মহাসীলৰণ্ণনা
২১. ইতো পরং মহাসীলং হোতি. অঙ্গন্তি হত্থপাদাদীসু যেন কেনচি এৰরূপেন অঙ্গেন সমন্নাগতো দীঘাযু যসৰা হোতীতিআদিনযপ্পৰত্তং অঙ্গসত্থং. নিমিত্তন্তি নিমিত্তসত্থং. পণ্ডুরাজা কির তিস্সো মুত্তাযো মুট্ঠিযং কত্ৰা নেমিত্তিকং পুচ্ছি – ‘‘কিং মে হত্থে’’তি? সো ইতো চিতো চ ৰিলোকেসি, তস্মিঞ্চ সমযে ঘরগোলিকায মক্খিকা গয্হন্তী মুত্তা, সো ‘‘মুত্তা’’তি আহ. পুন ‘‘কতী’’তি পুট্ঠো কুক্কুটস্স তিক্খত্তুং রৰন্তস্স সদ্দং সুত্ৰা ‘‘তিস্সো’’তি আহ. এৰং তং তং আদিসিত্ৰা নিমিত্তমনুযুত্তা ৰিহরন্তি.
উপ্পাতন্তি অসনিপাতাদীনং মহন্তানং উপ্পতিতং, তঞ্হি দিস্ৰা ‘‘ইদং ভৰিস্সতি, এৰং ভৰিস্সতী’’তি আদিসন্তি. সুপিনন্তি যো পুব্বণ্হসমযে সুপিনং পস্সতি, এৰং ৰিপাকো হোতি; যো ইদং নাম পস্সতি, তস্স ইদং নাম হোতীতিআদিনা নযেন সুপিনকং অনুযুত্তা ৰিহরন্তি. লক্খণন্তি ইমিনা লক্খণেন সমন্নাগতো রাজা হোতি, ইমিনা উপরাজাতিআদিকং. মূসিকচ্ছিন্নন্তি উন্দূরখাযিতং. তেনাপি হি অহতে ৰা ৰত্থে অনহতে ৰা ৰত্থে ইতো পট্ঠায এৰং ছিন্নে ইদং নাম হোতীতি আদিসন্তি. অগ্গিহোমন্তি এৰরূপেন দারুনা এৰং হুতে ইদং নাম হোতীতি অগ্গিজুহনং. দব্বিহোমাদীনিপি অগ্গিহোমানেৰ, এৰরূপায দব্বিযা ঈদিসেহি কণাদীহি হুতে ইদং নাম হোতীতি এৰং পৰত্তিৰসেন পন ৰিসুং ৰুত্তানি.
তত্থ কণোতি কুণ্ডকো. তণ্ডুলাতি সালিআদীনঞ্চেৰ তিণজাতীনঞ্চ তণ্ডুলা. সপ্পীতি গোসপ্পিআদিকং. তেলন্তি তিলতেলাদিকং. সাসপাদীনি পন মুখেন গহেত্ৰা অগ্গিম্হি পক্খিপনং, ৰিজ্জং পরিজপ্পিত্ৰা জুহনং ৰা মুখহোমং. দক্খিণক্খকজণ্ণুলোহিতাদীহি জুহনং লোহিতহোমং. অঙ্গৰিজ্জাতি পুব্বে অঙ্গমেৰ দিস্ৰা ব্যাকরণৰসেন অঙ্গং ৰুত্তং, ইধ অঙ্গুলট্ঠিং দিস্ৰা ৰিজ্জং পরিজপ্পিত্ৰা অযং কুলপুত্তো ৰা নো ৰা, সিরীসম্পন্নো ৰা নো ৰাতিআদিব্যাকরণৰসেন অঙ্গৰিজ্জা ৰুত্তা. ৰত্থুৰিজ্জাতি ঘরৰত্থুআরামৰত্থাদীনং গুণদোসসল্লক্খণৰিজ্জা. মত্তিকাদিৰিসেসং দিস্ৰাপি হি ৰিজ্জং পরিজপ্পিত্ৰা হেট্ঠা পথৰিযং তিংসরতনমত্তে, আকাসে চ অসীতিরতনমত্তে পদেসে গুণদোসং পস্সন্তি. খত্তৰিজ্জাতি অব্ভেয্যমাসুরক্খরাজসত্থাদিসত্থং. সিৰৰিজ্জাতি সুসানে পৰিসিত্ৰা সন্তিকরণৰিজ্জা, সিঙ্গালরুতৰিজ্জাতিপি ৰদন্তি. ভূতৰিজ্জাতি ভূতৰেজ্জমন্তো. ভূরিৰিজ্জাতি ভূরিঘরে ৰসন্তেন উগ্গহেতব্বমন্তো. অহিৰিজ্জাতি সপ্পদট্ঠতিকিচ্ছনৰিজ্জা চেৰ সপ্পাৰ্হাযনৰিজ্জা চ. ৰিসৰিজ্জাতি যায, পুরাণৰিসং ৰা রক্খন্তি, নৰৰিসং ৰা করোন্তি ৰিসৰন্তমেৰ ৰা. ৰিচ্ছিকৰিজ্জাতি ৰিচ্ছিকদট্ঠতিকিচ্ছনৰিজ্জা. মূসিকৰিজ্জাযপি এসেৰ নযো. সকুণৰিজ্জাতি সপক্খকঅপক্খকদ্ৰিপদচতুপ্পদানং রুতগতাদিৰসেন সকুণঞাণং. ৰাযসৰিজ্জাতি কাকরুতঞাণং, তং ৰিসুঞ্ঞেৰ সত্থং, তস্মা ৰিসুং ৰুত্তং.
পক্কজ্ঝানন্তি পরিপাকগতচিন্তা. ইদানি ‘‘অযং এত্তকং জীৰিস্সতি, অযং এত্তক’’ন্তি এৰং পৰত্তং আদিট্ঠঞাণন্তি অত্থো. সরপরিত্তাণন্তি সররক্খণং, যথা অত্তনো উপরি ন আগচ্ছতি, এৰং করণৰিজ্জা. মিগচক্কন্তি ইদং সব্বসঙ্গাহিকং সব্বসকুণচতুপ্পদানং রুতঞাণৰসেন ৰুত্তং.
২২. মণিলক্খণাদীসু এৰরূপো মণি পসত্থো, এৰরূপো অপসত্থো, সামিনো আরোগ্যইস্সরিযাদীনং হেতু হোতি, ন হোতীতি, এৰং ৰণ্ণসণ্ঠানাদিৰসেন মণিআদীনং লক্খণং অনুযুত্তা ৰিহরন্তীতি অত্থো. তত্থ আৰুধন্তি ঠপেত্ৰা অসিআদীনি অৰসেসং আৰুধং. ইত্থিলক্খণাদীনিপি যম্হি কুলে তে ইত্থিপুরিসাদযো ৰসন্তি, তস্স ৰুড্ঢিহানিৰসেনেৰ ৰেদিতব্বানি. অজলক্খণাদীসু পন এৰরূপানং অজাদীনং মংসং খাদিতব্বং, এৰরূপানং ন খাদিতব্বন্তি অযং ৰিসেসো ৰেদিতব্বো.
অপি চেত্থ গোধায লক্খণে চিত্তকম্মপিল়ন্ধনাদীসুপি এৰরূপায গোধায সতি ইদং নাম হোতীতি অযং ৰিসেসো ৰেদিতব্বো. ইদঞ্চেত্থ ৰত্থু – একস্মিং কির ৰিহারে চিত্তকম্মে গোধং অগ্গিং ধমমানং অকংসু. ততো পট্ঠায ভিক্খূনং মহাৰিৰাদো জাতো. একো আগন্তুকভিক্খু তং দিস্ৰা মক্খেসি. ততো পট্ঠায ৰিৰাদো মন্দীভূতো হোতি. কণ্ণিকলক্খণং পিল়ন্ধনকণ্ণিকাযপি গেহকণ্ণিকাযপি ৰসেন ৰেদিতব্বং. কচ্ছপলক্খণং গোধালক্খণসদিসমেৰ. মিগলক্খণং সব্বসঙ্গাহিকং সব্বচতুপ্পদানং লক্খণৰসেন ৰুত্তং.
২৩. রঞ্ঞং নিয্যানং ভৰিস্সতীতি অসুকদিৰসে অসুকনক্খত্তেন অসুকস্স নাম রঞ্ঞো নিগ্গমনং ভৰিস্সতীতি এৰং রাজূনং পৰাসগমনং ব্যাকরোতি. এস নযো সব্বত্থ. কেৰলং পনেত্থ অনিয্যানন্তি ৰিপ্পৰুত্থানং পুন আগমনং. অব্ভন্তরানং রঞ্ঞং উপযানং ভৰিস্সতি, বাহিরানং রঞ্ঞং অপযানন্তি অন্তোনগরে অম্হাকং রাজা পটিৰিরুদ্ধং বহিরাজানং উপসঙ্কমিস্সতি, ততো তস্স পটিক্কমনং ভৰিস্সতীতি এৰং রঞ্ঞং উপযানাপযানং ব্যাকরোতি. দুতিযপদেপি এসেৰ নযো. জযপরাজযা পাকটাযেৰ.
২৪. চন্দগ্গাহাদযো অসুকদিৰসে রাহু চন্দং গহেস্সতীতি ব্যাকরণৰসেনেৰ ৰেদিতব্বা. অপি চ নক্খত্তস্স অঙ্গারকাদিগাহসমাযোগোপি নক্খত্তগাহোযেৰ. উক্কাপাতোতি আকাসতো উক্কানং পতনং. দিসাডাহোতি দিসাকালুসিযং অগ্গিসিখধূমসিখাদীহি আকুলভাৰো ৰিয. দেৰদুদ্রভীতি সুক্খৰলাহকগজ্জনং. উগ্গমনন্তি উদযনং. ওক্কমনন্তি অত্থঙ্গমনং. সংকিলেসন্তি অৰিসুদ্ধতা. ৰোদানন্তি ৰিসুদ্ধতা. এৰং ৰিপাকোতি লোকস্স এৰং ৰিৰিধসুখদুক্খাৰহো.
২৫. সুৰুট্ঠিকাতি দেৰস্স সম্মাধারানুপ্পৰেচ্ছনং. দুব্বুট্ঠিকাতি অৰগ্গাহো, ৰস্সৰিবন্ধোতি ৰুত্তং হোতি. মুদ্দাতি হত্থমুদ্দা. গণনা ৰুচ্চতি অচ্ছিদ্দকগণনা. সঙ্খানন্তি সঙ্কলনসটুপ্পাদনাদিৰসেন পিণ্ডগণনা. যস্স সা পগুণা হোতি, সো রুক্খম্পি দিস্ৰা এত্তকানি এত্থ পণ্ণানীতি জানাতি. কাৰেয্যন্তি ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, কৰী. কতমে চত্তারো? চিন্তাকৰি, সুতকৰি, অত্থকৰি, পটিভানকৰী’’তি (অ. নি. ৪.২৩১). ইমেসং চতুন্নং কৰীনং অত্তনো চিন্তাৰসেন ৰা; ‘‘ৰেস্সন্তরো নাম রাজা অহোসী’’তিআদীনি সুত্ৰা সুতৰসেন ৰা; ইমস্স অযং অত্থো, এৰং তং যোজেস্সামীতি এৰং অত্থৰসেন ৰা; কিঞ্চিদেৰ দিস্ৰা তপ্পটিভাগং কত্তব্বং করিস্সামীতি এৰং ঠানুপ্পত্তিকপটিভানৰসেন ৰা; জীৰিকত্থায কব্যকরণং. লোকাযতং ৰুত্তমেৰ.
২৬. আৰাহনং নাম ইমস্স দারকস্স অসুককুলতো অসুকনক্খত্তেন দারিকং আনেথাতি আৰাহকরণং. ৰিৰাহনন্তি ইমং দারিকং অসুকস্স নাম দারকস্স অসুকনক্খত্তেন দেথ, এৰমস্সা ৰুড্ঢি ভৰিস্সতীতি ৰিৰাহকরণং. সংৰরণন্তি সংৰরণং নাম ‘অজ্জ নক্খত্তং সুন্দরং, অজ্জেৰ সমগ্গা হোথ, ইতি ৰো ৰিযোগো ন ভৰিস্সতী’তি এৰং সমগ্গকরণং. ৰিৰরণং নাম ‘সচে ৰিযুজ্জিতুকামত্থ, অজ্জেৰ ৰিযুজ্জথ, ইতি ৰো পুন সংযোগো ন ভৰিস্সতী’তি এৰং ৰিসংযোগকরণং. সঙ্কিরণন্তি ‘উট্ঠানং ৰা ইণং ৰা দিন্নং ধনং অজ্জ সঙ্কড্ঢথ, অজ্জ সঙ্কড্ঢিতঞ্হি তং থাৰরং হোতী’তি এৰং ধনপিণ্ডাপনং. ৰিকিরণন্তি ‘সচে পযোগউদ্ধারাদিৰসেন ধনং পযোজিতুকামত্থ, অজ্জ পযোজিতং দিগুণচতুগ্গুণং হোতী’তি এৰং ধনপযোজাপনং. সুভগকরণন্তি পিযমনাপকরণং ৰা সস্সিরীককরণং ৰা. দুব্ভগকরণন্তি তব্বিপরীতং. ৰিরুদ্ধগব্ভকরণন্তি ৰিরুদ্ধস্স ৰিলীনস্স অট্ঠিতস্স মতস্স গব্ভস্স করণং. পুন অৰিনাসায ভেসজ্জদানন্তি অত্থো. গব্ভো হি ৰাতেন, পাণকেহি, কম্মুনা চাতি তীহি কারণেহি ৰিনস্সতি. তত্থ ৰাতেন ৰিনস্সন্তে নিব্বাপনীযং সীতলং ভেসজ্জং দেতি, পাণকেহি ৰিনস্সন্তে পাণকানং পটিকম্মং করোতি, কম্মুনা ৰিনস্সন্তে পন বুদ্ধাপি পটিবাহিতুং ন সক্কোন্তি.
জিৰ্হানিবন্ধনন্তি মন্তেন জিৰ্হায বন্ধকরণং. হনুসংহননন্তি মুখবন্ধমন্তেন যথা হনুকং চালেতুং ন সক্কোন্তি, এৰং বন্ধকরণং. হত্থাভিজপ্পনন্তি হত্থানং পরিৰত্তনত্থং মন্তজপ্পনং. তস্মিং কির মন্তে সত্তপদন্তরে ঠত্ৰা জপ্পিতে ইতরো হত্থে পরিৰত্তেত্ৰা খিপতি. কণ্ণজপ্পনন্তি কণ্ণেহি সদ্দং অস্সৰনত্থায ৰিজ্জায জপ্পনং. তং কির জপ্পিত্ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানে যং ইচ্ছতি, তং ভণতি, পচ্চত্থিকো তং ন সুণাতি, ততো পটিৰচনং সম্পাদেতুং ন সক্কোতি. আদাসপঞ্হন্তি আদাসে দেৰতং ওতারেত্ৰা পঞ্হপুচ্ছনং. কুমারিকপঞ্হন্তি কুমারিকায সরীরে দেৰতং ওতারেত্ৰা পঞ্হপুচ্ছনং. দেৰপঞ্হন্তি দাসিযা সরীরে দেৰতং ওতারেত্ৰা পঞ্হপুচ্ছনং. আদিচ্চুপট্ঠানন্তি জীৰিকত্থায আদিচ্চপারিচরিযা. মহতুপট্ঠানন্তি তথেৰ মহাব্রহ্মপারিচরিযা. অব্ভুজ্জলনন্তি মন্তেন মুখতো অগ্গিজালানীহরণং. সিরিৰ্হাযনন্তি ‘‘এহি সিরি, ময্হং সিরে পতিট্ঠাহী’’তি এৰং সিরেন সিরিযা অৰ্হাযনং.
২৭. সন্তিকম্মন্তি দেৰট্ঠানং গন্ত্ৰা সচে মে ইদং নাম সমিজ্ঝিস্সতি, তুম্হাকং ইমিনা চ ইমিনা চ উপহারং করিস্সামীতি সমিদ্ধিকালে কত্তব্বং সন্তিপটিস্সৰকম্মং. তস্মিং পন সমিদ্ধে তস্স করণং পণিধিকম্মং নাম. ভূরিকম্মন্তি ভূরিঘরে ৰসিত্ৰা গহিতমন্তস্স পযোগকরণং. ৰস্সকম্মং ৰোস্সকম্মন্তি এত্থ ৰস্সোতি পুরিসো, ৰোস্সোতি পণ্ডকো. ইতি ৰোস্সস্স ৰস্সকরণং ৰস্সকম্মং, ৰস্সস্স ৰোস্সকরণং ৰোস্সকম্মং. তং পন করোন্তো অচ্ছন্দিকভাৰমত্তং পাপেতি, ন লিঙ্গং অন্তরধাপেতুং সক্কোতি. ৰত্থুকম্মন্তি অকতৰত্থুস্মিং গেহপতিট্ঠাপনং. ৰত্থুপরিকম্মন্তি ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চাহরথা’’তি ৰত্ৰা ৰত্থুবলিকম্মকরণং. আচমনন্তি উদকেন মুখসুদ্ধিকরণং. ন্হাপনন্তি অঞ্ঞেসং ন্হাপনং. জুহনন্তি তেসং অত্থায অগ্গিজুহনং. ৰমনন্তি যোগং দত্ৰা ৰমনকরণং. ৰিরেচনেপি এসেৰ নযো. উদ্ধংৰিরেচনন্তি উদ্ধং দোসানং নীহরণং. অধোৰিরেচনন্তি অধো দোসানং নীহরণং. সীসৰিরেচনন্তি সিরোৰিরেচনং. কণ্ণতেলন্তি কণ্ণানং বন্ধনত্থং ৰা ৰণহরণত্থং ৰা ভেসজ্জতেলপচনং. নেত্ততপ্পনন্তি অক্খিতপ্পনতেলং. নত্থুকম্মন্তি তেলেন যোজেত্ৰা নত্থুকরণং. অঞ্জনন্তি দ্ৰে ৰা তীণি ৰা পটলানি নীহরণসমত্থং খারঞ্জনং. পচ্চঞ্জনন্তি নিব্বাপনীযং সীতলভেসজ্জঞ্জনং. সালাকিযন্তি সলাকৰেজ্জকম্মং. সল্লকত্তিযন্তি সল্লকত্তৰেজ্জকম্মং. দারকতিকিচ্ছা ৰুচ্চতি কোমারভচ্চৰেজ্জকম্মং. মূলভেসজ্জানং অনুপ্পাদনন্তি ইমিনা কাযতিকিচ্ছনং দস্সেতি. ওসধীনং পটিমোক্খোতি খারাদীনি দত্ৰা তদনুরূপে ৰণে গতে তেসং অপনযনং.
এত্তাৰতা মহাসীলং নিট্ঠিতং হোতি.