২. দুকনিদ্দেসো

(১) কোধো চ উপনাহো চ

৮৯১. (ক) তত্থ কতমো কোধো? যো কোধো কুজ্ঝনা কুজ্ঝিতত্তং দোসো দুস্সনা দুস্সিতত্তং ব্যাপত্তি ব্যাপজ্জনা ব্যাপজ্জিতত্তং ৰিরোধো পটিৰিরোধো চণ্ডিক্কং অসুরোপো অনত্তমনতা চিত্তস্স – অযং ৰুচ্চতি ‘‘কোধো’’.

(খ) তত্থ কতমো উপনাহো? পুব্বকালং কোধো, অপরকালং উপনাহো. যো এৰরূপো উপনাহো উপনয্হনা উপনয্হিতত্তং অট্ঠপনা ঠপনা সণ্ঠপনা অনুসংসন্দনা অনুপ্পবন্ধনা দল়্হীকম্মং কোধস্স – অযং ৰুচ্চতি ‘‘উপনাহো’’.

(২) মক্খো চ পল়াসো চ

৮৯২. (ক) তত্থ কতমো মক্খো? যো মক্খো মক্খাযনা মক্খাযিতত্তং [মক্খিযনা মক্খিযিতত্তং (সী. ক.)] নিট্ঠুরিযং নিট্ঠুরিযকম্মং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘মক্খো’’.

(খ) তত্থ কতমো পল়াসো? যো পল়াসো পল়াসাযনা [পলাসাযনা পলাসাযিতত্তং (স্যা.)] পল়াসাহারো ৰিৰাদট্ঠানং যুগগ্গাহো অপ্পটিনিস্সগ্গো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পল়াসো’’.

(৩) ইস্সা চ মচ্ছরিযঞ্চ

৮৯৩. (ক) তত্থ কতমা ইস্সা? যা পরলাভসক্কারগরুকারমাননৰন্দনপূজনাসু ইস্সা ইস্সাযনা ইস্সাযিতত্তং উসূযা উসূযনা উসূযিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ইস্সা’’.

(খ) তত্থ কতমং মচ্ছরিযং? পঞ্চ মচ্ছরিযানি – আৰাসমচ্ছরিযং, কুলমচ্ছরিযং, লাভমচ্ছরিযং, ৰণ্ণমচ্ছরিযং, ধম্মমচ্ছরিযং. যং এৰরূপং মচ্ছেরং মচ্ছরাযনা মচ্ছরাযিতত্তং ৰেৰিচ্ছং কদরিযং কটুকঞ্চুকতা অগ্গহিতত্তং [পগ্গহিতত্তং (সী. ক.) ধ. স. ১১২৭] চিত্তস্স – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘মচ্ছরিযং’’.

(৪) মাযা চ সাঠেয্যঞ্চ

৮৯৪. (ক) তত্থ কতমা মাযা? ইধেকচ্চো কাযেন দুচ্চরিতং চরিত্ৰা, ৰাচায দুচ্চরিতং চরিত্ৰা, মনসা দুচ্চরিতং চরিত্ৰা তস্স পটিচ্ছাদনহেতুং পাপিকং ইচ্ছং পণিদহতি. ‘‘মা মং জঞ্ঞা’’তি ইচ্ছতি. ‘‘মা মং জঞ্ঞা’’তি সঙ্কপ্পেতি. ‘‘মা মং জঞ্ঞা’’তি ৰাচং ভাসতি. ‘‘মা মং জঞ্ঞা’’তি কাযেন পরক্কমতি. যা এৰরূপা মাযা মাযাৰিতা অচ্চাসরা ৰঞ্চনা নিকতি ৰিকিরণা পরিহরণা গূহনা পরিগূহনা ছাদনা পটিচ্ছাদনা অনুত্তানীকম্মং অনাৰিকম্মং ৰোচ্ছাদনা পাপকিরিযা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘মাযা’’.

(খ) তত্থ কতমং সাঠেয্যং? ইধেকচ্চো সঠো হোতি পরিসঠো. যং তত্থ সঠং সঠতা সাঠেয্যং কক্করতা কক্করিযং [কক্খল়তা কক্খল়িযং (স্যা.)] পরিক্খত্ততা পারিক্খত্তিযং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘সাঠেয্যং’’.

(৫) অৰিজ্জা চ ভৰতণ্হা চ

৮৯৫. (ক) তত্থ কতমা অৰিজ্জা? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অৰিজ্জা’’.

(খ) তত্থ কতমা ভৰতণ্হা? যো ভৰেসু ভৰচ্ছন্দো ভৰরাগো ভৰনন্দী ভৰতণ্হা ভৰসিনেহো ভৰপরিল়াহো ভৰমুচ্ছা ভৰজ্ঝোসানং – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ভৰতণ্হা’’.

(৬) ভৰদিট্ঠি চ ৰিভৰদিট্ঠি চ

৮৯৬. (ক) তত্থ কতমা ভৰদিট্ঠি? ‘‘ভৰিস্সতি অত্তা চ লোকো চা’’তি – যা এৰরূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… ৰিপরিযাসগ্গাহো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ভৰদিট্ঠি’’.

(খ) তত্থ কতমা ৰিভৰদিট্ঠি? ‘‘ন ভৰিস্সতি অত্তা চ লোকো চা’’তি – যা এৰরূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… ৰিপরিযাসগ্গাহো – অযং ৰুচ্চতি ৰিভৰদিট্ঠি.

(৭) সস্সতদিট্ঠি চ উচ্ছেদদিট্ঠি চ

৮৯৭. (ক) তত্থ কতমা সস্সতদিট্ঠি? ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চা’’তি – যা এৰরূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… ৰিপরিযাসগ্গাহো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সস্সতদিট্ঠি’’.

(খ) তত্থ কতমা উচ্ছেদদিট্ঠি? ‘‘উচ্ছিজ্জিস্সতি অত্তা চ লোকো চা’’তি – যা এৰরূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… ৰিপরিযাসগ্গাহো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘উচ্ছেদদিট্ঠি’’.

(৮) অন্তৰাদিট্ঠি চ অনন্তৰাদিট্ঠি চ

৮৯৮. (ক) তত্থ কতমা অন্তৰাদিট্ঠি? ‘‘অন্তৰা অত্তা চ লোকো চা’’তি – যা এৰরূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… ৰিপরিযাসগ্গাহো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অন্তৰাদিট্ঠি’’.

(খ) তত্থ কতমা অনন্তৰাদিট্ঠি? ‘‘অনন্তৰা অত্তা চ লোকো চা’’তি – যা এৰরূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… ৰিপরিযাসগ্গাহো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অনন্তৰাদিট্ঠি’’.

(৯) পুব্বন্তানুদিট্ঠি চ অপরন্তানুদিট্ঠি চ

৮৯৯. (ক) তত্থ কতমা পুব্বন্তানুদিট্ঠি? পুব্বন্তং আরব্ভ যা উপ্পজ্জতি দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… ৰিপরিযাসগ্গাহো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পুব্বন্তানুদিট্ঠি’’.

(খ) তত্থ কতমা অপরন্তানুদিট্ঠি? অপরন্তং আরব্ভ যা উপ্পজ্জতি দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… ৰিপরিযাসগ্গাহো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অপরন্তানুদিট্ঠি’’.

(১০) অহিরিকঞ্চ অনোত্তপ্পঞ্চ

৯০০. (ক) তত্থ কতমং অহিরিকং? যং ন হিরীযতি হিরিযিতব্বেন, ন হিরীযতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘অহিরিকং’’.

(খ) তত্থ কতমং অনোত্তপ্পং? যং ন ওত্তপ্পতি ওত্তপ্পিতব্বেন ন ওত্তপ্পতি পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘অনোত্তপ্পং’’.

(১১) দোৰচস্সতা চ পাপমিত্ততা চ

৯০১. (ক) তত্থ কতমা দোৰচস্সতা? সহধম্মিকে ৰুচ্চমানে দোৰচস্সাযং দোৰচস্সিযং দোৰচস্সতা ৰিপ্পটিকুলগ্গাহিতা ৰিপচ্চনীকসাততা অনাদরিযং অনাদরতা অগারৰতা অপ্পতিস্সৰতা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘দোৰচস্সতা’’.

(খ) তত্থ কতমা পাপমিত্ততা? যে তে পুগ্গলা অস্সদ্ধা দুস্সীলা অপ্পস্সুতা মচ্ছরিনো দুপ্পঞ্ঞা, যা তেসং সেৰনা নিসেৰনা সংসেৰনা ভজনা সম্ভজনা ভত্তি সম্ভত্তি সম্পৰঙ্কতা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘পাপমিত্ততা’’.

(১২) অনজ্জৰো চ অমদ্দৰো চ

৯০২. (ক) তত্থ কতমো অনজ্জৰো? যো অনজ্জৰো অনজ্জৰতা জিম্হতা ৰঙ্কতা কুটিলতা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অনজ্জৰো’’.

(খ) তত্থ কতমো অমদ্দৰো? যা অমুদুতা অমদ্দৰতা কক্খল়িযং ফারুসিযং কক্খল়তা কঠিনতা [কথিনতা (স্যা. ক.)] উজুচিত্ততা অমুদুতা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অমদ্দৰো’’.

(১৩) অক্খন্তি চ অসোরচ্চঞ্চ

৯০৩. (ক) তত্থ কতমা অক্খন্তি? যা অক্খন্তি অক্খমনতা অনধিৰাসনতা চণ্ডিক্কং অসুরোপো অনত্তমনতা চিত্তস্স – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অক্খন্তি’’.

(খ) তত্থ কতমং অসোরচ্চং? কাযিকো ৰীতিক্কমো ৰাচসিকো ৰীতিক্কমো কাযিকৰাচসিকো ৰীতিক্কমো – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘অসোরচ্চং’’. সব্বম্পি দুস্সীল্যং অসোরচ্চং.

(১৪) অসাখল্যঞ্চ অপ্পটিসন্থারো চ

৯০৪. (ক) তত্থ কতমং অসাখল্যং? যা সা ৰাচা কণ্ডকা কক্কসা পরকটুকা পরাভিসজ্জনী কোধসামন্তা অসমাধিসংৰত্তনিকা তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা হোতি. যা তত্থ অসণ্হৰাচতা অসখিলৰাচতা ফরুসৰাচতা – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘অসাখল্যং’’.

(খ) তত্থ কতমো অপ্পটিসন্থারো [অপ্পটিসন্ধারো (ক.)]? দ্ৰে পটিসন্থারা – আমিসপটিসন্থারো চ ধম্মপটিসন্থারো চ. ইধেকচ্চো অপ্পটিসন্থারকো হোতি আমিসপটিসন্থারেন ৰা ধম্মপটিসন্থারেন ৰা – অযং ৰুচ্চতি ‘‘অপ্পটিসন্থারো’’.

(১৫) ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারতা চ ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতা চ

৯০৫. (ক) তত্থ কতমা ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারতা? ইধেকচ্চো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা নিমিত্তগ্গাহী হোতি অনুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায ন পটিপজ্জতি, ন রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে ন সংৰরং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা…পে… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা…পে… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায নিমিত্তগ্গাহী হোতি অনুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৰাধিকরণমেনং মনিন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায ন পটিপজ্জতি, ন রক্খতি মনিন্দ্রিযং, মনিন্দ্রিযে ন সংৰরং আপজ্জতি. যা ইমেসং ছন্নং ইন্দ্রিযানং অগুত্তি অগোপনা অনারক্খো অসংৰরো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারতা’’.

(খ) তত্থ কতমা ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতা? ইধেকচ্চো অপ্পটিসঙ্খা অযোনিসো আহারং আহারেতি দৰায মদায মণ্ডনায ৰিভূসনায. যা তত্থ অসন্তুট্ঠিতা অমত্তঞ্ঞুতা অপ্পটিসঙ্খা ভোজনে – অযং ৰুচ্চতি ‘‘ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতা.’’

(১৬) মুট্ঠস্সচ্চঞ্চ অসম্পজঞ্ঞঞ্চ

৯০৬. (ক) তত্থ কতমং মুট্ঠস্সচ্চং? যা অস্সতি অননুস্সতি অপ্পটিস্সতি অস্সতি অস্সরণতা অধারণতা পিলাপনতা সম্মুসনতা – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘মুট্ঠস্সচ্চং’’.

(খ) তত্থ কতমং অসম্পজঞ্ঞং? যং অঞ্ঞাণং অদস্সনং…পে… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং – ইদং ৰুচ্চতি ‘‘অসম্পজঞ্ঞং’’.

(১৭) সীলৰিপত্তি চ দিট্ঠিৰিপত্তি চ

৯০৭. (ক) তত্থ কতমা সীলৰিপত্তি? যো কাযিকো ৰীতিক্কমো ৰাচসিকো ৰীতিক্কমো কাযিকৰাচসিকো ৰীতিক্কমো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘সীলৰিপত্তি’’. সব্বম্পি দুস্সীল্যং সীলৰিপত্তি.

(খ) তত্থ কতমা দিট্ঠিৰিপত্তি? ‘‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’’তি – যা এৰরূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং…পে… ৰিপরিযাসগ্গাহো – অযং ৰুচ্চতি ‘‘দিট্ঠিৰিপত্তি’’. সব্বাপি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৰিপত্তি.

(১৮) অজ্ঝত্তসংযোজনঞ্চ বহিদ্ধাসংযোজনঞ্চ

৯০৮. (ক) তত্থ কতমং অজ্ঝত্তসংযোজনং? পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি – অজ্ঝত্তসংযোজনং. (খ) পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি – বহিদ্ধাসংযোজনং.

দুকং.