৩. পচ্চযৰারৰণ্ণনা
২৪৩. পচ্চযৰারে কুসলং ধম্মং পচ্চযাতি কুসলধম্মে পতিট্ঠিতো হুত্ৰা কুসলং ধম্মং নিস্সযট্ঠেন পচ্চযং কত্ৰাতি অত্থো. কুসলং একং খন্ধং পচ্চযাতি কুসলং একং খন্ধং নিস্সযপচ্চযং কত্ৰা তযো খন্ধা উপ্পজ্জন্তি হেতুপচ্চযাতি ৰুত্তং হোতি. ইমিনাৰুপাযেন সব্বপদেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. ৰত্থুং পচ্চযা ৰিপাকাব্যাকতা কিরিযাব্যাকতা খন্ধাতি ইদং পঞ্চৰোকারে পৰত্তিৰসেন ৰুত্তং. পঞ্চৰোকারে পৰত্তিযঞ্হি খন্ধানং পুরেজাতং ৰত্থু নিস্সযপচ্চযো হোতি. পটিচ্চট্ঠস্স পন সহজাতট্ঠত্তা পটিচ্চৰারে এস নযো ন লব্ভতীতি পটিসন্ধিযং সহজাতমেৰ ৰত্থুং সন্ধায ‘‘ৰত্থুং পটিচ্চ খন্ধা’’তি ৰুত্তং. কুসলং একং খন্ধঞ্চ ৰত্থুঞ্চ পচ্চযা তযো খন্ধাতিআদীসুপি ইমিনাৰ নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো.
অব্যাকতং ধম্মং পচ্চযা কুসলো চ অব্যাকতো চাতি কুসলাব্যাকতানং হেতুপচ্চযৰসেন একতো উপ্পত্তিং সন্ধায ৰুত্তং. কুসলুপ্পত্তিক্খণস্মিঞ্হি ৰত্থুং নিস্সায কুসলা খন্ধা, চিত্তসমুট্ঠানে চ মহাভূতে নিস্সায চিত্তসমুট্ঠানং উপাদারূপং হেতুপচ্চযৰসেন একতো উপ্পজ্জতি. ইতি পচ্চযভূতস্স অব্যাকতস্স নানত্তেপি পচ্চযুপ্পন্নানং হেতুপচ্চযৰসেন একতো উপ্পত্তিং সন্ধাযেতং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. অঞ্ঞেসুপি এৰরূপেসু ঠানেসু এসেৰ নযো. এৰং ইমস্মিং হেতুপচ্চযে সহজাতঞ্চ পুরেজাতঞ্চ নিস্সযট্ঠেন পচ্চযং কত্ৰা সত্তরস পঞ্হা ৰিস্সজ্জিতা. তত্থ খন্ধা চেৰ ভূতা চ সহজাতৰসেন, ৰত্থু সহজাতপুরেজাতৰসেন গহিতং. পটিচ্চৰারে পন সহজাতৰসেন পচ্চযো লব্ভতি, তস্মা তত্থ নৰেৰ পঞ্হা ৰিস্সজ্জিতা. যে পনেতে এত্থ সত্তরস পঞ্হা ৰিস্সজ্জিতা, তেসু একাদিকে একাৰসানে ৰিস্সজ্জনে কুসলাদীসু একপচ্চযতো একো পচ্চযুপ্পন্নো. একাদিকে দুকাৰসানে একপচ্চযতো নানাপচ্চযুপ্পন্নো. দুকাদিকে একাৰসানে নানাপচ্চযতো একো পচ্চযুপ্পন্নো. দুকাদিকে দুকাৰসানে নানাপচ্চযতো নানাপচ্চযুপ্পন্নো.
২৪৮-২৫২. আরম্মণপচ্চযাদীসুপি ইমিনাৰুপাযেন পঞ্হাৰিস্সজ্জনপ্পভেদো ৰেদিতব্বো. যং পনেতং আরম্মণপচ্চযে ৰত্থুং পচ্চযা খন্ধাতি ৰুত্তং, তং পটিসন্ধিক্খণে ৰিপাকক্খন্ধেযেৰ সন্ধায ৰুত্তং. চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনি অব্যাকতং নিস্সায আরম্মণপচ্চযেন উপ্পজ্জন্তানং পভেদদস্সনত্থং ৰুত্তানি. পুন ৰত্থুং পচ্চযাতি পৰত্তে ৰিপাককিরিযাব্যাকতানং উপ্পত্তিদস্সনত্থং ৰুত্তং. সেসং পুরিমনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. এৰং ইমস্মিং আরম্মণপচ্চযে সহজাতঞ্চ পুরেজাতঞ্চ পচ্চযং কত্ৰা সত্ত পঞ্হা ৰিস্সজ্জিতা. তত্থ খন্ধা সহজাতৰসেন, ৰত্থু সহজাতপুরেজাতৰসেন, চক্খাযতনাদীনি পুরেজাতৰসেনেৰ গহিতানি. পটিচ্চৰারে পন সহজাতৰসেনেৰ পচ্চযো লব্ভতি. তস্মা তত্থ তযোৰ পঞ্হা ৰিস্সজ্জিতা.
২৫৩-২৫৪. অধিপতিপচ্চযে ৰিপাকাব্যাকতং লোকুত্তরমেৰ ৰেদিতব্বং. অনন্তরসমনন্তরা রূপাভাৰেন আরম্মণসদিসা. পরতো আসেৰননত্থিৰিগতেসুপি এসেৰ নযো.
২৫৫. সহজাতপচ্চযে কটত্তারূপং উপাদারূপন্তি উপাদারূপসঙ্খাতং কটত্তারূপং. ইদং অসঞ্ঞসত্তানঞ্ঞেৰ রূপং সন্ধায ৰুত্তং. চক্খাযতনাদীনি পঞ্চৰোকারৰসেন ৰুত্তানি.
২৫৬-২৫৭. অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযে চ যথা আরম্মণপচ্চযা এৰন্তি ৰিস্সজ্জনসমতং সন্ধায ৰুত্তং. পচ্চযুপ্পন্নেসু পন নানত্তং অত্থি.
২৫৮. উপনিস্সযপচ্চযে আরম্মণপচ্চযসদিসন্তি রূপাভাৰতোপি ৰিস্সজ্জনসমতাযপি ৰুত্তং.
২৫৯-২৬০. ৰত্থুং পুরেজাতপচ্চযাতিআদীনং পটিচ্চৰারে ৰুত্তনযেনেৰত্থো গহেতব্বো.
২৬১-২৬৬. কম্মপচ্চযে তীণীতি কুসলং পচ্চযা কুসলো অব্যাকতো কুসলাব্যাকতো চাতি এৰং তীণি ৰেদিতব্বানি. অকুসলেপি এসেৰ নযো.
২৬৭-২৬৮. ৰিপ্পযুত্তপচ্চযে খন্ধে ৰিপ্পযুত্তপচ্চযাতি খন্ধে নিস্সায ৰিপ্পযুত্তপচ্চযা উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো. খন্ধা ৰত্থুং ৰিপ্পযুত্তপচ্চযাতি খন্ধা ৰত্থুং নিস্সায ৰিপ্পযুত্তপচ্চযা উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
২৬৯-২৭৬. ইদানি যথালদ্ধানি ৰিস্সজ্জনানি গণনৰসেন দস্সেতুং হেতুযা সত্তরসাতিআদিমাহ. তত্থ হেতুযা সত্তরসাতি কুসলেন কুসলং, কুসলেন অব্যাকতং, কুসলেন কুসলাব্যাকতন্তি এৰং কুসলৰসেন একাদিকানি একাৰসানানি দ্ৰে, দুকাৰসানং একন্তি তীণি ৰুত্তানি হোন্তি, তথা অকুসলৰসেন. অব্যাকতেন অব্যাকতং, তেনেৰ কুসলং, অকুসলং, কুসলাব্যাকতং অকুসলাব্যাকতঞ্চ; কুসলাব্যাকতেহি কুসলং, অব্যাকতং, কুসলাব্যাকতং; অকুসলাব্যাকতেহি অকুসলং, অব্যাকতং, অকুসলাব্যাকতন্তি এৰং সত্তরস ৰেদিতব্বানি.
আরম্মণে সত্তাতি কুসলেন কুসলং; অকুসলেন অকুসলং, অব্যাকতেন অব্যাকতং, কুসলং, অকুসলং; কুসলাব্যাকতেন কুসলং; অকুসলাব্যাকতেন অকুসলন্তি এৰং সত্ত.
ৰিপাকে একন্তি অব্যাকতেন অব্যাকতমেৰ. এৰমেত্থ সত্তরস, সত্ত, একন্তি তযো ৰারপরিচ্ছেদা হোন্তি. তেসু দ্ৰাদস সত্তরসকা, দস সত্তকা, একং এককন্তি তে সব্বে সাধুকং সল্লক্খেত্ৰা পরতো দুকতিকাদিৰসেন পচ্চযসংসন্দনে ঊনতরগণনস্স ৰসেন গণনা ৰেদিতব্বা. সক্কা হি ইমায গণনায দুকমূলাদীসু ৰারপরিচ্ছেদে জানিতুন্তি পুন ‘‘কুসলং ধম্মং পচ্চযা কুসলো ধম্মো’’তি অনামসিত্ৰা গণনৰসেনেৰ ৰারপরিচ্ছেদং দস্সেতুং হেতুপচ্চযা আরম্মণে সত্তাতিআদি আরদ্ধং.
তত্থ কুসলং ধম্মং পচ্চযা কুসলো ধম্মো উপ্পজ্জতি হেতুপচ্চযা আরম্মণপচ্চযা. কুসলং একং খন্ধং পচ্চযা তযো খন্ধাতি ইমিনা নযেন আরম্মণে লদ্ধৰিস্সজ্জনানি ৰিত্থারেতব্বানি. অযং তাৰ অনুলোমে নযো.
২৭৭-২৮৫. পচ্চনীযে পন কুসলং ন লব্ভতীতি অকুসলং ধম্মং পচ্চযাতি অকুসলমেৰ আদিং কত্ৰা ৰিস্সজ্জনং আরদ্ধং. তং যথাপাল়িমেৰ নিয্যাতি. যঞ্হেত্থ ৰত্তব্বং সিযা, তং পটিচ্চৰারস্স পচ্চনীযে ৰুত্তমেৰ.
২৮৬-২৮৭. যং পনেতং পচ্চনীযে লদ্ধৰিস্সজ্জনপরিচ্ছেদং গণনতো দস্সেতুং নহেতুযা চত্তারীতিআদি ৰুত্তং, তত্থ চত্তারি, সত্তরস, সত্ত, পঞ্চ, তীণি, একন্তি ছ পরিচ্ছেদা. তেসং ৰসেন দুকতিকাদীসু পচ্চযসংসন্দনে গণনা ৰেদিতব্বা. যো হি পচ্চযো সত্তরস ৰিস্সজ্জনানি লভতি, তেন সদ্ধিং সদিসসংসন্দনে সত্তরস, ঊনতরসংসন্দনে সেসা ছপি পরিচ্ছেদা লব্ভন্তি. এৰং সেসেসুপি অধিকপরিচ্ছেদং ঠপেত্ৰা সমসমা ঊনতরা চ লব্ভন্তীতি.
এত্থ চ অধিকতরা ন লব্ভন্তীতি অযমেত্থ নিযমো. সমসমা পন ঊনতরা চ অত্থা ৰিরোধে সতি লব্ভন্তি. তেনেত্থ ‘‘নহেতুপচ্চযা নারম্মণে এক’’ন্তিআদি ৰুত্তং. এত্থ হি নহেতুযা চতুন্নং, নারম্মণে পঞ্চন্নং আগতত্তা নহেতুৰসেন চত্তারীতি ৰত্তব্বং সিযা, নারম্মণেন সদ্ধিং ঘটিতত্তা পন আরম্মণধম্মো ৰিরুজ্ঝতীতি অকুসলং ধম্মং পচ্চযা অকুসলো ধম্মো, অব্যাকতং ধম্মং পচ্চযা অকুসলো, অকুসলঞ্চ অব্যাকতঞ্চ ধম্মং পচ্চযা অকুসলোতি তীণি ৰিস্সজ্জনানি পরিহীনানি. অব্যাকতং ধম্মং পচ্চযা অব্যাকতোতি রূপৰসেন একমেৰ ৰুত্তং. এৰং সব্বত্থ ৰিরুদ্ধাৰিরুদ্ধং ঞত্ৰা লব্ভমানপরিচ্ছেদো ৰেদিতব্বো. অপিচেত্থ ইদং নযমত্তদস্সনং. নাধিপতিযা চত্তারীতি নহেতুযা লদ্ধানেৰ. সেসচতুক্কেসুপি এসেৰ নযো.
নানন্তরে একন্তি অহেতুকচিত্তসমুট্ঠানস্স চেৰ সেসরূপস্স চ ৰসেন অব্যাকতেন অব্যাকতং. এৰং সব্বেসু এককেসু যুজ্জমানকরূপং জানিতব্বং. নপুরেজাতে দ্ৰেতি ইধাপি নহেতুৰসেন চত্তারীতি ৰত্তব্বং সিযা, নপুরেজাতেন সদ্ধিং ঘটিতত্তা পন অব্যাকতং ধম্মং পচ্চযা অকুসলো, অকুসলঞ্চ অব্যাকতঞ্চ ধম্মং পচ্চযা অকুসলোতি ৰত্থুপুরেজাতৰসেন দ্ৰে ৰিস্সজ্জনানি পরিহীনানি. আরুপ্পে পন অহেতুকমোহস্স অহেতুককিরিযস্স চ ৰসেন দ্ৰে ৰুত্তানি. নৰিপ্পযুত্তে দ্ৰেতি আরুপ্পে অহেতুকাকুসলকিরিযৰসেন দ্ৰে. নোনত্থি নোৰিগতেসু একন্তি সব্বস্স রূপস্স ৰসেন অব্যাকতেন অব্যাকতং দট্ঠব্বং. তিকাদীসু অপুব্বং নত্থি.
২৮৮. নারম্মণমূলকে পন নঅধিপতিযা পঞ্চাতি নারম্মণে লদ্ধানেৰ. নকম্মে একন্তি এত্থ চিত্তসমুট্ঠানঞ্চ কটত্তারূপঞ্চ অগ্গহেত্ৰা সেসরূপৰসেন অব্যাকতেন অব্যাকতং ৰেদিতব্বং.
২৮৯-২৯৬. নাধিপতিমূলকে নপুরেজাতে সত্তাতি নপুরেজাতে লদ্ধানেৰ. নপচ্ছাজাতে সত্তরসাতি ইমানিপি তত্থ লদ্ধানি সত্তরসেৰ. নানন্তরনসমনন্তরনঅঞ্ঞমঞ্ঞনউপনিস্সযনসম্পযুত্তনোনত্থিনোৰিগতমূলকানি নারম্মণমূলকসদিসানেৰ. ইমিনাৰ নযমত্তদস্সনেন সব্বত্থ আগতানাগতং লব্ভমানালব্ভমানঞ্চ ৰেদিতব্বন্তি.
পচ্চনীযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২৯৭-৩২৮. ইমিনাযেৰ পন লক্খণেন অনুলোমং পুরতো কত্ৰা অনুলোমপচ্চনীযে পচ্চনীযং পুরতো কত্ৰা পচ্চনীযানুলোমে চ গণনপরিচ্ছেদো আগতানাগতং লব্ভমানালব্ভমানঞ্চ ৰেদিতব্বন্তি.