অহেতুককুসলৰিপাকো
৪৩১. ইদানি অব্যাকতপদং ভাজেত্ৰা দস্সেতুং কতমে ধম্মা অব্যাকতাতিআদি আরদ্ধং. তত্থ চতুব্বিধং অব্যাকতং – ৰিপাকং কিরিযং রূপং নিব্বানন্তি. তেসু ৰিপাকাব্যাকতং. ৰিপাকাব্যাকতেপি কুসলৰিপাকং. তস্মিম্পি পরিত্তৰিপাকং. তস্মিম্পি অহেতুকং. তস্মিম্পি পঞ্চৰিঞ্ঞাণং. তস্মিম্পি দ্ৰারপটিপাটিযা চক্খুৰিঞ্ঞাণং. তস্সাপি, ঠপেত্ৰা দ্ৰারারম্মণাদিসাধারণপচ্চযং, অসাধারণকম্মপচ্চযৰসেনেৰ উপ্পত্তিং দীপেতুং কামাৰচরস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তাতিআদি ৰুত্তং. তত্থ কতত্তাতি কতকারণা. উপচিতত্তাতি আচিতত্তা, ৰড্ঢিতকারণা. চক্খুৰিঞ্ঞাণন্তি কারণভূতস্স চক্খুস্স ৰিঞ্ঞাণং, চক্খুতো ৰা পৰত্তং, চক্খুস্মিং ৰা নিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণন্তি চক্খুৰিঞ্ঞাণং. পরতো সোতৰিঞ্ঞাণাদীসুপি এসেৰ নযো.
তত্থ চক্খুসন্নিস্সিতরূপৰিজাননলক্খণং চক্খুৰিঞ্ঞাণং, রূপমত্তারম্মণরসং, রূপাভিমুখভাৰপচ্চুপট্ঠানং, রূপারম্মণায কিরিযমনোধাতুযা অপগমপদট্ঠানং. পরতো আগতানি সোতাদিসন্নিস্সিতসদ্দাদিৰিজাননলক্খণানি সোতঘানজিৰ্হাকাযৰিঞ্ঞাণানি সদ্দাদিমত্তারম্মণরসানি, সদ্দাদিঅভিমুখভাৰপচ্চুপট্ঠানানি, সদ্দাদিআরম্মণানং কিরিযমনোধাতূনং অপগমপদট্ঠানানি.
ইধ পদপটিপাটিযা দস পদানি হোন্তি. অগ্গহিতগ্গহণেন সত্ত. তেসু পঞ্চ অৰিভত্তিকানি, দ্ৰে সৰিভত্তিকানি. তেসু চিত্তং ফস্সপঞ্চকৰসেন চেৰ ইন্দ্রিযৰসেন চ দ্ৰীসু ঠানেসু ৰিভত্তিং গচ্ছতি, ৰেদনা ফস্সপঞ্চকঝানঙ্গইন্দ্রিযৰসেন তীসুযেৰ. রাসযোপি ইমেৰ তযো হোন্তি. যেৰাপনকো একো মনসিকারো এৰ.
৪৩৬. নিদ্দেসৰারে চক্খুৰিঞ্ঞাণং পণ্ডরন্তি ৰত্থুতো ৰুত্তং. কুসলঞ্হি অত্তনো পরিসুদ্ধতায পণ্ডরং নাম, অকুসলং ভৰঙ্গনিস্সন্দেন, ৰিপাকং ৰত্থুপণ্ডরত্তা.
৪৩৯. চিত্তস্সেকগ্গতানিদ্দেসে চিত্তস্স ঠিতীতি একমেৰ পদং ৰুত্তং. ইদম্পি হি দুব্বলং চিত্তং পৰত্তিট্ঠিতিমত্তমেৰেত্থ লব্ভতি, ‘সণ্ঠিতিঅৰট্ঠিতি’-ভাৰং পাপুণিতুং ন সক্কোতি. সঙ্গহৰারে ঝানঙ্গমগ্গঙ্গানি ন উদ্ধটানি. কস্মা? ৰিতক্কপচ্ছিমকঞ্হি ঝানং নাম, হেতুপচ্ছিমকো মগ্গো নাম. পকতিযা অৰিতক্কচিত্তে ঝানঙ্গং ন লব্ভতি, অহেতুকচিত্তে চ মগ্গঙ্গানি. তস্মা ইধ উভযম্পি ন উদ্ধটং. সঙ্খারক্খন্ধোপেত্থ চতুরঙ্গিকোযেৰ ভাজিতো. সুঞ্ঞতৰারো পাকতিকোযেৰ. সোতৰিঞ্ঞাণাদিনিদ্দেসাপি ইমিনাৰ নযেন ৰেদিতব্বা.
কেৰলঞ্হি চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীসু ‘উপেক্খা’ ভাজিতা, কাযৰিঞ্ঞাণে ‘সুখ’ন্তি, অযমেত্থ ৰিসেসো. সোপি চ ঘট্টনৰসেন হোতীতি ৰেদিতব্বো. চক্খুদ্ৰারাদীসু হি চতূসু উপাদারূপমেৰ উপাদারূপং ঘট্টেতি, উপাদারূপেযেৰ উপাদারূপং ঘট্টেন্তে পটিঘট্টনানিঘংসো বলৰা ন হোতি. চতুন্নং অধিকরণীনং উপরি চত্তারো কপ্পাসপিচুপিণ্ডে ঠপেত্ৰা পিচুপিণ্ডেহেৰ পহতকালো ৰিয ফুট্ঠমত্তমেৰ হোতি. ৰেদনা মজ্ঝত্তট্ঠানে তিট্ঠতি. কাযদ্ৰারে পন বহিদ্ধা মহাভূতারম্মণং অজ্ঝত্তিককাযপসাদং ঘট্টেত্ৰা পসাদপচ্চযেসু মহাভূতেসু পটিহঞ্ঞতি. যথা অধিকরণীমত্থকে কপ্পাসপিচুপিণ্ডং ঠপেত্ৰা কূটেন পহরন্তস্স কপ্পাসপিচুপিণ্ডং ছিন্দিত্ৰা কূটং অধিকরণিং গণ্হতীতি, নিঘংসো বলৰা হোতি, এৰমেৰ পটিঘট্টনানিঘংসো বলৰা হোতি. ইট্ঠে আরম্মণে সুখসহগতং কাযৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, অনিট্ঠে দুক্খসহগতং.
ইমেসং পন পঞ্চন্নং চিত্তানং ৰত্থুদ্ৰারারম্মণানি নিবদ্ধানেৰ হোন্তি, ৰত্থাদিসঙ্কমনং নামেত্থ নত্থি. কুসলৰিপাকচক্খুৰিঞ্ঞাণঞ্হি চক্খুপসাদং ৰত্থুং কত্ৰা ইট্ঠে চ ইট্ঠমজ্ঝত্তে চ চতুসমুট্ঠানিকরূপারম্মণে দস্সনকিচ্চং সাধযমানং চক্খুদ্ৰারে ঠত্ৰা ৰিপচ্চতি. সোতৰিঞ্ঞাণাদীনি সোতপসাদাদীনি ৰত্থুং কত্ৰা ইট্ঠইট্ঠমজ্ঝত্তেসু সদ্দাদীসু সৰনঘাযনসাযনফুসনকিচ্চানি সাধযমানানি সোতদ্ৰারাদীসু ঠত্ৰা ৰিপচ্চন্তি. সদ্দো পনেত্থ দ্ৰিসমুট্ঠানিকোযেৰ হোতি.
৪৫৫. মনোধাতুনিদ্দেসে সভাৰসুঞ্ঞতনিস্সত্তট্ঠেন মনোযেৰ ধাতু মনোধাতু. সা চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনং অনন্তরং রূপাদিৰিজাননলক্খণা, রূপাদীনং সম্পটিচ্ছনরসা, তথাভাৰপচ্চুপট্ঠানা, চক্খুৰিঞ্ঞাণাদিঅপগমপদট্ঠানা. ইধ ধম্মুদ্দেসে দ্ৰাদস পদানি হোন্তি. অগ্গহিতগ্গহণেন নৰ. তেসু সত্ত অৰিভত্তিকানি দ্ৰে সৰিভত্তিকানি. অধিমোক্খো মনসিকারোতি দ্ৰে যেৰাপনকা. ৰিতক্কনিদ্দেসো অভিনিরোপনং পাপেত্ৰা ঠপিতো. যস্মা পনেতং চিত্তং নেৰ কুসলং নাকুসলং, তস্মা সম্মাসঙ্কপ্পোতি ৰা মিচ্ছাসঙ্কপ্পোতি ৰা ন ৰুত্তং. সঙ্গহৰারে লব্ভমানম্পি ঝানঙ্গং পঞ্চৰিঞ্ঞাণসোতে পতিত্ৰা গতন্তি. মগ্গঙ্গং পন ন লব্ভতিযেৰাতি ন উদ্ধটং. সুঞ্ঞতৰারো পাকতিকোযেৰ. ইমস্স চিত্তস্স ৰত্থু নিবদ্ধং হদযৰত্থুমেৰ হোতি. দ্ৰারারম্মণানি অনিবদ্ধানি. তত্থ কিঞ্চাপি দ্ৰারারম্মণানি সঙ্কমন্তি, ঠানং পন একং. সম্পটিচ্ছনকিচ্চমেৰ হেতং হোতি. ইদঞ্হি পঞ্চদ্ৰারে পঞ্চসু আরম্মণেসু সম্পটিচ্ছনং হুত্ৰা ৰিপচ্চতি. কুসলৰিপাকেসু চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীসু নিরুদ্ধেসু তংসমনন্তরা তানেৰ ঠানপ্পত্তানি রূপারম্মণাদীনি সম্পটিচ্ছতি.
৪৬৯. মনোৰিঞ্ঞাণধাতুনিদ্দেসেসু পঠমমনোৰিঞ্ঞাণধাতুযং ‘পীতি’পদং অধিকং. ৰেদনাপি ‘সোমনস্স’-ৰেদনা হোতি. অযঞ্হি ইট্ঠারম্মণস্মিংযেৰ পৰত্ততি. দুতিযমনোৰিঞ্ঞাণধাতু ইট্ঠমজ্ঝত্তারম্মণে. তস্মা তত্থ ‘উপেক্খা’ ৰেদনা হোতীতি. পদানি মনোধাতুনিদ্দেসসদিসানেৰ. উভযত্থাপি পঞ্চৰিঞ্ঞাণসোতে পতিত্ৰা গতত্তাযেৰ ঝানঙ্গানি ন উদ্ধটানি. মগ্গঙ্গানি অলাভতোযেৰ. সেসং সব্বত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. লক্খণাদিতো পনেসা দুৰিধাপি মনোৰিঞ্ঞাণধাতু অহেতুকৰিপাকা, ছল়ারম্মণৰিজাননলক্খণা, সন্তীরণাদিরসা, তথাভাৰপচ্চুপট্ঠানা, হদযৰত্থুপদট্ঠানাতি ৰেদিতব্বা.
তত্থ পঠমা দ্ৰীসু ঠানেসু ৰিপচ্চতি. সা হি পঞ্চদ্ৰারে কুসলৰিপাকচক্খুৰিঞ্ঞাণাদিঅনন্তরং, ৰিপাকমনোধাতুযা তং আরম্মণং সম্পটিচ্ছিত্ৰা নিরুদ্ধায, তস্মিং যেৰারম্মণে সন্তীরণকিচ্চং সাধযমানা পঞ্চসু দ্ৰারেসু ঠত্ৰা ৰিপচ্চতি. ছসু দ্ৰারেসু পন বলৰারম্মণে তদারম্মণা হুত্ৰা ৰিপচ্চতি. কথং? যথা হি চণ্ডসোতে, তিরিযং নাৰায গচ্ছন্তিযা, উদকং ছিজ্জিত্ৰা থোকং ঠানং নাৰং অনুবন্ধিত্ৰা যথাসোতমেৰ গচ্ছতি, এৰমেৰ ছসু দ্ৰারেসু বলৰারম্মণে পলোভযমানে আপাথগতে জৰনং জৰতি. তস্মিং জৰিতে ভৰঙ্গস্স ৰারো. ইদং পন চিত্তং ভৰঙ্গস্স ৰারং অদত্ৰা জৰনেন গহিতারম্মণং গহেত্ৰা একং দ্ৰে চিত্তৰারে পৰত্তিত্ৰা ভৰঙ্গমেৰ ওতরতি. গৰক্খন্ধে নদিং তরন্তেপি এৰমেৰ উপমা ৰিত্থারেতব্বা. এৰমেসা যং জৰনেন গহিতারম্মণং তস্সেৰ গহিতত্তা তদারম্মণং নাম হুত্ৰা ৰিপচ্চতি.
দুতিযা পন পঞ্চসু ঠানেসু ৰিপচ্চতি. কথং? মনুস্সলোকে তাৰ জচ্চন্ধজচ্চবধিরজচ্চএল়জচ্চুম্মত্তকউভতোব্যঞ্জনকনপুংসকানং পটিসন্ধিগ্গহণকালে পটিসন্ধি হুত্ৰা ৰিপচ্চতি. পটিসন্ধিযা ৰীতিৰত্তায যাৰতাযুকং ভৰঙ্গং হুত্ৰা ৰিপচ্চতি. ইট্ঠমজ্ঝত্তে পঞ্চারম্মণৰীথিযা সন্তীরণং হুত্ৰা, বলৰারম্মণে ছসু দ্ৰারেসু তদারম্মণং হুত্ৰা, মরণকালে চুতি হুত্ৰাতি ইমেসু পঞ্চসু ঠানেসু ৰিপচ্চতীতি.
মনোৰিঞ্ঞাণধাতুদ্ৰযং নিট্ঠিতং.