১০. সঙ্গারৰসুত্তৰণ্ণনা

৬১. দসমে সঙ্গারৰোতি এৰংনামকো রাজগহনগরে জিণ্ণপটিসঙ্খরণকারকো আযুত্তকব্রাহ্মণো. উপসঙ্কমীতি ভুত্তপাতরাসো হুত্ৰা মহাজনপরিৰুতো উপসঙ্কমি. মযমস্সূতি এত্থ অস্সূতি নিপাতমত্তং, মযং, ভো গোতম, ব্রাহ্মণা নামাতি ইদমেৰ অত্থপদং. যঞ্ঞং যজামাতি বাহিরসমযে সব্বচতুক্কেন সব্বট্ঠকেন সব্বসোল়সকেন সব্বদ্ৰত্তিংসায সব্বচতুসট্ঠিযা সব্বসতেন সব্বপঞ্চসতেনাতি চ এৰং পাণঘাতপটিসংযুত্তো যঞ্ঞো নাম হোতি. তং সন্ধাযেৰমাহ. অনেকসারীরিকন্তি অনেকসরীরসম্ভৰং. যদিদন্তি যা এসা. যঞ্ঞাধিকরণন্তি যজনকারণা চেৰ যাজনকারণা চাতি অত্থো. একস্মিঞ্হি বহূনং দদন্তেপি দাপেন্তেপি বহূসুপি বহূনং দেন্তেসুপি দাপেন্তেসুপি পুঞ্ঞপটিপদা অনেকসারীরিকা নাম হোতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. তুয্হঞ্চ তুয্হঞ্চ যজামীতি ৰদন্তস্সাপি ত্ৰঞ্চ ত্ৰঞ্চ যজাহীতি আণাপেন্তস্সাপি চ অনেকসারীরিকাৰ হোতি. তম্পি সন্ধাযেতং ৰুত্তং. যস্স ৰা তস্স ৰাতি যস্মা ৰা তস্মা ৰা. একমত্তানং দমেতীতি অত্তনো ইন্দ্রিযদমনৰসেন একং অত্তানমেৰ দমেতি. একমত্তানং সমেতীতি অত্তনো রাগাদিসমনৰসেন একং অত্তানমেৰ সমেতি. পরিনিব্বাপেতীতি রাগাদিপরিনিব্বানেনেৰ পরিনিব্বাপেতি. এৰমস্সাযন্তি এৰং সন্তেপি অযং.

এৰমিদং ব্রাহ্মণস্স কথং সুত্ৰা সত্থা চিন্তেসি – ‘‘অযং ব্রাহ্মণো পসুঘাতকসংযুত্তং মহাযঞ্ঞং অনেকসারীরিকং পুঞ্ঞপটিপদং ৰদেতি, পব্বজ্জামূলকং পন পুঞ্ঞুপ্পত্তিপটিপদং একসারীরিকন্তি ৰদেতি. নেৰাযং একসারীরিকং জানাতি, ন অনেকসারীরিকং, হন্দস্স একসারীরিকঞ্চ অনেকসারীরিকঞ্চ পটিপদং দেসেস্সামী’’তি উপরি দেসনং ৰড্ঢেন্তো তেন হি ব্রাহ্মণাতিআদিমাহ. তত্থ যথা তে খমেয্যাতি যথা তুয্হং রুচ্চেয্য. ইধ তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতীতিআদি ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিত্থারিতমেৰ. এথাযং মগ্গোতি এথ তুম্হে, অহমনুসাসামি, অযং মগ্গো. অযং পটিপদাতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. যথা পটিপন্নোতি যেন মগ্গেন পটিপন্নো. অনুত্তরং ব্রহ্মচরিযোগধন্তি অরহত্তমগ্গসঙ্খাতস্স ব্রহ্মচরিযস্স অনুত্তরং ওগধং উত্তমপতিট্ঠাভূতং নিব্বানং. ইচ্চাযন্তি ইতি অযং.

অপ্পট্ঠতরাতি যত্থ বহূহি ৰেয্যাৰচ্চকরেহি ৰা উপকরণেহি ৰা অত্থো নত্থি. অপ্পসমারম্ভতরাতি যত্থ বহূনং কম্মচ্ছেদৰসেন পীল়াসঙ্খাতো সমারম্ভো নত্থি. সেয্যথাপি ভৰং গোতমো, ভৰং চানন্দো, এতে মে পুজ্জাতি যথা ভৰং গোতমো, ভৰঞ্চানন্দো, এৰরূপা মম পূজিতা, তুম্হেযেৰ দ্ৰে জনা ময্হং পুজ্জা চ পাসংসা চাতি ইমমত্থং সন্ধাযেতং ৰদতি. তস্স কির এৰং অহোসি – ‘‘আনন্দত্থেরো মংযেৰ ইমং পঞ্হং কথাপেতুকামো, অত্তনো খো পন ৰণ্ণে ৰুত্তে পদুস্সনকো নাম নত্থী’’তি. তস্মা পঞ্হং অকথেতুকামো ৰণ্ণভণনেন ৰিক্খেপং করোন্তো এৰমাহ.

ন খো ত্যাহন্তি ন খো তে অহং. থেরোপি কির চিন্তেসি – ‘‘অযং ব্রাহ্মণো পঞ্হং অকথেতুকামো পরিৰত্ততি, ইমং পঞ্হং এতংযেৰ কথাপেস্সামী’’তি. তস্মা নং এৰমাহ.

সহধম্মিকন্তি সকারণং. সংসাদেতীতি সংসীদাপেতি. নো ৰিস্সজ্জেতীতি ন কথেতি. যংনূনাহং পরিমোচেয্যন্তি যংনূনাহং উভোপেতে ৰিহেসতো পরিমোচেয্যং. ব্রাহ্মণো হি আনন্দেন পুচ্ছিতং পঞ্হং অকথেন্তো ৰিহেসেতি, আনন্দোপি ব্রাহ্মণং অকথেন্তং কথাপেন্তো. ইতি উভোপেতে ৰিহেসতো মোচেস্সামীতি চিন্তেত্ৰা এৰমাহ. কা ন্ৰজ্জাতি কা নু অজ্জ. অন্তরাকথা উদপাদীতি অঞ্ঞিস্সা কথায অন্তরন্তরে কতরা কথা উপ্পজ্জীতি পুচ্ছতি. তদা কির রাজন্তেপুরে তীণি পাটিহারিযানি আরব্ভ কথা উদপাদি, তং পুচ্ছামীতি সত্থা এৰমাহ. অথ ব্রাহ্মণো ‘‘ইদানি ৰত্তুং সক্খিস্সামী’’তি রাজন্তেপুরে উপ্পন্নং কথং আরোচেন্তো অযং খ্ৰজ্জ, ভো গোতমাতিআদিমাহ. তত্থ অযং খ্ৰজ্জাতি অযং খো অজ্জ. পুব্বে সুদন্তি এত্থ সুদন্তি নিপাতমত্তং. উত্তরি মনুস্সধম্মাতি দসকুসলকম্মপথসঙ্খাতা মনুস্সধম্মা উত্তরিং. ইদ্ধিপাটিহারিযং দস্সেসুন্তি ভিক্খাচারং গচ্ছন্তা আকাসেনেৰ গমিংসু চেৰ আগমিংসু চাতি এৰং পুব্বে পৰত্তং আকাসগমনং সন্ধাযেৰমাহ. এতরহি পন বহুতরা চ ভিক্খূতি ইদং সো ব্রাহ্মণো ‘‘পুব্বে ভিক্খূ ‘চত্তারো পচ্চযে উপ্পাদেস্সামা’তি মঞ্ঞে এৰমকংসু, ইদানি পচ্চযানং উপ্পন্নভাৰং ঞত্ৰা সোপ্পেন চেৰ পমাদেন চ ৰীতিনামেন্তী’’তি লদ্ধিযা এৰমাহ.

পাটিহারিযানীতি পচ্চনীকপটিহরণৰসেন পাটিহারিযানি. ইদ্ধিপাটিহারিযন্তি ইজ্ঝনৰসেন ইদ্ধি, পটিহরণৰসেন পাটিহারিযং, ইদ্ধিযেৰ পাটিহারিযং ইদ্ধিপাটিহারিযং. ইতরেসুপি এসেৰ নযো. অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধন্তিআদীনং অত্থো চেৰ ভাৰনানযো চ ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৩৬৫) ৰিত্থারিতোৰ.

নিমিত্তেন আদিসতীতি আগতনিমিত্তেন ৰা গতনিমিত্তেন ৰা ঠিতনিমিত্তেন ৰা ‘‘ইদং নাম ভৰিস্সতী’’তি কথেতি. তত্রিদং ৰত্থু – একো কির রাজা তিস্সো মুত্তা গহেত্ৰা পুরোহিতং পুচ্ছি ‘‘কিং মে, আচরিয, হত্থে’’তি. সো ইতো চিতো চ ওলোকেসি, তেন চ সমযেন একা সরবূ ‘‘মক্খিকং গহেস্সামী’’তি পক্খন্তা, গহণকালে মক্খিকা পলাতা. সো মক্খিকায মুত্তত্তা ‘‘মুত্তা মহারাজা’’তি আহ. মুত্তা তাৰ হোন্তু, কতি মুত্তাতি. সো পুন নিমিত্তং ওলোকেসি. অথাৰিদূরে কুক্কুটো তিক্খত্তুং সদ্দং নিচ্ছারেসি. ব্রাহ্মণো ‘‘তিস্সো মহারাজা’’তি আহ. এৰং একচ্চো আগতনিমিত্তেন কথেতি. এতেনুপাযেন গতঠিতনিমিত্তেহিপি কথনং ৰেদিতব্বং. এৰম্পি তে মনোতি এৰং তৰ মনো সোমনস্সিতো ৰা দোমনস্সিতো ৰা কামৰিতক্কাদিসংযুত্তো ৰাতি. দুতিযং তস্সেৰ ৰেৰচনং. ইতিপি তে চিত্তন্তি ইতিপি তৰ চিত্তং, ইমঞ্চ ইমঞ্চ অত্থং চিন্তযমানং পৰত্ততীতি অত্থো. বহুং চেপি আদিসতীতি বহুং চেপি কথেতি. তথেৰ তং হোতীতি যথা কথিতং, তথেৰ হোতি.

অমনুস্সানন্তি যক্খপিসাচাদীনং. দেৰতানন্তি চাতুমহারাজিকাদীনং. সদ্দং সুত্ৰাতি অঞ্ঞস্স চিত্তং ঞত্ৰা কথেন্তানং সুত্ৰা. ৰিতক্কৰিপ্ফারসদ্দন্তি ৰিতক্কৰিপ্ফারৰসেন উপ্পন্নং ৰিপ্পলপন্তানং সুত্তপ্পমত্তাদীনং সদ্দং. সুত্ৰাতি তং সুত্ৰা. যং ৰিতক্কযতো তস্স সো সদ্দো উপ্পন্নো, তস্স ৰসেন ‘‘এৰম্পি তে মনো’’তিআদিসতি.

তত্রিমানি ৰত্থূনি – একো কির মনুস্সো ‘‘অট্টং করিস্সামী’’তি গামা নগরং গচ্ছন্তো নিক্খন্তট্ঠানতো পট্ঠায ‘‘ৰিনিচ্ছযসভাযং রঞ্ঞো চ রাজমহামত্তানঞ্চ ইদং কথেস্সামি ইদং কথেস্সামী’’তি ৰিতক্কেন্তো রাজকুলং গতো ৰিয রঞ্ঞো পুরতো ঠিতো ৰিয অট্টকারকেন সদ্ধিং কথেন্তো ৰিয চ অহোসি, তস্স তং ৰিতক্কৰিপ্ফারৰসেন নিচ্ছরন্তং সদ্দং সুত্ৰা একো পুরিসো ‘‘কেনট্ঠেন গচ্ছসী’’তি আহ. অট্টকম্মেনাতি. গচ্ছ, জযো তে ভৰিস্সতীতি. সো গন্ত্ৰা অট্টং কত্ৰা জযমেৰ পাপুণি.

অপরোপি থেরো মোল়িযগামে পিণ্ডায চরি. অথ নং নিক্খমন্তং একা দারিকা অঞ্ঞৰিহিতা ন অদ্দস. সো গামদ্ৰারে ঠত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা ওলোকেত্ৰা তং দিস্ৰা ৰিতক্কেন্তো অগমাসি. গচ্ছন্তোযেৰ চ ‘‘কিং নু খো কুরুমানা দারিকা ন অদ্দসা’’তি ৰচীভেদং অকাসি. পস্সে ঠিতো একো পুরিসো সুত্ৰা ‘‘তুম্হে, ভন্তে, মোল়িযগামে চরিত্থা’’তি আহ.

মনোসঙ্খারা পণিহিতাতি চিত্তসঙ্খারা সুট্ঠপিতা. ৰিতক্কেস্সতীতি ৰিতক্কযিস্সতি পৰত্তযিস্সতীতি পজানাতি. পজানন্তো চ আগমনেন জানাতি, পুব্বভাগেন জানাতি, অন্তোসমাপত্তিযং চিত্তং অপলোকেত্ৰা জানাতি. আগমনেন জানাতি নাম কসিণপরিকম্মকালেযেৰ ‘‘যেনাকারেনেস কসিণভাৰনং আরদ্ধো পঠমজ্ঝানং ৰা…পে… চতুত্থজ্ঝানং ৰা অট্ঠ ৰা সমাপত্তিযো নিব্বত্তেস্সতী’’তি জানাতি. পুব্বভাগেন জানাতি নাম পঠমৰিপস্সনায আরদ্ধাযযেৰ জানাতি, ‘‘যেনাকারেন এস ৰিপস্সনং আরদ্ধো সোতাপত্তিমগ্গং ৰা নিব্বত্তেস্সতি…পে… অরহত্তমগ্গং ৰা নিব্বত্তেস্সতী’’তি জানাতি. অন্তোসমাপত্তিযং চিত্তং ওলোকেত্ৰা জানাতি নাম – ‘‘যেনাকারেন ইমস্স মনোসঙ্খারা সুট্ঠপিতা, ইমস্স নাম চিত্তস্স অনন্তরা ইমং নাম ৰিতক্কং ৰিতক্কেস্সতি, ইতো ৰুট্ঠিতস্স এতস্স হানভাগিযো ৰা সমাধি ভৰিস্সতি ঠিতিভাগিযো ৰা ৰিসেসভাগিযো ৰা নিব্বেধভাগিযো ৰা, অভিঞ্ঞাযো ৰা নিব্বত্তেস্সতী’’তি জানাতি. তত্থ পুথুজ্জনো চেতোপরিযঞাণলাভী পুথুজ্জনানংযেৰ চিত্তং জানাতি, ন অরিযানং. অরিযেসুপি হেট্ঠিমো উপরিমস্স চিত্তং ন জানাতি, উপরিমো পন হেট্ঠিমস্স জানাতি. এতেসু চ সোতাপন্নো সোতাপত্তিফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি…পে… অরহা অরহত্তফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি. উপরিমো হেট্ঠিমং ন সমাপজ্জতি. তেসঞ্হি হেট্ঠিমা হেট্ঠিমা সমাপত্তি তত্রৰত্তিযেৰ হোতি. তথেৰ তং হোতীতি এতং একংসেন তথেৰ হোতি. চেতোপরিযঞাণৰসেন ঞাতঞ্হি অঞ্ঞথাভাৰি নাম নত্থি.

এৰং ৰিতক্কেথাতি এৰং নেক্খম্মৰিতক্কাদযো পৰত্তেন্তা ৰিতক্কেথ. মা এৰং ৰিতক্কযিত্থাতি এৰং কামৰিতক্কাদযো পৰত্তেন্তা মা ৰিতক্কযিত্থ. এৰং মনসি করোথাতি এৰং অনিচ্চসঞ্ঞমেৰ, দুক্খসঞ্ঞাদীসু ৰা অঞ্ঞতরং মনসি করোথ. মা এৰন্তি নিচ্চন্তিআদিনা নযেন মা মনসা করিত্থ. ইদন্তি ইদং পঞ্চকামগুণরাগং পজহথ. ইদঞ্চ উপসম্পজ্জাতি ইদং চতুমগ্গফলপ্পভেদং লোকুত্তরধম্মমেৰ উপসম্পজ্জ পাপুণিত্ৰা নিপ্ফাদেত্ৰা ৰিহরথ.

মাযাসহধম্মরূপং ৰিয খাযতীতি মাযায সমানকারণজাতিকং ৰিয হুত্ৰা উপট্ঠাতি. মাযাকারোপি হি উদকং গহেত্ৰা তেলং করোতি, তেলং গহেত্ৰা উদকন্তি এৰং অনেকরূপং মাযং দস্সেতি. ইদম্পি পাটিহারিযং তথারূপমেৰাতি. ইদম্পি মে, ভো গোতম, পাটিহারিযং মাযাসহধম্মরূপং ৰিয খাযতীতি চিন্তামণিকৰিজ্জাসরিক্খকতং সন্ধায এৰং আহ. চিন্তামণিকৰিজ্জং জানন্তাপি হি আগচ্ছন্তমেৰ দিস্ৰা ‘‘অযং ইদং নাম ৰিতক্কেন্তো আগচ্ছতী’’তি জানন্তি. তথা ‘‘ইদং নাম ৰিতক্কেন্তো ঠিতো, ইদং নাম ৰিতক্কেন্তো নিসিন্নো, ইদং নাম ৰিতক্কেন্তো নিপন্নো’’তি জানন্তি.

অভিক্কন্ততরন্তি সুন্দরতরং. পণীততরন্তি উত্তমতরং. ভৰঞ্হি গোতমো অৰিতক্কং অৰিচারন্তি ইধ ব্রাহ্মণো অৰসেসং আদেসনাপাটিহারিযং বাহিরকন্তি ন গণ্হি. ইদঞ্চ পন সব্বং সো ব্রাহ্মণো তথাগতস্স ৰণ্ণং কথেন্তোযেৰ আহ. অদ্ধা খো ত্যাযন্তি একংসেনেৰ তযা অযং. আসজ্জ উপনীয ৰাচা ভাসিতাতি মম গুণে ঘট্টেত্ৰা মমেৰ গুণানং সন্তিকং উপনীতা ৰাচা ভাসিতা. অপিচ ত্যাহং ব্যাকরিস্সামীতি অপিচ তে অহমেৰ কথেস্সামীতি. সেসং উত্তানত্থমেৰাতি.

ব্রাহ্মণৰগ্গো পঠমো.