(৬) ১. ব্রাহ্মণৰগ্গো

১. পঠমদ্ৰেব্রাহ্মণসুত্তৰণ্ণনা

৫২. ব্রাহ্মণৰগ্গস্স পঠমে জিণ্ণাতি জরাজিণ্ণা. ৰুদ্ধাতি ৰযোৰুদ্ধা. মহল্লকাতি জাতিমহল্লকা. অদ্ধগতাতি তযো অদ্ধে অতিক্কন্তা. ৰযোঅনুপ্পত্তাতি ততিযং ৰযং অনুপ্পত্তা. যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসূতি পুত্তদারে অত্তনো ৰচনং অকরোন্তে দিস্ৰা ‘‘সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা নিয্যানিকমগ্গং গৰেসিস্সামা’’তি চিন্তেত্ৰা উপসঙ্কমিংসু. মযমস্সু, ভো গোতম, ব্রাহ্মণাতি; ভো গোতম, মযং ব্রাহ্মণা ন খত্তিযা নামচ্চা ন গহপতিকাতি ব্রাহ্মণভাৰং জানাপেত্ৰা জিণ্ণাতিআদিমাহংসু. অকতভীরুত্তাণাতি অকতভযপরিত্তাণা. অৰস্সযভূতং পতিট্ঠাকম্মং অম্হেহি ন কতন্তি দস্সেন্তি. তগ্ঘাতি একংসত্থে নিপাতো, সম্পটিচ্ছনত্থে ৰা. একন্তেন তুম্হে এৰরূপা, অহম্পি খো এতং সম্পটিচ্ছামীতি চ দস্সেতি. উপনীযতীতি উপসংহরীযতি. অযং হি জাতিযা জরং উপনীযতি, জরায ব্যাধিং, ব্যাধিনা মরণং, মরণেন পুন জাতিং. তেন ৰুত্তং – ‘‘উপনীযতী’’তি.

ইদানি যস্মা তে ব্রাহ্মণা মহল্লকত্তা পব্বজিত্ৰাপি ৰত্তং পূরেতুং ন সক্খিস্সন্তি, তস্মা নে পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেন্তো ভগৰা যোধ কাযেন সংযমোতিআদিমাহ. তত্থ কাযেন সংযমোতি কাযদ্ৰারেন সংৰরো. সেসেসুপি এসেৰ নযো. তং তস্স পেতস্সাতি তং পুঞ্ঞং তস্স পরলোকং গতস্স তাযনট্ঠেন তাণং, নিলীযনট্ঠেন লেণং, পতিট্ঠানট্ঠেন দীপো, অৰস্সযনট্ঠেন সরণং, উত্তমগতিৰসেন পরাযণঞ্চ হোতীতি দস্সেতি. গাথা উত্তানত্থাযেৰ. এৰং তে ব্রাহ্মণা তথাগতেন পঞ্চসু সীলেসু সমাদপিতা যাৰজীৰং পঞ্চ সীলানি রক্খিত্ৰা সগ্গে নিব্বত্তিংসু.

২. দুতিযদ্ৰেব্রাহ্মণসুত্তৰণ্ণনা

৫৩. দুতিযে ভাজনন্তি যংকিঞ্চি ভণ্ডকং. সেসং পঠমে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

৩. অঞ্ঞতরব্রাহ্মণসুত্তৰণ্ণনা

৫৪. ততিযে সম্মোদনীযন্তি সম্মোদজননিং. সারণীযন্তি সরিতব্বযুত্তকং. ৰীতিসারেত্ৰাতি পরিযোসাপেত্ৰা. কিত্তাৰতাতি কিত্তকেন. সন্দিট্ঠিকো ধম্মো হোতীতি সামং পস্সিতব্বো হোতি. অকালিকোতি ন কালন্তরে ফলদাযকো. এহিপস্সিকোতি ‘‘এহি পস্সা’’তি এৰং দস্সেতুং সক্কাতি আগমনীযপটিপদং পুচ্ছতি. ওপনেয্যিকোতি অত্তনো চিত্তং উপনেতব্বো. পচ্চত্তং ৰেদিতব্বোতি সামংযেৰ জানিতব্বো. ৰিঞ্ঞূহীতি পণ্ডিতেহি. পরিযাদিন্নচিত্তোতি আদিন্নগহিতপরামট্ঠচিত্তো হুত্ৰা. চেতেতীতি চিন্তেতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ. ইমস্মিং পন সুত্তে ব্রাহ্মণেন লোকুত্তরমগ্গো পুচ্ছিতো, সত্থারাপি সোযেৰ কথিতো. সো হি সামং পস্সিতব্বত্তা সন্দিট্ঠিকো নামাতি.

৪. পরিব্বাজকসুত্তৰণ্ণনা

৫৫. চতুত্থে ব্রাহ্মণপরিব্বাজকোতি ব্রাহ্মণজাতিকো পরিব্বাজকো, ন খত্তিযাদিজাতিকো. অত্তত্থম্পীতি দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকং লোকিযলোকুত্তরমিস্সকং অত্তনো অত্থং.

৫. নিব্বুতসুত্তৰণ্ণনা

৫৬. পঞ্চমে অকালিকন্তি ন কালন্তরে পত্তব্বং. ওপনেয্যিকন্তি পটিপত্তিযা উপগন্তব্বং.

৬. পলোকসুত্তৰণ্ণনা

৫৭. ছট্ঠে আচরিযপাচরিযানন্তি আচরিযানঞ্চেৰ আচরিযাচরিযানঞ্চ. অৰীচি মঞ্ঞে ফুটো অহোসীতি যথা অৰীচি মহানিরযো নিরন্তরফুটো নেরযিকসত্তেহি পরিপুণ্ণো, মনুস্সেহি এৰং পরিপুণ্ণো হোতি. কুক্কুটসংপাতিকাতি একগামস্স ছদনপিট্ঠিতো উপ্পতিত্ৰা ইতরগামস্স ছদনপিট্ঠে পতনসঙ্খাতো কুক্কুটসংপাতো এতাসু অত্থীতি কুক্কুটসংপাতিকা. কুক্কুটসংপাদিকাতিপি পাঠো, গামন্তরতো গামন্তরং কুক্কুটানং পদসা গমনসঙ্খাতো কুক্কুটসংপাদো এতাসু অত্থীতি অত্থো. উভযম্পেতং ঘননিৰাসতংযেৰ দীপেতি. অধম্মরাগরত্তাতি রাগো নাম একন্তেনেৰ অধম্মো, অত্তনো পরিক্খারেসু পন উপ্পজ্জমানো ন অধম্মরাগোতি অধিপ্পেতো, পরপরিক্খারেসু উপ্পজ্জমানোৰ অধম্মরাগোতি. ৰিসমলোভাভিভূতাতি লোভস্স সমকালো নাম নত্থি, একন্তং ৰিসমোৰ এস. অত্তনা পরিগ্গহিতৰত্থুম্হি পন উপ্পজ্জমানো সমলোভো নাম, পরপরিগ্গহিতৰত্থুম্হি উপ্পজ্জমানোৰ ৰিসমোতি অধিপ্পেতো. মিচ্ছাধম্মপরেতাতি অৰত্থুপটিসেৰনসঙ্খাতেন মিচ্ছাধম্মেন সমন্নাগতা. দেৰো ন সম্মা ধারং অনুপ্পৰেচ্ছতীতি ৰস্সিতব্বযুত্তে কালে ৰস্সং ন ৰস্সতি. দুব্ভিক্খন্তি দুল্লভভিক্খং. দুস্সস্সন্তি ৰিৰিধসস্সানং অসম্পজ্জনেন দুস্সস্সং. সেতট্ঠিকন্তি সস্সে সম্পজ্জমানে পাণকা পতন্তি, তেহি দট্ঠত্তা নিক্খন্তনিক্খন্তানি সালিসীসানি সেতৰণ্ণানি হোন্তি নিস্সারানি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘সেতট্ঠিক’’ন্তি. সলাকাৰুত্তন্তি ৰপিতং ৰপিতং সস্সং সলাকামত্তমেৰ সম্পজ্জতি, ফলং ন দেতীতি অত্থো. যক্খাতি যক্খাধিপতিনো. ৰাল়ে অমনুস্সে ওস্সজ্জন্তীতি চণ্ডযক্খে মনুস্সপথে ৰিস্সজ্জেন্তি, তে লদ্ধোকাসা মহাজনং জীৰিতক্খযং পাপেন্তি.

৭. ৰচ্ছগোত্তসুত্তৰণ্ণনা

৫৮. সত্তমে মহপ্ফলন্তি মহাৰিপাকং. ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকরোন্তীতি এত্থ ধম্মো নাম কথিতকথা, অনুধম্মো নাম কথিতস্স পটিকথনং. সহধম্মিকোতি সকারণো সহেতুকো. ৰাদানুপাতোতি ৰাদস্স অনুপাতো, অনুপতনং পৰত্তীতি অত্থো. গারয্হং ঠানন্তি গরহিতব্বযুত্তং কারণং. ইদং ৰুত্তং হোতি – ভোতা গোতমেন ৰুত্তা সকারণা ৰাদপ্পৰত্তি কিঞ্চিপি গারয্হং কারণং ন আগচ্ছতীতি. অথ ৰা তেহি পরেহি ৰুত্তা সকারণা ৰাদপ্পৰত্তি কিঞ্চি গারয্হং কারণং ন আগচ্ছতীতি পুচ্ছতি.

অন্তরাযকরো হোতীতি অন্তরাযং ৰিনাসং কিচ্ছলাভকং ৰিলোমকং করোতি. পারিপন্থিকোতি পন্থদূহনচোরো. খতো চ হোতীতি গুণখননেন খতো হোতি. উপহতোতি গুণুপঘাতেনেৰ উপহতো.

চন্দনিকাযাতি অসুচিকললকূপে. ওলিগল্লেতি নিদ্ধমনকললে. সো চাতি সো সীলৰাতি ৰুত্তখীণাসৰো. সীলক্খন্ধেনাতি সীলরাসিনা. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. এত্থ চ ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং ৰুচ্চতি পচ্চৰেক্খণঞাণং, তং অসেক্খস্স পৰত্তত্তা অসেক্খন্তি ৰুত্তং. ইতরানি সিক্খাপরিযোসানপ্পত্ততায সযম্পি অসেক্খানেৰ. তানি চ পন লোকুত্তরানি, পচ্চৰেক্খণঞাণং লোকিযং.

রোহিণীসূতি রত্তৰণ্ণাসু. সরূপাসূতি অত্তনো ৰচ্ছকেহি সমানরূপাসু. পারেৰতাসূতি কপোতৰণ্ণাসু. দন্তোতি নিব্বিসেৰনো. পুঙ্গৰোতি উসভো. ধোরয্হোতি ধুরৰাহো. কল্যাণজৰনিক্কমোতি কল্যাণেন উজুনা জৰেন গন্তা. নাস্স ৰণ্ণং পরিক্খরেতি অস্স গোণস্স সরীরৰণ্ণং ন উপপরিক্খন্তি, ধুরৰহনকম্মমেৰ পন উপপরিক্খন্তি. যস্মিং কস্মিঞ্চি জাতিযেতি যত্থ কত্থচি কুলজাতে. যাসু কাসুচি এতাসূতি এতাসু খত্তিযাদিপ্পভেদাসু যাসু কাসুচি জাতীসু.

ব্রহ্মচরিযস্স কেৰলীতি ব্রহ্মচরিযস্স কেৰলেন সমন্নাগতো, পরিপুণ্ণভাৰেন যুত্তোতি অত্থো. খীণাসৰো হি সকলব্রহ্মচারী নাম হোতি. তেনেতং ৰুত্তং. পন্নভারোতি ওরোপিতভারো, খন্ধভারং কিলেসভারং কামগুণভারঞ্চ ওরোপেত্ৰা ঠিতোতি অত্থো. কতকিচ্চোতি চতূহি মগ্গেহি কিচ্চং কত্ৰা ঠিতো. পারগূ সব্বধম্মানন্তি সব্বধম্মা ৰুচ্চন্তি পঞ্চক্খন্ধা দ্ৰাদসাযতনানি অট্ঠারস ধাতুযো, তেসং সব্বধম্মানং অভিঞ্ঞাপারং, পরিঞ্ঞাপারং, পহানপারং, ভাৰনাপারং, সচ্ছিকিরিযাপারং, সমাপত্তিপারঞ্চাতি ছব্বিধং পারং গতত্তা পারগূ. অনুপাদাযাতি অগ্গহেত্ৰা. নিব্বুতোতি কিলেসসন্তাপরহিতো. ৰিরজেতি রাগদোসমোহরজরহিতে.

অৰিজানন্তাতি খেত্তং অজানন্তা. দুম্মেধাতি নিপ্পঞ্ঞা. অস্সুতাৰিনোতি খেত্তৰিনিচ্ছযসৰনেন রহিতা. বহিদ্ধাতি ইমম্হা সাসনা বহিদ্ধা. ন হি সন্তে উপাসরেতি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধখীণাসৰে উত্তমপুরিসে ন উপসঙ্কমন্তি. ধীরসম্মতেতি পণ্ডিতেহি সম্মতে সম্ভাৰিতে. মূলজাতা পতিট্ঠিতাতি ইমিনা সোতাপন্নস্স সদ্ধং দস্সেতি. কুলে ৰা ইধ জাযরেতি ইধ ৰা মনুস্সলোকে খত্তিযব্রাহ্মণৰেস্সকুলে জাযন্তি. অযমেৰ হি তিৰিধা কুলসম্পত্তি নাম. অনুপুব্বেন নিব্বানং, অধিগচ্ছন্তীতি সীলসমাধিপঞ্ঞাতি ইমে গুণে পূরেত্ৰা অনুক্কমেন নিব্বানং অধিগচ্ছন্তীতি.

৮. তিকণ্ণসুত্তৰণ্ণনা

৫৯. অট্ঠমে তিকণ্ণোতি তস্স নামং. উপসঙ্কমীতি ‘‘সমণো কির গোতমো পণ্ডিতো, গচ্ছিস্সামি তস্স সন্তিক’’ন্তি চিন্তেত্ৰা ভুত্তপাতরাসো মহাজনপরিৰুতো উপসঙ্কমি. ভগৰতো সম্মুখাতি দসবলস্স পুরতো নিসীদিত্ৰা. ৰণ্ণং ভাসতীতি কস্মা ভাসতি? সো কির ইতো পুব্বে তথাগতস্স সন্তিকং অগতপুব্বো. অথস্স এতদহোসি – ‘‘বুদ্ধা নাম দুরাসদা, মযি পঠমতরং অকথেন্তে কথেয্য ৰা ন ৰা. সচে ন কথেস্সতি, অথ মং সমাগমট্ঠানে কথেন্তং এৰং ৰক্খন্তি ‘ত্ৰং ইধ কস্মা কথেসি, যেন তে সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰচনমত্তম্পি ন লদ্ধ’ন্তি. তস্মা ‘এৰং মে অযং গরহা মুচ্চিস্সতী’’’তি মঞ্ঞমানো ভাসতি. কিঞ্চাপি ব্রাহ্মণানং ৰণ্ণং ভাসতি, তথাগতস্স পন ঞাণং ঘট্টেস্সামীতি অধিপ্পাযেনেৰ ভাসতি. এৰম্পি তেৰিজ্জা ব্রাহ্মণাতি তেৰিজ্জকব্রাহ্মণা এৰংপণ্ডিতা এৰংধীরা এৰংব্যত্তা এৰংবহুস্সুতা এৰংৰাদিনো, এৰংসম্মতাতি অত্থো. ইতিপীতি ইমিনা তেসং পণ্ডিতাদিআকারপরিচ্ছেদং দস্সেতি. এত্তকেন কারণেন পণ্ডিতা…পে… এত্তকেন কারণেন সম্মতাতি অযঞ্হি এত্থ অত্থো.

যথা কথং পন ব্রাহ্মণাতি এত্থ যথাতি কারণৰচনং, কথং পনাতি পুচ্ছাৰচনং. ইদং ৰুত্তং হোতি – কথং পন, ব্রাহ্মণ, ব্রাহ্মণা তেৰিজ্জং পঞ্ঞাপেন্তি. যথা এৰং সক্কা হোতি জানিতুং, তং কারণং ৰদেহীতি. তং সুত্ৰা ব্রাহ্মণো ‘‘জাননট্ঠানেযেৰ মং সম্মাসম্বুদ্ধো পুচ্ছি, নো অজাননট্ঠানে’’তি অত্তমনো হুত্ৰা ইধ, ভো গোতমাতিআদিমাহ. তত্থ উভতোতি দ্ৰীহিপি পক্খেহি. মাতিতো চ পিতিতো চাতি যস্স মাতা ব্রাহ্মণী, মাতু মাতা ব্রাহ্মণী, তস্সাপি মাতা ব্রাহ্মণী. পিতা ব্রাহ্মণো, পিতু পিতা ব্রাহ্মণো, তস্সাপি পিতা ব্রাহ্মণো, সো উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ. সংসুদ্ধগহণিকোতি যস্স সংসুদ্ধা মাতু গহণী, কুচ্ছীতি অত্থো. ‘‘সমৰেপাকিনিযা গহণিযা’’তি পন এত্থ কম্মজতেজোধাতু গহণীতি ৰুচ্চতি.

যাৰ সত্তমা পিতামহযুগাতি এত্থ পিতু পিতা পিতামহো, পিতামহস্স যুগং পিতামহযুগং. যুগন্তি আযুপ্পমাণং ৰুচ্চতি. অভিলাপমত্তমেৰ চেতং, অত্থতো পন পিতামহোযেৰ পিতামহযুগং. ততো উদ্ধং সব্বেপি পুব্বপুরিসা পিতামহগ্গহণেনেৰ গহিতা. এৰং যাৰ সত্তমো পুরিসো, তাৰ সংসুদ্ধগহণিকো, অথ ৰা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেনাতি দস্সেতি. অক্খিত্তোতি ‘‘অপনেথ এতং, কিং ইমিনা’’তি এৰং অক্খিত্তো অনৰক্খিত্তো. অনুপক্কুট্ঠোতি ন উপক্কুট্ঠো, ন অক্কোসং ৰা নিন্দং ৰা পত্তপুব্বো. কেন কারণেনাতি? জাতিৰাদেন. ‘‘ইতিপি হীনজাতিকো এসো’’তি এৰরূপেন ৰচনেনাতি অত্থো.

অজ্ঝাযকোতি ইদং ‘‘ন দানিমে ঝাযন্তি, ন দানিমে ঝাযন্তীতি খো, ৰাসেট্ঠ, অজ্ঝাযকা অজ্ঝাযকাতেৰ ততিযং অক্খরং উপনিব্বত্ত’’ন্তি (দী. নি. ৩.১৩২) এৰং পঠমকপ্পিককালে ঝানৰিরহিতানং ব্রাহ্মণানং গরহৰচনং উপ্পন্নং. ইদানি পন তং অজ্ঝাযতীতি অজ্ঝাযকো, মন্তে পরিৰত্তেতীতি ইমিনা অত্থেন পসংসাৰচনং কত্ৰা ৰোহরন্তি. মন্তে ধারেতীতি মন্তধরো.

তিণ্ণং ৰেদানন্তি ইরুব্বেদযজুব্বেদসামব্বেদানং. ওট্ঠপহতকরণৰসেন পারং গতোতি পারগূ. সহ নিঘণ্ডুনা চ কেটুভেন চ সনিঘণ্ডুকেটুভানং. নিঘণ্ডূতি নামনিঘণ্ডুরুক্খাদীনং ৰেৰচনপকাসকসত্থং. কেটুভন্তি কিরিযাকপ্পৰিকপ্পো কৰীনং উপকারায সত্থং. সহ অক্খরপ্পভেদেন সাক্খরপ্পভেদানং. অক্খরপ্পভেদোতি সিক্খা চ নিরুত্তি চ. ইতিহাসপঞ্চমানন্তি আথব্বণৰেদং চতুত্থং কত্ৰা ইতিহ আস, ইতিহ আসাতি ঈদিসৰচনপটিসংযুত্তো পুরাণকথাসঙ্খাতো খত্তৰিজ্জাসঙ্খাতো ৰা ইতিহাসো পঞ্চমো এতেসন্তি ইতিহাসপঞ্চমা. তেসং ইতিহাসপঞ্চমানং ৰেদানং.

পদং তদৰসেসঞ্চ ব্যাকরণং অধীযতি ৰেদেতি চাতি পদকো ৰেয্যাকরণো. লোকাযতং ৰুচ্চতি ৰিতণ্ডৰাদসত্থং. মহাপুরিসলক্খণন্তি মহাপুরিসানং বুদ্ধাদীনং লক্খণদীপকং দ্ৰাদসসহস্সগন্থপমাণং সত্থং, যত্থ সোল়সসহস্সগাথাপদপরিমাণা বুদ্ধমন্তা নাম অহেসুং, যেসং ৰসেন ‘‘ইমিনা লক্খণেন সমন্নাগতা বুদ্ধা নাম হোন্তি, ইমিনা পচ্চেকবুদ্ধা, দ্ৰে অগ্গসাৰকা, অসীতি মহাসাৰকা, বুদ্ধমাতা, বুদ্ধপিতা, অগ্গুপট্ঠাকা, অগ্গুপট্ঠাযিকা, রাজা চক্কৰত্তী’’তি অযং ৰিসেসো ঞাযতি. অনৰযোতি ইমেসু লোকাযতমহাপুরিসলক্খণেসু অনূনো পরিপূরকারী, অৰযো ন হোতীতি ৰুত্তং হোতি. অৰযো নাম যো তানি অত্থতো চ গন্থতো চ সন্ধারেতুং ন সক্কোতি. অথ ৰা অনৰযোতি অনু অৰযো, সন্ধিৰসেন উকারলোপো. অনু অৰযো পরিপুণ্ণসিপ্পোতি অত্থো.

তেন হীতি ইদং ভগৰা নং আযাচন্তং দিস্ৰা ‘‘ইদানিস্স পঞ্হং কথেতুং কালো’’তি ঞত্ৰা আহ. তস্সত্থো – যস্মা মং আযাচসি, তস্মা সুণাহীতি. ৰিৰিচ্চেৰ কামেহীতিআদি ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.৭০) ৰিত্থারিতমেৰ. ইধ পনেতং তিস্সন্নং ৰিজ্জানং পুব্বভাগপটিপত্তিদস্সনত্থং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. তত্থ দ্ৰিন্নং ৰিজ্জানং অনুপদৰণ্ণনা চেৰ ভাৰনানযো চ ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৪০২ আদযো) ৰিত্থারিতোৰ.

পঠমা ৰিজ্জাতি পঠমং উপ্পন্নাতি পঠমা, ৰিদিতকরণট্ঠেন ৰিজ্জা. কিং ৰিদিতং করোতি? পুব্বেনিৰাসং. অৰিজ্জাতি তস্সেৰ পুব্বেনিৰাসস্স অৰিদিতকরণট্ঠেন তপ্পটিচ্ছাদকো মোহো ৰুচ্চতি. তমোতি স্ৰেৰ মোহো পটিচ্ছাদকট্ঠেন তমোতি ৰুচ্চতি. আলোকোতি সাযেৰ ৰিজ্জা ওভাসকরণট্ঠেন আলোকোতি ৰুচ্চতি. এত্থ চ ৰিজ্জা অধিগতাতি অযং অত্থো. সেসং পসংসাৰচনং. যোজনা পনেত্থ অযমস্স ৰিজ্জা অধিগতা, অথস্স অধিগতৰিজ্জস্স অৰিজ্জা ৰিহতা ৰিনট্ঠাতি অত্থো. কস্মা? যস্মা ৰিজ্জা উপ্পন্না. ইতরস্মিম্পি পদদ্ৰযে এসেৰ নযো. যথা তন্তি এত্থ যথাতি ওপম্মং, তন্তি নিপাতমত্তং. সতিযা অৰিপ্পৰাসেন অপ্পমত্তস্স. ৰীরিযাতাপেন আতাপিনো. কাযে চ জীৰিতে চ অনপেক্খতায পহিতত্তস্স. পেসিতত্তস্সাতি অত্থো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো অৰিজ্জা ৰিহঞ্ঞেয্য, ৰিজ্জা উপ্পজ্জেয্য. তমো ৰিহঞ্ঞেয্য, আলোকো উপ্পজ্জেয্য, এৰমেৰ তস্স অৰিজ্জা ৰিহতা, ৰিজ্জা উপ্পন্না. তমো ৰিহতো, আলোকো উপ্পন্নো. এতস্স তেন পধানানুযোগস্স অনুরূপমেৰ ফলং লদ্ধন্তি.

চুতূপপাতকথাযং ৰিজ্জাতি দিব্বচক্খুঞাণৰিজ্জা. অৰিজ্জাতি সত্তানং চুতিপটিসন্ধিপ্পটিচ্ছাদিকা অৰিজ্জা. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

ততিযৰিজ্জায সো এৰং সমাহিতে চিত্তেতি ৰিপস্সনাপাদকং চতুত্থজ্ঝানচিত্তং ৰেদিতব্বং. আসৰানং খযঞাণাযাতি অরহত্তমগ্গঞাণত্থায. অরহত্তমগ্গো হি আসৰৰিনাসনতো আসৰানং খযোতি ৰুচ্চতি, তত্র চেতং ঞাণং তত্থ পরিযাপন্নত্তাতি. চিত্তং অভিনিন্নামেতীতি ৰিপস্সনাচিত্তং অভিনীহরতি. সো ইদং দুক্খন্তি এৰমাদীসু এত্তকং দুক্খং, ন ইতো ভিয্যোতি সব্বম্পি দুক্খসচ্চং সরসলক্খণপ্পটিৰেধেন যথাভূতং পজানাতি পটিৰিজ্ঝতি, তস্স চ দুক্খস্স নিব্বত্তিকং তণ্হং ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি, তদুভযম্পি যং ঠানং পত্ৰা নিরুজ্ঝতি, তং তেসং অপৰত্তিং নিব্বানং ‘‘অযং দুক্খনিরোধো’’তি. তস্স চ সম্পাপকং অরিযমগ্গং ‘‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’’তি সরসলক্খণপ্পটিৰেধেন যথাভূতং পজানাতি পটিৰিজ্ঝতীতি এৰমত্থো ৰেদিতব্বো.

এৰং সরূপতো সচ্চানি দস্সেত্ৰা ইদানি কিলেসৰসেন পরিযাযতো দস্সেন্তো ইমে আসৰাতিআদিমাহ. তস্স এৰং জানতো এৰং পস্সতোতি তস্স ভিক্খুনো এৰং জানন্তস্স এৰং পস্সন্তস্স. সহ ৰিপস্সনায কোটিপ্পত্তং মগ্গং কথেসি. কামাসৰাতি কামাসৰতো. ৰিমুচ্চতীতি ইমিনা মগ্গক্খণং দস্সেতি. মগ্গক্খণে হি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, ফলক্খণে ৰিমুত্তং হোতি. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণন্তি ইমিনা পচ্চৰেক্খণঞাণং দস্সেতি. খীণা জাতীতিআদীহি তস্স ভূমিং. তেন হি ঞাণেন সো পচ্চৰেক্খন্তো খীণা জাতীতিআদীনি পজানাতি. কতমা পনস্স জাতি খীণা, কথঞ্চ নং পজানাতীতি? ন তাৰস্স অতীতা জাতি খীণা পুব্বেৰ খীণত্তা, ন অনাগতা, অনাগতে ৰাযামাভাৰতো, ন পচ্চুপ্পন্না, ৰিজ্জমানত্তা. যা পন মগ্গস্স অভাৰিতত্তা উপ্পজ্জেয্য একচতুপঞ্চৰোকারভৰেসু একচতুপঞ্চক্খন্ধপ্পভেদা জাতি, সা মগ্গস্স ভাৰিতত্তা অনুপ্পাদধম্মতং আপজ্জনেন খীণা. তং সো মগ্গভাৰনায পহীনকিলেসে পচ্চৰেক্খিত্ৰা কিলেসাভাৰে ৰিজ্জমানম্পি কম্মং আযতিঅপ্পটিসন্ধিকং হোতীতি জানন্তো পজানাতি.

ৰুসিতন্তি ৰুত্থং পরিৰুত্থং, কতং চরিতং নিট্ঠিতন্তি অত্থো. ব্রহ্মচরিযন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযং. পুথুজ্জনকল্যাণকেন হি সদ্ধিং সত্ত সেক্খা ব্রহ্মচরিযৰাসং ৰসন্তি নাম, খীণাসৰো ৰুত্থৰাসো. তস্মা সো অত্তনো ব্রহ্মচরিযৰাসং পচ্চৰেক্খন্তো ‘‘ৰুসিতং ব্রহ্মচরিয’’ন্তি পজানাতি. কতং করণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পরিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিরিযাভাৰনাভিসমযৰসেন সোল়সৰিধম্পি কিচ্চং নিট্ঠাপিতন্তি অত্থো. পুথুজ্জনকল্যাণকাদযো হি তং কিচ্চং করোন্তি, খীণাসৰো কতকরণীযো. তস্মা সো অত্তনো করণীযং পচ্চৰেক্খন্তো ‘‘কতং করণীয’’ন্তি পজানাতি. নাপরং ইত্থত্তাযাতি পুন ইত্থভাৰায, এৰং সোল়সৰিধকিচ্চভাৰায কিলেসক্খযায ৰা মগ্গভাৰনাকিচ্চং মে নত্থীতি পজানাতি. অথ ৰা ইত্থত্তাযাতি ইত্থভাৰতো, ইমস্মা এৰং পকারা ইদানি ৰত্তমানক্খন্ধসন্তানা অপরং খন্ধসন্তানং ময্হং নত্থি, ইমে পন পঞ্চক্খন্ধা পরিঞ্ঞাতা তিট্ঠন্তি ছিন্নমূলকা রুক্খা ৰিয. তে চরিমকৰিঞ্ঞাণনিরোধেন অনুপাদানো ৰিয জাতৰেদো নিব্বাযিস্সন্তীতি পজানাতি. ইধ ৰিজ্জাতি অরহত্তমগ্গঞাণৰিজ্জা. অৰিজ্জাতি চতুসচ্চপ্পটিচ্ছাদিকা অৰিজ্জা. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

অনুচ্চাৰচসীলস্সাতি যস্স সীলং কালেন হাযতি, কালেন ৰড্ঢতি, সো উচ্চাৰচসীলো নাম হোতি. খীণাসৰস্স পন সীলং একন্তৰড্ঢিতমেৰ. তস্মা সো অনুচ্চাৰচসীলো নাম হোতি. ৰসীভূতন্তি ৰসিপ্পত্তং. সুসমাহিতন্তি সুট্ঠু সমাহিতং, আরম্মণম্হি সুট্ঠপিতং. ধীরন্তি ধিতিসম্পন্নং. মচ্চুহাযিনন্তি মচ্চুং জহিত্ৰা ঠিতং. সব্বপ্পহাযিনন্তি সব্বে পাপধম্মে পজহিত্ৰা ঠিতং. বুদ্ধন্তি চতুসচ্চবুদ্ধং. অন্তিমদেহিনন্তি সব্বপচ্ছিমসরীরধারিনং. তং নমস্সন্তি গোতমন্তি তং গোতমগোত্তং বুদ্ধসাৰকা নমস্সন্তি. অথ ৰা গোতমবুদ্ধস্স সাৰকোপি গোতমো, তং গোতমং দেৰমনুস্সা নমস্সন্তীতি অত্থো.

পুব্বেনিৰাসন্তি পুব্বেনিৰুত্থক্খন্ধপরম্পরং. যোৰেতীতি যো অৰেতি অৰগচ্ছতি. যোৰেদীতিপি পাঠো. যো অৰেদি, ৰিদিতং পাকটং কত্ৰা ঠিতোতি অত্থো. সগ্গাপাযঞ্চ পস্সতীতি ছ কামাৰচরে নৰ ব্রহ্মলোকে চত্তারো চ অপাযে পস্সতি. জাতিক্খযং পত্তোতি অরহত্তং পত্তো. অভিঞ্ঞাৰোসিতোতি জানিত্ৰা কিচ্চৰোসানেন ৰোসিতো. মুনীতি মোনেয্যেন সমন্নাগতো খীণাসৰমুনি. এতাহীতি হেট্ঠা নিদ্দিট্ঠাহি পুব্বেনিৰাসঞাণাদীহি. নাঞ্ঞং লপিতলাপনন্তি যো পনঞ্ঞো তেৰিজ্জোতি অঞ্ঞেহি লপিতৰচনমত্তমেৰ লপতি, তমহং তেৰিজ্জোতি ন ৰদামি, অত্তপচ্চক্খতো ঞত্ৰা পরস্সপি তিস্সো ৰিজ্জা কথেন্তমেৰাহং তেৰিজ্জোতি ৰদামীতি অত্থো. কলন্তি কোট্ঠাসং. নাগ্ঘতীতি ন পাপুণাতি. ইদানি ব্রাহ্মণো ভগৰতো কথায পসন্নো পসন্নাকারং করোন্তো অভিক্কন্তন্তিআদিমাহ.

৯. জাণুস্সোণিসুত্তৰণ্ণনা

৬০. নৰমে যস্সস্সূতি যস্স ভৰেয্যুং. যঞ্ঞোতিআদীসু যজিতব্বোতি যঞ্ঞো, দেয্যধম্মস্সেতং নামং. সদ্ধন্তি মতকভত্তং. থালিপাকোতি ৰরপুরিসানং দাতব্বযুত্তং ভত্তং. দেয্যধম্মন্তি ৰুত্তাৰসেসং যংকিঞ্চি দেয্যধম্মং নাম. তেৰিজ্জেসু ব্রাহ্মণেসু দানং দদেয্যাতি সব্বমেতং দানং তেৰিজ্জেসু দদেয্য, তেৰিজ্জা ব্রাহ্মণাৰ পটিগ্গহেতুং যুত্তাতি দস্সেতি. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰাতি.

১০. সঙ্গারৰসুত্তৰণ্ণনা

৬১. দসমে সঙ্গারৰোতি এৰংনামকো রাজগহনগরে জিণ্ণপটিসঙ্খরণকারকো আযুত্তকব্রাহ্মণো. উপসঙ্কমীতি ভুত্তপাতরাসো হুত্ৰা মহাজনপরিৰুতো উপসঙ্কমি. মযমস্সূতি এত্থ অস্সূতি নিপাতমত্তং, মযং, ভো গোতম, ব্রাহ্মণা নামাতি ইদমেৰ অত্থপদং. যঞ্ঞং যজামাতি বাহিরসমযে সব্বচতুক্কেন সব্বট্ঠকেন সব্বসোল়সকেন সব্বদ্ৰত্তিংসায সব্বচতুসট্ঠিযা সব্বসতেন সব্বপঞ্চসতেনাতি চ এৰং পাণঘাতপটিসংযুত্তো যঞ্ঞো নাম হোতি. তং সন্ধাযেৰমাহ. অনেকসারীরিকন্তি অনেকসরীরসম্ভৰং. যদিদন্তি যা এসা. যঞ্ঞাধিকরণন্তি যজনকারণা চেৰ যাজনকারণা চাতি অত্থো. একস্মিঞ্হি বহূনং দদন্তেপি দাপেন্তেপি বহূসুপি বহূনং দেন্তেসুপি দাপেন্তেসুপি পুঞ্ঞপটিপদা অনেকসারীরিকা নাম হোতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. তুয্হঞ্চ তুয্হঞ্চ যজামীতি ৰদন্তস্সাপি ত্ৰঞ্চ ত্ৰঞ্চ যজাহীতি আণাপেন্তস্সাপি চ অনেকসারীরিকাৰ হোতি. তম্পি সন্ধাযেতং ৰুত্তং. যস্স ৰা তস্স ৰাতি যস্মা ৰা তস্মা ৰা. একমত্তানং দমেতীতি অত্তনো ইন্দ্রিযদমনৰসেন একং অত্তানমেৰ দমেতি. একমত্তানং সমেতীতি অত্তনো রাগাদিসমনৰসেন একং অত্তানমেৰ সমেতি. পরিনিব্বাপেতীতি রাগাদিপরিনিব্বানেনেৰ পরিনিব্বাপেতি. এৰমস্সাযন্তি এৰং সন্তেপি অযং.

এৰমিদং ব্রাহ্মণস্স কথং সুত্ৰা সত্থা চিন্তেসি – ‘‘অযং ব্রাহ্মণো পসুঘাতকসংযুত্তং মহাযঞ্ঞং অনেকসারীরিকং পুঞ্ঞপটিপদং ৰদেতি, পব্বজ্জামূলকং পন পুঞ্ঞুপ্পত্তিপটিপদং একসারীরিকন্তি ৰদেতি. নেৰাযং একসারীরিকং জানাতি, ন অনেকসারীরিকং, হন্দস্স একসারীরিকঞ্চ অনেকসারীরিকঞ্চ পটিপদং দেসেস্সামী’’তি উপরি দেসনং ৰড্ঢেন্তো তেন হি ব্রাহ্মণাতিআদিমাহ. তত্থ যথা তে খমেয্যাতি যথা তুয্হং রুচ্চেয্য. ইধ তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতীতিআদি ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিত্থারিতমেৰ. এথাযং মগ্গোতি এথ তুম্হে, অহমনুসাসামি, অযং মগ্গো. অযং পটিপদাতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. যথা পটিপন্নোতি যেন মগ্গেন পটিপন্নো. অনুত্তরং ব্রহ্মচরিযোগধন্তি অরহত্তমগ্গসঙ্খাতস্স ব্রহ্মচরিযস্স অনুত্তরং ওগধং উত্তমপতিট্ঠাভূতং নিব্বানং. ইচ্চাযন্তি ইতি অযং.

অপ্পট্ঠতরাতি যত্থ বহূহি ৰেয্যাৰচ্চকরেহি ৰা উপকরণেহি ৰা অত্থো নত্থি. অপ্পসমারম্ভতরাতি যত্থ বহূনং কম্মচ্ছেদৰসেন পীল়াসঙ্খাতো সমারম্ভো নত্থি. সেয্যথাপি ভৰং গোতমো, ভৰং চানন্দো, এতে মে পুজ্জাতি যথা ভৰং গোতমো, ভৰঞ্চানন্দো, এৰরূপা মম পূজিতা, তুম্হেযেৰ দ্ৰে জনা ময্হং পুজ্জা চ পাসংসা চাতি ইমমত্থং সন্ধাযেতং ৰদতি. তস্স কির এৰং অহোসি – ‘‘আনন্দত্থেরো মংযেৰ ইমং পঞ্হং কথাপেতুকামো, অত্তনো খো পন ৰণ্ণে ৰুত্তে পদুস্সনকো নাম নত্থী’’তি. তস্মা পঞ্হং অকথেতুকামো ৰণ্ণভণনেন ৰিক্খেপং করোন্তো এৰমাহ.

ন খো ত্যাহন্তি ন খো তে অহং. থেরোপি কির চিন্তেসি – ‘‘অযং ব্রাহ্মণো পঞ্হং অকথেতুকামো পরিৰত্ততি, ইমং পঞ্হং এতংযেৰ কথাপেস্সামী’’তি. তস্মা নং এৰমাহ.

সহধম্মিকন্তি সকারণং. সংসাদেতীতি সংসীদাপেতি. নো ৰিস্সজ্জেতীতি ন কথেতি. যংনূনাহং পরিমোচেয্যন্তি যংনূনাহং উভোপেতে ৰিহেসতো পরিমোচেয্যং. ব্রাহ্মণো হি আনন্দেন পুচ্ছিতং পঞ্হং অকথেন্তো ৰিহেসেতি, আনন্দোপি ব্রাহ্মণং অকথেন্তং কথাপেন্তো. ইতি উভোপেতে ৰিহেসতো মোচেস্সামীতি চিন্তেত্ৰা এৰমাহ. কা ন্ৰজ্জাতি কা নু অজ্জ. অন্তরাকথা উদপাদীতি অঞ্ঞিস্সা কথায অন্তরন্তরে কতরা কথা উপ্পজ্জীতি পুচ্ছতি. তদা কির রাজন্তেপুরে তীণি পাটিহারিযানি আরব্ভ কথা উদপাদি, তং পুচ্ছামীতি সত্থা এৰমাহ. অথ ব্রাহ্মণো ‘‘ইদানি ৰত্তুং সক্খিস্সামী’’তি রাজন্তেপুরে উপ্পন্নং কথং আরোচেন্তো অযং খ্ৰজ্জ, ভো গোতমাতিআদিমাহ. তত্থ অযং খ্ৰজ্জাতি অযং খো অজ্জ. পুব্বে সুদন্তি এত্থ সুদন্তি নিপাতমত্তং. উত্তরি মনুস্সধম্মাতি দসকুসলকম্মপথসঙ্খাতা মনুস্সধম্মা উত্তরিং. ইদ্ধিপাটিহারিযং দস্সেসুন্তি ভিক্খাচারং গচ্ছন্তা আকাসেনেৰ গমিংসু চেৰ আগমিংসু চাতি এৰং পুব্বে পৰত্তং আকাসগমনং সন্ধাযেৰমাহ. এতরহি পন বহুতরা চ ভিক্খূতি ইদং সো ব্রাহ্মণো ‘‘পুব্বে ভিক্খূ ‘চত্তারো পচ্চযে উপ্পাদেস্সামা’তি মঞ্ঞে এৰমকংসু, ইদানি পচ্চযানং উপ্পন্নভাৰং ঞত্ৰা সোপ্পেন চেৰ পমাদেন চ ৰীতিনামেন্তী’’তি লদ্ধিযা এৰমাহ.

পাটিহারিযানীতি পচ্চনীকপটিহরণৰসেন পাটিহারিযানি. ইদ্ধিপাটিহারিযন্তি ইজ্ঝনৰসেন ইদ্ধি, পটিহরণৰসেন পাটিহারিযং, ইদ্ধিযেৰ পাটিহারিযং ইদ্ধিপাটিহারিযং. ইতরেসুপি এসেৰ নযো. অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধন্তিআদীনং অত্থো চেৰ ভাৰনানযো চ ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৩৬৫) ৰিত্থারিতোৰ.

নিমিত্তেন আদিসতীতি আগতনিমিত্তেন ৰা গতনিমিত্তেন ৰা ঠিতনিমিত্তেন ৰা ‘‘ইদং নাম ভৰিস্সতী’’তি কথেতি. তত্রিদং ৰত্থু – একো কির রাজা তিস্সো মুত্তা গহেত্ৰা পুরোহিতং পুচ্ছি ‘‘কিং মে, আচরিয, হত্থে’’তি. সো ইতো চিতো চ ওলোকেসি, তেন চ সমযেন একা সরবূ ‘‘মক্খিকং গহেস্সামী’’তি পক্খন্তা, গহণকালে মক্খিকা পলাতা. সো মক্খিকায মুত্তত্তা ‘‘মুত্তা মহারাজা’’তি আহ. মুত্তা তাৰ হোন্তু, কতি মুত্তাতি. সো পুন নিমিত্তং ওলোকেসি. অথাৰিদূরে কুক্কুটো তিক্খত্তুং সদ্দং নিচ্ছারেসি. ব্রাহ্মণো ‘‘তিস্সো মহারাজা’’তি আহ. এৰং একচ্চো আগতনিমিত্তেন কথেতি. এতেনুপাযেন গতঠিতনিমিত্তেহিপি কথনং ৰেদিতব্বং. এৰম্পি তে মনোতি এৰং তৰ মনো সোমনস্সিতো ৰা দোমনস্সিতো ৰা কামৰিতক্কাদিসংযুত্তো ৰাতি. দুতিযং তস্সেৰ ৰেৰচনং. ইতিপি তে চিত্তন্তি ইতিপি তৰ চিত্তং, ইমঞ্চ ইমঞ্চ অত্থং চিন্তযমানং পৰত্ততীতি অত্থো. বহুং চেপি আদিসতীতি বহুং চেপি কথেতি. তথেৰ তং হোতীতি যথা কথিতং, তথেৰ হোতি.

অমনুস্সানন্তি যক্খপিসাচাদীনং. দেৰতানন্তি চাতুমহারাজিকাদীনং. সদ্দং সুত্ৰাতি অঞ্ঞস্স চিত্তং ঞত্ৰা কথেন্তানং সুত্ৰা. ৰিতক্কৰিপ্ফারসদ্দন্তি ৰিতক্কৰিপ্ফারৰসেন উপ্পন্নং ৰিপ্পলপন্তানং সুত্তপ্পমত্তাদীনং সদ্দং. সুত্ৰাতি তং সুত্ৰা. যং ৰিতক্কযতো তস্স সো সদ্দো উপ্পন্নো, তস্স ৰসেন ‘‘এৰম্পি তে মনো’’তিআদিসতি.

তত্রিমানি ৰত্থূনি – একো কির মনুস্সো ‘‘অট্টং করিস্সামী’’তি গামা নগরং গচ্ছন্তো নিক্খন্তট্ঠানতো পট্ঠায ‘‘ৰিনিচ্ছযসভাযং রঞ্ঞো চ রাজমহামত্তানঞ্চ ইদং কথেস্সামি ইদং কথেস্সামী’’তি ৰিতক্কেন্তো রাজকুলং গতো ৰিয রঞ্ঞো পুরতো ঠিতো ৰিয অট্টকারকেন সদ্ধিং কথেন্তো ৰিয চ অহোসি, তস্স তং ৰিতক্কৰিপ্ফারৰসেন নিচ্ছরন্তং সদ্দং সুত্ৰা একো পুরিসো ‘‘কেনট্ঠেন গচ্ছসী’’তি আহ. অট্টকম্মেনাতি. গচ্ছ, জযো তে ভৰিস্সতীতি. সো গন্ত্ৰা অট্টং কত্ৰা জযমেৰ পাপুণি.

অপরোপি থেরো মোল়িযগামে পিণ্ডায চরি. অথ নং নিক্খমন্তং একা দারিকা অঞ্ঞৰিহিতা ন অদ্দস. সো গামদ্ৰারে ঠত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা ওলোকেত্ৰা তং দিস্ৰা ৰিতক্কেন্তো অগমাসি. গচ্ছন্তোযেৰ চ ‘‘কিং নু খো কুরুমানা দারিকা ন অদ্দসা’’তি ৰচীভেদং অকাসি. পস্সে ঠিতো একো পুরিসো সুত্ৰা ‘‘তুম্হে, ভন্তে, মোল়িযগামে চরিত্থা’’তি আহ.

মনোসঙ্খারা পণিহিতাতি চিত্তসঙ্খারা সুট্ঠপিতা. ৰিতক্কেস্সতীতি ৰিতক্কযিস্সতি পৰত্তযিস্সতীতি পজানাতি. পজানন্তো চ আগমনেন জানাতি, পুব্বভাগেন জানাতি, অন্তোসমাপত্তিযং চিত্তং অপলোকেত্ৰা জানাতি. আগমনেন জানাতি নাম কসিণপরিকম্মকালেযেৰ ‘‘যেনাকারেনেস কসিণভাৰনং আরদ্ধো পঠমজ্ঝানং ৰা…পে… চতুত্থজ্ঝানং ৰা অট্ঠ ৰা সমাপত্তিযো নিব্বত্তেস্সতী’’তি জানাতি. পুব্বভাগেন জানাতি নাম পঠমৰিপস্সনায আরদ্ধাযযেৰ জানাতি, ‘‘যেনাকারেন এস ৰিপস্সনং আরদ্ধো সোতাপত্তিমগ্গং ৰা নিব্বত্তেস্সতি…পে… অরহত্তমগ্গং ৰা নিব্বত্তেস্সতী’’তি জানাতি. অন্তোসমাপত্তিযং চিত্তং ওলোকেত্ৰা জানাতি নাম – ‘‘যেনাকারেন ইমস্স মনোসঙ্খারা সুট্ঠপিতা, ইমস্স নাম চিত্তস্স অনন্তরা ইমং নাম ৰিতক্কং ৰিতক্কেস্সতি, ইতো ৰুট্ঠিতস্স এতস্স হানভাগিযো ৰা সমাধি ভৰিস্সতি ঠিতিভাগিযো ৰা ৰিসেসভাগিযো ৰা নিব্বেধভাগিযো ৰা, অভিঞ্ঞাযো ৰা নিব্বত্তেস্সতী’’তি জানাতি. তত্থ পুথুজ্জনো চেতোপরিযঞাণলাভী পুথুজ্জনানংযেৰ চিত্তং জানাতি, ন অরিযানং. অরিযেসুপি হেট্ঠিমো উপরিমস্স চিত্তং ন জানাতি, উপরিমো পন হেট্ঠিমস্স জানাতি. এতেসু চ সোতাপন্নো সোতাপত্তিফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি…পে… অরহা অরহত্তফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি. উপরিমো হেট্ঠিমং ন সমাপজ্জতি. তেসঞ্হি হেট্ঠিমা হেট্ঠিমা সমাপত্তি তত্রৰত্তিযেৰ হোতি. তথেৰ তং হোতীতি এতং একংসেন তথেৰ হোতি. চেতোপরিযঞাণৰসেন ঞাতঞ্হি অঞ্ঞথাভাৰি নাম নত্থি.

এৰং ৰিতক্কেথাতি এৰং নেক্খম্মৰিতক্কাদযো পৰত্তেন্তা ৰিতক্কেথ. মা এৰং ৰিতক্কযিত্থাতি এৰং কামৰিতক্কাদযো পৰত্তেন্তা মা ৰিতক্কযিত্থ. এৰং মনসি করোথাতি এৰং অনিচ্চসঞ্ঞমেৰ, দুক্খসঞ্ঞাদীসু ৰা অঞ্ঞতরং মনসি করোথ. মা এৰন্তি নিচ্চন্তিআদিনা নযেন মা মনসা করিত্থ. ইদন্তি ইদং পঞ্চকামগুণরাগং পজহথ. ইদঞ্চ উপসম্পজ্জাতি ইদং চতুমগ্গফলপ্পভেদং লোকুত্তরধম্মমেৰ উপসম্পজ্জ পাপুণিত্ৰা নিপ্ফাদেত্ৰা ৰিহরথ.

মাযাসহধম্মরূপং ৰিয খাযতীতি মাযায সমানকারণজাতিকং ৰিয হুত্ৰা উপট্ঠাতি. মাযাকারোপি হি উদকং গহেত্ৰা তেলং করোতি, তেলং গহেত্ৰা উদকন্তি এৰং অনেকরূপং মাযং দস্সেতি. ইদম্পি পাটিহারিযং তথারূপমেৰাতি. ইদম্পি মে, ভো গোতম, পাটিহারিযং মাযাসহধম্মরূপং ৰিয খাযতীতি চিন্তামণিকৰিজ্জাসরিক্খকতং সন্ধায এৰং আহ. চিন্তামণিকৰিজ্জং জানন্তাপি হি আগচ্ছন্তমেৰ দিস্ৰা ‘‘অযং ইদং নাম ৰিতক্কেন্তো আগচ্ছতী’’তি জানন্তি. তথা ‘‘ইদং নাম ৰিতক্কেন্তো ঠিতো, ইদং নাম ৰিতক্কেন্তো নিসিন্নো, ইদং নাম ৰিতক্কেন্তো নিপন্নো’’তি জানন্তি.

অভিক্কন্ততরন্তি সুন্দরতরং. পণীততরন্তি উত্তমতরং. ভৰঞ্হি গোতমো অৰিতক্কং অৰিচারন্তি ইধ ব্রাহ্মণো অৰসেসং আদেসনাপাটিহারিযং বাহিরকন্তি ন গণ্হি. ইদঞ্চ পন সব্বং সো ব্রাহ্মণো তথাগতস্স ৰণ্ণং কথেন্তোযেৰ আহ. অদ্ধা খো ত্যাযন্তি একংসেনেৰ তযা অযং. আসজ্জ উপনীয ৰাচা ভাসিতাতি মম গুণে ঘট্টেত্ৰা মমেৰ গুণানং সন্তিকং উপনীতা ৰাচা ভাসিতা. অপিচ ত্যাহং ব্যাকরিস্সামীতি অপিচ তে অহমেৰ কথেস্সামীতি. সেসং উত্তানত্থমেৰাতি.

ব্রাহ্মণৰগ্গো পঠমো.