৮. অত্তন্তপসুত্তৰণ্ণনা

১৯৮. অট্ঠমে অত্তন্তপাদীসু অত্তানং তপতি দুক্খাপেতীতি অত্তন্তপো. অত্তনো পরিতাপনানুযোগং অত্তপরিতাপনানুযোগং. পরং তপতীতি পরন্তপো. পরেসং পরিতাপনানুযোগং পরপরিতাপনানুযোগং. দিট্ঠেৰ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে. নিচ্ছাতোতি ছাতং ৰুচ্চতি তণ্হা, সা অস্স নত্থীতি নিচ্ছাতো. সব্বকিলেসানং নিব্বুতত্তা নিব্বুতো. অন্তো তাপনকিলেসানং অভাৰা সীতলো জাতোতি সীতীভূতো. ঝানমগ্গফলনিব্বানসুখানি পটিসংৰেদেতীতি সুখপ্পটিসংৰেদী. ব্রহ্মভূতেন অত্তনাতি সেট্ঠভূতেন অত্তনা.

অচেলকোতিআদীনি ৰুত্তত্থানেৰ. ওরব্ভিকাদীসু উরব্ভা ৰুচ্চন্তি এল়কা, উরব্ভে হনতীতি ওরব্ভিকো. সূকরিকাদীসুপি এসেৰ নযো. লুদ্দোতি দারুণো কক্খল়ো. মচ্ছঘাতকোতি মচ্ছবন্ধো কেৰট্টো. বন্ধনাগারিকোতি বন্ধনাগারগোপকো. কুরূরকম্মন্তাতি দারুণকম্মন্তা.

মুদ্ধাৰসিত্তোতি খত্তিযাভিসেকেন মুদ্ধনি অভিসিত্তো. পুরত্থিমেন নগরস্সাতি নগরতো পুরত্থিমায দিসায. সন্থাগারন্তি যঞ্ঞসালং. খরাজিনং নিৰাসেত্ৰাতি সখুরং অজিনচম্মং নিৰাসেত্ৰা. সপ্পিতেলেনাতি সপ্পিনা চেৰ তেলেন চ. ঠপেত্ৰা হি সপ্পিং অৰসেসো যো কোচি স্নেহো তেলন্তি ৰুচ্চতি. কণ্ডুৰমানোতি নখানং ছিন্নত্তা কণ্ডুৰিতব্বকালে তেন কণ্ডুৰমানো. অনন্তরহিতাযাতি অসন্থতায. সরূপৰচ্ছাযাতি সদিসৰচ্ছায. সচে গাৰী সেতা হোতি, ৰচ্ছোপি সেতকোৰ. সচে কপিলা ৰা রত্তা ৰা, ৰচ্ছকোপি তাদিসোৰাতি এৰং সরূপৰচ্ছায. সো এৰমাহাতি সো রাজা এৰং ৰদেতি. ৰচ্ছতরাতি তরুণৰচ্ছকভাৰং অতিক্কন্তা বলৰৰচ্ছা. ৰচ্ছতরীসুপি এসেৰ নযো. বরিহিসত্থাযাতি পরিক্খেপকরণত্থায চেৰ যঞ্ঞভূমিযং অত্থরণত্থায চ.

চতুত্থপুগ্গলং বুদ্ধুপ্পাদতো পট্ঠায দস্সেতুং ইধ, ভিক্খৰে, তথাগতোতিআদিমাহ. তত্থ তথাগতোতিআদীনি ৰুত্তত্থানেৰ. তং ধম্মন্তি তং ৰুত্তপ্পকারসম্পদং ধম্মং. সুণাতি, গহপতি, ৰাতি কস্মা পঠমং গহপতিং নিদ্দিসতি? নিহতমানত্তা উস্সন্নত্তা চ. যেভুয্যেন হি খত্তিযকুলতো পব্বজিতা জাতিং নিস্সায মানং করোন্তি. ব্রাহ্মণকুলা পব্বজিতা মন্তে নিস্সায মানং করোন্তি, হীনজচ্চকুলা পব্বজিতা অত্তনো ৰিজাতিতায পতিট্ঠাতুং ন সক্কোন্তি. গহপতিদারকা পন কচ্ছেহি সেদং মুঞ্চন্তেহি পিট্ঠিযা লোণং পুপ্ফমানায ভূমিং কসিত্ৰা তাদিসস্স মানস্স অভাৰতো নিহতমানদপ্পা হোন্তি. তে পব্বজিত্ৰা মানং ৰা দপ্পং ৰা অকত্ৰা যথাবলং বুদ্ধৰচনং উগ্গহেত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তা সক্কোন্তি অরহত্তে পতিট্ঠাতুং. ইতরেহি চ কুলেহি নিক্খমিত্ৰা পব্বজিতা ন বহুকা, গহপতিকাৰ বহুকা. ইতি নিহতমানত্তা উস্সন্নত্তা চ পঠমং গহপতিং নিদ্দিসতীতি.

অঞ্ঞতরস্মিং ৰাতি ইতরেসং ৰা কুলানং অঞ্ঞতরস্মিং. পচ্চাজাতোতি পতিজাতো. তথাগতে সদ্ধং পটিলভতীতি পরিসুদ্ধং ধম্মং সুত্ৰা ধম্মসামিম্হি তথাগতে ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৰত ভগৰা’’তি সদ্ধং পটিলভতি. ইতি পটিসঞ্চিক্খতীতি এৰং পচ্চৰেক্খতি. সম্বাধো ঘরাৰাসোতি সচেপি সট্ঠিহত্থে ঘরে যোজনসতন্তরেপি ৰা দ্ৰে জাযম্পতিকা ৰসন্তি, তথাপি নেসং সকিঞ্চনসপলিবোধট্ঠেন ঘরাৰাসো সম্বাধোৰ. রজাপথোতি রাগরজাদীনং উট্ঠানট্ঠানন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. আগমনপথোতিপি ৰট্টতি. অলগ্গনট্ঠেন অব্ভোকাসো ৰিযাতি অব্ভোকাসো. পব্বজিতো হি কূটাগাররতনপাসাদদেৰৰিমানাদীসু পিহিতদ্ৰারৰাতপানেসু পটিচ্ছন্নেসু ৰসন্তোপি নেৰ লগ্গতি ন সজ্জতি ন বজ্ঝতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অব্ভোকাসো পব্বজ্জা’’তি. অপিচ সম্বাধো ঘরাৰাসো কুসলকিরিযায যথাসুখং ওকাসাভাৰতো, রজাপথো অসংৰুতসঙ্কারট্ঠানং ৰিয রজানং, কিলেসরজানং সন্নিপাতট্ঠানতো. অব্ভোকাসো পব্বজ্জা কুসলকিরিযায যথাসুখং ওকাসসব্ভাৰতো.

নযিদং সুকরং…পে… পব্বজেয্যন্তি এত্থ অযং সঙ্খেপকথা – যদেতং সিক্খত্তযব্রহ্মচরিযং একম্পি দিৰসং অখণ্ডং কত্ৰা চরিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপরিপুণ্ণং, একদিৰসম্পি চ কিলেসমলেন অমলিনং কত্ৰা চরিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপরিসুদ্ধং, সঙ্খলিখিতং লিখিতসঙ্খসদিসং ধোতসঙ্খসপ্পটিভাগং চরিতব্বং. ইদং ন সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা অগারমজ্ঝে ৰসন্তেন একন্তপরিপুণ্ণং…পে… চরিতুং. যংনূনাহং কেসে চ মস্সুঞ্চ ওহারেত্ৰা কসাযরসপীততায কাসাযানি ব্রহ্মচরিযং চরন্তানং অনুচ্ছৰিকানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা পরিদহিত্ৰা অগারস্মা নিক্খমিত্ৰা অনগারিযং পব্বজেয্যন্তি. এত্থ চ যস্মা অগারস্স হিতং কসিৰণিজ্জাদিকম্মং অগারিযন্তি ৰুচ্চতি, তঞ্চ পব্বজ্জায নত্থি, তস্মা পব্বজ্জা অনগারিযাতি ঞাতব্বা, তং অনগারিযং. পব্বজেয্যন্তি পটিপজ্জেয্যং.

অপ্পং ৰাতি সহস্সতো হেট্ঠা ভোগক্খন্ধো অপ্পো নাম হোতি, সহস্সতো পট্ঠায মহা. আবন্ধনট্ঠেন ঞাতিযেৰ ঞাতিপরিৰট্টো. সো ৰীসতিযা হেট্ঠা অপ্পো নাম হোতি, ৰীসতিযা পট্ঠায মহা. ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৰসমাপন্নোতি যা ভিক্খূনং অধিসীলসঙ্খাতা সিক্খা, তঞ্চ, যত্থ চেতে সহ জীৰন্তি, একজীৰিকা সভাগৰুত্তিনো হোন্তি, তং ভগৰতা পঞ্ঞত্তসিক্খাপদসঙ্খাতং সাজীৰঞ্চ তত্থ সিক্খনভাৰেন সমাপন্নোতি ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৰসমাপন্নো. সমাপন্নোতি সিক্খং পরিপূরেন্তো সাজীৰঞ্চ অৰীতিক্কমন্তো হুত্ৰা তদুভযং উপগতোতি অত্থো.

পাণাতিপাতং পহাযাতিআদীনি ৰুত্তত্থানেৰ. ইমেসং ভেদাযাতি যেসং ইতোতি ৰুত্তানং সন্তিকে সুতং, তেসং ভেদায. ভিন্নানং ৰা সন্ধাতাতি দ্ৰিন্নং মিত্তানং ৰা সমানুপজ্ঝাযকাদীনং ৰা কেনচিদেৰ কারণেন ভিন্নানং একমেকং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘তুম্হাকং ঈদিসে কুলে জাতানং এৰং বহুস্সুতানং ইদং ন যুত্ত’’ন্তিআদীনি ৰত্ৰা সন্ধানং কত্তা. অনুপ্পদাতাতি সন্ধানানুপ্পদাতা, দ্ৰে জনে সমগ্গে দিস্ৰা ‘‘তুম্হাকং এৰরূপে কুলে জাতানং এৰরূপেহি গুণেহি সমন্নাগতানং অনুচ্ছৰিকমেত’’ন্তিআদীনি ৰত্ৰা দল়্হীকম্মং কত্তাতি অত্থো. সমগ্গো আরামো অস্সাতি সমগ্গারামো. যত্থ সমগ্গা নত্থি, তত্থ ৰসিতুম্পি ন ইচ্ছতীতি অত্থো. সমগ্গরামোতিপি পাল়ি, অযমেৰ অত্থো. সমগ্গরতোতি সমগ্গেসু রতো, তে পহায অঞ্ঞত্থ গন্তুং ন ইচ্ছতীতি অত্থো. সমগ্গে দিস্ৰাপি সুত্ৰাপি নন্দতীতি সমগ্গনন্দী. সমগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতাতি যা ৰাচা সত্তে সমগ্গেযেৰ করোতি, তং সামগ্গিগুণপরিদীপিকমেৰ ৰাচং ভাসতি, ন ইতরন্তি.

নেলাতি এলং ৰুচ্চতি দোসো, নাস্সা এলন্তি নেলা, নিদ্দোসাতি অত্থো ‘‘নেলঙ্গো সেতপচ্ছাদো’’তি (উদা. ৬৫) এত্থ ৰুত্তনেলং ৰিয. কণ্ণসুখাতি ব্যঞ্জনমধুরতায কণ্ণানং সুখা, সূচিৰিজ্ঝনং ৰিয কণ্ণসূলং ন জনেতি. অত্থমধুরতায সকলসরীরে কোপং অজনেত্ৰা পেমং জনেতীতি পেমনীযা. হদযং গচ্ছতি অপ্পটিহঞ্ঞমানা সুখেন চিত্তং পৰিসতীতি হদযঙ্গমা. গুণপরিপুণ্ণতায পুরে ভৰাতি পোরী. পুরে সংৰড্ঢনারী ৰিয সুকুমারাতিপি পোরী. পুরস্স এসাতিপি পোরী, নগরৰাসীনং কথাতি অত্থো. নগরৰাসিনো হি যুত্তকথা হোন্তি, পিতিমত্তং পিতাতি, ভাতিমত্তং ভাতাতি ৰদন্তি. এৰরূপী কথা বহুনো জনস্স কন্তা হোতীতি বহুজনকন্তা. কন্তভাৰেনেৰ বহুজনস্স মনাপা চিত্তৰুড্ঢিকরাতি বহুজনমনাপা.

কালে ৰদতীতি কালৰাদী, ৰত্তব্বযুত্তকালং সল্লক্খেত্ৰা ৰদতীতি অত্থো. ভূতং তচ্ছং সভাৰমেৰ ৰদতীতি ভূতৰাদী. দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকঅত্থসন্নিস্সিতমেৰ কত্ৰা ৰদতীতি অত্থৰাদী. নৰলোকুত্তরধম্মসন্নিস্সিতং কত্ৰা ৰদতীতি ধম্মৰাদী. সংৰরৰিনযপহানৰিনযসন্নিস্সিতং কত্ৰা ৰদতীতি ৰিনযৰাদী. নিধানং ৰুচ্চতি ঠপনোকাসো, নিধানমস্সা অত্থীতি নিধানৰতী. হদযে নিধেতব্বযুত্তকং ৰাচং ভাসিতাতি অত্থো. কালেনাতি এৰরূপিং ভাসমানোপি চ ‘‘অহং নিধানৰতিং ৰাচং ভাসিস্সামী’’তি ন অকালেন ভাসতি, যুত্তকালং পন অৰেক্খিত্ৰাৰ ভাসতীতি অত্থো. সাপদেসন্তি সউপমং, সকারণন্তি অত্থো. পরিযন্তৰতিন্তি পরিচ্ছেদং দস্সেত্ৰা, যথাস্সা পরিচ্ছেদো পঞ্ঞাযতি, এৰং ভাসতীতি অত্থো. অত্থসংহিতন্তি অনেকেহিপি নযেহি ৰিভজন্তেন পরিযাদাতুং অসক্কুণেয্যতায অত্থসম্পন্নং ভাসতি. যং ৰা সো অত্থৰাদী অত্থং ৰদতি, তেন অত্থেন সংহিতত্তা অত্থসংহিতং ৰাচং ভাসতি, ন অঞ্ঞং নিক্খিপিত্ৰা অঞ্ঞং ভাসতীতি ৰুত্তং হোতি.

বীজগামভূতগামসমারম্ভাতি মূলবীজং খন্ধবীজং ফল়ুবীজং অগ্গবীজং বীজবীজন্তি পঞ্চৰিধস্স বীজগামস্স চেৰ যস্স কস্সচি নীলতিণরুক্খাদিকস্স ভূতগামস্স চ সমারম্ভা, ছেদনভেদনপচনাদিভাৰেন ৰিকোপনা পটিৰিরতোতি অত্থো.

একভত্তিকোতি পাতরাসভত্তং সাযমাসভত্তন্তি দ্ৰে ভত্তানি. তেসু পাতরাসভত্তং অন্তোমজ্ঝন্হিকেন পরিচ্ছিন্নং, ইতরং মজ্ঝন্হিকতো উদ্ধং অন্তোঅরুণেন. তস্মা অন্তোমজ্ঝন্হিকে দসক্খত্তুং ভুঞ্জমানোপি একভত্তিকোৰ হোতি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘একভত্তিকো’’তি. রত্তিযা ভোজনং রত্তি, ততো উপরতোতি রত্তূপরতো. অতিক্কন্তে মজ্ঝন্হিকে যাৰ সূরিযত্থঙ্গমনা ভোজনং ৰিকালভোজনং নাম, ততো ৰিরতত্তা ৰিরতো ৰিকালভোজনা.

জাতরূপন্তি সুৰণ্ণং. রজতন্তি কহাপণো লোহমাসকো জতুমাসকো দারুমাসকোতি যে ৰোহারং গচ্ছন্তি. তস্স উভযস্সাপি পটিগ্গহণা পটিৰিরতো, নেৰ তং উগ্গণ্হাতি, ন উগ্গণ্হাপেতি, ন উপনিক্খিত্তং সাদিযতীতি অত্থো.

আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণাতি সালিৰীহিযৰগোধূমকঙ্গুৰরককুদ্রূসকসঙ্খাতস্স সত্তৰিধস্সপি আমকধঞ্ঞস্স পটিগ্গহণা. ন কেৰলঞ্চ এতেসং পটিগ্গহণমেৰ, আমসনম্পি ভিক্খূনং ন ৰট্টতিযেৰ. আমকমংসপটিগ্গহণাতি এত্থ অঞ্ঞত্র ওদিস্স অনুঞ্ঞাতা আমকমংসমচ্ছানং পটিগ্গহণমেৰ ভিক্খূনং ন ৰট্টতি, নো আমসনন্তি.

ইত্থিকুমারিকপটিগ্গহণাতি এত্থ ইত্থীতি পুরিসন্তরগতা, ইতরা কুমারিকা নাম, তাসং পটিগ্গহণম্পি আমসনম্পি অকপ্পিযমেৰ. দাসিদাসপটিগ্গহণাতি এত্থ দাসিদাসৰসেনেৰ তেসং পটিগ্গহণং ন ৰট্টতি, ‘‘কপ্পিযকারকং দম্মি, আরামিকং দম্মী’’তি এৰং ৰুত্তে পন ৰট্টতি. অজেল়কাদীসুপি খেত্তৰত্থুপরিযোসানেসু কপ্পিযাকপ্পিযনযো ৰিনযৰসেন উপপরিক্খিতব্বো. তত্থ খেত্তং নাম যস্মিং পুব্বণ্ণং রুহতি. ৰত্থু নাম যস্মিং অপরণ্ণং রুহতি. যত্থ ৰা উভযম্পি রুহতি, তং খেত্তং. তদত্থায অকতভূমিভাগো ৰত্থু. খেত্তৰত্থুসীসেন চেত্থ ৰাপি-তল়াকাদীনিপি সঙ্গহিতানেৰ.

দূতেয্যং ৰুচ্চতি দূতকম্মং গিহীনং পণ্ণং ৰা সাসনং ৰা গহেত্ৰা তত্থ তত্থ গমনং. পহিণগমনং ৰুচ্চতি ঘরা ঘরং পেসিতস্স খুদ্দকগমনং. অনুযোগো নাম তদুভযকরণং. তস্মা দুতেয্যপহিণগমনানং অনুযোগোতি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. কযৰিক্কযাতি কযা চ ৰিক্কযা চ. তুলাকূটাদীসু কূটন্তি ৰঞ্চনং. তত্থ তুলাকূটং তাৰ রূপকূটং, অঙ্গকূটং, গহণকূটং, পটিচ্ছন্নকূটন্তি চতুব্বিধং হোতি. তত্থ রূপকূটং নাম দ্ৰে তুলা সমরূপা কত্ৰা গণ্হন্তো মহতিযা গণ্হাতি, দদন্তো খুদ্দিকায দেতি. অঙ্গকূটং নাম গণ্হন্তো পচ্ছাভাগে হত্থেন তুলং অক্কমতি, দদন্তো পুব্বভাগে. গহণকূটং নাম গণ্হন্তো মূলে রজ্জুং গণ্হাতি, দদন্তো অগ্গে. পটিচ্ছন্নকূটং নাম তুলং সুসিরং কত্ৰা অন্তো অযচুণ্ণং পক্খিপিত্ৰা গণ্হন্তো তং পচ্ছাভাগে করোতি, দদন্তো অগ্গভাগে.

কংসো ৰুচ্চতি সুৰণ্ণপাতি, তায ৰঞ্চনং কংসকূটং. কথং? একং সুৰণ্ণপাতিং কত্ৰা অঞ্ঞা দ্ৰে তিস্সো লোহপাতিযো সুৰণ্ণৰণ্ণা করোতি. ততো জনপদং গন্ত্ৰা কিঞ্চিদেৰ অড্ঢকুলং পৰিসিত্ৰা ‘‘সুৰণ্ণভাজনানি কিণথা’’তি ৰত্ৰা অগ্ঘে পুচ্ছিতে সমগ্ঘতরং দাতুকামা হোন্তি. ততো তেহি ‘‘কথং ইমেসং সুৰণ্ণভাৰো জানিতব্বো’’তি ৰুত্তে ‘‘ৰীমংসিত্ৰা গণ্হথা’’তি সুৰণ্ণপাতিং পাসাণে ঘংসিত্ৰা সব্বপাতিযো দত্ৰা গচ্ছতি.

মানকূটং নাম হদযভেদ-সিখাভেদ-রজ্জুভেদৰসেন তিৰিধং হোতি. তত্থ হদযভেদো সপ্পিতেলাদিমিননকালে লব্ভতি. তানি হি গণ্হন্তো হেট্ঠাছিদ্দেন মানেন ‘‘সণিকং আসিঞ্চা’’তি ৰত্ৰা অত্তনো ভাজনে বহুং পগ্ঘরাপেত্ৰা গণ্হাতি, দদন্তো ছিদ্দং পিধায সীঘং পূরেত্ৰা দেতি. সিখাভেদো তিলতণ্ডুলাদিমিননকালে লব্ভতি. তানি হি গণ্হন্তো সণিকং সিখং উস্সাপেত্ৰা গণ্হাতি, দদন্তো ৰেগেন পূরেত্ৰা সিখং ছিন্দন্তো দেতি. রজ্জুভেদো খেত্তৰত্থুমিননকালে লব্ভতি. লঞ্জং অলভন্তা হি খেত্তং অমহন্তম্পি মহন্তং কত্ৰা মিনন্তি.

উক্কোটনাদীসু উক্কোটনন্তি সামিকে অস্সামিকে কাতুং লঞ্জগ্গহণং. ৰঞ্চনন্তি তেহি তেহি উপাযেহি পরেসং ৰঞ্চনং. তত্রিদমেকং ৰত্থু – একো কির লুদ্দকো মিগঞ্চ মিগপোতকঞ্চ গহেত্ৰা আগচ্ছতি. তমেকো ধুত্তো ‘‘কিং ভো মিগো অগ্ঘতি, কিং মিগপোতকো’’তি আহ. ‘‘মিগো দ্ৰে কহাপণে, মিগপোতকো এক’’ন্তি চ ৰুত্তে একং কহাপণং দত্ৰা মিগপোতকং গহেত্ৰা থোকং গন্ত্ৰা নিৰত্তো ‘‘ন মে ভো মিগপোতকেনত্থো, মিগং মে দেহী’’তি আহ. তেন হি দ্ৰে কহাপণে দেহীতি. সো আহ – ‘‘ননু তে ভো মযা পঠমং একো কহাপণো দিন্নো’’তি? আম দিন্নোতি. ইমম্পি মিগপোতকং গণ্হ, এৰং সো চ কহাপণো অযঞ্চ কহাপণগ্ঘনকো মিগপোতকো’’তি দ্ৰে কহাপণা ভৰিস্সন্তীতি. সো ‘‘কারণং ৰদতী’’তি সল্লক্খেত্ৰা মিগপোতকং গহেত্ৰা মিগং অদাসীতি. নিকতীতি যোগৰসেন ৰা মাযাৰসেন ৰা অপামঙ্গং পামঙ্গন্তি, অমণিং মণিন্তি, অসুৰণ্ণং সুৰণ্ণন্তি কত্ৰা পতিরূপকেন ৰঞ্চনং. সাচিযোগোতি কুটিলযোগো. এতেসংযেৰ উক্কোটনাদীনমেতং নামং. তস্মা উক্কোটনসাচিযোগো ৰঞ্চনসাচিযোগো নিকতিসাচিযোগোতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. কেচি অঞ্ঞং দস্সেত্ৰা অঞ্ঞস্স পরিৰত্তনং সাচিযোগোতি ৰদন্তি, তং পন ৰঞ্চনেনেৰ সঙ্গহিতং.

ছেদনাদীসু ছেদনন্তি হত্থচ্ছেদনাদি. ৰধোতি মারণং. বন্ধোতি রজ্জুবন্ধনাদীহি বন্ধনং. ৰিপরামোসোতি হিমৰিপরামোসো, গুম্বৰিপরামোসোতি দুৰিধো. যং হিমপাতসমযে হিমেন পটিচ্ছন্না হুত্ৰা মগ্গপ্পটিপন্নং জনং মুসন্তি, অযং হিমৰিপরামোসো. যং গুম্বাদীহি পটিচ্ছন্না মুসন্তি, অযং গুম্বৰিপরামোসো. আলোপো ৰুচ্চতি গামনিগমাদীনং ৰিলোপকরণং. সহসাকারোতি সাহসিককিরিযা, গেহং পৰিসিত্ৰা মনুস্সানং উরে সত্থং ঠপেত্ৰা ইচ্ছিতভণ্ডগ্গহণং. এৰমেতস্মা ছেদন…পে… সহসাকারা পটিৰিরতো হোতি.

সো সন্তুট্ঠো হোতীতি স্ৰাযং ভিক্খু হেট্ঠা ৰুত্তেন চতূসু পচ্চযেসু দ্ৰাদসৰিধেন ইতরীতরপচ্চযসন্তোসেন সমন্নাগতো হোতি. ইমিনা পন দ্ৰাদসৰিধেন ইতরীতরপচ্চযসন্তোসেন সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো অট্ঠ পরিক্খারা ৰট্টন্তি – তীণি চীৰরানি, পত্তো, দন্তকট্ঠচ্ছেদনৰাসি, একা সূচি, কাযবন্ধনং পরিস্সাৰনন্তি. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘তিচীৰরঞ্চ পত্তো চ, ৰাসি সূচি চ বন্ধনং;

পরিস্সাৰনেন অট্ঠেতে, যুত্তযোগস্স ভিক্খুনো’’তি.

তে সব্বে কাযপরিহারিকাপি হোন্তি, কুচ্ছিপরিহারিকাপি. কথং? তিচীৰরং তাৰ নিৰাসেত্ৰা পারুপিত্ৰা চ ৰিচরণকালে কাযং পরিহরতি পোসেতীতি কাযপরিহারিকং হোতি. চীৰরকণ্ণেন উদকং পরিস্সাৰেত্ৰা পিৰনকালে, খাদিতব্বফলাফলং গহণকালে চ কুচ্ছিং পরিহরতি পোসেতীতি কুচ্ছিপরিহারিকং হোতি. পত্তোপি তেন উদকং উদ্ধরিত্ৰা ন্হানকালে কুটিপরিভণ্ডকরণকালে চ কাযপরিহারিকো হোতি, আহারং গহেত্ৰা ভুঞ্জনকালে কুচ্ছিপরিহারিকো. ৰাসিপি তায দন্তকট্ঠচ্ছেদনকালে মঞ্চপীঠানং অঙ্গপাদচীৰরকুটিদণ্ডকসজ্জনকালে চ কাযপরিহারিকা হোতি, উচ্ছুচ্ছেদননাল়িকেরাদিতচ্ছনকালে কুচ্ছিপরিহারিকা. সূচিপি চীৰরসিব্বনকালে কাযপরিহারিকা হোতি, পূৰং ৰা ফলং ৰা ৰিজ্ঝিত্ৰা খাদনকালে কুচ্ছিপরিহারিকা. কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা ৰিচরণকালে কাযপরিহারিকং, উচ্ছুআদীনি বন্ধিত্ৰা গহণকালে কুচ্ছিপরিহারিকং. পরিস্সাৰনং তেন উদকং পরিস্সাৰেত্ৰা ন্হানকালে সেনাসনপরিভণ্ডকরণকালে চ কাযপরিহারিকং, পানীযপানকপরিস্সাৰনকালে তেনেৰ তিলতণ্ডুলপুথুকাদীনি গহেত্ৰা খাদনকালে চ কুচ্ছিপরিহারিকং. অযং তাৰ অট্ঠপরিক্খারিকস্স পরিক্খারমত্তা.

নৰপরিক্খারিকস্স পন সেয্যং পৰিসন্তস্স তত্রট্ঠকপচ্চত্থরণং ৰা কুঞ্চিকা ৰা ৰট্টতি. দসপরিক্খারিকস্স নিসীদনং ৰা চম্মখণ্ডং ৰা ৰট্টতি. একাদসপরিক্খারিকস্স কত্তরযট্ঠি ৰা তেলনাল়িকা ৰা ৰট্টতি. দ্ৰাদসপরিক্খারিকস্স ছত্তং ৰা উপাহনং ৰা ৰট্টতি. এতেসু চ অট্ঠপরিক্খারিকোৰ সন্তুট্ঠো, ইতরে অসন্তুট্ঠা মহিচ্ছা মহাভারাতি ন ৰত্তব্বা. এতেপি অপ্পিচ্ছাৰ সন্তুট্ঠাৰ সুভরাৰ সল্লহুকৰুত্তিনোৰ. ভগৰা পন ন ইমং সুত্তং তেসং ৰসেন কথেসি, অট্ঠপরিক্খারিকস্স ৰসেন কথেসি. সো হি খুদ্দকৰাসিঞ্চ সূচিঞ্চ পরিস্সাৰনে পক্খিপিত্ৰা পত্তস্স অন্তো ঠপেত্ৰা পত্তং অংসকূটে লগ্গেত্ৰা তিচীৰরং কাযপ্পটিবদ্ধং কত্ৰা যেনিচ্ছকং সুখং পক্কমতি, পটিনিৰত্তিত্ৰা গহেতব্বং নামস্স ন হোতি. ইতি ইমস্স ভিক্খুনো সল্লহুকৰুত্তিতং দস্সেন্তো ভগৰা সন্তুট্ঠো হোতি কাযপরিহারিকেন চীৰরেনাতিআদিমাহ.

তত্থ কাযপরিহারিকেনাতি কাযপরিহরণমত্তকেন. কুচ্ছিপরিহারিকেনাতি কুচ্ছিপরিহরণমত্তকেন. সমাদাযেৰ পক্কমতীতি তং অট্ঠপরিক্খারমত্তকং সব্বং গহেত্ৰাৰ কাযপ্পটিবদ্ধং কত্ৰাৰ গচ্ছতি, ‘‘মম ৰিহারো পরিৰেণং উপট্ঠাকো’’তিস্স সঙ্গো ৰা বন্ধো ৰা ন হোতি. সো জিযা মুত্তো সরো ৰিয, যূথা অপক্কন্তো মত্তহত্থী ৰিয ইচ্ছিতিচ্ছিতং সেনাসনং, ৰনসণ্ডং, রুক্খমূলং, নৰং পব্ভারং পরিভুঞ্জন্তো একো তিট্ঠতি, একো নিসীদতি, সব্বিরিযাপথেসু একো অদুতিযো.

‘‘চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতি,

সন্তুস্সমানো ইতরীতরেন;

পরিস্সযানং সহিতা অছম্ভী,

একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি. (সু. নি. ৪২; চূল়নি. খগ্গৰিসাণসুত্তনিদ্দেসো ১২৮) –

এৰং ৰণ্ণিতং খগ্গৰিসাণকপ্পতং আপজ্জতি.

ইদানি তমত্থং উপমায সাধেন্তো সেয্যথাপীতিআদিমাহ. তত্থ পক্খী সকুণোতি পক্খযুত্তো সকুণো. ডেতীতি উপ্পততি. অযং পনেত্থ সঙ্খেপত্থো – সকুণা নাম ‘‘অসুকস্মিং পদেসে রুক্খো পরিপক্কফলো’’তি ঞত্ৰা নানাদিসাহি আগন্ত্ৰা নখপক্খতুণ্ডাদীহি তস্স ফলানি ৰিজ্ঝন্তা ৰিধুনন্তা খাদন্তি, ‘‘ইদং অজ্জতনায, ইদং স্ৰাতনায ভৰিস্সতী’’তি নেসং ন হোতি. ফলে পন খীণে নেৰ রুক্খস্স আরক্খং ঠপেন্তি, ন তত্থ পক্খং ৰা পত্তং ৰা নখং ৰা তুণ্ডং ৰা ঠপেন্তি, অথ খো তস্মিং রুক্খে অনপেক্খা হুত্ৰা যো যং দিসাভাগং ইচ্ছতি, সো তেন সপত্তভারোৰ উপ্পতিত্ৰা গচ্ছতি. এৰমেৰ অযং ভিক্খু নিস্সঙ্গো নিরপেক্খোযেৰ পক্কমতি, সমাদাযেৰ পক্কমতি. অরিযেনাতি নিদ্দোসেন. অজ্ঝত্তন্তি সকে অত্তভাৰে. অনৰজ্জসুখন্তি নিদ্দোসসুখং.

সো চক্খুনা রূপং দিস্ৰাতি সো ইমিনা অরিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো ভিক্খু চক্খুৰিঞ্ঞাণেন রূপং পস্সিত্ৰাতি অত্থো. সেসপদেসুপি যং ৰত্তব্বং সিযা, তং সব্বং ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.১৫) ৰুত্তং. অব্যাসেকসুখন্তি কিলেসেহি অনাসিত্তসুখং, অৰিকিণ্ণসুখন্তিপি ৰুত্তং. ইন্দ্রিযসংৰরসুখং হি দিট্ঠাদীসু দিট্ঠমত্তাদিৰসেন পৰত্ততায অৰিকিণ্ণং হোতি.

সো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তেতি সো মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্রিযানং সংৰরেন সমন্নাগতো ভিক্খু ইমেসু অভিক্কন্তপটিক্কন্তাদীসু সত্তসু ঠানেসু সতিসম্পজঞ্ঞৰসেন সম্পজানকারী হোতি. তত্থ অভিক্কন্তন্তি পুরতো গমনং. পটিক্কন্তন্তি পচ্ছাগমনং.

সম্পজানকারী হোতীতি সাত্থকসম্পজঞ্ঞং, সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং, গোচরসম্পজঞ্ঞং, অসম্মোহসম্পজঞ্ঞন্তি ইমেসং চতুন্নং সতিসম্পযুত্তানং সম্পজঞ্ঞানং ৰসেন সতিং উপট্ঠপেত্ৰা ঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰাযেৰ তানি অভিক্কন্তপটিক্কন্তানি করোতি. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন ইচ্ছন্তেন দীঘনিকাযে সামঞ্ঞফলৰণ্ণনাতো ৰা মজ্ঝিমনিকাযে সতিপট্ঠানৰণ্ণনাতো ৰা গহেতব্বো.

সো ইমিনা চাতিআদিনা কিং দস্সেতি? অরঞ্ঞৰাসস্স পচ্চযসম্পত্তিং দস্সেতি. যস্স হি ইমে চত্তারো পচ্চযা নত্থি, তস্স অরঞ্ঞৰাসো ন ইজ্ঝতি, তিরচ্ছানগতেহি ৰা ৰনচরকেহি ৰা সদ্ধিং ৰত্থব্বতং আপজ্জতি. অরঞ্ঞে অধিৰত্থা দেৰতা ‘‘কিং এৰরূপস্স পাপভিক্খুনো অরঞ্ঞৰাসেনা’’তি ভেরৰসদ্দং সাৰেন্তি, হত্থেহি সীসং পহরিত্ৰা পলাযনাকারং করোন্তি. ‘‘অসুকো ভিক্খু অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা ইদঞ্চিদঞ্চ পাপকম্মমকাসী’’তি অযসো পত্থরতি. যস্স পনেতে চত্তারো পচ্চযা অত্থি, তস্স অরঞ্ঞৰাসো ইজ্ঝতি. সো হি অত্তনো সীলং পচ্চৰেক্খন্তো কিঞ্চি কাল়কং ৰা তিলকং ৰা অপস্সন্তো পীতিং উপ্পাদেত্ৰা তং খযতো ৰযতো সম্মসন্তো অরিযভূমিং ওক্কমতি. অরঞ্ঞে অধিৰত্থা দেৰতা অত্তমনা ৰণ্ণং ভাসন্তি. ইতিস্স উদকে পক্খিত্ততেলবিন্দু ৰিয যসো ৰিত্থারিকো হোতি.

তত্থ ৰিৰিত্তন্তি সুঞ্ঞং, অপ্পসদ্দং, অপ্পনিগ্ঘোসন্তি অত্থো. এতদেৰ হি সন্ধায ৰিভঙ্গে ‘‘ৰিৰিত্তন্তি সন্তিকে চেপি সেনাসনং হোতি, তঞ্চ অনাকিণ্ণং গহট্ঠেহি পব্বজিতেহি, তেন তং ৰিৰিত্ত’’ন্তি (ৰিভ. ৫২৬) ৰুত্তং. সেতি চেৰ আসতি চ এত্থাতি সেনাসনং. মঞ্চপীঠানমেতং অধিৰচনং. তেনাহ – ‘‘সেনাসনন্তি মঞ্চোপি সেনাসনং, পীঠম্পি, ভিসিপি, বিম্বোহনম্পি, ৰিহারোপি, অড্ঢযোগোপি, পাসাদোপি, হম্মিযম্পি, গুহাপি, অট্টোপি, মাল়োপি, লেণম্পি, ৰেল়ুগুম্বোপি, রুক্খমূলম্পি, মণ্ডপোপি সেনাসনং, যত্থ ৰা পন ভিক্খূ পটিক্কমন্তি, সব্বমেতং সেনাসন’’ন্তি (ৰিভ. ৫২৭). অপিচ ৰিহারো, অড্ঢযোগো, পাসাদো, হম্মিযং, গুহাতি ইদং ৰিহারসেনাসনং নাম. মঞ্চো, পীঠং, ভিসি, বিম্বোহনন্তি ইদং মঞ্চপীঠসেনাসনং নাম. চিমিলিকা, চম্মখণ্ডো, তিণসন্থারো, পণ্ণসন্থারোতি ইদং সন্থতসেনাসনং নাম. যত্থ ৰা পন ভিক্খূ পটিক্কমন্তীতি এতং ওকাসসেনাসনং নামাতি এৰং চতুব্বিধং সেনাসনং হোতি. তং সব্বম্পি সেনাসনগ্গহণেন গহিতমেৰ.

ইমস্স পন সকুণসদিসস্স চাতুদ্দিসস্স ভিক্খুনো অনুচ্ছৰিকং দস্সেন্তো অরঞ্ঞং রুক্খমূলন্তিআদিমাহ. তত্থ অরঞ্ঞন্তি ‘‘নিক্খমিত্ৰা বহি ইন্দখীলা সব্বমেতং অরঞ্ঞ’’ন্তি (ৰিভ. ৫২৯) ‘‘ইদং ভিক্খুনীনং ৰসেন আগতং অরঞ্ঞং. ‘‘আরঞ্ঞকং নাম সেনাসনং পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি (পারা. ৬৫৪) ইদং পন ইমস্স ভিক্খুনো অনুরূপং. তস্স লক্খণং ৰিসুদ্ধিমগ্গে ধুতঙ্গনিদ্দেসে ৰুত্তং. রুক্খমূলন্তি যংকিঞ্চি সীতচ্ছাযং ৰিৰিত্তং রুক্খমূলং. পব্বতন্তি সেলং. তত্থ হি উদকসোণ্ডীসু উদককিচ্চং কত্ৰা সীতায রুক্খচ্ছাযায নিসিন্নস্স নানাদিসাসু খাযমানাসু সীতেন ৰাতেন বীজিযমানস্স চিত্তং একগ্গং হোতি. কন্দরন্তি কং ৰুচ্চতি উদকং, তেন দারিতং উদকভিন্নং পব্বতপদেসং, যং নিতম্বন্তিপি নদীনিকুঞ্জন্তিপি ৰদন্তি. তত্থ হি রজতপট্টসদিসা ৰালিকা হোতি, মত্থকে মণিৰিতানং ৰিয ৰনগহনং, মণিক্খন্ধসদিসং উদকং সন্দতি. এৰরূপং কন্দরং ওরুয্হ পানীযং পিৰিত্ৰা গত্তানি সীতানি কত্ৰা ৰালিকং উস্সাপেত্ৰা পংসুকূলচীৰরং পঞ্ঞাপেত্ৰা নিসিন্নস্স সমণধম্মং করোতো চিত্তং একগ্গং হোতি. গিরিগুহন্তি দ্ৰিন্নং পব্বতানং অন্তরং, একস্মিংযেৰ ৰা উমঙ্গসদিসং মহাৰিৰরং. সুসানলক্খণং ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.৩৪) ৰুত্তং. ৰনপত্থন্তি গামন্তং অতিক্কমিত্ৰা মনুস্সানং অনুপচারট্ঠানং, যত্থ ন কসন্তি ন ৰপন্তি. তেনেৰাহ – ‘‘ৰনপত্থন্তি দূরানমেতং সেনাসনানং অধিৰচন’’ন্তিআদি. অব্ভোকাসন্তি অচ্ছন্নং. আকঙ্খমানো পনেত্থ চীৰরকুটিং কত্ৰা ৰসতি. পলালপুঞ্জন্তি পলালরাসিং. মহাপলালপুঞ্জতো হি পলালং নিক্কড্ঢিত্ৰা পব্ভারলেণসদিসে আলযে করোন্তি, গচ্ছগুম্বাদীনম্পি উপরি পলালং পক্খিপিত্ৰা হেট্ঠা নিসিন্না সমণধম্মং করোন্তি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.

পচ্ছাভত্তন্তি ভত্তস্স পচ্ছতো. পিণ্ডপাতপটিক্কন্তোতি পিণ্ডপাতপরিযেসনতো পটিক্কন্তো. পল্লঙ্কন্তি সমন্ততো ঊরুবদ্ধাসনং. আভুজিত্ৰাতি বন্ধিত্ৰা. উজুং কাযং পণিধাযাতি উপরিমসরীরং উজুকং ঠপেত্ৰা অট্ঠারস পিট্ঠিকণ্টকে কোটিযা কোটিং পটিপাদেত্ৰা. এৰঞ্হি নিসিন্নস্স চম্মমংসন্হারূনি ন পণমন্তি. অথস্স যা তেসং পণমনপচ্চযা খণে খণে ৰেদনা উপ্পজ্জেয্যুং, তা ন উপ্পজ্জন্তি. তাসু ন উপ্পজ্জমানাসু চিত্তং একগ্গং হোতি, কম্মট্ঠানং ন পরিপততি, ৰুদ্ধিং ফাতিং উপগচ্ছতি. পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰাতি কম্মট্ঠানাভিমুখং সতিং ঠপযিত্ৰা, মুখসমীপে ৰা কত্ৰাতি অত্থো. তেনেৰ ৰিভঙ্গে ৰুত্তং – ‘‘অযং সতি উপট্ঠিতা হোতি সূপট্ঠিতা নাসিকগ্গে ৰা মুখনিমিত্তে ৰা. তেন ৰুচ্চতি পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা’’তি (ৰিভ. ৫৩৭). অথ ৰা ‘‘পরীতি পরিগ্গহট্ঠো. মুখন্তি নিয্যানট্ঠো. সতীতি উপট্ঠানট্ঠো. তেন ৰুচ্চতি – ‘পরিমুখং সতি’’’ন্তি এৰং পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ১.১৬৪) ৰুত্তনযেন পনেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. তত্রাযং সঙ্খেপো ‘‘পরিগ্গহিতনিয্যানং সতিং কত্ৰা’’তি.

অভিজ্ঝং লোকেতি এত্থ লুজ্জন-পলুজ্জনট্ঠেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা লোকো. তস্মা পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু রাগং পহায কামচ্ছন্দং ৰিক্খম্ভেত্ৰাতি অযমেত্থ অত্থো. ৰিগতাভিজ্ঝেনাতি ৰিক্খম্ভনৰসেন পহীনত্তা ৰিগতাভিজ্ঝেন, ন চক্খুৰিঞ্ঞাণসদিসেনাতি অত্থো. অভিজ্ঝায চিত্তং পরিসোধেতীতি অভিজ্ঝাতো চিত্তং পরিমোচেতি, যথা নং সা মুঞ্চতি চেৰ মুঞ্চিত্ৰা চ ন পুন গণ্হাতি, এৰং করোতীতি অত্থো. ব্যাপাদপদোসং পহাযাতিআদীসুপি এসেৰ নযো. ব্যাপজ্জতি ইমিনা চিত্তং পূতিকুম্মাসাদযো ৰিয পুরিমপকতিং পজহতীতি ব্যাপাদো. ৰিকারপ্পত্তিযা পদুস্সতি, পরং ৰা পদূসেতি ৰিনাসেতীতি পদোসো. উভযম্পেতং কোধস্সেৰ অধিৰচনং. থিনং চিত্তগেলঞ্ঞং, মিদ্ধং চেতসিকগেলঞ্ঞং. থিনঞ্চ মিদ্ধঞ্চ থিনমিদ্ধং. আলোকসঞ্ঞীতি রত্তিম্পি দিৰাপি দিট্ঠআলোকসঞ্জাননসমত্থায ৰিগতনীৰরণায পরিসুদ্ধায সঞ্ঞায সমন্নাগতো. সতো সম্পজানোতি সতিযা চ ঞাণেন চ সমন্নাগতো. ইদং উভযং আলোকসঞ্ঞায উপকারকত্তা ৰুত্তং. উদ্ধচ্চঞ্চ কুক্কুচ্চঞ্চ উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং. তিণ্ণৰিচিকিচ্ছোতি ৰিচিকিচ্ছং তরিত্ৰা অতিক্কমিত্ৰা ঠিতো. ‘‘কথমিদং কথমিদ’’ন্তি এৰং নপ্পৰত্ততীতি অকথংকথী. কুসলেসু ধম্মেসূতি অনৰজ্জেসু ধম্মেসু. ‘‘ইমে নু খো কুসলা, কথমিমে কুসলা’’তি এৰং ন ৰিচিকিচ্ছতি ন কঙ্খতীতি অত্থো. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ইমেসু পন নীৰরণেসু ৰচনত্থলক্খণাদিভেদতো যং ৰত্তব্বং সিযা, তং ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.৭১-৭২) ৰুত্তং. পঞ্ঞায দুব্বলীকরণেতি যস্মা ইমে পঞ্চ নীৰরণা উপ্পজ্জমানা অনুপ্পন্নায লোকিযলোকুত্তরায পঞ্ঞায উপ্পজ্জিতুং ন দেন্তি, উপ্পন্নাপি অট্ঠ সমাপত্তিযো পঞ্চ ৰা অভিঞ্ঞা উচ্ছিন্দিত্ৰা পাতেন্তি. তস্মা পঞ্ঞায দুব্বলীকরণাতি ৰুচ্চন্তি. ৰিৰিচ্চেৰ কামেহীতিআদীনি ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিত্থারিতানি.

ইমে আসৰাতিআদি অপরেনাপি পরিযাযেন চতুসচ্চপ্পকাসনত্থং ৰুত্তং. নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতীতি এত্তাৰতা হেট্ঠা তীহি অঙ্গেহি বাহিরসমযস্স নিপ্ফলভাৰং দস্সেত্ৰা চতুত্থেন অঙ্গেন অত্তনো সাসনস্স গম্ভীরভাৰং পকাসেত্ৰা দেসনায অরহত্তেন কূটং গণ্হি. ইদানি দেসনং অপ্পেন্তো এৰং খো, ভিক্খৰেতিআদিমাহ.