ধম্মুদ্দেসৰারকথা

পঠমচিত্তং

৩৬৫. ইদানি অকুসলধম্মপদং ভাজেত্ৰা দস্সেতুং কতমে ধম্মা অকুসলাতিআদি আরদ্ধং. তত্থ ধম্মৰৰত্থানাদিৰারপ্পভেদো চ হেট্ঠা আগতানং পদানং অত্থৰিনিচ্ছযো চ হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. তত্থ তত্থ পন ৰিসেসমত্তমেৰ ৰণ্ণযিস্সাম. তত্থ সমযৰৰত্থানে তাৰ যস্মা, কুসলস্স ৰিয, অকুসলস্স ভূমিভেদো নত্থি, তস্মা একন্তং কামাৰচরম্পি সমানং এতং ‘কামাৰচর’ন্তি ন ৰুত্তং. দিট্ঠিগতসম্পযুত্তন্তি এত্থ দিট্ঠি এৰ দিট্ঠিগতং ‘গূথগতং মুত্তগত’ন্তিআদীনি (অ. নি. ৯.১১) ৰিয. গন্তব্বাভাৰতো ৰা দিট্ঠিযা গতমত্তমেৰেতন্তিপি দিট্ঠিগতং. তেন সম্পযুত্তং দিট্ঠিগতসম্পযুত্তং.

তত্থ অসদ্ধম্মসৰনং, অকল্যাণমিত্ততা, অরিযানং অদস্সনকামতাদীনি অযোনিসো মনসিকারোতি এৰমাদীহি কারণেহি ইমস্স দিট্ঠিগতসঙ্খাতস্স মিচ্ছাদস্সনস্স উপ্পত্তি ৰেদিতব্বা. যে হি এতে দিট্ঠিৰাদপটিসংযুত্তা অসদ্ধম্মা তেসং বহুমানপুব্বঙ্গমেন অতিক্কন্তমজ্ঝত্তেন উপপরিক্খারহিতেন সৰনেন, যে চ দিট্ঠিৰিপন্না অকল্যাণমিত্তা তংসম্পৰঙ্কতাসঙ্খাতায অকল্যাণমিত্ততায, বুদ্ধাদীনং অরিযানঞ্চেৰ সপ্পুরিসানঞ্চ অদস্সনকামতায চতুসতিপট্ঠানাদিভেদে অরিযধম্মে অকোৰিদত্তেন পাতিমোক্খসংৰরইন্দ্রিযসংৰরসতিসংৰরঞাণসংৰরপহানসংৰরপ্পভেদে অরিযধম্মে চেৰ সপ্পুরিসধম্মে চ সংৰরভেদসঙ্খাতেন অৰিনযেন তেহেৰ কারণেহি পরিভাৰিতেন অযোনিসো মনসিকারেন কোতূহলমঙ্গলাদিপসুততায চ এতং উপ্পজ্জতীতি ৰেদিতব্বং. অসঙ্খারভাৰো পনস্স চিত্তস্স হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.

ধম্মুদ্দেসৰারে ফস্সোতি অকুসলচিত্তসহজাতো ফস্সো. ৰেদনাদীসুপি এসেৰ নযো. ইতি অকুসলমত্তমেৰ এতেসং পুরিমেহি ৰিসেসো.

চিত্তস্সেকগ্গতা হোতীতি পাণাতিপাতাদীসুপি অৰিক্খিত্তভাৰেন চিত্তস্স একগ্গতা হোতি. মনুস্সা হি চিত্তং সমাদহিত্ৰা অৰিক্খিত্তা হুত্ৰা অৰিরজ্ঝমানানি সত্থানি পাণসরীরেসু নিপাতেন্তি, সুসমাহিতা পরেসং সন্তকং হরন্তি, একরসেন চিত্তেন মিচ্ছাচারং আপজ্জন্তি. এৰং অকুসলপ্পৰত্তিযম্পি চিত্তস্স একগ্গতা হোতি.

মিচ্ছাদিট্ঠীতি অযাথাৰদিট্ঠি, ৰিরজ্ঝিত্ৰা গহণতো ৰা ৰিতথা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি. অনত্থাৰহত্তা পণ্ডিতেহি জিগুচ্ছিতা দিট্ঠীতিপি মিচ্ছাদিট্ঠি. মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদীসুপি এসেৰ নযো. অপিচ মিচ্ছা পস্সন্তি তায, সযং ৰা মিচ্ছা পস্সতি, মিচ্ছাদস্সনমত্তমেৰ ৰা এসাতি মিচ্ছাদিট্ঠি. সা অযোনিসো অভিনিৰেসলক্খণা, পরামাসরসা, মিচ্ছাভিনিৰেসপচ্চুপট্ঠানা, অরিযানং অদস্সনকামতাদিপদট্ঠানা; পরমং ৰজ্জন্তি দট্ঠব্বা. মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদীসু ‘মিচ্ছা’তি পদমত্তমেৰ ৰিসেসো. সেসং কুসলাধিকারে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

অহিরিকবলং অনোত্তপ্পবলন্তি এত্থ বলত্থো নিদ্দেসৰারে আৰি ভৰিস্সতি. ইতরেসু পন – ন হিরিযতীতি অহিরিকো. অহিরিকস্স ভাৰো অহিরিকং. ন ওত্তপ্পং অনোত্তপ্পং. তেসু অহিরিকং কাযদুচ্চরিতাদীহি অজিগুচ্ছনলক্খণং, অলজ্জালক্খণং ৰা. অনোত্তপ্পং তেহেৰ অসারজ্জনলক্খণং অনুত্তাসনলক্খণং ৰা. অহিরিকমেৰ বলং অহিরিকবলং. অনোত্তপ্পমেৰ বলং অনোত্তপ্পবলং. অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো. ৰিত্থারো পন হেট্ঠা ৰুত্তপটিপক্খৰসেন ৰেদিতব্বো.

লুব্ভন্তি তেন, সযং ৰা লুব্ভতি, লুব্ভনমত্তমেৰ ৰা তন্তি লোভো. মুয্হন্তি তেন, সযং ৰা মুয্হতি, মুয্হনমত্তমেৰ ৰা তন্তি মোহো. তেসু লোভো আরম্মণগ্গহণলক্খণো মক্কটালেপো ৰিয, অভিসঙ্গরসো তত্তকপালে খিত্তমংসপেসি ৰিয, অপরিচ্চাগপচ্চুপট্ঠানো তেলঞ্জনরাগো ৰিয, সংযোজনিযধম্মেসু অস্সাদদস্সনপদট্ঠানো. সো তণ্হানদীভাৰেন ৰড্ঢমানো, সীঘসোতা নদী ৰিয মহাসমুদ্দং, অপাযমেৰ গহেত্ৰা গচ্ছতীতি দট্ঠব্বো.

মোহো চিত্তস্স অন্ধভাৰলক্খণো অঞ্ঞাণলক্খণো ৰা, অসম্পটিৰেধরসো আরম্মণসভাৰচ্ছাদনরসো ৰা, অসম্মাপটিপত্তিপচ্চুপট্ঠানো অন্ধকারপচ্চুপট্ঠানো ৰা, অযোনিসোমনসিকারপদট্ঠানো. সব্বাকুসলানং মূলন্তি দট্ঠব্বো.

অভিজ্ঝাযন্তি তায, সযং ৰা অভিজ্ঝাযতি, অভিজ্ঝাযনমত্তমেৰ ৰা এসাতি অভিজ্ঝা. সা পরসম্পত্তীনং সককরণইচ্ছালক্খণা, তেনাকারেন এসনভাৰরসা, পরসম্পত্তি-অভিমুখভাৰপচ্চুপট্ঠানা, পরসম্পত্তীসু অভিরতিপদট্ঠানা. পরসম্পত্তিঅভিমুখা এৰ হি সা উপট্ঠহতি. তাসু চ অভিরতিযা সতি পৰত্ততি, পরসম্পত্তীসু চেতসো হত্থপ্পসারোৰিযাতি দট্ঠব্বা.

সমথো হোতীতিআদীসু অঞ্ঞেসু কিচ্চেসু ৰিক্খেপসমনতো সমথো. অকুসলপ্পৰত্তিযং চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি পগ্গাহো. ন ৰিক্খিপতীতি অৰিক্খেপো.

ইমস্মিং চিত্তে সদ্ধা, সতি, পঞ্ঞা, ছ যুগল়কানীতি ইমে ধম্মা ন গহিতা. কস্মা? অস্সদ্ধিযচিত্তে পসাদো নাম নত্থি. তস্মা তাৰ সদ্ধা ন গহিতা. কিং পন দিট্ঠিগতিকা অত্তনো অত্তনো সত্থারানং ন সদ্দহন্তীতি? সদ্দহন্তি. সা পন সদ্ধা নাম ন হোতি, ৰচনসম্পটিচ্ছনমত্তমেৰেতং. অত্থতো অনুপপরিক্খা ৰা হোতি, দিট্ঠি ৰা. অসতিযচিত্তে পন সতি নত্থীতি ন গহিতা. কিং দিট্ঠিগতিকা অত্তনা কতকম্মং ন সরন্তীতি? সরন্তি. সা পন সতি নাম ন হোতি. কেৰলং তেনাকারেন অকুসলচিত্তপ্পৰত্তি. তস্মা সতি ন গহিতা. অথ কস্মা ‘‘মিচ্ছাসতী’’তি (দী. নি. ৩.৩৩৩; সং. নি. ৫.১) সুত্তন্তে ৰুত্তা? সা পন অকুসলক্খন্ধানং সতিৰিরহিতত্তা সতিপটিপক্খত্তা চ মিচ্ছামগ্গমিচ্ছত্তানং পূরণত্থং তত্থ পরিযাযেন দেসনা কতা. নিপ্পরিযাযেন পনেসা নত্থি. তস্মা ন গহিতা. অন্ধবালচিত্তে পন পঞ্ঞা নত্থীতি ন গহিতা. কিং দিট্ঠিগতিকানং ৰঞ্চনাপঞ্ঞা নত্থীতি? অত্থি. ন পনেসা পঞ্ঞা, মাযা নামেসা হোতি. সা অত্থতো তণ্হাৰ. ইদং পন চিত্তং সদরথং গরুকং ভারিযং কক্খল়ং থদ্ধং অকম্মঞ্ঞং গিলানং ৰঙ্কং কুটিলং. তস্মা পস্সদ্ধাদীনি ছ যুগল়কানি ন গহিতানি.

এত্তাৰতা পদপটিপাটিযা চিত্তঙ্গৰসেন পাল়িআরুল়্হানি দ্ৰত্তিংস পদানি দস্সেত্ৰা ইদানি যেৰাপনকধম্মে দস্সেতুং যে ৰা পন তস্মিং সমযেতিআদিমাহ. তত্থ সব্বেসুপি অকুসলচিত্তেসু ছন্দো অধিমোক্খো মনসিকারো মানো ইস্সা মচ্ছরিযং থিনং মিদ্ধং উদ্ধচ্চং কুক্কুচ্চন্তি ইমে দসেৰ যেৰাপনকা হোন্তি ধম্মা, সুত্তাগতা, সুত্তপদেসু দিস্সরেতি ৰুত্তা. ইমস্মিং পন চিত্তে ছন্দো অধিমোক্খো মনসিকারো উদ্ধচ্চন্তি ইমে অপণ্ণকঙ্গসঙ্খাতা চত্তারোৰ যেৰাপনকা হোন্তি.

তত্থ ছন্দাদযো হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. কেৰলঞ্হি তে কুসলা, ইমে অকুসলা. ইতরং পন উদ্ধতস্স ভাৰো ‘উদ্ধচ্চং’. তং চেতসো অৰূপসমলক্খণং ৰাতাভিঘাতচলজলং ৰিয, অনৰট্ঠানরসং ৰাতাভিঘাতচলধজপটাকা ৰিয, ভন্তত্তপচ্চুপট্ঠানং পাসাণাভিঘাতসমুদ্ধতভস্মা ৰিয, চেতসো অৰূপসমে অযোনিসোমনসিকারপদট্ঠানং. চিত্তৰিক্খেপোতি দট্ঠব্বং.

ইতি ফস্সাদীনি দ্ৰত্তিংস, যেৰাপনকৰসেন ৰুত্তানি চত্তারীতি সব্বানিপি ইমস্মিং ধম্মুদ্দেসৰারে ছত্তিংস ধম্মপদানি ভৰন্তি. চত্তারি অপণ্ণকঙ্গানি হাপেত্ৰা পাল়িযং আগতানি দ্ৰত্তিংসমেৰ. অগ্গহিতগ্গহণেন পনেত্থ ফস্সপঞ্চকং, ৰিতক্কো ৰিচারো পীতি চিত্তস্সেকগ্গতা ৰীরিযিন্দ্রিযং জীৰিতিন্দ্রিযং মিচ্ছাদিট্ঠি অহিরিকং অনোত্তপ্পং লোভো মোহোতি সোল়স ধম্মা হোন্তি.

তেসু সোল়সসু সত্ত ধম্মা অৰিভত্তিকা নৰ সৰিভত্তিকা হোন্তি. কতমে সত্ত? ফস্সো সঞ্ঞা চেতনা ৰিচারো পীতি জীৰিতিন্দ্রিযং মোহোতি ইমে সত্ত অৰিভত্তিকা. ৰেদনা চিত্তং ৰিতক্কো চিত্তস্সেকগ্গতা ৰীরিযিন্দ্রিযং মিচ্ছাদিট্ঠি অহিরিকং অনোত্তপ্পং লোভোতি ইমে নৰ সৰিভত্তিকা.

তেসু ছ ধম্মা দ্ৰীসু ঠানেসু ৰিভত্তা, একো তীসু, একো চতূসু, একো ছসু. কথং? চিত্তং ৰিতক্কো মিচ্ছাদিট্ঠি অহিরিকং অনোত্তপ্পং লোভোতি ইমে ছ দ্ৰীসু ঠানেসু ৰিভত্তা. তেসু হি চিত্তং তাৰ ফস্সপঞ্চকং পত্ৰা চিত্তং হোতীতি ৰুত্তং, ইন্দ্রিযানি পত্ৰা মনিন্দ্রিযন্তি. ৰিতক্কো ঝানঙ্গানি পত্ৰা ৰিতক্কো হোতীতি ৰুত্তো, মগ্গঙ্গানি পত্ৰা মিচ্ছাসঙ্কপ্পোতি. মিচ্ছাদিট্ঠি মগ্গঙ্গেসুপি কম্মপথেসুপি মিচ্ছাদিট্ঠিযেৰ. অহিরিকং বলানি পত্ৰা অহিরিকবলং হোতীতি ৰুত্তং, লোকনাসকদুকং পত্ৰা অহিরিকন্তি. অনোত্তপ্পেপি এসেৰ নযো. লোভো মূলং পত্ৰা লোভো হোতীতি ৰুত্তো. কম্মপথং পত্ৰা অভিজ্ঝাতি. ইমে ছ দ্ৰীসু ঠানেসু ৰিভত্তা.

ৰেদনা পন ফস্সপঞ্চকং পত্ৰা ৰেদনা হোতীতি ৰুত্তা, ঝানঙ্গানি পত্ৰা সুখন্তি, ইন্দ্রিযানি পত্ৰা সোমনস্সিন্দ্রিযন্তি. এৰং একোৰ ধম্মো তীসু ঠানেসু ৰিভত্তো.

ৰীরিযং পন ইন্দ্রিযানি পত্ৰা ৰীরিযিন্দ্রিযং হোতীতি ৰুত্তং, মগ্গঙ্গানি পত্ৰা মিচ্ছাৰাযামো হোতীতি, বলানি পত্ৰা ৰীরিযবলন্তি, পিট্ঠিদুকং পত্ৰা পগ্গাহো হোতীতি. এৰং অযং একো ধম্মো চতূসু ঠানেসু ৰিভত্তো.

সমাধি পন ঝানঙ্গানি পত্ৰা চিত্তস্সেকগ্গতা হোতীতি ৰুত্তো, ইন্দ্রিযানি পত্ৰা সমাধিন্দ্রিযন্তি, মগ্গঙ্গানি পত্ৰা মিচ্ছাসমাধীতি, বলানি পত্ৰা সমাধিবলন্তি, পিট্ঠিদুকং পত্ৰা দুতিযদুকে এককৰসেনেৰ সমথোতি, ততিযে অৰিক্খেপোতি. এৰমযং একো ধম্মো ছসু ঠানেসু ৰিভত্তো.

সব্বেপি পনেতে ধম্মা ফস্সপঞ্চকৰসেন ঝানঙ্গৰসেন ইন্দ্রিযৰসেন মগ্গঙ্গৰসেন বলৰসেন মূলৰসেন কম্মপথৰসেন লোকনাসকৰসেন পিট্ঠিদুকৰসেনাতি নৰ রাসযো হোন্তি. তত্থ যং ৰত্তব্বং তং পঠমকুসলচিত্তনিদ্দেসে ৰুত্তমেৰাতি.

ধম্মুদ্দেসৰারকথা নিট্ঠিতা.