৯. ৰচনসোধনৰণ্ণনা

৫৫-৫৯. ইদানি ৰচনসোধনং হোতি. তত্থ যদেতং পুগ্গলো উপলব্ভতীতি ৰচনং, তং সোধেতুং পুগ্গলো উপলব্ভতি, উপলব্ভতি পুগ্গলোতি. পুচ্ছা সকৰাদিস্স. তস্সত্থো – যদেতং পুগ্গলো উপলব্ভতীতি পদদ্ৰযং, তং একত্থং ৰা ভৰেয্য নানত্থং ৰা. যদি তাৰ নানত্থং, যথা অঞ্ঞং রূপং, অঞ্ঞা ৰেদনা, এৰং অঞ্ঞো পুগ্গলো, অঞ্ঞো উপলব্ভতীতি আপজ্জতি. অথেকত্থং, যথা যং চিত্তং তং মনো, এৰং স্ৰেৰ পুগ্গলো, সো উপলব্ভতীতি আপজ্জতি. তেন তং ৰদামি ‘‘যদি তে যো পুগ্গলো, সো উপলব্ভতি, এৰং সন্তে যো যো উপলব্ভতি, সো সো পুগ্গলোতি আপজ্জতি, কিং সম্পটিচ্ছসি এত’’ন্তি? ততো পুগ্গলৰাদী যস্মা পুগ্গলস্স উপলব্ভতং ইচ্ছতি, ন উপলব্ভমানানম্পি রূপাদীনং পুগ্গলভাৰং, তস্মা পুগ্গলো উপলব্ভতি, উপলব্ভতি কে হি চি পুগ্গলো কে হি চি ন পুগ্গলোতিআদিমাহ. তস্সত্থো – মম পুগ্গলো অত্থি পুগ্গলোতি সত্থু ৰচনতো উপলব্ভতি. যো পন উপলব্ভতি, ন সো সব্বো পুগ্গলো, অথ খো কে হি চি পুগ্গলো কে হি চি ন পুগ্গলোতি. তত্থ কো-কারত্থে কে-কারো, হি-কারো চ নিপাতমত্তো. কোচি পুগ্গলো, কোচি ন পুগ্গলোতি অযং পনেত্থ অত্থো. ইদং ৰুত্তং হোতি – পুগ্গলোপি হি রূপাদীসুপি যো কোচি ধম্মো উপলব্ভতিযেৰ, তত্থ পুগ্গলোৰ পুগ্গলো. রূপাদীসু পন কোচিপি ন পুগ্গলোতি. ততো তং সকৰাদী আহ – পুগ্গলো কে হি চি উপলব্ভতি কে হি চি ন উপলব্ভতীতি. তস্সত্থো – পুগ্গলো উপলব্ভতীতি পদদ্ৰযস্স অত্থতো একত্তে যদি উপলব্ভতীতি অনুঞ্ঞাতো ধম্মো পুগ্গলতো অনঞ্ঞোপি কোচি পুগ্গলো কোচি ন পুগ্গলো, পুগ্গলোপি তে কোচি উপলব্ভতি, কোচি ন উপলব্ভতীতি আপজ্জতি, কিং সম্পটিচ্ছসি এতন্তি? সো পুগ্গলস্স অনুপলদ্ধিং অনিচ্ছন্তো ন হেৰন্তি পটিক্খিপতি. ইতো পরং ‘‘আজানাহি নিগ্গহ’’ন্তিআদি সব্বং সঙ্খিত্তং. ৰিত্থারতো পন ৰেদিতব্বং. পুগ্গলো সচ্চিকট্ঠোতিআদীসুপি এসেৰ নযো. সব্বানি হেতানি উপলব্ভতিৰেৰচনানেৰ, অপিচ যস্মা ‘‘পুগ্গলো উপলব্ভতিসচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি অযং পুগ্গলৰাদিনো পটিঞ্ঞা, তস্মাস্স যথেৰ পুগ্গলো উপলব্ভতীতি লদ্ধি, এৰমেৰং পুগ্গলো সচ্চিকট্ঠোতিপি আপজ্জতি. যা পনস্স পুগ্গলো অত্থীতি লদ্ধি, তস্সা ৰিজ্জমানোতিৰেৰচনমেৰ, তস্মা সব্বানিপেতানি ৰচনানি সোধিতানি.

৬০. তত্থ যং অৰসানে ‘‘পুগ্গলো অত্থি, অত্থি ন সব্বো পুগ্গলো’’তিআদি ৰুত্তং, তত্রাযমধিপ্পাযো – যঞ্হেতং পরৰাদিনা ‘‘পুগ্গলো অত্থি, অত্থি কেহিচি পুগ্গলো, কেহিচি ন পুগ্গলো’’তি ৰুত্তং, তং যস্মা অত্থতো পুগ্গলো অত্থি, অত্থি ন সব্বো পুগ্গলোতি এত্তকং হোতি, তস্মা নং সকৰাদী সম্পটিচ্ছাপেত্ৰা ইদানি নং এৰং অনুযুঞ্জতি. তযা হি ‘‘অত্থি পুগ্গলো অত্তহিতায পটিপন্নো’’তি ৰচনমত্তং নিস্সায ‘‘পুগ্গলো অত্থী’’তি লদ্ধি গহিতা, যথা চ ভগৰতা এতং ৰুত্তং, তথা ‘‘সুঞ্ঞতো লোকং অৰেক্খস্সু, মোঘরাজা, সদা সতো’’তিআদিনা (সু. নি. ১১২৫) নযেন ‘‘নত্থী’’তিপি ৰুত্তং, তস্মা যথেৰ তে ‘‘পুগ্গলো অত্থি, অত্থি ন সব্বো পুগ্গলো’’তি লদ্ধি, তথা পুগ্গলো নত্থি, নত্থি ন সব্বো পুগ্গলোতিপি আপজ্জতি, কিং এতং সম্পটিচ্ছসীতি? অথ নং অসম্পটিচ্ছন্তো ন হেৰাতি পটিক্খিপতি. সেসমেত্থ নিগ্গহাদিৰিধানং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বন্তি.

ৰচনসোধনৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.