একচ্চসস্সতৰাদৰণ্ণনা
৩৮. একচ্চসস্সতিকাতি একচ্চসস্সতৰাদা. তে দুৰিধা হোন্তি – সত্তেকচ্চসস্সতিকা, সঙ্খারেকচ্চসস্সতিকাতি. দুৰিধাপি ইধ গহিতাযেৰ.
৩৯. যন্তি নিপাতমত্তং. কদাচীতি কিস্মিঞ্চি কালে. করহচীতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. দীঘস্স অদ্ধুনোতি দীঘস্স কালস্স. অচ্চযেনাতি অতিক্কমেন. সংৰট্টতীতি ৰিনস্সতি. যেভুয্যেনাতি যে উপরিব্রহ্মলোকেসু ৰা অরূপেসু ৰা নিব্বত্তন্তি, তদৰসেসে সন্ধায ৰুত্তং. ঝানমনেন নিব্বত্তত্তা মনোমযা. পীতি তেসং ভক্খো আহারোতি পীতিভক্খা. অত্তনোৰ তেসং পভাতি সযংপভা. অন্তলিক্খে চরন্তীতি অন্তলিক্খচরা. সুভেসু উয্যানৰিমানকপ্পরুক্খাদীসু তিট্ঠন্তীতি, সুভট্ঠাযিনো সুভা ৰা মনোরম্মৰত্থাভরণা হুত্ৰা তিট্ঠন্তীতি সুভট্ঠাযিনো. চিরং দীঘমদ্ধানন্তি উক্কংসেন অট্ঠ কপ্পে.
৪০. ৰিৰট্টতীতি সণ্ঠাতি. সুঞ্ঞং ব্রহ্মৰিমানন্তি পকতিযা নিব্বত্তসত্তানং নত্থিতায সুঞ্ঞং, ব্রহ্মকাযিকভূমি নিব্বত্ততীতি অত্থো. তস্স কত্তা ৰা কারেতা ৰা নত্থি, ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তনযেন পন কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানা রতনভূমি নিব্বত্ততি. পকতিনিব্বত্তিট্ঠানেসুযেৰ চেত্থ উয্যানকপ্পরুক্খাদযো নিব্বত্তন্তি. অথ সত্তানং পকতিযা ৰসিতট্ঠানে নিকন্তি উপ্পজ্জতি, তে পঠমজ্ঝানং ভাৰেত্ৰা ততো ওতরন্তি, তস্মা অথ খো অঞ্ঞতরো সত্তোতিআদিমাহ. আযুক্খযা ৰা পুঞ্ঞক্খযা ৰাতি যে উল়ারং পুঞ্ঞকম্মং কত্ৰা যত্থ কত্থচি অপ্পাযুকে দেৰলোকে নিব্বত্তন্তি, তে অত্তনো পুঞ্ঞবলেন ঠাতুং ন সক্কোন্তি, তস্স পন দেৰলোকস্স আযুপ্পমাণেনেৰ চৰন্তীতি আযুক্খযা চৰন্তীতি ৰুচ্চন্তি. যে পন পরিত্তং পুঞ্ঞকম্মং কত্ৰা দীঘাযুকদেৰলোকে নিব্বত্তন্তি, তে যাৰতাযুকং ঠাতুং ন সক্কোন্তি, অন্তরাৰ চৰন্তীতি পুঞ্ঞক্খযা চৰন্তীতি ৰুচ্চন্তি. দীঘমদ্ধানং তিট্ঠতীতি কপ্পং ৰা উপড্ঢকপ্পং ৰা.
৪১. অনভিরতীতি অপরস্সাপি সত্তস্স আগমনপত্থনা. যা পন পটিঘসম্পযুত্তা উক্কণ্ঠিতা, সা ব্রহ্মলোকে নত্থি. পরিতস্সনাতি উব্বিজ্জনা ফন্দনা, সা পনেসা তাসতস্সনা, তণ্হাতস্সনা, দিট্ঠিতস্সনা, ঞাণতস্সনাতি চতুব্বিধা হোতি. তত্থ ‘‘জাতিং পটিচ্চ ভযং ভযানকং ছম্ভিতত্তং লোমহংসো চেতসো উত্রাসো. জরং… ব্যাধিং… মরণং পটিচ্চ…পে… উত্রাসো’’তি (ৰিভ. ৯২১) অযং তাসতস্সনা নাম. ‘‘অহো ৰত অঞ্ঞেপি সত্তা ইত্থত্তং আগচ্ছেয্যু’’ন্তি (দী. নি. ৩.৩৮) অযং তণ্হাতস্সনা নাম. ‘‘পরিতস্সিতৰিপ্ফন্দিতমেৰা’’তি অযং দিট্ঠিতস্সনা নাম. ‘‘তেপি তথাগতস্স ধম্মদেসনং সুত্ৰা যেভুয্যেন ভযং সংৰেগং সন্তাসং আপজ্জন্তী’’তি (অ. নি. ৪.৩৩) অযং ঞাণতস্সনা নাম. ইধ পন তণ্হাতস্সনাপি দিট্ঠিতস্সনাপি ৰট্টতি. ব্রহ্মৰিমানন্তি ইধ পন পঠমাভিনিব্বত্তস্স অত্থিতায সুঞ্ঞন্তি ন ৰুত্তং. উপপজ্জন্তীতি উপপত্তিৰসেন উপগচ্ছন্তি. সহব্যতন্তি সহভাৰং.
৪২. অভিভূতি অভিভৰিত্ৰা ঠিতো জেট্ঠকোহমস্মীতি. অনভিভূতোতি অঞ্ঞেহি অনভিভূতো. অঞ্ঞদত্থূতি একংসৰচনে নিপাতো. দস্সনৰসেন দসো, সব্বং পস্সামীতি অত্থো. ৰসৰত্তীতি সব্বং জনং ৰসে ৰত্তেমি. ইস্সরো কত্তা নিম্মাতাতি অহং লোকে ইস্সরো, অহং লোকস্স কত্তা চ নিম্মাতা চ, পথৰী – হিমৰন্ত-সিনেরু-চক্কৰাল়-মহাসমুদ্দ-চন্দিম-সূরিযা মযা নিম্মিতাতি. সেট্ঠো সজিতাতি অহং লোকস্স উত্তমো চ সজিতা চ, ‘‘ত্ৰং খত্তিযো নাম হোহি, ত্ৰং ব্রাহ্মণো, ৰেস্সো, সুদ্দো, গহট্ঠো, পব্বজিতো নাম. অন্তমসো ত্ৰং ওট্ঠো হোহি, গোণো হোহী’’তি ‘‘এৰং সত্তানং সংৰিসজেতা অহ’’ন্তি মঞ্ঞতি. ৰসী পিতা ভূতভব্যানন্তি (দী. নি. ১.১৭) অহমস্মি চিণ্ণৰসিতায ৰসী, অহং পিতা ভূতানঞ্চ ভব্যানঞ্চাতি মঞ্ঞতি. তত্থ অণ্ডজজলাবুজা সত্তা অন্তোঅণ্ডকোসে চেৰ অন্তোৰত্থিম্হি চ ভব্যা নাম, বহি নিক্খন্তকালতো পট্ঠায ভূতা নাম. সংসেদজা পঠমচিত্তক্খণে ভব্যা, দুতিযতো পট্ঠায ভূতা. ওপপাতিকা পঠমইরিযাপথে ভব্যা, দুতিযতো পট্ঠায ভূতাতি ৰেদিতব্বা. তে সব্বেপি ময্হং পুত্তাতি সঞ্ঞায ‘‘অহং পিতা ভূতভব্যান’’ন্তি মঞ্ঞতি.
ইদানি কারণতো সাধেতুকামো – ‘‘মযা ইমে সত্তা নিম্মিতা’’তি পটিঞ্ঞং কত্ৰা ‘‘তং কিস্স হেতূ’’তিআদিমাহ. ইত্থত্তন্তি ইত্থভাৰং, ব্রহ্মভাৰন্তি অত্থো. ইমিনা মযন্তি অত্তনো কম্মৰসেন চুতাপি উপপন্নাপি চ কেৰলং মঞ্ঞনামত্তেনেৰ ‘‘ইমিনা মযং নিম্মিতা’’তি মঞ্ঞমানা ৰঙ্কচ্ছিদ্দে ৰঙ্কআণী ৰিয ওনমিত্ৰা তস্সেৰ পাদমূলং গচ্ছন্তীতি.
৪৩. ৰণ্ণৰন্ততরো চাতি ৰণ্ণৰন্ততরো, অভিরূপো পাসাদিকোতি অত্থো. মহেসক্খতরোতি ইস্সরিযপরিৰারৰসেন মহাযসতরো.
৪৪. ঠানং খো পনেতন্তি কারণং খো পনেতং. সো ততো চৰিত্ৰা অঞ্ঞত্র ন গচ্ছতি, ইধেৰ আগচ্ছতি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. অগারস্মাতি গেহা. অনগারিযন্তি পব্বজ্জং. পব্বজ্জা হি যস্মা অগারস্স হি তং কসিগোরক্খাদিকম্মং তত্থ নত্থি, তস্মা অনগারিযন্তি ৰুচ্চতি. পব্বজতীতি উপগচ্ছতি. ততো পরং নানুস্সরতীতি ততো পুব্বেনিৰাসা পরং ন সরতি, সরিতুং অসক্কোন্তো তত্থ ঠত্ৰা দিট্ঠিং গণ্হাতি.
নিচ্চোতিআদীসু তস্স উপপত্তিং অপস্সন্তো নিচ্চোতি ৰদতি, মরণং অপস্সন্তো ধুৰোতি, সদাভাৰতো সস্সতোতি, জরাৰসেনাপি ৰিপরিণামস্স অভাৰতো অৰিপরিণামধম্মোতি. সেসমেত্থ পঠমৰারে উত্তানমেৰাতি.
৪৫-৪৬. দুতিযৰারে খিড্ডায পদুস্সন্তি ৰিনস্সন্তীতি খিড্ডাপদোসিকা, পদূসিকাতিপি পাল়িং লিখন্তি, সা অট্ঠকথাযং নত্থি. অতিৰেলন্তি অতিকালং, অতিচিরন্তি অত্থো. হস্সখিড্ডারতিধম্মসমাপন্নাতি হস্সরতি ধম্মঞ্চেৰ খিড্ডারতিধম্মঞ্চ সমাপন্না অনুযুত্তা, কেল়িহস্সসুখঞ্চেৰ কাযিকৰাচসিককীল়াসুখঞ্চ অনুযুত্তা, ৰুত্তপ্পকাররতিধম্মসমঙ্গিনো হুত্ৰা ৰিহরন্তীতি অত্থো.
সতি সম্মুস্সতীতি খাদনীযভোজনীযেসু সতি সম্মুস্সতি. তে কির পুঞ্ঞৰিসেসাধিগতেন মহন্তেন অত্তনো সিরিৰিভৰেন নক্খত্তং কীল়ন্তা তায সম্পত্তিমহন্ততায – ‘‘আহারং পরিভুঞ্জিম্হ, ন পরিভুঞ্জিম্হা’’তিপি ন জানন্তি. অথ একাহারাতিক্কমনতো পট্ঠায নিরন্তরং খাদন্তাপি পিৰন্তাপি চৰন্তিযেৰ, ন তিট্ঠন্তি. কস্মা? কম্মজতেজস্স বলৰতায, করজকাযস্স মন্দতায, মনুস্সানঞ্হি কম্মজতেজো মন্দো, করজকাযো বলৰা. তেসং তেজস্স মন্দতায করজকাযস্স বলৰতায সত্তাহম্পি অতিক্কমিত্ৰা উণ্হোদকঅচ্ছযাগুআদীহি সক্কা ৰত্থুং উপত্থম্ভেতুং. দেৰানং পন তেজো বলৰা হোতি, করজং মন্দং. তে একং আহারৰেলং অতিক্কমিত্ৰাৰ সণ্ঠাতুং ন সক্কোন্তি. যথা নাম গিম্হানং মজ্ঝন্হিকে তত্তপাসাণে ঠপিতং পদুমং ৰা উপ্পলং ৰা সাযন্হসমযে ঘটসতেনাপি সিঞ্চিযমানং পাকতিকং ন হোতি, ৰিনস্সতিযেৰ. এৰমেৰ পচ্ছা নিরন্তরং খাদন্তাপি পিৰন্তাপি চৰন্তিযেৰ, ন তিট্ঠন্তি. তেনাহ ‘‘সতিযা সম্মোসা তে দেৰা তম্হা কাযা চৰন্তী’’তি. কতমে পন তে দেৰাতি? ইমে দেৰাতি অট্ঠকথাযং ৰিচারণা নত্থি, ‘‘দেৰানং কম্মজতেজো বলৰা হোতি, করজং মন্দ’’ন্তি অৰিসেসেন ৰুত্তত্তা পন যে কেচি কবল়ীকারাহারূপজীৰিনো দেৰা এৰং করোন্তি, তেযেৰ চৰন্তীতি ৰেদিতব্বা. কেচি পনাহু – ‘‘নিম্মানরতিপরনিম্মিতৰসৰত্তিনো তে দেৰা’’তি. খিড্ডাপদুস্সনমত্তেনেৰ হেতে খিড্ডাপদোসিকাতি ৰুত্তা. সেসমেত্থ পুরিমনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
৪৭-৪৮. ততিযৰারে মনেন পদুস্সন্তি ৰিনস্সন্তীতি মনোপদোসিকা, এতে চাতুমহারাজিকা. তেসু কির একো দেৰপুত্তো – নক্খত্তং কীল়িস্সামীতি সপরিৰারো রথেন ৰীথিং পটিপজ্জতি, অথঞ্ঞো নিক্খমন্তো তং পুরতো গচ্ছন্তং দিস্ৰা – ‘ভো অযং কপণো’, অদিট্ঠপুব্বং ৰিয এতং দিস্ৰা – ‘‘পীতিযা উদ্ধুমাতো ৰিয ভিজ্জমানো ৰিয চ গচ্ছতী’’তি কুজ্ঝতি. পুরতো গচ্ছন্তোপি নিৰত্তিত্ৰা তং কুদ্ধং দিস্ৰা – কুদ্ধা নাম সুৰিদিতা হোন্তীতি কুদ্ধভাৰমস্স ঞত্ৰা – ‘‘ত্ৰং কুদ্ধো, ময্হং কিং করিস্সসি, অযং সম্পত্তি মযা দানসীলাদীনং ৰসেন লদ্ধা, ন তুয্হং ৰসেনা’’তি পটিকুজ্ঝতি. একস্মিঞ্হি কুদ্ধে ইতরো অকুদ্ধো রক্খতি, উভোসু পন কুদ্ধেসু একস্স কোধো ইতরস্স পচ্চযো হোতি. তস্সপি কোধো ইতরস্স পচ্চযো হোতীতি উভো কন্দন্তানংযেৰ ওরোধানং চৰন্তি. অযমেত্থ ধম্মতা. সেসং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
৪৯-৫২. তক্কীৰাদে অযং চক্খাদীনং ভেদং পস্সতি, চিত্তং পন যস্মা পুরিমং পুরিমং পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স পচ্চযং দত্ৰাৰ নিরুজ্ঝতি, তস্মা চক্খাদীনং ভেদতো বলৰতরম্পি চিত্তস্স ভেদং ন পস্সতি. সো তং অপস্সন্তো যথা নাম সকুণো একং রুক্খং জহিত্ৰা অঞ্ঞস্মিং নিলীযতি, এৰমেৰ ইমস্মিং অত্তভাৰে ভিন্নে চিত্তং অঞ্ঞত্র গচ্ছতীতি গহেত্ৰা এৰমাহ. সেসমেত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.