১. কাযানুপস্সনানিদ্দেসো

৩৫৬. কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি? ইধ ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপরিযন্তং পূরং নানপ্পকারস্স অসুচিনো পচ্চৰেক্খতি – ‘‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হারু [নহারু (সী.)] অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং [অট্ঠিমিঞ্জা (সী.)] ৰক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্ত’’ন্তি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰিত্ৰা ভাৰেত্ৰা বহুলীকরিত্ৰা স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেত্ৰা বহিদ্ধা কাযে চিত্তং উপসংহরতি.

কথঞ্চ ভিক্খু বহিদ্ধা কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি? ইধ ভিক্খু বহিদ্ধা কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপরিযন্তং পূরং নানপ্পকারস্স অসুচিনো পচ্চৰেক্খতি – ‘‘অত্থিস্স কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হারু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৰক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্ত’’ন্তি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰিত্ৰা ভাৰেত্ৰা বহুলীকরিত্ৰা স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেত্ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযে চিত্তং উপসংহরতি.

কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি? ইধ ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপরিযন্তং পূরং নানপ্পকারস্স অসুচিনো পচ্চৰেক্খতি – ‘‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হারু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৰক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্ত’’ন্তি. এৰং ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং.

৩৫৭. অনুপস্সীতি. তত্থ কতমা অনুপস্সনা? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অনুপস্সনা’’. ইমায অনুপস্সনায উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘অনুপস্সী’’তি.

৩৫৮. ৰিহরতীতি. ইরিযতি ৰত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতি চরতি ৰিহরতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰিহরতী’’তি.

৩৫৯. আতাপীতি. তত্থ কতমো আতাপো [কতমং আতাপং (সব্বত্থ)]? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘আতাপো’’. ইমিনা আতাপেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘আতাপী’’তি.

৩৬০. সম্পজানোতি. তত্থ কতমং সম্পজঞ্ঞং? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সম্পজঞ্ঞং’’. ইমিনা সম্পজঞ্ঞেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘সম্পজানো’’তি.

৩৬১. সতিমাতি. তত্থ কতমা সতি? যা সতি অনুস্সতি…পে… সম্মাসতি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সতি’’. ইমায সতিযা উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘সতিমা’’তি.

৩৬২. ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সন্তি. তত্থ কতমো লোকো? স্ৰেৰ কাযো লোকো. পঞ্চপি উপাদানক্খন্ধা লোকো. অযং ৰুচ্চতি ‘‘লোকো’’. তত্থ কতমা অভিজ্ঝা? যো রাগো সারাগো…পে… চিত্তস্স সারাগো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অভিজ্ঝা’’. তত্থ কতমং দোমনস্সং? যং চেতসিকং অসাতং চেতসিকং দুক্খং চেতোসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৰেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৰেদনা – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘দোমনস্সং’’. ইতি অযঞ্চ অভিজ্ঝা ইদঞ্চ দোমনস্সং ইমম্হি লোকে ৰিনীতা হোন্তি পটিৰিনীতা সন্তা সমিতা ৰূপসন্তা অত্থঙ্গতা অব্ভত্থঙ্গতা অপ্পিতা ব্যপ্পিতা সোসিতা ৰিসোসিতা ব্যন্তীকতা. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’’ন্তি.

কাযানুপস্সনানিদ্দেসো.