৫. পঞ্চকনিদ্দেসো
(১) পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি
৯৪০. তত্থ কতমানি পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি? সক্কাযদিট্ঠি, ৰিচিকিচ্ছা, সীলব্বতপরামাসো, কামচ্ছন্দো, ব্যাপাদো – ইমানি পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি.
(২) পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি
তত্থ কতমানি পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি? রূপরাগো, অরূপরাগো, মানো, উদ্ধচ্চং, অৰিজ্জা – ইমানি পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি.
(৩) পঞ্চ মচ্ছরিযানি
তত্থ কতমানি পঞ্চ মচ্ছরিযানি? আৰাসমচ্ছরিযং, কুলমচ্ছরিযং, লাভমচ্ছরিযং, ৰণ্ণমচ্ছরিযং, ধম্মমচ্ছরিযং – ইমানি পঞ্চ মচ্ছরিযানি.
(৪) পঞ্চ সঙ্গা
তত্থ কতমে পঞ্চ সঙ্গা? রাগসঙ্গো, দোসসঙ্গো, মোহসঙ্গো, মানসঙ্গো, দিট্ঠিসঙ্গো – ইমে পঞ্চ সঙ্গা.
(৫) পঞ্চ সল্লা
তত্থ কতমে পঞ্চ সল্লা? রাগসল্লং, দোসসল্লং, মোহসল্লং, মানসল্লং, দিট্ঠিসল্লং – ইমে পঞ্চ সল্লা.
(৬) পঞ্চ চেতোখিলা
৯৪১. তত্থ কতমে পঞ্চ চেতোখিলা? সত্থরি কঙ্খতি ৰিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি, ধম্মে কঙ্খতি ৰিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি, সঙ্ঘে কঙ্খতি ৰিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি, সিক্খায কঙ্খতি ৰিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি, সব্রহ্মচারীসু কুপিতো হোতি অনত্তমনো আহতচিত্তো খিলজাতো – ইমে পঞ্চ চেতোখিলা.
(৭) পঞ্চ চেতসো ৰিনিবন্ধা
তত্থ কতমে পঞ্চ চেতসো ৰিনিবন্ধা? কামে অৰীতরাগো হোতি অৰিগতচ্ছন্দো অৰিগতপেমো অৰিগতপিপাসো অৰিগতপরিল়াহো অৰিগততণ্হো; কাযে অৰীতরাগো হোতি… রূপে অৰীতরাগো হোতি… যাৰদত্থং উদরাৰদেহকং ভুঞ্জিত্ৰা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৰিহরতি; অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযং পণিধায ব্রহ্মচরিযং চরতি – ‘‘ইমিনাহং সীলেন ৰা ৰতেন ৰা তপেন ৰা ব্রহ্মচরিযেন ৰা দেৰো ৰা ভৰিস্সামি দেৰঞ্ঞতরো ৰা’’তি – ইমে পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা.
(৮) পঞ্চ নীৰরণানি
তত্থ কতমানি পঞ্চ নীৰরণানি? কামচ্ছন্দনীৰরণং, ব্যাপাদনীৰরণং, থিনমিদ্ধনীৰরণং, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৰরণং, ৰিচিকিচ্ছানীৰরণং – ইমানি পঞ্চ নীৰরণানি.
(৯) পঞ্চ কম্মানি আনন্তরিকানি
তত্থ কতমানি পঞ্চ কম্মানি আনন্তরিকানি? মাতা জীৰিতা ৰোরোপিতা হোতি, পিতা জীৰিতা ৰোরোপিতো হোতি, অরহন্তো জীৰিতা ৰোরোপিতো হোতি, দুট্ঠেন চিত্তেন তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদিতং হোতি, সঙ্ঘো ভিন্নো হোতি – ইমানি পঞ্চ কম্মানি আনন্তরিকানি.
(১০) পঞ্চ দিট্ঠিযো
তত্থ কতমা পঞ্চ দিট্ঠিযো? ‘‘সঞ্ঞী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’তি ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘‘অসঞ্ঞী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’তি ইত্থেকে অভিৰদন্তি, ‘‘নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা’’তি ইত্থেকে অভিৰদন্তি, সতো ৰা পন সত্তস্স উচ্ছেদং ৰিনাসং ৰিভৰং পঞ্ঞাপেন্তি, দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৰা পনেকে অভিৰদন্তি – ইমা পঞ্চ দিট্ঠিযো.
(১১) পঞ্চ ৰেরা
৯৪২. তত্থ কতমে পঞ্চ ৰেরা? পাণাতিপাতো, অদিন্নাদানং, কামেসুমিচ্ছাচারো, মুসাৰাদো, সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা – ইমে পঞ্চ ৰেরা.
(১২) পঞ্চ ব্যসনা
তত্থ কতমে পঞ্চ ব্যসনা? ঞাতিব্যসনং, ভোগব্যসনং, রোগব্যসনং, সীলব্যসনং, দিট্ঠিব্যসনং – ইমে পঞ্চ ব্যসনা.
(১৩) পঞ্চ অক্খন্তিযা আদীনৰা
তত্থ কতমে পঞ্চ অক্খন্তিযা আদীনৰা? বহুনো জনস্স অপ্পিযো হোতি অমনাপো, ৰেরবহুলো চ হোতি, ৰজ্জবহুলো চ, সম্মূল়্হো কালঙ্করোতি, কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি – ইমে পঞ্চ অক্খন্তিযা আদীনৰা.
(১৪) পঞ্চ ভযানি
তত্থ কতমানি পঞ্চ ভযানি? আজীৰকভযং, অসিলোকভযং, পরিসসারজ্জভযং, মরণভযং, দুগ্গতিভযং – ইমানি পঞ্চ ভযানি.
(১৫) পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৰাদা
৯৪৩. তত্থ কতমে পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৰাদা?
(ক) ইধেকচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা এৰংৰাদী হোতি এৰংদিট্ঠি [এৰংদিট্ঠি (স্যা.)] – ‘‘যতো খো, ভো, অযং অত্তা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পরিচারেতি, এত্তাৰতা খো, ভো, অযং অত্তা পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতী’’তি. ইত্থেকে সতো সত্তস্স পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানং পঞ্ঞপেন্তি.
(খ) তমঞ্ঞো এৰমাহ – ‘‘অত্থি খো, ভো, এসো অত্তা যং ত্ৰং ৰদেসি নেসো নত্থীতি ৰদামি. নো চ খো, ভো, অযং অত্তা এত্তাৰতা পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতি. তং কিস্স হেতু? কামা হি, ভো, অনিচ্চা দুক্খা ৰিপরিণামধম্মা. তেসং ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা. যতো খো, ভো, অযং অত্তা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, এত্তাৰতা খো, ভো, অযং অত্তা পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতী’’তি. ইত্থেকে সতো সত্তস্স পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানং পঞ্ঞপেন্তি.
(গ) তমঞ্ঞো এৰমাহ – ‘‘অত্থি খো, ভো, এসো অত্তা যং ত্ৰং ৰদেসি. নেসো নত্থীতি ৰদামি. নো চ খো, ভো, অযং অত্তা এত্তাৰতা পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতি. তং কিস্স হেতু? যদেৰ তত্থ ৰিতক্কিতং ৰিচারিতং এতেন এতং ওল়ারিকং অক্খাযতি. যতো খো, ভো, অযং অত্তা ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, এত্তাৰতা খো, ভো, অযং অত্তা পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতী’’তি. ইত্থেকে সতো সত্তস্স পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানং পঞ্ঞপেন্তি.
(ঘ) তমঞ্ঞো এৰমাহ – ‘‘অত্থি খো, ভো, এসো অত্তা যং ত্ৰং ৰদেসি. নেসো নত্থীতি ৰদামি. নো চ খো, ভো, অযং অত্তা এত্তাৰতা পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতি. তং কিস্স হেতু? যদেৰ তত্থ পীতিগতং চেতসো উপ্পিলাৰিতং, এতেন এতং ওল়ারিকং অক্খাযতি. যতো খো, ভো, অযং অত্তা পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, এত্তাৰতা খো, ভো, অযং অত্তা পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতী’’তি. ইত্থেকে সতো সত্তস্স পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানং পঞ্ঞপেন্তি.
(ঙ) তমঞ্ঞো এৰমাহ – ‘‘অত্থি খো, ভো, এসো অত্তা যং ত্ৰং ৰদেসি. নেসো নত্থীতি ৰদামি. নো চ খো, ভো, অযং অত্তা এত্তাৰতা পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতি. তং কিস্স হেতু? যদেৰ তত্থ সুখপীতি চেতসো আভোগো, এতেন এতং ওল়ারিকং অক্খাযতি. যতো খো, ভো, অযং অত্তা সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, এত্তাৰতা খো, ভো, অযং অত্তা পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানপ্পত্তো হোতী’’তি. ইত্থেকে সতো সত্তস্স পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানং পঞ্ঞপেন্তি. ইমে পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৰাদা.
পঞ্চকং.