চযো হুত্ৰা পচ্চযো হোতি, তথা সঙ্খারাদযো ৰিঞ্ঞাণাদীনং. যথাহ – ‘‘কথং পচ্চযপরিগ্গহে পঞ্ঞা ধম্মট্ঠিতিঞাণং? অৰিজ্জা সঙ্খারানং উপ্পাদট্ঠিতি চ পৰত্তট্ঠিতি চ, নিমিত্তট্ঠিতি চ, আযূহনট্ঠিতি চ, সংযোগট্ঠিতি চ, পলিবোধট্ঠিতি চ, সমুদযট্ঠিতি চ, হেতুট্ঠিতি চ, পচ্চযট্ঠিতি চ, ইমেহি নৰহাকারেহি অৰিজ্জা পচ্চযো, সঙ্খারা পচ্চযসমুপ্পন্না, উভোপেতে ধম্মা পচ্চযসমুপ্পন্নাতি পচ্চযপরিগ্গহে পঞ্ঞা ধম্মট্ঠিতিঞাণং. অতীতম্পি অদ্ধানং, অনাগতম্পি অদ্ধানং অৰিজ্জা সঙ্খারানং উপ্পাদট্ঠিতি চ…পে… জাতি জরামরণস্স উপ্পাদট্ঠিতি চ…পে… পচ্চযট্ঠিতি চ, ইমেহি নৰহাকারেহি জাতি পচ্চযো, জরামরণং পচ্চযসমুপ্পন্নং, উভোপেতে ধম্মা পচ্চযসমুপ্পন্নাতি পচ্চযপরিগ্গহে পঞ্ঞা ধম্মট্ঠিতিঞাণ’’ন্তি (পটি. ম. ১.৪৫). এৰমিমং তস্স তস্স ধম্মস্স তথা তথা পচ্চযভাৰেন পৰত্তং তিৰট্টং তিযদ্ধং তিসন্ধিং চতুসঙ্খেপং ৰীসতাকারং পটিচ্চসমুপ্পাদং ৰিভজিত্ৰা কথেতুং অঞ্ঞেসং থামো ৰা বলং ৰা নত্থি, অৰিসযো এস অঞ্ঞেসং, তথাগতস্সেৰ ৰিসযো, ইতি পচ্চযাকারং পত্ৰা বুদ্ধানং গজ্জিতং মহন্তং হোতি, ঞাণং অনুপৰিসতি…পে… সুঞ্ঞতাপটিসংযুত্তাতি.

তথা চত্তারো জনা সস্সতৰাদা নাম, চত্তারো একচ্চসস্সতৰাদা, চত্তারো অন্তানন্তিকা, চত্তারো অমরাৰিক্খেপিকা, দ্ৰে অধিচ্চসমুপ্পন্নিকা, সোল়স সঞ্ঞীৰাদা, অট্ঠ অসঞ্ঞীৰাদা, অট্ঠ নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৰাদা, সত্ত উচ্ছেদৰাদা, পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৰাদা নাম. তে ইদং নিস্সায ইদং গণ্হন্তীতি দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি ভিন্দিত্ৰা নিজ্জটং নিগ্গুম্বং কত্ৰা কথেতুং অঞ্ঞেসং থামো ৰা বলং ৰা নত্থি, অৰিসযো এস অঞ্ঞেসং, তথাগতস্সেৰ ৰিসযো. ইতি সমযন্তরং পত্ৰা বুদ্ধানং গজ্জিতং মহন্তং হোতি, ঞাণং অনুপৰিসতি, বুদ্ধঞাণস্স মহন্ততা পঞ্ঞাযতি, দেসনা গম্ভীরা হোতি, তিলক্খণাহতা, সুঞ্ঞতাপটিসংযুত্তাতি.

ইমস্মিং পন ঠানে সমযন্তরং লব্ভতি, তস্মা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স মহন্তভাৰদস্সনত্থং দেসনায চ সুঞ্ঞতাপকাসনৰিভাৰনত্থং সমযন্তরং অনুপৰিসন্তো ধম্মরাজা – ‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণা’’তি এৰং পুচ্ছাৰিস্সজ্জনং আরভি.

২৯. তত্থ সন্তীতি অত্থি সংৰিজ্জন্তি উপলব্ভন্তি. ভিক্খৰেতি আলপনৰচনং. একেতি একচ্চে. সমণব্রাহ্মণাতি পব্বজ্জূপগতভাৰেন সমণা, জাতিযা ব্রাহ্মণা. লোকেন ৰা সমণাতি চ ব্রাহ্মণাতি চ এৰং সম্মতা. পুব্বন্তং কপ্পেত্ৰা ৰিকপ্পেত্ৰা গণ্হন্তীতি পুব্বন্তকপ্পিকা. পুব্বন্তকপ্পো ৰা এতেসং অত্থীতি পুব্বন্তকপ্পিকা. তত্থ অন্তোতি অযং সদ্দো অন্তঅব্ভন্তরমরিযাদলামকপরভাগকোট্ঠাসেসু দিস্সতি. ‘‘অন্তপূরো উদরপূরো’’তিআদীসু হি অন্তে অন্তসদ্দো. ‘‘চরন্তি লোকে পরিৰারছন্না অন্তো অসুদ্ধা বহি সোভমানা’’তিআদীসু (সং. নি. ১.১২২) অব্ভন্তরে. ‘‘কাযবন্ধনস্স অন্তো জীরতি (চূল়ৰ. ২৭৮). ‘‘সা হরিতন্তং ৰা পন্থন্তং ৰা সেলন্তং ৰা উদকন্তং ৰা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩০৪) মরিযাদাযং. ‘‘অন্তমিদং, ভিক্খৰে, জীৰিকানং যদিদং পিণ্ডোল্য’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৩.৮০) লামকে. ‘‘এসেৰন্তো দুক্খস্সা’’তিআদীসু (সং. নি. ২.৫১) পরভাগে. সব্বপচ্চযসঙ্খযো হি দুক্খস্স পরভাগো কোটীতি ৰুচ্চতি. ‘‘সক্কাযো খো, আৰুসো, একো অন্তো’’তিআদীসু (অ. নি. ৬.৬১) কোট্ঠাসে. স্ৰাযং ইধাপি কোট্ঠাসে ৰত্ততি.

কপ্পসদ্দোপি – ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে ভগৰা কপ্পং’’ (দী. নি. ২.১৬৭), ‘‘অত্থি কপ্পো নিপজ্জিতুং’’ (অ. নি. ৮.৮০), ‘‘কপ্পকতেন অকপ্পকতং সংসিব্বিতং হোতী’’তি, (পাচি. ৩৭১) এৰং আযুকপ্পলেসকপ্পৰিনযকপ্পাদীসু সম্বহুলেসু অত্থেসু ৰত্ততি. ইধ তণ্হাদিট্ঠীসু ৰত্ততীতি ৰেদিতব্বো. ৰুত্তম্পি চেতং – ‘‘কপ্পাতি দ্ৰে কপ্পা, তণ্হাকপ্পো চ দিট্ঠিকপ্পো চা’’তি (মহানি. ২৮). তস্মা তণ্হাদিট্ঠিৰসেন অতীতং খন্ধকোট্ঠাসং কপ্পেত্ৰা পকপ্পেত্ৰা ঠিতাতি পুব্বন্তকপ্পিকাতি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. তেসং এৰং পুব্বন্তং কপ্পেত্ৰা ঠিতানং পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনৰসেন পুব্বন্তমেৰ অনুগতা দিট্ঠীতি পুব্বন্তানুদিট্ঠিনো. তে এৰংদিট্ঠিনো তং পুব্বন্তং আরব্ভ আগম্ম পটিচ্চ অঞ্ঞম্পি জনং দিট্ঠিগতিকং করোন্তা অনেকৰিহিতানি অধিমুত্তিপদানি অভিৰদন্তি অট্ঠারসহি ৰত্থূহি.

তত্থ অনেকৰিহিতানীতি অনেকৰিধানি. অধিমুত্তিপদানীতি অধিৰচনপদানি. অথ ৰা ভূতং অত্থং অভিভৰিত্ৰা যথাসভাৰতো অগ্গহেত্ৰা পৰত্তনতো অধিমুত্তিযোতি দিট্ঠিযো ৰুচ্চন্তি. অধিমুত্তীনং পদানি অধিমুত্তিপদানি, দিট্ঠিদীপকানি ৰচনানীতি অত্থো. অট্ঠারসহি ৰত্থূহীতি অট্ঠারসহি কারণেহি.

৩০. ইদানি যেহি অট্ঠারসহি ৰত্থূহি অভিৰদন্তি, তেসং কথেতুকম্যতায পুচ্ছায ‘‘তে চ খো ভোন্তো’’তিআদিনা নযেন পুচ্ছিত্ৰা তানি ৰত্থূনি ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘সন্তি, ভিক্খৰে’’তিআদিমাহ. তত্থ ৰদন্তি এতেনাতি ৰাদো, দিট্ঠিগতস্সেতং অধিৰচনং. সস্সতো ৰাদো এতেসন্তি সস্সতৰাদা, সস্সতদিট্ঠিনোতি অত্থো. এতেনেৰ নযেন ইতো পরেসম্পি এৰরূপানং পদানং অত্থো ৰেদিতব্বো. সস্সতং অত্তানঞ্চ লোকঞ্চাতি রূপাদীসু অঞ্ঞতরং অত্তাতি চ লোকোতি চ গহেত্ৰা তং সস্সতং অমরং নিচ্চং ধুৰং পঞ্ঞপেন্তি. যথাহ – ‘‘রূপং অত্তা চেৰ লোকো চ সস্সতো চাতি অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ পঞ্ঞপেন্তি তথা ৰেদনং, সঞ্ঞং, সঙ্খারে, ৰিঞ্ঞাণং অত্তা চেৰ লোকো চ সস্সতো চাতি অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ পঞ্ঞপেন্তী’’তি.

৩১. আতপ্পমন্ৰাযাতিআদীসু ৰীরিযং কিলেসানং আতাপনভাৰেন আতপ্পন্তি ৰুত্তং. তদেৰ পদহনৰসেন পধানং. পুনপ্পুনং যুত্তৰসেন অনুযোগোতি. এৰং তিপ্পভেদং ৰীরিযং অন্ৰায আগম্ম পটিচ্চাতি অত্থো. অপ্পমাদো ৰুচ্চতি সতিযা অৰিপ্পৰাসো. সম্মা মনসিকারোতি উপাযমনসিকারো, পথমনসিকারো, অত্থতো ঞাণন্তি ৰুত্তং হোতি. যস্মিঞ্হি মনসিকারে ঠিতস্স পুব্বেনিৰাসানুস্সতি ঞাণং ইজ্ঝতি, অযং ইমস্মিং ঠানে মনসিকারোতি অধিপ্পেতো. তস্মা ৰীরিযঞ্চ সতিঞ্চ ঞাণঞ্চ আগম্মাতি অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো. তথারূপন্তি তথাজাতিকং. চেতোসমাধিন্তি চিত্তসমাধিং. ফুসতীতি ৰিন্দতি পটিলভতি. যথা সমাহিতে চিত্তেতি যেন সমাধিনা সম্মা আহিতে সুট্ঠু ঠপিতে চিত্তম্হি অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসন্তিআদীনং অত্থো ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তো.

সো এৰমাহাতি সো এৰং ঝানানুভাৰসম্পন্নো হুত্ৰা দিট্ঠিগতিকো এৰং ৰদতি. ৰঞ্ঝোতি ৰঞ্ঝপসুৰঞ্ঝতালাদযো ৰিয অফলো কস্সচি অজনকোতি. এতেন ‘‘অত্তা’’তি চ ‘‘লোকো’’তি চ গহিতানং ঝানাদীনং রূপাদিজনকভাৰং পটিক্খিপতি. পব্বতকূটং ৰিয ঠিতোতি কূটট্ঠো. এসিকট্ঠাযিট্ঠিতোতি এসিকট্ঠাযী ৰিয হুত্ৰা ঠিতোতি এসিকট্ঠাযিট্ঠিতো. যথা সুনিখাতো এসিকত্থম্ভো নিচ্চলো তিট্ঠতি, এৰং ঠিতোতি অত্থো. উভযেনপি লোকস্স ৰিনাসাভাৰং দীপেতি. কেচি পন ঈসিকট্ঠাযিট্ঠিতোতি পাল়িং ৰত্ৰা মুঞ্জে ঈসিকা ৰিয ঠিতোতি ৰদন্তি. তত্রাযমধিপ্পাযো – যদিদং জাযতীতি ৰুচ্চতি, তং মুঞ্জতো ঈসিকা ৰিয ৰিজ্জমানমেৰ নিক্খমতি. যস্মা চ ঈসিকট্ঠাযিট্ঠিতো, তস্মা তেৰ সত্তা সন্ধাৰন্তি, ইতো অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তীতি অত্থো.

সংসরন্তীতি অপরাপরং সঞ্চরন্তি. চৰন্তীতি এৰং সঙ্খ্যং গচ্ছন্তি. তথা উপপজ্জন্তীতি. অট্ঠকথাযং পন পুব্বে ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চা’’তি ৰত্ৰা ইদানি তে চ সত্তা সন্ধাৰন্তীতিআদিনা ৰচনেন অযং দিট্ঠিগতিকো অত্তনাযেৰ অত্তনো ৰাদং ভিন্দতি, দিট্ঠিগতিকস্স দস্সনং নাম ন নিবদ্ধং, থুসরাসিম্হি নিখাতখাণু ৰিয চঞ্চলং, উম্মত্তকপচ্ছিযং পূৰখণ্ডগূথগোমযাদীনি ৰিয চেত্থ সুন্দরম্পি অসুন্দরম্পি হোতি যেৰাতি ৰুত্তং. অত্থিত্ৰেৰ সস্সতিসমন্তি এত্থ সস্সতীতি নিচ্চং ৰিজ্জমানতায মহাপথৰিংৰ মঞ্ঞতি, তথা সিনেরুপব্বতচন্দিমসূরিযে. ততো তেহি সমং অত্তানং মঞ্ঞমানা অত্থি ত্ৰেৰ সস্সতিসমন্তি ৰদন্তি.

ইদানি সস্সতো অত্তা চ লোকো চাতিআদিকায পটিঞ্ঞায সাধনত্থং হেতুং দস্সেন্তো ‘‘তং কিস্স হেতু? অহঞ্হি আতপ্পমন্ৰাযা’’তিআদিমাহ. তত্থ ইমিনামহং এতং জানামীতি ইমিনা ৰিসেসাধিগমেন অহং এতং পচ্চক্খতো জানামি, ন কেৰলং সদ্ধামত্তকেনেৰ ৰদামীতি দস্সেতি, মকারো পনেত্থ পদসন্ধিকরণত্থং ৰুত্তো. ইদং, ভিক্খৰে, পঠমং ঠানন্তি চতূহি ৰত্থূহীতি ৰত্থুসদ্দেন ৰুত্তেসু চতূসু ঠানেসু ইদং পঠমং ঠানং, ইদং জাতিসতসহস্সমত্তানুস্সরণং পঠমং কারণন্তি অত্থো.

৩২-৩৩. উপরি ৰারদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. কেৰলঞ্হি অযং ৰারো অনেকজাতিসতসহস্সানুস্সরণৰসেন ৰুত্তো. ইতরে দসচত্তালীসসংৰট্টৰিৰট্টকপ্পানুস্সরণৰসেন. মন্দপঞ্ঞো হি তিত্থিযো অনেকজাতিসতসহস্সমত্তং অনুস্সরতি, মজ্ঝিমপঞ্ঞো দসসংৰট্টৰিৰট্টকপ্পানি, তিক্খপঞ্ঞো চত্তালীসং, ন ততো উদ্ধং.

৩৪. চতুত্থৰারে তক্কযতীতি তক্কী, তক্কো ৰা অস্স অত্থীতি তক্কী. তক্কেত্ৰা ৰিতক্কেত্ৰা দিট্ঠিগাহিনো এতং অধিৰচনং. ৰীমংসায সমন্নাগতোতি ৰীমংসী. ৰীমংসা নাম তুলনা রুচ্চনা খমনা. যথা হি পুরিসো যট্ঠিযা উদকং ৰীমংসিত্ৰা ওতরতি, এৰমেৰ যো তুলযিত্ৰা রুচ্চিত্ৰা খমাপেত্ৰা দিট্ঠিং গণ্হাতি, সো ‘‘ৰীমংসী’’তি ৰেদিতব্বো. তক্কপরিযাহতন্তি তক্কেন পরিযাহতং, তেন তেন পরিযাযেন তক্কেত্ৰাতি অত্থো. ৰীমংসানুচরিতন্তি তায ৰুত্তপ্পকারায ৰীমংসায অনুচরিতং. সযংপটিভানন্তি অত্তনো পটিভানমত্তসঞ্জাতং. এৰমাহাতি সস্সতদিট্ঠিং গহেত্ৰা এৰং ৰদতি.

তত্থ চতুব্বিধো তক্কী – অনুস্সুতিকো, জাতিস্সরো, লাভী, সুদ্ধতক্কিকোতি. তত্থ যো ‘‘ৰেস্সন্তরো নাম রাজা অহোসী’’তিআদীনি সুত্ৰা ‘‘তেন হি যদি ৰেস্সন্তরোৰ ভগৰা, সস্সতো অত্তা’’তি তক্কযন্তো দিট্ঠিং গণ্হাতি, অযং অনুস্সুতিকো নাম. দ্ৰে তিস্সো জাতিযো সরিত্ৰা – ‘‘অহমেৰ পুব্বে অসুকস্মিং নাম অহোসিং, তস্মা সস্সতো অত্তা’’তি তক্কযন্তো জাতিস্সরতক্কিকো নাম. যো পন লাভিতায ‘‘যথা মে ইদানি অত্তা সুখী হোতি, অতীতেপি এৰং অহোসি, অনাগতেপি ভৰিস্সতী’’তি তক্কযিত্ৰা দিট্ঠিং গণ্হাতি, অযং লাভীতক্কিকো নাম. ‘‘এৰং সতি ইদং হোতী’’তি তক্কমত্তেনেৰ গণ্হন্তো পন সুদ্ধতক্কিকো নাম.

৩৫. এতেসং ৰা অঞ্ঞতরেনাতি এতেসংযেৰ চতুন্নং ৰত্থূনং অঞ্ঞতরেন একেন ৰা দ্ৰীহি ৰা তীহি ৰা. নত্থি ইতো বহিদ্ধাতি ইমেহি পন ৰত্থূহি বহি অঞ্ঞং একং কারণম্পি সস্সতপঞ্ঞত্তিযা নত্থীতি অপ্পটিৰত্তিযং সীহনাদং নদতি.

৩৬. তযিদং, ভিক্খৰে, তথাগতো পজানাতীতি ভিক্খৰে, তং ইদং চতুব্বিধম্পি দিট্ঠিগতং তথাগতো নানপ্পকারতো জানাতি. ততো তং পজাননাকারং দস্সেন্তো ইমে দিট্ঠিট্ঠানাতিআদিমাহ. তত্থ দিট্ঠিযোৰ দিট্ঠিট্ঠানা নাম. অপি চ দিট্ঠীনং কারণম্পি দিট্ঠিট্ঠানমেৰ. যথাহ ‘‘কতমানি অট্ঠ দিট্ঠিট্ঠানানি? খন্ধাপি দিট্ঠিট্ঠানং, অৰিজ্জাপি, ফস্সোপি, সঞ্ঞাপি, ৰিতক্কোপি, অযোনিসোমনসিকারোপি, পাপমিত্তোপি, পরতোঘোসোপি দিট্ঠিট্ঠান’’ন্তি. ‘‘খন্ধা হেতু, খন্ধা পচ্চযো দিট্ঠিট্ঠানং উপাদায সমুট্ঠানট্ঠেন, এৰং খন্ধাপি দিট্ঠিট্ঠানং. অৰিজ্জা হেতু…পে… পাপমিত্তো হেতু. পরতোঘোসো হেতু, পরতোঘোসো পচ্চযো দিট্ঠিট্ঠানং উপাদায সমুট্ঠানট্ঠেন, এৰং পরতোঘোসোপি দিট্ঠিট্ঠান’’ন্তি (পটি. ম. ১.১২৪). এৰংগহিতাতি দিট্ঠিসঙ্খাতা তাৰ দিট্ঠিট্ঠানা – ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চা’’তি এৰংগহিতা আদিন্না, পৰত্তিতাতি অত্থো. এৰংপরামট্ঠাতি নিরাসঙ্কচিত্ততায পুনপ্পুনং আমট্ঠা পরামট্ঠা, ‘ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’ন্তি পরিনিট্ঠাপিতা. কারণসঙ্খাতা পন দিট্ঠিট্ঠানা যথা গয্হমানা দিট্ঠিযো সমুট্ঠাপেন্তি, এৰং আরম্মণৰসেন চ পৰত্তনৰসেন চ আসেৰনৰসেন চ গহিতা. অনাদীনৰদস্সিতায পুনপ্পুনং গহণৰসেন পরামট্ঠা. এৰংগতিকাতি এৰং নিরযতিরচ্ছানপেত্তিৰিসযগতিকানং অঞ্ঞতরগতিকা. এৰং অভিসম্পরাযাতি ইদং পুরিমপদস্সেৰ ৰেৰচনং, এৰংৰিধপরলোকাতি ৰুত্তং হোতি.

তঞ্চ তথাগতো পজানাতীতি ন কেৰলঞ্চ তথাগতো সকারণং সগতিকং দিট্ঠিগতমেৰ পজানাতি, অথ খো তঞ্চ সব্বং পজানাতি, ততো চ উত্তরিতরং সীলঞ্চেৰ সমাধিঞ্চ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চ পজানাতি. তঞ্চ পজাননং ন পরামসতীতি তঞ্চ এৰংৰিধং অনুত্তরং ৰিসেসং পজানন্তোপি অহং পজানামীতি তণ্হাদিট্ঠিমানপরামাসৰসেন তঞ্চ ন পরামসতি. অপরামসতো চস্স পচ্চত্তঞ্ঞেৰ নিব্বুতি ৰিদিতাতি এৰং অপরামসতো চস্স অপরামাসপচ্চযা সযমেৰ অত্তনাযেৰ তেসং পরামাসকিলেসানং নিব্বুতি ৰিদিতা. পাকটং, ভিক্খৰে, তথাগতস্স নিব্বানন্তি দস্সেতি.

ইদানি যথাপটিপন্নেন তথাগতেন সা নিব্বুতি অধিগতা, তং পটিপত্তিং দস্সেতুং যাসু ৰেদনাসু রত্তা তিত্থিযা ‘‘ইধ সুখিনো ভৰিস্সাম, এত্থ সুখিনো ভৰিস্সামা’’তি দিট্ঠিগহনং পৰিসন্তি, তাসংযেৰ ৰেদনানং ৰসেন কম্মট্ঠানং আচিক্খন্তো ৰেদনানং সমুদযঞ্চাতিআদিমাহ. তত্থ যথাভূতং ৰিদিত্ৰাতি ‘‘অৰিজ্জাসমুদযা ৰেদনাসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৰেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি, তণ্হাসমুদযা ৰেদনাসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৰেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি, কম্মসমুদযা ৰেদনাসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৰেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি, ফস্সসমুদযা ৰেদনাসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৰেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি (পটি. ম. ১.৫০). নিব্বত্তিলক্খণং পস্সন্তোপি ৰেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতী’’তি ইমেসং পঞ্চন্নং লক্খণানং ৰসেন ৰেদনানং সমুদযং যথাভূতং ৰিদিত্ৰা; ‘‘অৰিজ্জানিরোধা ৰেদনানিরোধোতি পচ্চযনিরোধট্ঠেন ৰেদনাক্খন্ধস্স ৰযং পস্সতি, তণ্হানিরোধা ৰেদনানিরোধোতি পচ্চযনিরোধট্ঠেন ৰেদনাক্খন্ধস্স ৰযং পস্সতি, কম্মনিরোধা ৰেদনানিরোধোতি পচ্চযনিরোধট্ঠেন ৰেদনাক্খন্ধস্স ৰযং পস্সতি, ফস্সনিরোধা ৰেদনানিরোধোতি পচ্চযনিরোধট্ঠেন ৰেদনাক্খন্ধস্স ৰযং পস্সতি. ৰিপরিণামলক্খণং পস্সন্তোপি ৰেদনাক্খন্ধস্স ৰযং পস্সতী’’তি (পটি. ম. ১.৫০) ইমেসং পঞ্চন্নং লক্খণানং ৰসেন ৰেদনানং অত্থঙ্গমং যথাভূতং ৰিদিত্ৰা, ‘‘যং ৰেদনং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং ৰেদনায অস্সাদো’’তি (সং. নি. ৩.২৬) এৰং অস্সাদঞ্চ যথাভূতং ৰিদিত্ৰা, ‘‘যং ৰেদনা অনিচ্চা দুক্খা ৰিপরিণামধম্মা, অযং ৰেদনায আদীনৰো’’তি এৰং আদীনৰঞ্চ যথাভূতং ৰিদিত্ৰা, ‘‘যো ৰেদনায ছন্দরাগৰিনযো ছন্দরাগপ্পহানং, ইদং ৰেদনায নিস্সরণ’’ন্তি এৰং নিস্সরণঞ্চ যথাভূতং ৰিদিত্ৰা ৰিগতছন্দরাগতায অনুপাদানো অনুপাদাৰিমুত্তো, ভিক্খৰে, তথাগতো; যস্মিং উপাদানে সতি কিঞ্চি উপাদিযেয্য, উপাদিন্নত্তা চ খন্ধো ভৰেয্য, তস্স অভাৰা কিঞ্চি ধম্মং অনুপাদিযিত্ৰাৰ ৰিমুত্তো ভিক্খৰে তথাগতোতি.

৩৭. ইমে খো তে, ভিক্খৰেতি যে তে অহং – ‘‘কতমে, চ তে, ভিক্খৰে, ধম্মা গম্ভীরা’’তি অপুচ্ছিং, ‘‘ইমে খো তে, ভিক্খৰে, তঞ্চ তথাগতো পজানাতি ততো চ উত্তরিতরং পজানাতী’’তি এৰং নিদ্দিট্ঠা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণধম্মা গম্ভীরা দুদ্দসা…পে… পণ্ডিতৰেদনীযাতি ৰেদিতব্বা. যেহি তথাগতস্স নেৰ পুথুজ্জনো, ন সোতাপন্নাদীসু অঞ্ঞতরো ৰণ্ণং যথাভূতং ৰত্তুং সক্কোতি, অথ খো তথাগতোৰ যথাভূতং ৰণ্ণং সম্মা ৰদমানো ৰদেয্যাতি এৰং পুচ্ছমানেনাপি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমেৰ পুট্ঠং, নিয্যাতেন্তেনাপি তদেৰ নিয্যাতিতং, অন্তরা পন দিট্ঠিযো ৰিভত্তাতি.

পঠমভাণৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.