পকিণ্ণককথা

ইমেসু পন রূপেসু অসম্মোহত্থং সমোধানং সমুট্ঠানং পরিনিপ্ফন্নঞ্চ সঙ্খতন্তি ইদং ‘পকিণ্ণকং’ ৰেদিতব্বং.

তত্থ ‘সমোধান’ন্তি সব্বমেৰ হিদং রূপং সমোধানতো চক্খাযতনং…পে… কবল়ীকারো আহারো, ফোট্ঠব্বাযতনং আপোধাতূতি পঞ্চৰীসতিসঙ্খ্যং হোতি. তং ৰত্থুরূপেন সদ্ধিং ছব্বীসতিসঙ্খ্যং ৰেদিতব্বং. ইতো অঞ্ঞং রূপং নাম নত্থি. কেচি পন ‘মিদ্ধরূপং নাম অত্থী’তি ৰদন্তি. তে ‘‘অদ্ধা মুনীসি সম্বুদ্ধো, নত্থি নীৰরণা তৰা’’তিআদীনি (সু. নি. ৫৪৬) ৰত্ৰা মিদ্ধরূপং নাম নত্থীতি পটিসেধেতব্বা. অপরে বলরূপেন সদ্ধিং সত্তৰীসতি, সম্ভৰরূপেন সদ্ধিং অট্ঠৰীসতি, জাতিরূপেন সদ্ধিং একূনতিংসতি, রোগরূপেন সদ্ধিং সমতিংসতি রূপানীতি ৰদন্তি. তেপি তেসং ৰিসুং অভাৰং দস্সেত্ৰা পটিক্খিপিতব্বা. ৰাযোধাতুযা হি গহিতায বলরূপং গহিতমেৰ, অঞ্ঞং বলরূপং নাম নত্থি. আপোধাতুযা সম্ভৰরূপং, উপচযসন্ততীহি জাতিরূপং, জরতাঅনিচ্চতাহি গহিতাহি রোগরূপং গহিতমেৰ. অঞ্ঞং রোগরূপং নাম নত্থি. যোপি কণ্ণরোগাদি আবাধো সো ৰিসমপচ্চযসমুট্ঠিতধাতুমত্তমেৰ. ন অঞ্ঞো তত্থ রোগো নাম অত্থীতি সমোধানতো ছব্বীসতিমেৰ রূপানি.

‘সমুট্ঠান’ন্তি কতি রূপানি কতিসমুট্ঠানানি? দস একসমুট্ঠানানি, একং দ্ৰিসমুট্ঠানং, তীণি তিসমুট্ঠানানি, নৰ চতুসমুট্ঠানানি, দ্ৰে ন কেনচি সমুট্ঠহন্তি.

তত্থ চক্খুপসাদো…পে… জীৰিতিন্দ্রিযন্তি ইমানি অট্ঠ একন্তং কম্মতোৰ সমুট্ঠহন্তি. কাযৰিঞ্ঞত্তিৰচীৰিঞ্ঞত্তিদ্ৰযং একন্তেন চিত্ততো সমুট্ঠাতীতি দস ‘একসমুট্ঠানানি’ নাম. সদ্দো উতুতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতীতি একো ‘দ্ৰিসমুট্ঠানো’ নাম. তত্থ অৰিঞ্ঞাণকসদ্দো উতুতো সমুট্ঠাতি, সৰিঞ্ঞাণকসদ্দো চিত্ততো. লহুতাদিত্তযং পন উতুচিত্তাহারেহি সমুট্ঠাতীতি তীণি ‘তিসমুট্ঠানানি’ নাম. অৰসেসানি নৰ রূপানি তেহি কম্মেন চাতি চতূহি সমুট্ঠহন্তীতি নৰ ‘চতুসমুট্ঠানানি’ নাম. জরতা অনিচ্চতা পন এতেসু একতোপি ন সমুট্ঠহন্তীতি দ্ৰে ‘ন কেনচি সমুট্ঠহন্তি’ নাম. কস্মা? অজাযনতো. ন হি এতানি জাযন্তি. কস্মা? জাতস্স পাকভেদত্তা. উপ্পন্নঞ্হি রূপং জীরতি ভিজ্জতীতি অৰস্সং পনেতং সম্পটিচ্ছিতব্বং. ন হি উপ্পন্নং রূপং অরূপং ৰা অক্খযং নাম দিস্সতি. যাৰ পন ন ভিজ্জতি তাৰস্স পরিপাকোতি সিদ্ধমেতং. ‘জাতস্স পাকভেদত্তা’তি যদি চ তানি জাযেয্যুং তেসম্পি পাকভেদা ভৰেয্যুং. ন চ পাকো পচ্চতি, ভেদো ৰা ভিজ্জতীতি জাতস্স পাকভেদত্তা নেতং দ্ৰযং জাযতি.

তত্থ সিযা – যথা ‘কম্মস্স কতত্তা’তি আদিনিদ্দেসেসু ‘রূপস্স উপচযো রূপস্স সন্ততী’তি ৰচনেন ‘জাতি’ জাযতীতি সম্পটিচ্ছিতং হোতি, এৰং ‘পাকো’পি পচ্চতু ‘ভেদো’পি ভিজ্জতূতি. ‘‘ন তত্থ ‘জাতি জাযতী’তি সম্পটিচ্ছিতং. যে পন ধম্মা কম্মাদীহি নিব্বত্তন্তি তেসং অভিনিব্বত্তিভাৰতো জাতিযা তপ্পচ্চযভাৰৰোহারো অনুমতো. ন পন পরমত্থতো জাতি জাযতি. জাযমানস্স হি অভিনিব্বত্তিমত্তং জাতী’’তি.

তত্থ সিযা – ‘যথেৰ জাতি যেসং ধম্মানং অভিনিব্বত্তি তপ্পচ্চযভাৰৰোহারং অভিনিব্বত্তিৰোহারঞ্চ লভতি, তথা পাকভেদাপি যেসং ধম্মানং পাকভেদা তপ্পচ্চযভাৰৰোহারং অভিনিব্বত্তিৰোহারঞ্চ লভন্তু. এৰং ইদম্পি দ্ৰযং কম্মাদিসমুট্ঠানমেৰাতি ৰত্তব্বং ভৰিস্সতী’তি. ‘ন পাকভেদা তং ৰোহারং লভন্তি. কস্মা? জনকপচ্চযানুভাৰক্খণে অভাৰতো. জনকপচ্চযানঞ্হি উপ্পাদেতব্বধম্মস্স উপ্পাদক্খণেযেৰ আনুভাৰো, ন ততো উত্তরি. তেহি অভিনিব্বত্তিতধম্মক্খণস্মিঞ্চ জাতি পঞ্ঞাযমানা তপ্পচ্চযভাৰৰোহারং অভিনিব্বত্তিৰোহারঞ্চ লভতি, তস্মিং খণে সব্ভাৰতো; ন ইতরদ্ৰযং, তস্মিং খণে অভাৰতোতি নেৰেতং জাযতী’তি ৰত্তব্বং. ‘‘জরামরণং, ভিক্খৰে, অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্ন’’ন্তি (সং. নি. ২.২০) আগতত্তা ইদম্পি দ্ৰযং জাযতীতি চে – ‘ন, পরিযাযদেসিতত্তা. তত্থ হি পটিচ্চসমুপ্পন্নানং ধম্মানং জরামরণত্তা পরিযাযেন তং পটিচ্চসমুপ্পন্ন’ন্তি ৰুত্তং.

‘যদি এৰং, তযম্পেতং অজাতত্তা সসৰিসাণং ৰিয নত্থি; নিব্বানং ৰিয ৰা নিচ্চ’ন্তি চে – ন, নিস্সযপটিবদ্ধৰুত্তিতো; পথৰীআদীনঞ্হি নিস্সযানং ভাৰে জাতিআদিত্তযং পঞ্ঞাযতি, তস্মা ন নত্থি. তেসঞ্চ অভাৰে ন পঞ্ঞাযতি, তস্মা ন নিচ্চং. এতম্পি চ অভিনিৰেসং পটিসেধেতুং এৰ ইদং ৰুত্তং – ‘‘জরামরণং, ভিক্খৰে, অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্ন’’ন্তি (সং. নি. ২.২০). এৰমাদীহি নযেহি তানি দ্ৰে রূপানি ন কেহিচি সমুট্ঠহন্তীতি ৰেদিতব্বং.

অপিচ ‘সমুট্ঠান’ন্তি এত্থ অযমঞ্ঞোপি অত্থো. তস্সাযং মাতিকা – ‘কম্মজং কম্মপচ্চযং কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানং, আহারসমুট্ঠানং আহারপচ্চযং আহারপচ্চযউতুসমুট্ঠানং, উতুসমুট্ঠানং উতুপচ্চযং উতুপচ্চযউতুসমুট্ঠানং, চিত্তসমুট্ঠানং চিত্তপচ্চযং চিত্তপচ্চযউতুসমুট্ঠান’ন্তি.

তত্থ চক্খুপসাদাদি অট্ঠৰিধং রূপং সদ্ধিং হদযৰত্থুনা ‘কম্মজং’ নাম. কেসমস্সু হত্থিদন্তা অস্সৰালা চমরৰালাতি এৰমাদি ‘কম্মপচ্চযং’ নাম. চক্করতনং দেৰতানং উয্যানৰিমানাদীনীতি এৰমাদি ‘কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানং’ নাম.

আহারতো সমুট্ঠিতং সুদ্ধট্ঠকং ‘আহারসমুট্ঠানং’ নাম. কবল়ীকারো আহারো দ্ৰিন্নম্পি রূপসন্ততীনং পচ্চযো হোতি আহারসমুট্ঠানস্স চ উপাদিন্নস্স চ. আহারসমুট্ঠানস্স জনকো হুত্ৰা পচ্চযো হোতি, কম্মজস্স অনুপালকো হুত্ৰাতি ইদং আহারানুপালিতং কম্মজরূপং ‘আহারপচ্চযং’ নাম. ৰিসভাগাহারং সেৰিত্ৰা আতপে গচ্ছন্তস্স তিলককাল়কুট্ঠাদীনি উপ্পজ্জন্তি, ইদং ‘আহারপচ্চযউতুসমুট্ঠানং’ নাম.

উতুতো সমুট্ঠিতং সুদ্ধট্ঠকং ‘উতুসমুট্ঠানং’ নাম. তস্মিং উতু অঞ্ঞং অট্ঠকং সমুট্ঠাপেতি, ইদং ‘উতুপচ্চযং’ নাম. তস্মিম্পি উতু অঞ্ঞং অট্ঠকং সমুট্ঠাপেতি, ইদং ‘উতুপচ্চযউতুসমুট্ঠানং’ নাম. এৰং তিস্সোযেৰ সন্ততিযো ঘট্টেতুং সক্কোতি. ন ততো পরং. ইমমত্থং অনুপাদিন্নকেনাপি দীপেতুং ৰট্টতি. উতুসমুট্ঠানো নাম ৰলাহকো. উতুপচ্চযা নাম ৰুট্ঠিধারা. দেৰে পন ৰুট্ঠে বীজানি ৰিরূহন্তি, পথৰী গন্ধং মুঞ্চতি, পব্বতা নীলা খাযন্তি, সমুদ্দো ৰড্ঢতি, এতং উতুপচ্চযউতুসমুট্ঠানং নাম.

চিত্ততো সমুট্ঠিতং সুদ্ধট্ঠকং ‘চিত্তসমুট্ঠানং’ নাম. ‘‘পচ্ছাজাতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা পুরেজাতস্স ইমস্স কাযস্স পচ্ছাজাতপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.১.১১) ইদং ‘চিত্তপচ্চযং’ নাম. আকাসে অন্তলিক্খে হত্থিম্পি দস্সেতি, অস্সম্পি দস্সেতি, রথম্পি দস্সেতি, ৰিৰিধম্পি সেনাব্যূহং দস্সেতিতী (পটি. ম. ৩.১৮) ইদং ‘চিত্তপচ্চযউতুসমুট্ঠানং’ নাম.

‘পরিনিপ্ফন্ন’ন্তি পন্নরস রূপানি পরিনিপ্ফন্নানি নাম, দস অপরিনিপ্ফন্নানি নাম. ‘যদি অপরিনিপ্ফন্না, অসঙ্খতা নাম ভৰেয্যুং’. ‘‘তেসংযেৰ পন রূপানং কাযৰিকারো ‘কাযৰিঞ্ঞত্তি’ নাম, ৰচীৰিকারো ‘ৰচীৰিঞ্ঞত্তি’ নাম, ছিদ্দং ৰিৰরং ‘আকাসধাতু’ নাম, লহুভাৰো ‘লহুতা’ নাম, মুদুভাৰো ‘মুদুতা’ নাম, কম্মঞ্ঞভাৰো ‘কম্মঞ্ঞতা’ নাম, নিব্বত্তি ‘উপচযো’ নাম, পৰত্তি ‘সন্ততি’ নাম, জীরণাকারো ‘জরতা’ নাম, হুত্ৰা অভাৰাকারো ‘অনিচ্চতা’ নামাতি. সব্বং পরিনিপ্ফন্নং সঙ্খতমেৰ হোতী’’তি.

অট্ঠসালিনিযা ধম্মসঙ্গহঅট্ঠকথায

রূপকণ্ডৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.