১৯. পটিৰেধানুযোগাদিৰণ্ণনা

২১৭. ভৰং নিস্সায পঞ্হে ভৰন্তি উপপত্তিভৰং.

২১৮. ৰেদনং ৰেদিযমানপঞ্হে ৰেদনং ৰেদিযমানো পরিগ্গহিতৰেদনো যোগাৰচরোৰ পজানাতি, বালপুথুজ্জনো নপ্পজানাতি.

২২৪. কাযানুপস্সনাদিপঞ্হা উত্তানত্থাযেৰ.

২২৬. পারাযনগাথায সুঞ্ঞতো লোকং অৰেক্খস্সূতি সত্তসুঞ্ঞতৰসেন খন্ধলোকং ওলোকেহীতি অত্থো.

২২৮. পুগ্গলো অৰেক্খতীতি সকৰাদিপুচ্ছা. পরৰাদিস্স হি ‘‘সুঞ্ঞতো লোকং অৰেক্খস্সূ’’তি গাথায যো অৰেক্খতি, সো পুগ্গলোতি লদ্ধি, তস্মা নং এৰং পুচ্ছতি. সহ রূপেনাতি রূপকাযেন সদ্ধিং. ততো অনিস্সটো হুত্ৰাতি অত্থো. ইদং পঞ্চৰোকারৰসেন অনুজানিত্ৰা পুন তং জীৰন্তি পুট্ঠো সুত্তৰিরোধভযেন পটিক্খিপতি. ৰিনা রূপেনাতি ইদং চতুৰোকারৰসেন অনুজানিত্ৰা পুন অঞ্ঞং জীৰন্তি পুট্ঠো সুত্তৰিরোধভযেনেৰ পটিক্খিপতি. ‘‘অব্ভন্তরগতো’’তি চ ‘‘বহিদ্ধা নিক্খমিত্ৰা’’তি চ ইদং ‘‘সহ রূপেন ৰিনা রূপেনা’’তি হেট্ঠা ৰুত্তস্স লক্খণৰচনং. তত্থ অব্ভন্তরগতোতি রূপস্স অন্তোগতো, ইতো ৰা এত্তো ৰা অনিক্খমিত্ৰা রূপপরিচ্ছেদৰসেনেৰ ঠিতো হুত্ৰাতি অত্থো. নিক্খমিত্ৰাতি রূপপরিচ্ছেদং অতিক্কমিত্ৰা. রূপং অনিস্সিতো হুত্ৰাতি অত্থো.

২৩১. অনত্তাতি অত্তনা জীৰেন পুগ্গলেন রহিতো. একধম্মেপি পুগ্গলো নত্থীতি অত্থো. এৰং সব্বসুত্তানং আগমট্ঠকথাসু ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো. ইধ পন সন্ধাযভাসিতমত্তমেৰ ৰক্খাম.

২৩৭. ৰুত্তং ভগৰতা সপ্পিকুম্ভোতিআদি ‘‘সব্বাৰ দেসনা যথারুতৰসেনেৰ অত্থতো ন গহেতব্বা’’তি দস্সনত্থং আভতং. যথা হি সুৰণ্ণং গহেত্ৰা কতো সুৰণ্ণৰিকারো কুম্ভো সুৰণ্ণকুম্ভোতি ৰুচ্চতি, ন এৰং সপ্পিং গহেত্ৰা কতো সপ্পিস্স ৰিকারো সপ্পিকুম্ভো নাম অত্থি. যস্মিং পন কুম্ভে সপ্পি পক্খিত্তং, সো সপ্পিকুম্ভো নামাতি অযমেত্থ অত্থো. তেলকুম্ভাদীসুপি এসেৰ নযো. যথা চ নিব্বানং নিচ্চং ধুৰং, ন এৰং ভত্তং ৰা যাগু ৰা অত্থি. কালপরিচ্ছেদং পন অকত্ৰা দিৰসে দিৰসে দস্সামাতি পঞ্ঞত্তৰসেন ‘‘নিচ্চভত্তং ধুৰযাগূ’’তি ৰুচ্চতীতি অযমেত্থ অত্থো.

‘‘অত্থি পুগ্গলো অত্তহিতায পটিপন্নো’’তিআদীসুপি যথা রূপাদযো ধম্মা পচ্চত্তলক্খণসামঞ্ঞলক্খণৰসেন অত্থি, ন এৰং পুগ্গলো. রূপাদীসু পন সতি ‘এৰংনামো’‘এৰংগোত্তো’তি ৰোহারো হোতি. ইতি ইমিনা লোকৰোহারেন লোকসম্মুতিযা লোকনিরুত্তিযা অত্থি পুগ্গলোতি অযমেত্থ অত্থো. ৰুত্তম্পি চেতং ভগৰতা – ‘‘ইমা খো চিত্ত, লোকসমঞ্ঞা লোকনিরুত্তিযো লোকৰোহারা লোকপঞ্ঞত্তিযো’’তি (দী. নি. ১.৪৪০). রূপাদিধম্মা পন ৰিনাপি লোকসম্মুতিং পচ্চত্তসামঞ্ঞলক্খণৰসেন পঞ্ঞাপনতো অত্থীতি অযমেত্থ অত্থো.

বুদ্ধানং পন দ্ৰে কথা সম্মুতিকথা চ পরমত্থকথা চ. তত্থ সত্তো, পুগ্গলো, দেৰো, ব্রহ্মাতিআদিকা সম্মুতিকথা নাম. অনিচ্চং, দুক্খং, অনত্তা, খন্ধা, ধাতুযো, আযতনানি, সতিপট্ঠানা, সম্মপ্পধানাতিআদিকা পরমত্থকথা নাম.

তত্থ যো সম্মুতিদেসনায সত্তোতি ৰা…পে… ব্রহ্মাতি ৰাতি ৰুত্তে জানিতুং পটিৰিজ্ঝিতুং নিয্যাতুং অরহত্তজযগ্গাহং গহেতুং সক্কোতি, তস্স ভগৰা আদিতোৰ সত্তোতি ৰা পুগ্গলোতি ৰা পোসোতি ৰা দেৰোতি ৰা ব্রহ্মাতি ৰা কথেতি. যো পরমত্থদেসনায অনিচ্চন্তি ৰা দুক্খন্তি ৰাতিআদীসু অঞ্ঞতরং সুত্ৰাৰ জানিতুং পটিৰিজ্ঝিতুং নিয্যাতুং অরহত্তজযগ্গাহং গহেতুং সক্কোতি. তস্স অনিচ্চন্তিআদীসু অঞ্ঞতরং কথেতি. তথা সম্মুতিকথায বুজ্ঝনকসত্তস্স ন পঠমং পরমত্থকথং কথেতি. সম্মুতিকথায পন বোধেত্ৰা পচ্ছা পরমত্থকথং কথেতি. পরমত্থকথায বুজ্ঝনকসত্তস্সাপি ন পঠমং সম্মুতিকথং কথেতি. পরমত্থকথায পন বোধেত্ৰা পচ্ছা সম্মুতিকথং কথেতি. পকতিযা পন পঠমমেৰ পরমত্থকথং কথেন্তস্স দেসনা লূখাকারা হোতি. তস্মা বুদ্ধা পঠমং সম্মুতিকথং কথেত্ৰা পচ্ছা পরমত্থকথং কথেন্তি. তে সম্মুতিকথং কথেন্তাপি সচ্চমেৰ সভাৰমেৰ অমুসাৰ কথেন্তি. পরমত্থকথং কথেন্তাপি সচ্চমেৰ সভাৰমেৰ অমুসাৰ কথেন্তি. অযঞ্হি –

‘‘দুৰে সচ্চানি অক্খাসি, সম্বুদ্ধো ৰদতং ৰরো;

সম্মুতিং পরমত্থঞ্চ, ততিযং নুপলব্ভতি’’.

তত্থ –

‘‘সঙ্কেতৰচনং সচ্চং, লোকসম্মুতিকারণং;

পরমত্থৰচনং সচ্চং, ধম্মানং তথলক্খণ’’ন্তি.

অপরো নযো – দ্ৰে ভগৰতো দেসনা পরমত্থদেসনা চ খন্ধাদিৰসেন, সম্মুতিদেসনা চ সপ্পিকুম্ভাদিৰসেন. ন হি ভগৰা সমঞ্ঞং অতিধাৰতি. তস্মা ‘‘অত্থি পুগ্গলো’’তি ৰচনমত্ততো অভিনিৰেসো ন কাতব্বো. সত্থারা হি –

‘‘পঞ্ঞত্তিং অনতিক্কম্ম, পরমত্থো পকাসিতো;

সমঞ্ঞং নাতিধাৰেয্য, তস্মা অঞ্ঞোপি পণ্ডিতো;

পরমত্থং পকাসেন্তো, সমঞ্ঞং নাতিধাৰযে’’.

সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

পুগ্গলকথা নিট্ঠিতা.