(১) তীণি অকুসলমূলানি

৯০৯. তত্থ কতমানি তীণি অকুসলমূলানি? লোভো, দোসো, মোহো.

(ক) তত্থ কতমো লোভো? যো রাগো সারাগো অনুনযো অনুরোধো নন্দী নন্দিরাগো চিত্তস্স সারাগো ইচ্ছা মুচ্ছা অজ্ঝোসানং গেধো পরিগেধো সঙ্গো পঙ্কো এজা মাযা জনিকা সঞ্জননী সিব্বিনী জালিনী সরিতা ৰিসত্তিকা সোতং ৰিসটা [ৰিসদা (সী. ক.) ধ. স. ১১৪১] আযূহনী [আযূহিনী (ক.)] দুতিযা পণিধি ভৰনেত্তি ৰনং ৰনথো সন্থৰো [সন্ধৰো (ক.)] সিনেহো অপেক্খা পটিবন্ধু আসা আসীসনা আসীসিতত্তং [আসিংসনা আসিংসিতত্তং (সী. স্যা.)] রূপাসা সদ্দাসা গন্ধাসা রসাসা ফোট্ঠব্বাসা লাভাসা ধনাসা পুত্তাসা জীৰিতাসা জপ্পা অভিজপ্পা জপ্পনা জপ্পিতত্তং লোলুপ্পং লোলুপ্পাযনা লোলুপ্পাযিতত্তং পুচ্ছঞ্জিকতা সাধুকম্যতা অধম্মরাগো ৰিসমলোভো নিকন্তি নিকামনা পত্থনা পিহনা সম্পত্থনা কামতণ্হা ভৰতণ্হা ৰিভৰতণ্হা রূপতণ্হা অরূপতণ্হা নিরোধতণ্হা সদ্দতণ্হা রূপতণ্হা গন্ধতণ্হা রসতণ্হা ফোট্ঠব্বতণ্হা ধম্মতণ্হা ওঘো যোগো গন্থো উপাদানং আৰরণং নীৰরণং ছদনং বন্ধনং উপক্কিলেসো অনুসযো পরিযুট্ঠানং লতা ৰেৰিচ্ছং দুক্খমূলং দুক্খনিদানং দুক্খপ্পভৰো মারপাসো মারবল়িসং মারৰিসযো তণ্হানদী তণ্হাজালং তণ্হাগদ্দুলং তণ্হাসমুদ্দো অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘লোভো’’.

(খ) তত্থ কতমো দোসো? ‘‘অনত্থং মে অচরী’’তি আঘাতো জাযতি, ‘‘অনত্থং মে চরতী’’তি আঘাতো জাযতি, ‘‘অনত্থং মে চরিস্সতী’’তি আঘাতো জাযতি, ‘‘পিযস্স মে মনাপস্স অনত্থং অচরি’’…পে… অনত্থং চরতি…পে… ‘‘অনত্থং চরিস্সতী’’তি আঘাতো জাযতি, ‘‘অপ্পিযস্স মে অমনাপস্স অত্থং অচরি’’…পে… অত্থং চরতি…পে… ‘‘অত্থং চরিস্সতী’’তি আঘাতো জাযতি, অট্ঠানে ৰা পন আঘাতো জাযতি. যো এৰরূপো চিত্তস্স আঘাতো পটিঘাতো পটিঘং পটিৰিরোধো কোপো পকোপো সম্পকোপো দোসো পদোসো সম্পদোসো চিত্তস্স ব্যাপত্তি মনোপদোসো কোধো কুজ্ঝনা কুজ্ঝিতত্তং দোসো দুস্সনা দুস্সিতত্তং ব্যাপত্তি ব্যাপজ্জনা ব্যাপজ্জিতত্তং ৰিরোধো পটিৰিরোধো চণ্ডিক্কং অসুরোপো অনত্তমনতা চিত্তস্স – অযং ৰুচ্চতি ‘‘দোসো’’.

(গ) তত্থ কতমো মোহো? দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং, পুব্বন্তে অঞ্ঞাণং, অপরন্তে অঞ্ঞাণং, পুব্বন্তাপরন্তে অঞ্ঞাণং, ইদপ্পচ্চযতা পটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু অঞ্ঞাণং, যং এৰরূপং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘মোহো’’. ইমানি তীণি অকুসলমূলানি.