(১৪) ৪. রাজৰগ্গো
১. পঠমচক্কানুৰত্তনসুত্তৰণ্ণনা
১৩১. চতুত্থস্স পঠমে ধম্মেনাতি দসকুসলধম্মেন. চক্কন্তি আণাচক্কং. অত্থঞ্ঞূতি রজ্জত্থং জানাতি. ধম্মঞ্ঞূতি পৰেণিধম্মং জানাতি. মত্তঞ্ঞূতি দণ্ডে ৰা বলম্হি ৰা পমাণং জানাতি. কালঞ্ঞূতি রজ্জসুখানুভৰনকালং, ৰিনিচ্ছযকরণকালং, জনপদচারিকাকালঞ্চ জানাতি. পরিসঞ্ঞূতি অযং পরিসা খত্তিযপরিসা, অযং ব্রাহ্মণৰেস্সসুদ্দসমণপরিসাতি জানাতি.
তথাগতৰারে অত্থঞ্ঞূতি পঞ্চ অত্থে জানাতি. ধম্মঞ্ঞূতি চত্তারো ধম্মে জানাতি. মত্তঞ্ঞূতি চতূসু পচ্চযেসু পটিগ্গহণপরিভোগমত্তং জানাতি. কালঞ্ঞূতি অযং কালো পটিসল্লীনস্স, অযং সমাপত্তিযা, অযং ধম্মদেসনায, অযং জনপদচারিকাযাতি এৰং কালং জানাতি. পরিসঞ্ঞূতি অযং পরিসা খত্তিযপরিসা…পে… অযং সমণপরিসাতি জানাতি. অনুত্তরন্তি নৰহি লোকুত্তরধম্মেহি অনুত্তরং. ধম্মচক্কন্তি সেট্ঠচক্কং.
২. দুতিযচক্কানুৰত্তনসুত্তৰণ্ণনা
১৩২. দুতিযে পিতরা পৰত্তিতং চক্কন্তি চক্কৰত্তিম্হি পব্বজিতে ৰা কালকতে ৰা চক্করতনং সত্তাহমত্তং ঠত্ৰা অন্তরধাযতি, কথমেস তং অনুপ্পৰত্তেতি নাম? পিতু পৰেণিযং ঠত্ৰা চক্কৰত্তিৰত্তং পূরেত্ৰা চক্কৰত্তিরজ্জং কারেন্তোপি পিতরা পৰত্তিতমেৰ অনুপ্পৰত্তেতি নাম.
৩. ধম্মরাজাসুত্তৰণ্ণনা
১৩৩. ততিযং তিকনিপাতে ৰুত্তনযমেৰ. সেৰিতব্বাসেৰিতব্বে পনেত্থ পচ্ছিমপদদ্ৰযমেৰ ৰিসেসো. তত্থ সম্মাআজীৰো সেৰিতব্বো, মিচ্ছাআজীৰো ন সেৰিতব্বো. সপ্পাযো গামনিগমো সেৰিতব্বো, অসপ্পাযো ন সেৰিতব্বো.
৪. যস্সংদিসংসুত্তৰণ্ণনা
১৩৪. চতুত্থে উভতোতি দ্ৰীহিপি পক্খেহি. মাতিতো চ পিতিতো চাতি যস্স হি মাতা খত্তিযা, মাতুমাতা খত্তিযা, তস্সাপি মাতা খত্তিযা. পিতা খত্তিযো, পিতুপিতা খত্তিযো, তস্সপি পিতা খত্তিযো. সো উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ. সংসুদ্ধগহণিকোতি সংসুদ্ধায মাতুকুচ্ছিযা সমন্নাগতো. ‘‘সমৰেপাকিনিযা গহণিযা’’তি এত্থ পন কম্মজতেজোধাতু গহণীতি ৰুচ্চতি. যাৰ সত্তমা পিতামহযুগাতি এত্থ পিতুপিতা পিতামহো, পিতামহস্স যুগং পিতামহযুগং. যুগন্তি আযুপ্পমাণং ৰুচ্চতি. অভিলাপমত্তমেৰ চেতং, অত্থতো পন পিতামহোযেৰ পিতামহযুগং. ততো উদ্ধং সব্বেপি পুব্বপুরিসা পিতামহগ্গহণেনেৰ গহিতা. এৰং যাৰ সত্তমো পুরিসো, তাৰ সংসুদ্ধগহণিকো, অথ ৰা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেনাতি দস্সেতি. অক্খিত্তোতি ‘‘অপনেথ এতং, কিং ইমিনা’’তি এৰং অক্খিত্তো অনৰক্খিত্তো. অনুপক্কুট্ঠোতি ন উপক্কুট্ঠো ন অক্কোসং ৰা নিন্দং ৰা পত্তপুব্বো. কেন কারণেনাতি? জাতিৰাদেন, ‘‘ইতিপি হীনজাতিকো এসো’’তি এৰরূপেন ৰচনেনাতি অত্থো.
অড্ঢোতিআদীসু যো কোচি অত্তনো সন্তকেন ৰিভৰেন অড্ঢো হোতি. ইধ পন ন কেৰলং অড্ঢোযেৰ, মহদ্ধনো মহতা অপরিমাণসঙ্খেন ধনেন সমন্নাগতোতি অত্থো. পঞ্চকামগুণৰসেন মহন্তা উল়ারা ভোগা অস্সাতি মহাভোগো. পরিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগারোতি কোসো ৰুচ্চতি ভণ্ডাগারং, নিদহিত্ৰা ঠপিতেন ধনেন পরিপুণ্ণকোসো, ধঞ্ঞেন চ পরিপুণ্ণকোট্ঠাগারোতি অত্থো. অথ ৰা চতুব্বিধো কোসো হত্থী অস্সা রথা রট্ঠন্তি, তিৰিধং কোট্ঠাগারং ধনকোট্ঠাগারং ধঞ্ঞকোট্ঠাগারং ৰত্থকোট্ঠাগারন্তি. তং সব্বম্পি পরিপুণ্ণমস্সাতি পরিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগারো. অস্সৰাযাতি কস্সচি বহুম্পি ধনং দেন্তস্স সেনা ন সুণাতি, সা অনস্সৰা নাম হোতি. কস্সচি অদেন্তস্সাপি সুণাতিযেৰ, অযং অস্সৰা নাম. ওৰাদপটিকরাযাতি ‘‘ইদং ৰো কত্তব্ব, ইদং ন কত্তব্ব’’ন্তি দিন্নওৰাদকরায. পণ্ডিতোতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো. ব্যত্তোতি পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযেন যুত্তো. মেধাৰীতি ঠানুপ্পত্তিকপঞ্ঞায সমন্নাগতো. পটিবলোতি সমত্থো. অত্থে চিন্তেতুন্তি ৰড্ঢিঅত্থে চিন্তেতুং. সো হি পচ্চুপ্পন্নঅত্থৰসেনেৰ ‘‘অতীতেপি এৰং অহেসুং, অনাগতেপি এৰং ভৰিস্সন্তী’’তি চিন্তেতি. ৰিজিতাৰীনন্তি ৰিজিতৰিজযানং, মহন্তেন ৰা ৰিজযেন সমন্নাগতানং. ৰিমুত্তচিত্তানন্তি পঞ্চহি ৰিমুত্তীহি ৰিমুত্তমানসানং.
৫-৬. পত্থনাসুত্তদ্ৰযৰণ্ণনা
১৩৫-১৩৬. পঞ্চমে নেগমজানপদস্সাতি নিগমৰাসিনো চ রট্ঠৰাসিনো চ জনস্স. হত্থিস্মিন্তিআদীহি হত্থিঅস্সরথথরুধনুলেখমুদ্দাগণনাদীনি সোল়স মহাসিপ্পানি দস্সিতানি. অনৰযোতি সমত্থো পরিপুণ্ণো. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. ছট্ঠে ওপরজ্জন্তি উপরাজভাৰং.
৭. অপ্পংসুপতিসুত্তৰণ্ণনা
১৩৭. সত্তমে পুরিসাধিপ্পাযাতি অস্সদ্ধম্মৰসেন পুরিসে উপ্পন্নাধিপ্পাযা পুরিসজ্ঝাসযা. আদানাধিপ্পাযোতি ইদানি গহেতুং সক্খিস্সামি, ইদানি সক্খিস্সামীতি এৰং গহণাধিপ্পাযো. ৰিসংযোগাধিপ্পাযোতি ইদানি নিব্বানং পাপুণিস্সামি, ইদানি পাপুণিস্সামীতি এৰং নিব্বানজ্ঝাসযো.
৮. ভত্তাদকসুত্তৰণ্ণনা
১৩৮. অট্ঠমে ভত্তাদকোতি ভত্তক্খাদকো, বহুভত্তভুঞ্জোতি অত্থো. ওকাসফরণোতি ওকাসং ফরিত্ৰা অঞ্ঞেসং সম্বাধং কত্ৰা ঠানেন ওকাসফরণো. তত্থ তত্থ লণ্ডং সারেতি পাতেতীতি লণ্ডসারণো. এত্তকা হত্থীতি গণনকালে সলাকং গণ্হাতীতি সলাকগ্গাহী. নিসীদনসযনৰসেন মঞ্চপীঠং মদ্দতীতি মঞ্চপীঠমদ্দনো. ভিক্খুগণনকালে সলাকং গণ্হাতীতি সলাকগ্গাহী.
৯. অক্খমসুত্তৰণ্ণনা
১৩৯. নৰমে হত্থিকাযন্তি হত্থিঘটং. সেসেসুপি এসেৰ নযো. সঙ্গামে অৰচরন্তীতি সঙ্গামাৰচরা. একিস্সা ৰা তিণোদকদত্তিযা ৰিমানিতোতি একদিৰসং একেন তিণোদকদানেন ৰিমানিতো, একদিৰসমত্তং অলদ্ধতিণোদকোতি অত্থো. ইতো পরম্পি এসেৰ নযো. ন সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুন্তি আরম্মণে চিত্তং সম্মা ঠপেতুং ন সক্কোতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. ইমস্মিং পন সুত্তে ৰট্টৰিৰট্টং কথিতন্তি ৰেদিতব্বং.
১০. সোতসুত্তৰণ্ণনা
১৪০. দসমে দুরুত্তানন্তি ন সুট্ঠু ৰুত্তানং দোসৰসেন পৰত্তিতানং ফরুসৰচনানং. দুরাগতানন্তি দুক্খুপ্পাদনাকারেন সোতদ্ৰারং আগতানং. ৰচনপথানন্তি ৰচনানং. দুক্খানন্তি দুক্খমানং. তিব্বানন্তি বহলানং তাপনসভাৰানং ৰা. খরানন্তি ফরুসানং. কটুকানন্তি তিখিণানং. অসাতানন্তি অমধুরানং. অমনাপানন্তি মনং অপ্পাযিতুং ৰড্ঢেতুং অসমত্থানং. পাণহরানন্তি জীৰিতহরানং. যা সা দিসাতি সব্বসঙ্খারসমথাদিৰসেন দিস্সতি অপদিস্সতীতি নিব্বানং দিসাতি ৰেদিতব্বং. যস্মা পন তং আগম্ম সব্বে সঙ্খারা সমথং গচ্ছন্তি, তস্মা সব্বসঙ্খারসমথোতি ৰুত্তং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ. ইমস্মিং পন সুত্তে সীলসমাধিপঞ্ঞা মিস্সিকা কথিতাতি.
রাজৰগ্গো চতুত্থো.