৩. তিকপুগ্গলপঞ্ঞত্তি
৯১. কতমো চ পুগ্গলো নিরাসো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো দুস্সীলো হোতি পাপধম্মো অসুচি সঙ্কস্সরসমাচারো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্রহ্মচারী ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞো অন্তোপূতি অৰস্সুতো কসম্বুজাতো. সো সুণাতি – ‘‘ইত্থন্নামো কির ভিক্খু আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি. তস্স ন এৰং হোতি – ‘‘কুদাস্সু নামাহম্পি আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সামী’’তি. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘নিরাসো’’.
৯২. কতমো চ পুগ্গলো আসংসো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলৰা হোতি কল্যাণধম্মো. সো সুণাতি – ‘‘ইত্থন্নামো কির ভিক্খু আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি. তস্স এৰং হোতি – ‘‘কুদাস্সু নামাহম্পি আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সামী’’তি. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘আসংসো’’.
৯৩. কতমো চ পুগ্গলো ৰিগতাসো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো সুণাতি – ‘‘ইত্থন্নামো কির ভিক্খু আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি. তস্স ন এৰং হোতি – ‘‘কুদাস্সু নামাহম্পি আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সামী’’তি. তং কিস্স হেতু? যা হিস্স পুব্বে অৰিমুত্তস্স ৰিমুত্তাসা, সা পটিপ্পস্সদ্ধা. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘ৰিগতাসো’’.
৯৪. তত্থ কতমে তযো গিলানূপমা পুগ্গলা? তযো গিলানা – ইধেকচ্চো গিলানো লভন্তো ৰা সপ্পাযানি ভোজনানি অলভন্তো ৰা সপ্পাযানি ভোজনানি, লভন্তো ৰা সপ্পাযানি ভেসজ্জানি অলভন্তো ৰা সপ্পাযানি ভেসজ্জানি, লভন্তো ৰা পতিরূপং উপট্ঠাকং অলভন্তো ৰা পতিরূপং উপট্ঠাকং, নেৰ ৰুট্ঠাতি তম্হা আবাধা. (১)
ইধ পনেকচ্চো গিলানো লভন্তো ৰা সপ্পাযানি ভোজনানি অলভন্তো ৰা সপ্পাযানি ভোজনানি, লভন্তো ৰা সপ্পাযানি ভেসজ্জানি অলভন্তো ৰা সপ্পাযানি ভেসজ্জানি, লভন্তো ৰা পতিরূপং উপট্ঠাকং অলভন্তো ৰা পতিরূপং উপট্ঠাকং, ৰুট্ঠাতি তম্হা আবাধা. (২)
ইধ পনেকচ্চো গিলানো লভন্তো সপ্পাযানি ভোজনানি নো অলভন্তো, লভন্তো সপ্পাযানি ভেসজ্জানি নো অলভন্তো, লভন্তো পতিরূপং উপট্ঠাকং নো অলভন্তো, ৰুট্ঠাতি তম্হা আবাধা. (৩)
তত্র য্ৰাযং গিলানো লভন্তো সপ্পাযানি ভোজনানি নো অলভন্তো, লভন্তো সপ্পাযানি ভেসজ্জানি নো অলভন্তো, লভন্তো পতিরূপং উপট্ঠাকং নো অলভন্তো, ৰুট্ঠাতি তম্হা আবাধা, ইমং গিলানং পটিচ্চ ভগৰতা গিলানভত্তং অনুঞ্ঞাতং গিলানভেসজ্জং অনুঞ্ঞাতং গিলানুপট্ঠাকো অনুঞ্ঞাতো. ইমঞ্চ পন গিলানং পটিচ্চ অঞ্ঞেপি গিলানা উপট্ঠাতব্বা.
এৰমেৰং [এৰমেৰ (সী.)] তযো গিলানূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো লভন্তো ৰা তথাগতং দস্সনায অলভন্তো ৰা তথাগতং দস্সনায, লভন্তো ৰা তথাগতপ্পৰেদিতং ধম্মৰিনযং সৰণায অলভন্তো ৰা তথাগতপ্পৰেদিতং ধম্মৰিনযং সৰণায, নেৰ ওক্কমতি নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. (১)
ইধ পনেকচ্চো পুগ্গলো লভন্তো ৰা তথাগতং দস্সনায অলভন্তো ৰা তথাগতং দস্সনায, লভন্তো ৰা তথাগতপ্পৰেদিতং ধম্মৰিনযং সৰণায অলভন্তো ৰা তথাগতপ্পৰেদিতং ধম্মৰিনযং সৰণায, ওক্কমতি নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. (২)
ইধ পনেকচ্চো পুগ্গলো লভন্তো তথাগতং দস্সনায নো অলভন্তো, লভন্তো তথাগতপ্পৰেদিতং ধম্মৰিনযং সৰণায নো অলভন্তো, ওক্কমতি নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. (৩)
তত্র য্ৰাযং পুগ্গলো লভন্তো তথাগতং দস্সনায নো অলভন্তো, লভন্তো তথাগতপ্পৰেদিতং ধম্মৰিনযং সৰণায নো অলভন্তো, ওক্কমতি নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং, ইমং পুগ্গলং পটিচ্চ ভগৰতা ধম্মদেসনা অনুঞ্ঞাতা, ইমঞ্চ পুগ্গলং পটিচ্চ অঞ্ঞেসম্পি ধম্মো দেসেতব্বো. ইমে তযো গিলানূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং.
৯৫. কতমো চ পুগ্গলো কাযসক্খী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অট্ঠ ৰিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা একচ্চে আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘কাযসক্খী’’.
৯৬. কতমো চ পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিরোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি, তথাগতপ্পৰেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৰোদিট্ঠা হোন্তি ৰোচরিতা, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা একচ্চে আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘দিট্ঠিপ্পত্তো’’.
৯৭. কতমো চ পুগ্গলো সদ্ধাৰিমুত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… তথাগতপ্পৰেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৰোদিট্ঠা হোন্তি ৰোচরিতা, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা একচ্চে আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি, নো চ খো যথাদিট্ঠিপ্পত্তস্স – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সদ্ধাৰিমুত্তো’’.
৯৮. কতমো চ পুগ্গলো গূথভাণী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো মুসাৰাদী হোতি সভগ্গতো ৰা পরিসগ্গতো ৰা ঞাতিমজ্ঝগতো ৰা পূগমজ্ঝগতো ৰা রাজকুলমজ্ঝগতো ৰা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘‘এহম্ভো [এহি ভো (স্যা. ক.) ম. নি. ১.৪৪০; অ. নি. ৩.২৮], পুরিস, যং জানাসি তং ৰদেহী’’তি, সো অজানং ৰা আহ – ‘‘জানামী’’তি, জানং ৰা আহ – ‘‘ন জানামী’’তি, অপস্সং ৰা আহ – ‘‘পস্সামী’’তি, পস্সং ৰা আহ – ‘‘ন পস্সামী’’তি. ইতি অত্তহেতু ৰা পরহেতু ৰা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৰা সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘গূথভাণী’’.
৯৯. কতমো চ পুগ্গলো পুপ্ফভাণী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি সভগ্গতো ৰা পরিসগ্গতো ৰা ঞাতিমজ্ঝগতো ৰা পূগমজ্ঝগতো ৰা রাজকুলমজ্ঝগতো ৰা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘‘এহম্ভো, পুরিস, যং জানাসি তং ৰদেহী’’তি, সো অজানং ৰা আহ – ‘‘ন জানামী’’তি, জানং ৰা আহ – ‘‘জানামী’’তি, অপস্সং ৰা আহ – ‘‘ন পস্সামী’’তি, পস্সং ৰা আহ – ‘‘পস্সামী’’তি. ইতি অত্তহেতু ৰা পরহেতু ৰা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৰা ন সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পুপ্ফভাণী’’.
১০০. কতমো চ পুগ্গলো মধুভাণী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো যা সা ৰাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনিযা হদযঙ্গমা পোরী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা হোতি – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘মধুভাণী’’.
১০১. কতমো চ পুগ্গলো অরুকূপমচিত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৰুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি [পতিট্ঠীযতি (স্যা. ক.) অ. নি. ৩.২৫], কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. সেয্যথাপি নাম দুট্ঠারুকো কট্ঠেন ৰা কঠলায [কথলায (ক.), কথলেন (অট্ঠকথা) অ. নি. ৩.২৫] ৰা ঘট্টিতো ভিয্যোসো মত্তায আসৰং দেতি [অস্সৰনোতি (সী.)], এৰমেৰং ইধেকচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৰুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অরুকূপমচিত্তো’’.
১০২. কতমো চ পুগ্গলো ৰিজ্জূপমচিত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিরোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. সেয্যথাপি নাম চক্খুমা পুরিসো রত্তন্ধকারতিমিসায ৰিজ্জন্তরিকায রূপানি পস্সেয্য, এৰমেৰং ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিরোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘ৰিজ্জূপমচিত্তো’’.
১০৩. কতমো চ পুগ্গলো ৰজিরূপমচিত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সেয্যথাপি নাম ৰজিরস্স নত্থি কিঞ্চি অভেজ্জং মণি ৰা পাসাণো ৰা, এৰমেৰং ইধেকচ্চো পুগ্গলো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘ৰজিরূপমচিত্তো’’.
১০৪. কতমো চ পুগ্গলো অন্ধো? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স তথারূপং চক্খু ন হোতি যথারূপেন চক্খুনা অনধিগতং ৰা ভোগং অধিগচ্ছেয্য, অধিগতং ৰা ভোগং ফাতিং করেয্য; তথারূপম্পিস্স চক্খু ন হোতি যথারূপেন চক্খুনা কুসলাকুসলে ধম্মে জানেয্য, সাৰজ্জানৰজ্জে ধম্মে জানেয্য, হীনপ্পণীতে ধম্মে জানেয্য, কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগে ধম্মে জানেয্য – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অন্ধো’’.
১০৫. কতমো চ পুগ্গলো একচক্খু? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স তথারূপং চক্খু হোতি, যথারূপেন চক্খুনা অনধিগতং ৰা ভোগং অধিগচ্ছেয্য, অধিগতং ৰা ভোগং ফাতিং করেয্য; তথারূপম্পিস্স চক্খু ন হোতি যথারূপেন চক্খুনা কুসলাকুসলে ধম্মে জানেয্য, সাৰজ্জানৰজ্জে ধম্মে জানেয্য, হীনপ্পণীতে ধম্মে জানেয্য, কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগে ধম্মে জানেয্য – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘একচক্খু’’.
১০৬. কতমো চ পুগ্গলো দ্ৰিচক্খু? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স তথারূপং চক্খু হোতি যথারূপেন চক্খুনা অনধিগতং ৰা ভোগং অধিগচ্ছেয্য, অধিগতং ৰা ভোগং ফাতিং করেয্য; তথারূপম্পিস্স চক্খু হোতি যথারূপেন চক্খুনা কুসলাকুসলে ধম্মে জানেয্য, সাৰজ্জানৰজ্জে ধম্মে জানেয্য, হীনপ্পণীতে ধম্মে জানেয্য, কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগে ধম্মে জানেয্য – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘দ্ৰিচক্খু’’.
১০৭. কতমো চ পুগ্গলো অৰকুজ্জপঞ্ঞো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আরামং গন্তা [গতো (সী.), গন্ত্ৰা (স্যা.)] হোতি অভিক্খণং ভিক্খূনং সন্তিকে ধম্মস্সৰণায [ধম্মস্সৰনায (স্যা.)]. তস্স ভিক্খূ ধম্মং দেসেন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেন্তি. সো তস্মিং আসনে নিসিন্নো তস্সা কথায নেৰ আদিং মনসি করোতি, ন মজ্ঝং মনসি করোতি, ন পরিযোসানং মনসি করোতি. ৰুট্ঠিতোপি তম্হা আসনা তস্সা কথায নেৰ আদিং মনসি করোতি, ন মজ্ঝং মনসি করোতি, ন পরিযোসানং মনসি করোতি. সেয্যথাপি নাম কুম্ভো নিক্কুজ্জো [নিকুজ্জো (স্যা.) অ. নি. ৩.৩০] তত্র উদকং আসিত্তং ৰিৰট্টতি, নো সণ্ঠাতি; এৰমেৰং ইধেকচ্চো পুগ্গলো আরামং গন্তা হোতি অভিক্খণং ভিক্খূনং সন্তিকে ধম্মস্সৰণায. তস্স ভিক্খূ ধম্মং দেসেন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেন্তি. সো তস্মিং আসনে নিসিন্নো তস্সা কথায নেৰ আদিং মনসি করোতি, ন মজ্ঝং মনসি করোতি, ন পরিযোসানং মনসি করোতি. ৰুট্ঠিতোপি তম্হা আসনা তস্সা কথায নেৰ আদিং মনসি করোতি, ন মজ্ঝং মনসি করোতি, ন পরিযোসানং মনসি করোতি – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অৰকুজ্জপঞ্ঞো’’.
১০৮. কতমো চ পুগ্গলো উচ্ছঙ্গপঞ্ঞো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আরামং গন্তা হোতি অভিক্খণং ভিক্খূনং সন্তিকে ধম্মস্সৰণায. তস্স ভিক্খূ ধম্মং দেসেন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেন্তি. সো তস্মিং আসনে নিসিন্নো তস্সা কথায আদিম্পি মনসি করোতি, মজ্ঝম্পি মনসি করোতি, পরিযোসানম্পি মনসি করোতি. ৰুট্ঠিতো চ খো তম্হা আসনা তস্সা কথায নেৰ আদিং মনসি করোতি, ন মজ্ঝং মনসি করোতি, ন পরিযোসানং মনসি করোতি. সেয্যথাপি নাম পুরিসস্স উচ্ছঙ্গে নানাখজ্জকানি আকিণ্ণানি – তিলা তণ্ডুলা [তিলতণ্ডুলা (ক.) অ. নি. ৩.৩০] মোদকা বদরা. সো তম্হা আসনা ৰুট্ঠহন্তো সতিসম্মোসা পকিরেয্য. এৰমেৰং ইধেকচ্চো পুগ্গলো আরামং গন্তা হোতি অভিক্খণং ভিক্খূনং সন্তিকে ধম্মস্সৰণায. তস্স ভিক্খূ ধম্মং দেসেন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেন্তি. সো তস্মিং আসনে নিসিন্নো তস্সা কথায আদিম্পি মনসি করোতি, মজ্ঝম্পি মনসি করোতি, পরিযোসানম্পি মনসি করোতি. ৰুট্ঠিতো চ খো তম্হা আসনা তস্সা কথায নেৰ আদিম্পি মনসি করোতি, ন মজ্ঝম্পি মনসি করোতি, ন পরিযোসানম্পি মনসি করোতি – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘উচ্ছঙ্গপঞ্ঞো’’.
১০৯. কতমো চ পুগ্গলো পুথুপঞ্ঞো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আরামং গন্তা হোতি অভিক্খণং ভিক্খূনং সন্তিকে ধম্মস্সৰণায. তস্স ভিক্খূ ধম্মং দেসেন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেন্তি. সো তস্মিং আসনে নিসিন্নো তস্সা কথায আদিম্পি মনসি করোতি, মজ্ঝম্পি মনসি করোতি, পরিযোসানম্পি মনসি করোতি. ৰুট্ঠিতোপি তম্হা আসনা তস্সা কথায আদিম্পি মনসি করোতি, মজ্ঝম্পি মনসি করোতি, পরিযোসানম্পি মনসি করোতি. সেয্যথাপি নাম কুম্ভো উক্কুজ্জো তত্র উদকং আসিত্তং সণ্ঠাতি, নো ৰিৰট্টতি; এৰমেৰং ইধেকচ্চো পুগ্গলো আরামং গন্তা হোন্তি অভিক্খণং ভিক্খূনং সন্তিকে ধম্মস্সৰণায. তস্স ভিক্খূ ধম্মং দেসেন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেন্তি. সো তস্মিং আসনে নিসিন্নো তস্সা কথায আদিম্পি মনসি করোতি, মজ্ঝম্পি মনসি করোতি, পরিযোসানম্পি মনসি করোতি. ৰুট্ঠিতোপি তম্হা আসনা তস্সা কথায আদিম্পি মনসি করোতি, মজ্ঝম্পি মনসি করোতি, পরিযোসানম্পি মনসি করোতি – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পুথুপঞ্ঞো’’.
১১০. কতমো চ পুগ্গলো কামেসু চ ভৰেসু চ অৰীতরাগো? সোতাপন্নসকদাগামিনো – ইমে ৰুচ্চন্তি পুগ্গলা ‘‘কামেসু চ ভৰেসু চ অৰীতরাগা’’.
১১১. কতমো চ পুগ্গলো কামেসু ৰীতরাগো, ভৰেসু অৰীতরাগো? অনাগামী – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘কামেসু ৰীতরাগো, ভৰেসু অৰীতরাগো’’.
১১২. কতমো চ পুগ্গলো কামেসু চ ভৰেসু চ ৰীতরাগো? অরহা – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘কামেসু চ ভৰেসু চ ৰীতরাগো’’.
১১৩. কতমো চ পুগ্গলো পাসাণলেখূপমো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৰস্স কোধো চিরং দীঘরত্তং অনুসেতি. সেয্যথাপি নাম পাসাণে লেখা ন খিপ্পং লুজ্জতি ৰাতেন ৰা উদকেন ৰা, চিরট্ঠিতিকা হোতি; এৰমেৰং ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৰস্স কোধো চিরং দীঘরত্তং অনুসেতি – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পাসাণলেখূপমো’’.
১১৪. কতমো চ পুগ্গলো পথৰিলেখূপমো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৰস্স কোধো ন চিরং দীঘরত্তং অনুসেতি. সেয্যথাপি নাম পথৰিযা [পঠৰিযা (সী. স্যা.)] লেখা খিপ্পং লুজ্জতি ৰাতেন ৰা উদকেন ৰা, ন চিরট্ঠিতিকা হোতি; এৰমেৰং ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৰস্স কোধো ন চিরং দীঘরত্তং অনুসেতি – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পথৰিলেখূপমো’’.
১১৫. কতমো চ পুগ্গলো উদকলেখূপমো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আগাল়্হেনপি ৰুচ্চমানো ফরুসেনপি ৰুচ্চমানো অমনাপেনপি ৰুচ্চমানো সংসন্দতিমেৰ [… চেৰ (স্যা.) অ. নি. ৩.১৩৩] সন্ধিযতিমেৰ [… চেৰ (স্যা.) অ. নি. ৩.১৩৩] সম্মোদতিমেৰ [… চেৰ (স্যা.) অ. নি. ৩.১৩৩]. সেয্যথাপি নাম উদকে লেখা খিপ্পং লুজ্জতি, ন চিরট্ঠিতিকা হোতি; এৰমেৰং ইধেকচ্চো পুগ্গলো আগাল়্হেনপি ৰুচ্চমানো ফরুসেনপি ৰুচ্চমানো অমনাপেনপি ৰুচ্চমানো সংসন্দতিমেৰ সন্ধিযতিমেৰ সম্মোদতিমেৰ – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘উদকলেখূপমো’’.
১১৬. তত্থ কতমে তযো পোত্থকূপমা পুগ্গলা? তযো পোত্থকা – নৰোপি পোত্থকো দুব্বণ্ণো চেৰ হোতি দুক্খসম্ফস্সো চ অপ্পগ্ঘো চ, মজ্ঝিমোপি পোত্থকো দুব্বণ্ণো চেৰ হোতি দুক্খসম্ফস্সো চ অপ্পগ্ঘো চ, জিণ্ণোপি পোত্থকো দুব্বণ্ণো চেৰ হোতি দুক্খসম্ফস্সো চ অপ্পগ্ঘো চ. জিণ্ণম্পি পোত্থকং উক্খলিপরিমজ্জনং ৰা করোন্তি সঙ্কারকূটে ৰা নং ছড্ডেন্তি. এৰমেৰং তযোমে পোত্থকূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা ভিক্খূসু. কতমে তযো? নৰো চেপি ভিক্খু হোতি দুস্সীলো পাপধম্মো, ইদমস্স দুব্বণ্ণতায. সেয্যথাপি সো পোত্থকো দুব্বণ্ণো, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যে খো পনস্স সেৰন্তি ভজন্তি পযিরুপাসন্তি দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তি, তেসং তং হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায. ইদমস্স দুক্খসম্ফস্সতায. সেয্যথাপি সো পোত্থকো দুক্খসম্ফস্সো, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যেসং খো পন সো পটিগ্গণ্হাতি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং, তেসং তং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং. ইদমস্স অপ্পগ্ঘতায. সেয্যথাপি সো পোত্থকো অপ্পগ্ঘো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.
মজ্ঝিমো চেপি ভিক্খু হোতি…পে… থেরো চেপি ভিক্খু হোতি দুস্সীলো পাপধম্মো, ইদমস্স দুব্বণ্ণতায. সেয্যথাপি সো পোত্থকো দুব্বণ্ণো, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যে খো পনস্স সেৰন্তি ভজন্তি পযিরুপাসন্তি দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তি, তেসং তং হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায. ইদমস্স দুক্খসম্ফস্সতায. সেয্যথাপি সো পোত্থকো দুক্খসম্ফস্সো, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যেসং খো পন সো পটিগ্গণ্হাতি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং, তেসং তং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং. ইদমস্স অপ্পগ্ঘতায. সেয্যথাপি সো পোত্থকো অপ্পগ্ঘো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.
এৰরূপো চে থেরো ভিক্খু সঙ্ঘমজ্ঝে ভণতি. তমেনং ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘কিং নু খো তুয্হং বালস্স অব্যত্তস্স ভণিতেন, ত্ৰম্পি নাম ভণিতব্বং মঞ্ঞসী’’তি! সো কুপিতো অনত্তমনো তথারূপিং ৰাচং নিচ্ছারেতি যথারূপায ৰাচায সঙ্ঘো তং উক্খিপতি, সঙ্কারকূটেৰ নং পোত্থকং. ইমে তযো পোত্থকূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা ভিক্খূসু.
১১৭. তত্থ কতমে তযো কাসিকৰত্থূপমা পুগ্গলা? তীণি কাসিকৰত্থানি – নৰম্পি কাসিকৰত্থং ৰণ্ণৰন্তঞ্চেৰ হোতি সুখসম্ফস্সঞ্চ মহগ্ঘঞ্চ, মজ্ঝিমম্পি কাসিকৰত্থং ৰণ্ণৰন্তঞ্চেৰ হোতি সুখসম্ফস্সঞ্চ মহগ্ঘঞ্চ, জিণ্ণম্পি কাসিকৰত্থং ৰণ্ণৰন্তঞ্চেৰ হোতি সুখসম্ফস্সঞ্চ মহগ্ঘঞ্চ. জিণ্ণম্পি কাসিকৰত্থং রতনপলিৰেঠনং ৰা করোন্তি গন্ধকরণ্ডকে ৰা নং নিক্খিপন্তি.
এৰমেৰং তযোমে কাসিকৰত্থূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা ভিক্খূসু. কতমে তযো? নৰো চেপি ভিক্খু হোতি সীলৰা কল্যাণধম্মো, ইদমস্স সুৰণ্ণতায. সেয্যথাপি তং কাসিকৰত্থং ৰণ্ণৰন্তং, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যে খো পনস্স সেৰন্তি ভজন্তি পযিরুপাসন্তি দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তি, তেসং তং হোতি দীঘরত্তং হিতায সুখায. ইদমস্স সুখসম্ফস্সতায. সেয্যথাপি তং কাসিকৰত্থং সুখসম্ফস্সং, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যেসং খো পন সো [যেসং খো পন (সব্বত্থ) অ. নি. ৩.১০০] পটিগ্গণ্হাতি [পতিগণ্হাতি (সী.) রূপসিদ্ধিটীকায পন সমেতি] চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং, তেসং তং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং. ইদমস্স মহগ্ঘতায. সেয্যথাপি তং কাসিকৰত্থং মহগ্ঘং, তথূপমো অযং পুগ্গলো.
মজ্ঝিমো চেপি ভিক্খু…পে… থেরো চেপি ভিক্খু হোতি সীলৰা কল্যাণধম্মো, ইদমস্স সুৰণ্ণতায. সেয্যথাপি তং কাসিকৰত্থং ৰণ্ণৰন্তং, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যে খো পনস্স সেৰন্তি ভজন্তি পযিরুপাসন্তি দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তি, তেসং তং হোতি দীঘরত্তং হিতায সুখায. ইদমস্স সুখসম্ফস্সতায. সেয্যথাপি তং কাসিকৰত্থং সুখসম্ফস্সং, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যেসং খো পন সো পটিগ্গণ্হাতি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং, তেসং তং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং. ইদমস্স মহগ্ঘতায. সেয্যথাপি তং কাসিকৰত্থং মহগ্ঘং, তথূপমো অযং পুগ্গলো.
এৰরূপো চে থেরো ভিক্খু সঙ্ঘমজ্ঝে ভণতি, তমেনং ভিক্খূ এৰমাহংসু – ‘‘অপ্পসদ্দা আযস্মন্তো হোথ, থেরো ভিক্খু ধম্মঞ্চ ৰিনযঞ্চ ভণতী’’তি. তস্স তং ৰচনং আধেয্যং গচ্ছতি, গন্ধকরণ্ডকেৰ নং কাসিকৰত্থং. ইমে তযো কাসিকৰত্থূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা ভিক্খূসু.
১১৮. কতমো চ পুগ্গলো সুপ্পমেয্যো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো উদ্ধতো হোতি উন্নল়ো চপলো মুখরো ৰিকিণ্ণৰাচো মুট্ঠস্সতি অসম্পজানো অসমাহিতো ৰিব্ভন্তচিত্তো পাকটিন্দ্রিযো – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সুপ্পমেয্যো’’.
১১৯. কতমো চ পুগ্গলো দুপ্পমেয্যো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অনুদ্ধতো হোতি অনুন্নল়ো অচপলো অমুখরো অৰিকিণ্ণৰাচো উপট্ঠিতস্সতি সম্পজানো সমাহিতো একগ্গচিত্তো সংৰুতিন্দ্রিযো – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘দুপ্পমেয্যো’’.
১২০. কতমো চ পুগ্গলো অপ্পমেয্যো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অপ্পমেয্যো’’.
১২১. কতমো চ পুগ্গলো ন সেৰিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিরুপাসিতব্বো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো হীনো হোতি সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায. এৰরূপো পুগ্গলো ন সেৰিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিরুপাসিতব্বো, অঞ্ঞত্র অনুদ্দযা অঞ্ঞত্র অনুকম্পা.
১২২. কতমো চ পুগ্গলো সেৰিতব্বো ভজিতব্বো পযিরুপাসিতব্বো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সদিসো হোতি সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায. এৰরূপো পুগ্গলো সেৰিতব্বো ভজিতব্বো পযিরুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? ‘‘সীলসামঞ্ঞগতানং সতং সীলকথা চ নো ভৰিস্সতি, সা চ নো ফাসু ভৰিস্সতি, সা চ নো পৰত্তিনী ভৰিস্সতি; সমাধিসামঞ্ঞগতানং সতং সমাধিকথা চ নো ভৰিস্সতি, সা চ নো ফাসু ভৰিস্সতি, সা চ নো পৰত্তিনী [পৰত্তনী (সী.) অ. নি. ৩.২৬] ভৰিস্সতি; পঞ্ঞাসামঞ্ঞগতানং সতং পঞ্ঞাকথা চ নো ভৰিস্সতি, সা চ নো ফাসু ভৰিস্সতি, সা চ নো পৰত্তিনী ভৰিস্সতী’’তি. তস্মা এৰরূপো পুগ্গলো সেৰিতব্বো ভজিতব্বো পযিরুপাসিতব্বো.
১২৩. কতমো চ পুগ্গলো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা সেৰিতব্বো ভজিতব্বো পযিরুপাসিতব্বো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অধিকো হোতি সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায. এৰরূপো পুগ্গলো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা সেৰিতব্বো ভজিতব্বো পযিরুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? ‘‘অপরিপূরং ৰা সীলক্খন্ধং পরিপূরেস্সামি, পরিপূরং ৰা সীলক্খন্ধং তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামি; অপরিপূরং ৰা সমাধিক্খন্ধং পরিপূরেস্সামি, পরিপূরং ৰা সমাধিক্খন্ধং তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামি; অপরিপূরং ৰা পঞ্ঞাক্খন্ধং পরিপূরেস্সামি, পরিপূরং ৰা পঞ্ঞাক্খন্ধং তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামী’’তি. তস্মা এৰরূপো পুগ্গলো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা সেৰিতব্বো ভজিতব্বো পযিরুপাসিতব্বো.
১২৪. কতমো চ পুগ্গলো জিগুচ্ছিতব্বো ন সেৰিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিরুপাসিতব্বো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো দুস্সীলো হোতি পাপধম্মো অসুচি সঙ্কস্সরসমাচারো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্রহ্মচারী ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞো অন্তোপূতি অৰস্সুতো কসম্বুজাতো. এৰরূপো পুগ্গলো জিগুচ্ছিতব্বো ন সেৰিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিরুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? কিঞ্চাপি এৰরূপস্স পুগ্গলস্স ন দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি, অথ খো নং পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি – ‘‘পাপমিত্তো পুরিসপুগ্গলো পাপসহাযো পাপসম্পৰঙ্কো’’তি. সেয্যথাপি নাম অহি গূথগতো কিঞ্চাপি ন ডংসতি, অথ খো নং মক্খেতি; এৰমেৰং কিঞ্চাপি এৰরূপস্স পুগ্গলস্স ন দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি, অথ খো নং পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি – ‘‘পাপমিত্তো পুরিসপুগ্গলো পাপসহাযো পাপসম্পৰঙ্কো’’তি! তস্মা এৰরূপো পুগ্গলো জিগুচ্ছিতব্বো ন সেৰিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিরুপাসিতব্বো.
১২৫. কতমো চ পুগ্গলো অজ্ঝুপেক্খিতব্বো ন সেৰিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিরুপাসিতব্বো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৰুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. সেয্যথাপি নাম দুট্ঠারুকো কট্ঠেন ৰা কঠলায ৰা ঘট্টিতো ভিয্যোসো মত্তায আসৰং দেতি, এৰমেৰং ইধেকচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৰুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. সেয্যথাপি নাম তিন্দুকালাতং কট্ঠেন ৰা কঠলায ৰা ঘট্টিতং ভিয্যোসো মত্তায চিচ্চিটাযতি চিটিচিটাযতি, এৰমেৰং ইধেকচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৰুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. সেয্যথাপি নাম গূথকূপো কট্ঠেন ৰা কঠলায ৰা ঘট্টিতো ভিয্যোসো মত্তায দুগ্গন্ধো হোতি, এৰমেৰং ইধেকচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৰুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি; এৰরূপো পুগ্গলো অজ্ঝুপেক্খিতব্বো ন সেৰিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিরুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? ‘‘অক্কোসেয্যপি মং পরিভাসেয্যপি মং অনত্থম্পি মে করেয্যা’’তি! তস্মা এৰরূপো পুগ্গলো অজ্ঝুপেক্খিতব্বো ন সেৰিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিরুপাসিতব্বো.
১২৬. কতমো চ পুগ্গলো সেৰিতব্বো ভজিতব্বো পযিরুপাসিতব্বো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলৰা হোতি কল্যাণধম্মো – এৰরূপো পুগ্গলো সেৰিতব্বো ভজিতব্বো পযিরুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? কিঞ্চাপি এৰরূপস্স পুগ্গলস্স ন দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি, অথ খো নং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি – ‘‘কল্যাণমিত্তো পুরিসপুগ্গলো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো’’তি! তস্মা এৰরূপো পুগ্গলো সেৰিতব্বো ভজিতব্বো পযিরুপাসিতব্বো.
১২৭. কতমো চ পুগ্গলো সীলেসু পরিপূরকারী, সমাধিস্মিং মত্তসো কারী, পঞ্ঞায মত্তসো কারী? সোতাপন্নসকদাগামিনো – ইমে ৰুচ্চন্তি পুগ্গলা সীলেসু পরিপূরকারিনো, সমাধিস্মিং মত্তসো কারিনো, পঞ্ঞায মত্তসো কারিনো.
১২৮. কতমো চ পুগ্গলো সীলেসু চ পরিপূরকারী, সমাধিস্মিঞ্চ পরিপূরকারী, পঞ্ঞায মত্তসো কারী? অনাগামী – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো সীলেসু চ পরিপূরকারী, সমাধিস্মিঞ্চ পরিপূরকারী, পঞ্ঞায মত্তসো কারী.
১২৯. কতমো চ পুগ্গলো সীলেসু চ পরিপূরকারী, সমাধিস্মিঞ্চ পরিপূরকারী, পঞ্ঞায চ পরিপূরকারী? অরহা – অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো সীলেসু চ পরিপূরকারী, সমাধিস্মিঞ্চ পরিপূরকারী, পঞ্ঞায চ পরিপূরকারী.
১৩০. তত্থ কতমে তযো সত্থারো? ইধেকচ্চো সত্থা কামানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি [পঞ্ঞাপেতি (সী. স্যা.)], ন রূপানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ন ৰেদনানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি. ইধ পনেকচ্চো সত্থা কামানঞ্চ পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, রূপানঞ্চ পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ন ৰেদনানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি. ইধ পনেকচ্চো সত্থা কামানঞ্চ পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, রূপানঞ্চ পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ৰেদনানঞ্চ পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি.
তত্র য্ৰাযং সত্থা কামানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ন রূপানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ন ৰেদনানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, রূপাৰচরসমাপত্তিযা লাভী সত্থা তেন দট্ঠব্বো. তত্র য্ৰাযং সত্থা কামানঞ্চ পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, রূপানঞ্চ পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ন ৰেদনানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, অরূপাৰচরসমাপত্তিযা লাভী সত্থা তেন দট্ঠব্বো. তত্র য্ৰাযং সত্থা কামানঞ্চ পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, রূপানঞ্চ পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ৰেদনানঞ্চ পরিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, সম্মাসম্বুদ্ধো সত্থা তেন দট্ঠব্বো. ইমে তযো সত্থারো.
১৩১. তত্থ কতমে অপরেপি তযো সত্থারো? ইধেকচ্চো সত্থা দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি, অভিসম্পরাযঞ্চ অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি. ইধ পনেকচ্চো সত্থা দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি, নো চ খো অভিসম্পরাযং অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি. ইধ পনেকচ্চো সত্থা দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো ন পঞ্ঞপেতি, অভিসম্পরাযঞ্চ অত্তানং সচ্চতো থেততো ন পঞ্ঞপেতি.
তত্র য্ৰাযং সত্থা দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি, অভিসম্পরাযঞ্চ অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি, সস্সতৰাদো সত্থা তেন দট্ঠব্বো. তত্র য্ৰাযং সত্থা দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি, নো চ খো অভিসম্পরাযং অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি, উচ্ছেদৰাদো সত্থা তেন দট্ঠব্বো. তত্র য্ৰাযং সত্থা দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো ন পঞ্ঞপেতি, অভিসম্পরাযঞ্চ অত্তানং সচ্চতো থেততো ন পঞ্ঞপেতি, সম্মাসম্বুদ্ধো সত্থা তেন দট্ঠব্বো. ইমে অপরেপি তযো সত্থারো.
তিকনিদ্দেসো.