(১৩) ৩. কুসিনারৰগ্গো
১. কুসিনারসুত্তৰণ্ণনা
১২৪. ততিযস্স পঠমে কুসিনারাযন্তি এৰংনামকে নগরে. বলিহরণে ৰনসণ্ডেতি এৰংনামকে ৰনসণ্ডে. তত্থ কির ভূতবলিকরণত্থং বলিং হরন্তি, তস্মা বলিহরণন্তি ৰুচ্চতি. আকঙ্খমানোতি ইচ্ছমানো. সহত্থাতি সহত্থেন. সম্পৰারেতীতি অলং অলন্তি ৰাচায চেৰ হত্থৰিকারেন চ পটিক্খিপাপেতি. সাধু ৰত মাযন্তি সাধু ৰত মং অযং. গথিতোতি তণ্হাগেধেন গথিতো. মুচ্ছিতোতি তণ্হামুচ্ছনাযযেৰ মুচ্ছিতো. অজ্ঝোপন্নোতি তণ্হায গিলিত্ৰা পরিনিট্ঠপেত্ৰা পৰত্তো. অনিস্সরণপঞ্ঞোতি ছন্দরাগং পহায সংকড্ঢিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তো নিস্সরণপঞ্ঞো নাম হোতি, অযং ন তাদিসো, সচ্ছন্দরাগো পরিভুঞ্জতীতি অনিস্সরণপঞ্ঞো. সুক্কপক্খো ৰুত্তৰিপরিযাযেন ৰেদিতব্বো. নেক্খম্মৰিতক্কাদযো পনেত্থ মিস্সকা কথিতাতি ৰেদিতব্বা.
২. ভণ্ডনসুত্তৰণ্ণনা
১২৫. দুতিযে পজহিংসূতি পজহন্তি. বহুলমকংসূতি পুনপ্পুনং করোন্তি. ইধাপি তযো ৰিতক্কা মিস্সকাৰ কথিতা.
৩. গোতমকচেতিযসুত্তৰণ্ণনা
১২৬. ততিযে গোতমকে চেতিযেতি গোতমকযক্খস্স ভৰনে. তথাগতো হি পঠমবোধিযং ৰীসতি ৰস্সানি কদাচি চাপালে চেতিযে, কদাচি সারন্দদে, কদাচি বহুপুত্তে, কদাচি গোতমকেতি এৰং যেভুয্যেন দেৰকুলেসুযেৰ ৰিহাসি. ইমস্মিং পন কালে ৰেসালিং উপনিস্সায গোতমকস্স যক্খস্স ভৰনট্ঠানে ৰিহাসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘গোতমকে চেতিযে’’তি. এতদৰোচাতি এতং ‘‘অভিঞ্ঞাযাহ’’ন্তিআদিকং সুত্তং অৰোচ.
ইদঞ্চ ভগৰতা সুত্তং অত্থুপ্পত্তিযং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. কতরঅত্থুপ্পত্তিযন্তি? মূলপরিযাযঅত্থুপ্পত্তিযং (ম. নি. ১.১ আদযো). সম্বহুলা কির ব্রাহ্মণপব্বজিতা অত্তনা উগ্গহিতবুদ্ধৰচনং নিস্সায জাননমদং উপ্পাদেত্ৰা ধম্মস্সৰনগ্গং ন গচ্ছন্তি – ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো কথেন্তো অম্হেহি ঞাতমেৰ কথেস্সতি, নো অঞ্ঞাত’’ন্তি. ভিক্খূ তথাগতস্স আরোচেসুং. সত্থা তে ভিক্খূ পক্কোসাপেত্ৰা মুখপটিঞ্ঞং গহেত্ৰা মূলপরিযাযং দেসেসি. তে ভিক্খূ দেসনায নেৰ আগতট্ঠানং, ন গতট্ঠানং অদ্দসংসু. অপস্সন্তা ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ‘ময্হং কথা নিয্যাতী’তি মুখসম্পত্তমেৰ কথেতী’’তি চিন্তযিংসু. সত্থা তেসং মনং জানিত্ৰা ইমং সুত্তন্তং আরভি.
তত্থ অভিঞ্ঞাযাতি ‘‘ইমে পঞ্চক্খন্ধা, দ্ৰাদসাযতনানি, অট্ঠারস ধাতুযো, বাৰীসতিন্দ্রিযানি, চত্তারি সচ্চানি, নৰ হেতূ, সত্ত ফস্সা, সত্ত ৰেদনা, সত্ত চেতনা, সত্ত সঞ্ঞা, সত্ত চিত্তানী’’তি জানিত্ৰা পটিৰিজ্ঝিত্ৰা পচ্চক্খং কত্ৰা, তথা – ‘‘ইমে চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তিআদিনা নযেন তে তে ধম্মে জানিত্ৰা পটিৰিজ্ঝিত্ৰা পচ্চক্খমেৰ কত্ৰাতি অত্থো. সনিদানন্তি সপ্পচ্চযমেৰ কত্ৰা কথেমি, নো অপ্পচ্চযং. সপ্পাটিহারিযন্তি পচ্চনীকপটিহরণেন সপ্পাটিহারিযমেৰ কত্ৰা কথেমি, নো অপ্পাটিহারিযং. অলঞ্চ পন ৰোতি যুত্তঞ্চ পন তুম্হাকং. তুট্ঠিযাতি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৰা, স্ৰাক্খাতো ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো সঙ্ঘো’’তি তীণি রতনানি গুণতো অনুস্সরন্তানং তুম্হাকং যুত্তমেৰ তুট্ঠিং কাতুন্তি অত্থো. সেসপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো.
অকম্পিত্থাতি ছহি আকারেহি অকম্পিত্থ. এৰরূপো হি পথৰিকম্পো বোধিমণ্ডেপি অহোসি. বোধিসত্তে কির দক্খিণদিসাভাগেন বোধিমণ্ডং অভিরুল়্হে দক্খিণদিসাভাগো হেট্ঠা অৰীচিং পাপুণন্তো ৰিয অহোসি, উত্তরভাগো উগ্গন্ত্ৰা ভৰগ্গং অভিহনন্তো ৰিয. পচ্ছিমদিসং গতে পচ্ছিমভাগো হেট্ঠা অৰীচিং পাপুণন্তো ৰিয অহোসি, পাচীনভাগো উগ্গন্ত্ৰা ভৰগ্গং অভিহনন্তো ৰিয. উত্তরদিসং গতে উত্তরদিসাভাগো হেট্ঠা অৰীচিং পাপুণন্তো ৰিয, দক্খিণদিসাভাগো উগ্গন্ত্ৰা ভৰগ্গং অভিহনন্তো ৰিয. পাচীনদিসং গতে পাচীনদিসাভাগো হেট্ঠা অৰীচিং পাপুণন্তো ৰিয, পচ্ছিমভাগো উগ্গন্ত্ৰা ভৰগ্গং অভিহনন্তো ৰিয. বোধিরুক্খোপি সকিং হেট্ঠা অৰীচিং পাপুণন্তো ৰিয, সকিং উগ্গন্ত্ৰা ভৰগ্গং অভিহনন্তো ৰিয. তস্মিম্পি দিৰসে এৰং ছহি আকারেহি চক্কৰাল়সহস্সী মহাপথৰী অকম্পিত্থ.
৪. ভরণ্ডুকালামসুত্তৰণ্ণনা
১২৭. চতুত্থে কেৰলকপ্পন্তি সকলকপ্পং. অন্ৰাহিণ্ডন্তোতি ৰিচরন্তো. নাদ্দসাতি কিং কারণা ন অদ্দস? অযং কির ভরণ্ডু কালামো সক্যানং অগ্গপিণ্ডং খাদন্তো ৰিচরতি. তস্স ৰসনট্ঠানং সম্পত্তকালে একা ধম্মদেসনা সমুট্ঠহিস্সতীতি ঞত্ৰা ভগৰা এৰং অধিট্ঠাসি, যথা অঞ্ঞো আৰসথো ন পঞ্ঞাযিত্থ. তস্মা ন অদ্দস. পুরাণসব্রহ্মচারীতি পোরাণকো সব্রহ্মচারী. সো কির আল়ারকালামকালে তস্মিংযেৰ অস্সমে অহোসি, তং সন্ধাযেৰমাহ. সন্থরং পঞ্ঞাপেহীতি সন্থরিতব্বং সন্থরাহীতি অত্থো. সন্থরং পঞ্ঞাপেত্ৰাতি কপ্পিযমঞ্চকে পচ্চত্থরণং পঞ্ঞাপেত্ৰা. কামানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতীতি এত্থ পরিঞ্ঞা নাম সমতিক্কমো, তস্মা কামানং সমতিক্কমং পঠমজ্ঝানং পঞ্ঞাপেতি. ন রূপানং পরিঞ্ঞন্তি রূপানং সমতিক্কমভূতং অরূপাৰচরসমাপত্তিং ন পঞ্ঞাপেতি. ন ৰেদনানং পরিঞ্ঞন্তি ৰেদনানং সমতিক্কমং নিব্বানং ন পঞ্ঞাপেতি. নিট্ঠাতি গতি নিপ্ফত্তি. উদাহু পুথূতি উদাহু নানা.
৫. হত্থকসুত্তৰণ্ণনা
১২৮. পঞ্চমে অভিক্কন্তায রত্তিযাতি এত্থ অভিক্কন্তসদ্দো খযসুন্দরাভিরূপঅব্ভনুমোদনাদীসু দিস্সতি. তত্থ ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, রত্তি, নিক্খন্তো পঠমো যামো, চিরনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো, উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি এৰমাদীসু খযে দিস্সতি. ‘‘অযং ইমেসং চতুন্নং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি এৰমাদীসু (অ. নি. ৪.১০০) সুন্দরে.
‘‘কো মে ৰন্দতি পাদানি, ইদ্ধিযা যসসা জলং;
অভিক্কন্তেন ৰণ্ণেন, সব্বা ওভাসযং দিসা’’তি. (ৰি. ৰ. ৮৫৭) –
এৰমাদীসু অভিরূপে. ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতমা’’তি এৰমাদীসু (পারা. ১৫) অব্ভনুমোদনে. ইধ পন সুন্দরে. তেন অভিক্কন্তায রত্তিযাতি ইট্ঠায কন্তায মনাপায রত্তিযাতি ৰুত্তং হোতি. অভিক্কন্তৰণ্ণাতি ইধ অভিক্কন্তসদ্দো অভিরূপে, ৰণ্ণসদ্দো পন ছৰিথুতিকুলৰগ্গকারণসণ্ঠানপমাণরূপাযতনাদীসু দিস্সতি. তত্থ ‘‘সুৰণ্ণৰণ্ণোসি ভগৰা’’তি এৰমাদীসু (ম. নি. ২.৩৯৯; সু. নি. ৫৫৩) ছৰিযং. ‘‘কদা সঞ্ঞূল়্হা পন তে গহপতি সমণস্স গোতমস্স ৰণ্ণা’’তি এৰমাদীসু (ম. নি. ২.৭৭) থুতিযং. ‘‘চত্তারোমে, ভো গোতম, ৰণ্ণা’’তি এৰমাদীসু (দী. নি. ৩.১১৫) কুলৰগ্গে. ‘‘অথ কেন নু ৰণ্ণেন, গন্ধত্থেনোতি ৰুচ্চতী’’তি এৰমাদীসু (সং. নি. ১.২৩৪) কারণে. ‘‘মহন্তং হত্থিরাজৰণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৰা’’তি এৰমাদীসু (সং. নি. ১.১৩৮) সণ্ঠানে. ‘‘তযো পত্তস্স ৰণ্ণা’’তি এৰমাদীসু (পারা. ৬০২) পমাণে. ‘‘ৰণ্ণো গন্ধো রসো ওজা’’তি এৰমাদীসু রূপাযতনে. সো ইধ ছৰিযা দট্ঠব্বো. তেন অভিক্কন্তৰণ্ণাতি অভিরূপচ্ছৰি, ইট্ঠৰণ্ণা মনাপৰণ্ণাতি ৰুত্তং হোতি.
কেৰলকপ্পন্তি এত্থ কেৰলসদ্দো অনৰসেসযেভুয্যাব্যামিস্সানতিরেকদল়্হত্থৰিসংযোগাদিঅনেকত্থো. তথা হিস্স ‘‘কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিয’’ন্তি এৰমাদীসু (পারা. ১) অনৰসেসতা অত্থো. ‘‘কেৰলকপ্পা চ অঙ্গমগধা পহূতং খাদনীযং ভোজনীযং আদায উপসঙ্কমিস্সন্তী’’তি এৰমাদীসু (মহাৰ. ৪৩) যেভুয্যতা. ‘‘কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি এৰমাদীসু (ৰিভ. ২২৫) অব্যামিস্সতা. ‘‘কেৰলং সদ্ধামত্তকং নূন অযমাযস্মা’’তি এৰমাদীসু (মহাৰ. ২৪৪) অনতিরেকতা. ‘‘আযস্মতো, ভন্তে, অনুরুদ্ধস্স বাহিযো নাম সদ্ধিৰিহারিকো কেৰলকপ্পং সঙ্ঘভেদায ঠিতো’’তি এৰমাদীসু (অ. নি. ৪.২৪৩) দল়্হত্থতা. ‘‘কেৰলী ৰুসিতৰা উত্তমপুরিসোতি ৰুচ্চতী’’তি এৰমাদীসু (সং. নি. ৩.৫৭) ৰিসংযোগো. ইধ পন অনৰসেসতা অত্থোতি অধিপ্পেতা.
কপ্পসদ্দো পনাযং অভিসদ্দহনৰোহারকালপঞ্ঞত্তিছেদনৰিকপ্পলেসসমন্তভাৰাদিঅনেকত্থো. তথা হিস্স ‘‘ওকপ্পনিযমেতং ভোতো গোতমস্স, যথা তং অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি এৰমাদীসু (ম. নি. ১.৩৮৭) অভিসদ্দহনমত্থো. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চহি সমণকপ্পেহি ফলং পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি এৰমাদীসু (চূল়ৰ. ২৫০) ৰোহারো. ‘‘যেন সুদং নিচ্চকপ্পং ৰিহরামী’’তি এৰমাদীসু (ম. নি. ১.৩৮৭) কালো. ‘‘ইচ্চাযস্মা কপ্পো’’তি এৰমাদীসু (সু. নি. ১০৯৮; চূল়নি. কপ্পমাণৰপুচ্ছা ১১৭, কপ্পমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো ৬১) পঞ্ঞত্তি. ‘‘অলঙ্কতো কপ্পিতকেসমস্সূ’’তি এৰমাদীসু (জা. ২.২২.১৩৬৮; ৰি. ৰ. ১০৯৪) ছেদনং. ‘‘কপ্পতি দ্ৰঙ্গুলকপ্পো’’তি এৰমাদীসু (চূল়ৰ. ৪৪৬) ৰিকপ্পো. ‘‘অত্থি কপ্পো নিপজ্জিতু’’ন্তি এৰমাদীসু (অ. নি. ৮.৮০) লেসো. ‘‘কেৰলকপ্পং ৰেল়ুৰনং ওভাসেত্ৰা’’তি এৰমাদীসু (সং. নি. ১.৯৪) সমন্তভাৰো. ইধ পনস্স সমন্তভাৰো অত্থো অধিপ্পেতো. তস্মা কেৰলকপ্পং জেতৰনন্তি এত্থ অনৰসেসং সমন্ততো জেতৰনন্তি অত্থো.
ওভাসেত্ৰাতি আভায ফরিত্ৰা. ৰালুকাযাতি সণ্হায ৰালুকায. ন সণ্ঠাতীতি ন পতিট্ঠাতি. ওল়ারিকন্তি ব্রহ্মদেৰতায হি পথৰিযং পতিট্ঠানকালে অত্তভাৰো ওল়ারিকো মাপেতুং ৰট্টতি পথৰী ৰা, তস্মা এৰমাহ. ধম্মাতি ইমিনা পুব্বে উগ্গহিতবুদ্ধৰচনং দস্সেতি. নপ্পৰত্তিনো অহেসুন্তি সজ্ঝাযমূল়্হকা ৰাচা পরিহীনাযেৰ অহেসুং. অপ্পটিৰানোতি অনিৰত্তো অনুক্কণ্ঠিতো.
দস্সনস্সাতি চক্খুৰিঞ্ঞাণেন দস্সনস্স. উপট্ঠানস্সাতি চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠানস্স. অধিসীলন্তি দসৰিধং সীলং. তঞ্হি পঞ্চসীলং উপাদায অধিসীলন্তি ৰুচ্চতি. অৰিহং গতোতি অৰিহব্রহ্মলোকে নিব্বত্তোস্মীতি দস্সেতি.
৬. কটুৰিযসুত্তৰণ্ণনা
১২৯. ছট্ঠে গোযোগপিলক্খস্মিন্তি গাৰীনং ৰিক্কযট্ঠানে উট্ঠিতপিলক্খস্স সন্তিকে. রিত্তস্সাদন্তি ঝানসুখাভাৰেন রিত্তস্সাদং. বাহিরস্সাদন্তি কামগুণসুখৰসেন বাহিরস্সাদং. কটুৰিযন্তি উচ্ছিট্ঠং. আমগন্ধেনাতি কোধসঙ্খাতেন ৰিস্সগন্ধেন. অৰস্সুতন্তি তিন্তং. মক্খিকাতি কিলেসমক্খিকা. নানুপতিস্সন্তীতি উট্ঠায ন অনুবন্ধিস্সন্তি. নান্ৰাস্সৰিস্সন্তীতি অনুবন্ধিত্ৰা ন খাদিস্সন্তি. সংৰেগমাপাদীতি সোতাপন্নো জাতো.
কটুৰিযকতোতি উচ্ছিট্ঠকতো. আরকা হোতীতি দূরে হোতি. ৰিঘাতস্সেৰ ভাগৰাতি দুক্খস্সেৰ ভাগী. চরেতীতি চরতি গচ্ছতি. দুম্মেধোতি দুপ্পঞ্ঞো. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টমেৰ কথিতং, গাথাসু ৰট্টৰিৰট্টং কথিতন্তি. সত্তমে ৰট্টমেৰ ভাসিতং.
৮. দুতিযঅনুরুদ্ধসুত্তৰণ্ণনা
১৩১. অট্ঠমে ইদং তে মানস্মিন্তি অযং তে নৰৰিধেন ৰড্ঢিতমানোতি অত্থো. ইদং তে উদ্ধচ্চস্মিন্তি ইদং তৰ উদ্ধচ্চং চিত্তস্স উদ্ধতভাৰো. ইদং তে কুক্কুচ্চস্মিন্তি ইদং তৰ কুক্কুচ্চং.
৯. পটিচ্ছন্নসুত্তৰণ্ণনা
১৩২. নৰমে আৰহন্তীতি নিয্যন্তি. পটিচ্ছন্নো আৰহতীতি পটিচ্ছন্নোৰ হুত্ৰা নিয্যাতি. ৰিৰটো ৰিরোচতীতি এত্থ একতো উভতো অত্ততো সব্বত্থকতোতি চতুব্বিধা ৰিৰটতা ৰেদিতব্বা. তত্থ একতো ৰিৰটং নাম অসাধারণসিক্খাপদং. উভতো ৰিৰটং নাম সাধারণসিক্খাপদং. অত্ততো ৰিৰটং নাম পটিলদ্ধধম্মগুণো. সব্বত্থকৰিৰটং নাম তেপিটকং বুদ্ধৰচনং.
১০. লেখসুত্তৰণ্ণনা
১৩৩. দসমে অভিণ্হন্তি অভিক্খণং নিরন্তরং. আগাল়্হেনাতি গাল়্হেন কক্খল়েন. ফরুসেনাতি ফরুসৰচনেন. গাল়্হং কত্ৰা ফরুসং কত্ৰা ৰুচ্চমানোপীতি অত্থো. অমনাপেনাতি মনং অনল্লীযন্তেন অৰড্ঢন্তেন. সন্ধিযতিমেৰাতি ঘটিযতিযেৰ. সংসন্দতিমেৰাতি নিরন্তরোৰ হোতি. সম্মোদতিমেৰাতি একীভাৰমেৰ গচ্ছতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
কুসিনারৰগ্গো ততিযো.