১. সুত্তন্তভাজনীযং

৩৫৫. চত্তারো সতিপট্ঠানা – ইধ ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি বহিদ্ধা কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং, অজ্ঝত্তং ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরতি বহিদ্ধা ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরতি অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং, অজ্ঝত্তং চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৰিহরতি বহিদ্ধা চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৰিহরতি অজ্ঝত্তবহিদ্ধা চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং, অজ্ঝত্তং ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি বহিদ্ধা ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং.

১. কাযানুপস্সনানিদ্দেসো

৩৫৬. কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি? ইধ ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপরিযন্তং পূরং নানপ্পকারস্স অসুচিনো পচ্চৰেক্খতি – ‘‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হারু [নহারু (সী.)] অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং [অট্ঠিমিঞ্জা (সী.)] ৰক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্ত’’ন্তি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰিত্ৰা ভাৰেত্ৰা বহুলীকরিত্ৰা স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেত্ৰা বহিদ্ধা কাযে চিত্তং উপসংহরতি.

কথঞ্চ ভিক্খু বহিদ্ধা কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি? ইধ ভিক্খু বহিদ্ধা কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপরিযন্তং পূরং নানপ্পকারস্স অসুচিনো পচ্চৰেক্খতি – ‘‘অত্থিস্স কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হারু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৰক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্ত’’ন্তি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰিত্ৰা ভাৰেত্ৰা বহুলীকরিত্ৰা স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেত্ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযে চিত্তং উপসংহরতি.

কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি? ইধ ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপরিযন্তং পূরং নানপ্পকারস্স অসুচিনো পচ্চৰেক্খতি – ‘‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হারু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৰক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্ত’’ন্তি. এৰং ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং.

৩৫৭. অনুপস্সীতি. তত্থ কতমা অনুপস্সনা? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অনুপস্সনা’’. ইমায অনুপস্সনায উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘অনুপস্সী’’তি.

৩৫৮. ৰিহরতীতি. ইরিযতি ৰত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতি চরতি ৰিহরতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰিহরতী’’তি.

৩৫৯. আতাপীতি. তত্থ কতমো আতাপো [কতমং আতাপং (সব্বত্থ)]? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘আতাপো’’. ইমিনা আতাপেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘আতাপী’’তি.

৩৬০. সম্পজানোতি. তত্থ কতমং সম্পজঞ্ঞং? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সম্পজঞ্ঞং’’. ইমিনা সম্পজঞ্ঞেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘সম্পজানো’’তি.

৩৬১. সতিমাতি. তত্থ কতমা সতি? যা সতি অনুস্সতি…পে… সম্মাসতি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সতি’’. ইমায সতিযা উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘সতিমা’’তি.

৩৬২. ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সন্তি. তত্থ কতমো লোকো? স্ৰেৰ কাযো লোকো. পঞ্চপি উপাদানক্খন্ধা লোকো. অযং ৰুচ্চতি ‘‘লোকো’’. তত্থ কতমা অভিজ্ঝা? যো রাগো সারাগো…পে… চিত্তস্স সারাগো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অভিজ্ঝা’’. তত্থ কতমং দোমনস্সং? যং চেতসিকং অসাতং চেতসিকং দুক্খং চেতোসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৰেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৰেদনা – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘দোমনস্সং’’. ইতি অযঞ্চ অভিজ্ঝা ইদঞ্চ দোমনস্সং ইমম্হি লোকে ৰিনীতা হোন্তি পটিৰিনীতা সন্তা সমিতা ৰূপসন্তা অত্থঙ্গতা অব্ভত্থঙ্গতা অপ্পিতা ব্যপ্পিতা সোসিতা ৰিসোসিতা ব্যন্তীকতা. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’’ন্তি.

কাযানুপস্সনানিদ্দেসো.

২. ৰেদনানুপস্সনানিদ্দেসো

৩৬৩. কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তং ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরতি? ইধ ভিক্খু সুখং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘‘সুখং ৰেদনং ৰেদযামী’’তি পজানাতি, দুক্খং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘‘দুক্খং ৰেদনং ৰেদযামী’’তি পজানাতি, অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘‘অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযামী’’তি পজানাতি, সামিসং ৰা সুখং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘‘সামিসং সুখং ৰেদনং ৰেদযামী’’তি পজানাতি, নিরামিসং ৰা সুখং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘‘নিরামিসং সুখং ৰেদনং ৰেদযামী’’তি পজানাতি, সামিসং ৰা দুক্খং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘‘সামিসং দুক্খং ৰেদনং ৰেদযামী’’তি পজানাতি, নিরামিসং ৰা দুক্খং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘‘নিরামিসং দুক্খং ৰেদনং ৰেদযামী’’তি পজানাতি, সামিসং ৰা অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘‘সামিসং অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযামী’’তি পজানাতি, নিরামিসং ৰা অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযমানো ‘‘নিরামিসং অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযামী’’তি পজানাতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰিত্ৰা ভাৰেত্ৰা বহুলীকরিত্ৰা স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেত্ৰা বহিদ্ধা ৰেদনাসু চিত্তং উপসংহরতি.

কথঞ্চ ভিক্খু বহিদ্ধা ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরতি? ইধ ভিক্খু সুখং ৰেদনং ৰেদযমানং ‘‘সুখং ৰেদনং ৰেদযতী’’তি পজানাতি, দুক্খং ৰেদনং ৰেদযমানং ‘‘দুক্খং ৰেদনং ৰেদযতী’’তি পজানাতি, অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযমানং ‘‘অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযতী’’তি পজানাতি, সামিসং ৰা সুখং ৰেদনং ৰেদযমানং ‘‘সামিসং সুখং ৰেদনং ৰেদযতী’’তি পজানাতি, নিরামিসং ৰা সুখং ৰেদনং ৰেদযমানং ‘‘নিরামিসং সুখং ৰেদনং ৰেদযতী’’তি পজানাতি, সামিসং ৰা দুক্খং ৰেদনং ৰেদযমানং ‘‘সামিসং দুক্খং ৰেদনং ৰেদযতী’’তি পজানাতি, নিরামিসং ৰা দুক্খং ৰেদনং ৰেদযমানং ‘‘নিরামিসং দুক্খং ৰেদনং ৰেদযতী’’তি পজানাতি, সামিসং ৰা অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযমানং ‘‘সামিসং অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযতী’’তি পজানাতি, নিরামিসং ৰা অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযমানং ‘‘নিরামিসং অদুক্খমসুখং ৰেদনং ৰেদযতী’’তি পজানাতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰিত্ৰা ভাৰেত্ৰা বহুলীকরিত্ৰা স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেত্ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰেদনাসু চিত্তং উপসংহরতি.

কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরতি? ইধ ভিক্খু সুখং ৰেদনং ‘‘সুখা ৰেদনা’’তি পজানাতি, দুক্খং ৰেদনং ‘‘দুক্খা ৰেদনা’’তি পজানাতি, অদুক্খমসুখং ৰেদনং ‘‘অদুক্খমসুখা ৰেদনা’’তি পজানাতি, সামিসং ৰা সুখং ৰেদনং ‘‘সামিসা সুখা ৰেদনা’’তি পজানাতি, নিরামিসং ৰা সুখং ৰেদনং ‘‘নিরামিসা সুখা ৰেদনা’’তি পজানাতি, সামিসং ৰা দুক্খং ৰেদনং ‘‘সামিসা দুক্খা ৰেদনা’’তি পজানাতি, নিরামিসং ৰা দুক্খং ৰেদনং ‘‘নিরামিসা দুক্খা ৰেদনা’’তি পজানাতি, সামিসং ৰা অদুক্খমসুখং ৰেদনং ‘‘সামিসা অদুক্খমসুখা ৰেদনা’’তি পজানাতি, নিরামিসং ৰা অদুক্খমসুখং ৰেদনং ‘‘নিরামিসা অদুক্খমসুখা ৰেদনা’’তি পজানাতি. এৰং ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং.

৩৬৪. অনুপস্সীতি …পে… ৰিহরতীতি…পে… আতাপীতি…পে… সম্পজানোতি…পে… সতিমাতি…পে… ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সন্তি. তত্থ কতমো লোকো? সাযেৰ ৰেদনা লোকো. পঞ্চপি উপাদানক্খন্ধা লোকো. অযং ৰুচ্চতি ‘‘লোকো’’. তত্থ কতমা অভিজ্ঝা? যো রাগো সারাগো…পে… চিত্তস্স সারাগো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অভিজ্ঝা’’. তত্থ কতমং দোমনস্সং? যং চেতসিকং অসাতং চেতসিকং দুক্খং চেতোসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৰেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৰেদনা – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘দোমনস্সং’’. ইতি অযঞ্চ অভিজ্ঝা ইদঞ্চ দোমনস্সং ইমম্হি লোকে ৰিনীতা হোন্তি পটিৰিনীতা সন্তা সমিতা ৰূপসন্তা অত্থঙ্গতা অব্ভত্থঙ্গতা অপ্পিতা ব্যপ্পিতা সোসিতা ৰিসোসিতা ব্যন্তীকতা. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’’ন্তি.

ৰেদনানুপস্সনানিদ্দেসো.

৩. চিত্তানুপস্সনানিদ্দেসো

৩৬৫. কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তং চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৰিহরতি? ইধ ভিক্খু সরাগং ৰা চিত্তং ‘‘সরাগং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৰীতরাগং ৰা চিত্তং ‘‘ৰীতরাগং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সদোসং ৰা চিত্তং ‘‘সদোসং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৰীতদোসং ৰা চিত্তং ‘‘ৰীতদোসং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সমোহং ৰা চিত্তং ‘‘সমোহং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৰীতমোহং ৰা চিত্তং ‘‘ৰীতমোহং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সংখিত্তং ৰা চিত্তং ‘‘সংখিত্তং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৰিক্খিত্তং ৰা চিত্তং ‘‘ৰিক্খিত্তং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, মহগ্গতং ৰা চিত্তং ‘‘মহগ্গতং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অমহগ্গতং ৰা চিত্তং ‘‘অমহগ্গতং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সউত্তরং ৰা চিত্তং ‘‘সউত্তরং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অনুত্তরং ৰা চিত্তং ‘‘অনুত্তরং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সমাহিতং ৰা চিত্তং ‘‘সমাহিতং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অসমাহিতং ৰা চিত্তং ‘‘অসমাহিতং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ‘‘ৰিমুত্তং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ‘‘অৰিমুত্তং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰিত্ৰা ভাৰেত্ৰা বহুলীকরিত্ৰা স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেত্ৰা বহিদ্ধা চিত্তে চিত্তং উপসংহরতি.

কথঞ্চ ভিক্খু বহিদ্ধা চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৰিহরতি? ইধ ভিক্খু সরাগং ৰাস্স চিত্তং ‘‘সরাগমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৰীতরাগং ৰাস্স চিত্তং ‘‘ৰীতরাগমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সদোসং ৰাস্স চিত্তং ‘‘সদোসমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৰীতদোসং ৰাস্স চিত্তং ‘‘ৰীতদোসমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সমোহং ৰাস্স চিত্তং ‘‘সমোহমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৰীতমোহং ৰাস্স চিত্তং ‘‘ৰীতমোহমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সংখিত্তং ৰাস্স চিত্তং ‘‘সংখিত্তমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৰিক্খিত্তং ৰাস্স চিত্তং ‘‘ৰিক্খিত্তমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, মহগ্গতং ৰাস্স চিত্তং ‘‘মহগ্গতমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অমহগ্গতং ৰাস্স চিত্তং ‘‘অমহগ্গতমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সউত্তরং ৰাস্স চিত্তং ‘‘সউত্তরমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অনুত্তরং ৰাস্স চিত্তং ‘‘অনুত্তরমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সমাহিতং ৰাস্স চিত্তং ‘‘সমাহিতমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অসমাহিতং ৰাস্স চিত্তং ‘‘অসমাহিতমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৰিমুত্তং ৰাস্স চিত্তং ‘‘ৰিমুত্তমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অৰিমুত্তং ৰাস্স চিত্তং ‘‘অৰিমুত্তমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰিত্ৰা ভাৰেত্ৰা বহুলীকরিত্ৰা স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেত্ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা চিত্তে চিত্তং উপসংহরতি.

কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৰিহরতি? ইধ ভিক্খু সরাগং ৰা চিত্তং ‘‘সরাগং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৰীতরাগং ৰা চিত্তং ‘‘ৰীতরাগং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সদোসং ৰা চিত্তং ‘‘সদোসং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৰীতদোসং ৰা চিত্তং ‘‘ৰীতদোসং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সমোহং ৰা চিত্তং ‘‘সমোহং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৰীতমোহং ৰা চিত্তং ‘‘ৰীতমোহং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সংখিত্তং ৰা চিত্তং ‘‘সংখিত্তং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৰিক্খিত্তং ৰা চিত্তং ‘‘ৰিক্খিত্তং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, মহগ্গতং ৰা চিত্তং ‘‘মহগ্গতং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অমহগ্গতং ৰা চিত্তং ‘‘অমহগ্গতং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সউত্তরং ৰা চিত্তং ‘‘সউত্তরং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অনুত্তরং ৰা চিত্তং ‘‘অনুত্তরং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সমাহিতং ৰা চিত্তং ‘‘সমাহিতং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অসমাহিতং ৰা চিত্তং ‘‘অসমাহিতং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ‘‘ৰিমুত্তং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ‘‘অৰিমুত্তং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি. এৰং ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং.

৩৬৬. অনুপস্সীতি…পে… ৰিহরতীতি…পে… আতাপীতি…পে… সম্পজানোতি…পে… সতিমাতি…পে… ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সন্তি. তত্থ কতমো লোকো? তংযেৰ চিত্তং লোকো. পঞ্চপি উপাদানক্খন্ধা লোকো – তত্থ কতমা অভিজ্ঝা? যো রাগো সারাগো…পে… চিত্তস্স সারাগো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অভিজ্ঝা’’. তত্থ কতমং দোমনস্সং? যং চেতসিকং অসাতং চেতসিকং দুক্খং চেতোসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৰেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৰেদনা – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘দোমনস্সং’’. ইতি অযঞ্চ অভিজ্ঝা ইদঞ্চ দোমনস্সং ইমম্হি লোকে ৰিনীতা হোন্তি পটিৰিনীতা সন্তা সমিতা ৰূপসন্তা অত্থঙ্গতা অব্ভত্থঙ্গতা অপ্পিতা ব্যপ্পিতা সোসিতা ৰিসোসিতা ব্যন্তীকতা. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’’ন্তি.

চিত্তানুপস্সনানিদ্দেসো.

৪. ধম্মানুপস্সনানিদ্দেসো

৩৬৭. কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তং ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি? ইধ ভিক্খু সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং কামচ্ছন্দং ‘‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং কামচ্ছন্দো’’তি পজানাতি, অসন্তং ৰা অজ্ঝত্তং কামচ্ছন্দং ‘‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং কামচ্ছন্দো’’তি পজানাতি, যথা চ অনুপ্পন্নস্স কামচ্ছন্দস্স উপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ উপ্পন্নস্স কামচ্ছন্দস্স পহানং হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ পহীনস্স কামচ্ছন্দস্স আযতিং অনুপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি. সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং ব্যাপাদং…পে… সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং থিনমিদ্ধং [থীনমিদ্ধং (সী. স্যা.)] …পে… সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং…পে… সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং ৰিচিকিচ্ছং ‘‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং ৰিচিকিচ্ছা’’তি পজানাতি, অসন্তং ৰা অজ্ঝত্তং ৰিচিকিচ্ছং ‘‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং ৰিচিকিচ্ছা’’তি পজানাতি, যথা চ অনুপ্পন্নায ৰিচিকিচ্ছায উপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ উপ্পন্নায ৰিচিকিচ্ছায পহানং হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ পহীনায ৰিচিকিচ্ছায আযতিং অনুপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি.

সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ‘‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি পজানাতি, অসন্তং ৰা অজ্ঝত্তং সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ‘‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি পজানাতি, যথা চ অনুপ্পন্নস্স সতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ উপ্পন্নস্স সতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৰনায পারিপূরী হোতি তঞ্চ পজানাতি, সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং…পে… সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গং [ৰিরিযসম্বোজ্ঝঙ্গং (সী. স্যা.)] …পে… সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং …পে… সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং…পে… সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং…পে… সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ‘‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি পজানাতি, অসন্তং ৰা অজ্ঝত্তং উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ‘‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি পজানাতি, যথা চ অনুপ্পন্নস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ উপ্পন্নস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৰনায পারিপূরী হোতি তঞ্চ পজানাতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰিত্ৰা ভাৰেত্ৰা বহুলীকরিত্ৰা স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেত্ৰা বহিদ্ধা ধম্মেসু চিত্তং উপসংহরতি.

কথঞ্চ ভিক্খু বহিদ্ধা ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি? ইধ ভিক্খু সন্তং ৰাস্স কামচ্ছন্দং ‘‘অত্থিস্স কামচ্ছন্দো’’তি পজানাতি, অসন্তং ৰাস্স কামচ্ছন্দং ‘‘নত্থিস্স কামচ্ছন্দো’’তি পজানাতি, যথা চ অনুপ্পন্নস্স কামচ্ছন্দস্স উপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ উপ্পন্নস্স কামচ্ছন্দস্স পহানং হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ পহীনস্স কামচ্ছন্দস্স আযতিং অনুপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি. সন্তং ৰাস্স ব্যাপাদং…পে… সন্তং ৰাস্স থিনমিদ্ধং…পে… সন্তং ৰাস্স উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং…পে… সন্তং ৰাস্স ৰিচিকিচ্ছং ‘‘অত্থিস্স ৰিচিকিচ্ছা’’তি পজানাতি, অসন্তং ৰাস্স ৰিচিকিচ্ছং ‘‘নত্থিস্স ৰিচিকিচ্ছা’’তি পজানাতি, যথা চ অনুপ্পন্নায ৰিচিকিচ্ছায উপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ উপ্পন্নায ৰিচিকিচ্ছায পহানং হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ পহীনায ৰিচিকিচ্ছায আযতিং অনুপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি.

সন্তং ৰাস্স সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ‘‘অত্থিস্স সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি পজানাতি, অসন্তং ৰাস্স সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ‘‘নত্থিস্স সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি পজানাতি, যথা চ অনুপ্পন্নস্স সতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ উপ্পন্নস্স সতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৰনায পারিপূরী হোতি তঞ্চ পজানাতি. সন্তং ৰাস্স ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং…পে… সন্তং ৰাস্স ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গং…পে… সন্তং ৰাস্স পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং…পে… সন্তং ৰাস্স পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং…পে… সন্তং ৰাস্স সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং…পে… সন্তং ৰাস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ‘‘অত্থিস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি পজানাতি, অসন্তং ৰাস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ‘‘নত্থিস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি পজানাতি, যথা চ অনুপ্পন্নস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ উপ্পন্নস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৰনায পারিপূরী হোতি তঞ্চ পজানাতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰিত্ৰা ভাৰেত্ৰা বহুলীকরিত্ৰা স্ৰাৰত্থিতং ৰৰত্থপেত্ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ধম্মেসু চিত্তং উপসংহরতি.

কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি? ইধ ভিক্খু সন্তং ৰা কামচ্ছন্দং ‘‘অত্থি কামচ্ছন্দো’’তি পজানাতি, অসন্তং ৰা কামচ্ছন্দং ‘‘নত্থি কামচ্ছন্দো’’তি পজানাতি, যথা চ অনুপ্পন্নস্স কামচ্ছন্দস্স উপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ উপ্পন্নস্স কামচ্ছন্দস্স পহানং হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ পহীনস্স কামচ্ছন্দস্স আযতিং অনুপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি. সন্তং ৰা ব্যাপাদং…পে… সন্তং ৰা থিনমিদ্ধং…পে… সন্তং ৰা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং…পে… সন্তং ৰা ৰিচিকিচ্ছং ‘‘অত্থি ৰিচিকিচ্ছা’’তি পজানাতি, অসন্তং ৰা ৰিচিকিচ্ছং ‘‘নত্থি ৰিচিকিচ্ছা’’তি পজানাতি, যথা চ অনুপ্পন্নায ৰিচিকিচ্ছায উপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ উপ্পন্নায ৰিচিকিচ্ছায পহানং হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ পহীনায ৰিচিকিচ্ছায আযতিং অনুপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি.

সন্তং ৰা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ‘‘অত্থি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি পজানাতি, অসন্তং ৰা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ‘‘নত্থি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি পজানাতি, যথা চ অনুপ্পন্নস্স সতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ উপ্পন্নস্স সতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৰনায পারিপূরী হোতি তঞ্চ পজানাতি. সন্তং ৰা ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং…পে… সন্তং ৰা ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গং…পে… সন্তং ৰা পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং…পে… সন্তং ৰা পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং…পে… সন্তং ৰা সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং…পে… সন্তং ৰা উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ‘‘অত্থি উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি পজানাতি, অসন্তং ৰা উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ‘‘নত্থি উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি পজানাতি, যথা চ অনুপ্পন্নস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপ্পাদো হোতি তঞ্চ পজানাতি, যথা চ উপ্পন্নস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৰনায পারিপূরী হোতি তঞ্চ পজানাতি. এৰং ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং.

৩৬৮. অনুপস্সীতি. তত্থ কতমা অনুপস্সনা? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৰুচ্চতি অনুপস্সনা. ইমায অনুপস্সনায উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘অনুপস্সী’’তি.

৩৬৯. ৰিহরতীতি. ইরিযতি ৰত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতি চরতি ৰিহরতি. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰিহরতী’’তি.

৩৭০. আতাপীতি. তত্থ কতমো আতাপো? যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভো…পে… সম্মাৰাযামো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘আতাপো’’. ইমিনা আতাপেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘আতাপী’’তি.

৩৭১. সম্পজানোতি. তত্থ কতমং সম্পজঞ্ঞং? যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সম্পজঞ্ঞং’’. ইমিনা সম্পজঞ্ঞেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘সম্পজানো’’তি.

৩৭২. সতিমাতি. তত্থ কতমা সতি? যা সতি অনুস্সতি…পে… সম্মাসতি – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সতি’’. ইমায সতিযা উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো. তেন ৰুচ্চতি ‘‘সতিমা’’তি.

৩৭৩. ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সন্তি. তত্থ কতমো লোকো? তেৰ ধম্মা লোকো. পঞ্চপি উপাদানক্খন্ধা লোকো. অযং ৰুচ্চতি ‘‘লোকো’’. তত্থ কতমা অভিজ্ঝা? যো রাগো সারাগো…পে… চিত্তস্স সারাগো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অভিজ্ঝা’’. তত্থ কতমং দোমনস্সং? যং চেতসিকং অসাতং চেতসিকং দুক্খং চেতোসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৰেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৰেদনা – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘দোমনস্সং’’. ইতি অযঞ্চ অভিজ্ঝা ইদঞ্চ দোমনস্সং ইমম্হি লোকে ৰিনীতা হোন্তি পটিৰিনীতা সন্তা সমিতা ৰূপসন্তা অত্থঙ্গতা অব্ভত্থঙ্গতা অপ্পিতা ব্যপ্পিতা সোসিতা ৰিসোসিতা ব্যন্তীকতা. তেন ৰুচ্চতি ‘‘ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’’ন্তি.

ধম্মানুপস্সনানিদ্দেসো.

সুত্তন্তভাজনীযং.