উদযব্বযঞাণকথা

৭২৩. সো এৰং অনিচ্চানুপস্সনাদিপটিপক্খানং নিচ্চসঞ্ঞাদীনং পহানেন ৰিসুদ্ধঞাণো সম্মসনঞাণস্স পারং গন্ত্ৰা, যং তং সম্মসনঞাণানন্তরং ‘‘পচ্চুপ্পন্নানং ধম্মানং ৰিপরিণামানুপস্সনে পঞ্ঞা উদযব্বযানুপস্সনে ঞাণ’’ন্তি (পটি. ম. মাতিকা ১.৬) উদযব্বযানুপস্সনং ৰুত্তং, তস্স অধিগমায যোগং আরভতি. আরভমানো চ সঙ্খেপতো তাৰ আরভতি. তত্রাযং পাল়ি –

‘‘কথং পচ্চুপ্পন্নানং ধম্মানং ৰিপরিণামানুপস্সনে পঞ্ঞা উদযব্বযানুপস্সনে ঞাণং? জাতং রূপং পচ্চুপ্পন্নং, তস্স নিব্বত্তিলক্খণং উদযো, ৰিপরিণামলক্খণং ৰযো, অনুপস্সনা ঞাণং. জাতা ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং… জাতং চক্খু…পে… জাতো ভৰো পচ্চুপ্পন্নো, তস্স নিব্বত্তিলক্খণং উদযো, ৰিপরিণামলক্খণং ৰযো, অনুপস্সনা ঞাণ’’ন্তি (পটি. ম. ১.৪৯).

সো ইমিনা পাল়িনযেন জাতস্স নামরূপস্স নিব্বত্তিলক্খণং জাতিং উপ্পাদং অভিনৰাকারং ‘‘উদযো’’তি, ৰিপরিণামলক্খণং খযং ভঙ্গং ‘‘ৰযো’’তি সমনুপস্সতি. সো এৰং পজানাতি ‘‘ইমস্স নামরূপস্স উপ্পত্তিতো পুব্বে অনুপ্পন্নস্স রাসি ৰা নিচযো ৰা নত্থি, উপ্পজ্জমানস্সাপি রাসিতো ৰা নিচযতো ৰা আগমনং নাম নত্থি, নিরুজ্ঝমানস্সাপি দিসাৰিদিসাগমনং নাম নত্থি, নিরুদ্ধস্সাপি একস্মিং ঠানে রাসিতো নিচযতো নিধানতো অৰট্ঠানং নাম নত্থি. যথা পন ৰীণায ৰাদিযমানায উপ্পন্নসদ্দস্স নেৰ উপ্পত্তিতো পুব্বে সন্নিচযো অত্থি, ন উপ্পজ্জমানো সন্নিচযতো আগতো, ন নিরুজ্ঝমানস্স দিসাৰিদিসাগমনং অত্থি, ন নিরুদ্ধো কত্থচি সন্নিচিতো তিট্ঠতি, অথ খো ৰীণঞ্চ উপৰীণঞ্চ পুরিসস্স চ তজ্জং ৰাযামং পটিচ্চ অহুত্ৰা সম্ভোতি, হুত্ৰা পটিৰেতি. এৰং সব্বেপি রূপারূপিনো ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’’তি.

৭২৪. এৰং সঙ্খেপতো উদযব্বযমনসিকারং কত্ৰা পুন যানি এতস্সেৰ উদযব্বযঞাণস্স ৰিভঙ্গে –

‘‘অৰিজ্জাসমুদযা রূপসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন রূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. তণ্হাসমুদযা… কম্মসমুদযা… আহারসমুদযা রূপসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন রূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. নিব্বত্তিলক্খণং পস্সন্তোপি রূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. রূপক্খন্ধস্স উদযং পস্সন্তো ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতি.

‘‘অৰিজ্জানিরোধা রূপনিরোধোতি পচ্চযনিরোধট্ঠেন রূপক্খন্ধস্স ৰযং পস্সতি. তণ্হানিরোধা… কম্মনিরোধা… আহারনিরোধা রূপনিরোধোতি পচ্চযনিরোধট্ঠেন রূপক্খন্ধস্স ৰযং পস্সতি. ৰিপরিণামলক্খণং পস্সন্তোপি রূপক্খন্ধস্স ৰযং পস্সতি. রূপক্খন্ধস্স ৰযং পস্সন্তোপি ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতি’’ (পটি. ম. ১.৫০).

তথা ‘‘অৰিজ্জাসমুদযা ৰেদনাসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৰেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. তণ্হাসমুদযা… কম্মসমুদযা… ফস্সসমুদযা ৰেদনাসমুদযোতি পচ্চযসমুদযট্ঠেন ৰেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. নিব্বত্তিলক্খণং পস্সন্তোপি ৰেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সতি. ৰেদনাক্খন্ধস্স উদযং পস্সন্তো ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতি. অৰিজ্জানিরোধা… তণ্হানিরোধা… কম্মনিরোধা… ফস্সনিরোধা ৰেদনানিরোধোতি পচ্চযনিরোধট্ঠেন ৰেদনাক্খন্ধস্স ৰযং পস্সতি. ৰিপরিণামলক্খণং পস্সন্তোপি ৰেদনাক্খন্ধস্স ৰযং পস্সতি. ৰেদনাক্খন্ধস্স ৰযং পস্সন্তো ইমানি পঞ্চ লক্খণানি পস্সতি’’ (পটি. ম. ১.৫০).

ৰেদনাক্খন্ধস্স ৰিয চ সঞ্ঞাসঙ্খারৰিঞ্ঞাণক্খন্ধানং. অযং পন ৰিসেসো, ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধস্স ফস্সট্ঠানে ‘‘নামরূপসমুদযা, নামরূপনিরোধা’’তি –

এৰং একেকস্স খন্ধস্স উদযব্বযদস্সনে দস দস কত্ৰা পঞ্ঞাস লক্খণানি ৰুত্তানি. তেসং ৰসেন এৰম্পি রূপস্স উদযো এৰম্পি রূপস্স ৰযো, এৰম্পি রূপং উদেতি, এৰম্পি রূপং ৰেতীতি পচ্চযতো চেৰ খণতো চ ৰিত্থারেন মনসিকারং করোতি.

৭২৫. তস্সেৰং মনসিকরোতো ‘‘ইতি কিরিমে ধম্মা অহুত্ৰা সম্ভোন্তি, হুত্ৰা পটিৰেন্তী’’তি ঞাণং ৰিসদতরং হোতি. তস্সেৰং পচ্চযতো চেৰ খণতো চ দ্ৰেধা উদযব্বযং পস্সতো সচ্চপটিচ্চসমুপ্পাদনযলক্খণভেদা পাকটা হোন্তি.

৭২৬. যঞ্হি সো অৰিজ্জাদিসমুদযা খন্ধানং সমুদযং, অৰিজ্জাদিনিরোধা চ খন্ধানং নিরোধং পস্সতি, ইদমস্স পচ্চযতো উদযব্বযদস্সনং. যং পন নিব্বত্তিলক্খণৰিপরিণামলক্খণানি পস্সন্তো খন্ধানং উদযব্বযং পস্সতি, ইদমস্স খণতো উদযব্বযদস্সনং, উপ্পত্তিক্খণেযেৰ হি নিব্বত্তিলক্খণং. ভঙ্গক্খণে চ ৰিপরিণামলক্খণং.

৭২৭. ইচ্চস্সেৰং পচ্চযতো চেৰ খণতো চ দ্ৰেধা উদযব্বযং পস্সতো পচ্চযতো উদযদস্সনেন সমুদযসচ্চং পাকটং হোতি জনকাৰবোধতো. খণতো উদযদস্সনেন দুক্খসচ্চং পাকটং হোতি জাতিদুক্খাৰবোধতো. পচ্চযতো ৰযদস্সনেন নিরোধসচ্চং পাকটং হোতি পচ্চযানুপ্পাদেন পচ্চযৰতং অনুপ্পাদাৰবোধতো. খণতো ৰযদস্সনেন দুক্খসচ্চমেৰ পাকটং হোতি মরণদুক্খাৰবোধতো. যঞ্চস্স উদযব্বযদস্সনং, মগ্গোৰাযং লোকিকোতি মগ্গসচ্চং পাকটং হোতি তত্র সম্মোহৰিঘাততো.

৭২৮. পচ্চযতো চস্স উদযদস্সনেন অনুলোমো পটিচ্চসমুপ্পাদো পাকটো হোতি, ‘‘ইমস্মিং সতি ইদং হোতী’’তি (ম. নি. ১.৪০৪; সং. নি. ২.২১; উদা. ১) অৰবোধতো. পচ্চযতো ৰযদস্সনেন পটিলোমো পটিচ্চসমুপ্পাদো পাকটো হোতি, ‘‘ইমস্স নিরোধা ইদং নিরুজ্ঝতী’’তি (ম. নি. ১.৪০৬; সং. নি. ২.২১; উদা. ২) অৰবোধতো. খণতো পন উদযব্বযদস্সনেন পটিচ্চসমুপ্পন্না ধম্মা পাকটা হোন্তি সঙ্খতলক্খণাৰবোধতো. উদযব্বযৰন্তো হি সঙ্খতা, তে চ পটিচ্চসমুপ্পন্নাতি.

৭২৯. পচ্চযতো চস্স উদযদস্সনেন একত্তনযো পাকটো হোতি হেতুফলসম্বন্ধেন সন্তানস্স অনুপচ্ছেদাৰবোধতো. অথ সুট্ঠুতরং উচ্ছেদদিট্ঠিং পজহতি. খণতো উদযদস্সনেন নানত্তনযো পাকটো হোতি নৰনৰানং উপ্পাদাৰবোধতো. অথ সুট্ঠুতরং সস্সতদিট্ঠিং পজহতি. পচ্চযতো চস্স উদযব্বযদস্সনেন অব্যাপারনযো পাকটো হোতি ধম্মানং অৰসৰত্তিভাৰাৰবোধতো. অথ সুট্ঠুতরং অত্তদিট্ঠিং পজহতি. পচ্চযতো পন উদযদস্সনেন এৰংধম্মতানযো পাকটো হোতি পচ্চযানুরূপেন ফলস্স উপ্পাদাৰবোধতো. অথ সুট্ঠুতরং অকিরিযদিট্ঠিং পজহতি.

৭৩০. পচ্চযতো চস্স উদযদস্সনেন অনত্তলক্খণং পাকটং হোতি ধম্মানং নিরীহকত্তপচ্চযপটিবদ্ধৰুত্তিতাৰবোধতো. খণতো উদযব্বযদস্সনেন অনিচ্চলক্খণং পাকটং হোতি হুত্ৰা অভাৰাৰবোধতো, পুব্বন্তাপরন্তৰিৰেকাৰবোধতো চ. দুক্খলক্খণম্পি পাকটং হোতি উদযব্বযেহি পটিপীল়নাৰবোধতো. সভাৰলক্খণম্পি পাকটং হোতি উদযব্বযপরিচ্ছিন্নাৰবোধতো. সভাৰলক্খণে সঙ্খতলক্খণস্স তাৰকালিকত্তম্পি পাকটং হোতি উদযক্খণে ৰযস্স, ৰযক্খণে চ উদযস্স অভাৰাৰবোধতোতি.

৭৩১. তস্সেৰং পাকটীভূতসচ্চপটিচ্চসমুপ্পাদনযলক্খণভেদস্স ‘‘এৰং কির নামিমে ধম্মা অনুপ্পন্নপুব্বা উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না নিরুজ্ঝন্তী’’তি নিচ্চনৰাৰ হুত্ৰা সঙ্খারা উপট্ঠহন্তি. ন কেৰলঞ্চ নিচ্চনৰা, সূরিযুগ্গমনে উস্সাৰবিন্দু ৰিয উদকবুব্বুল়ো ৰিয উদকে দণ্ডরাজি ৰিয আরগ্গে সাসপো ৰিয ৰিজ্জুপ্পাদো ৰিয চ পরিত্তট্ঠাযিনো. মাযামরীচিসুপিনন্তঅলাতচক্কগন্ধব্বনগরফেণকদলিআদযো ৰিয অস্সারা নিস্সারাতি চাপি উপট্ঠহন্তি.

এত্তাৰতানেন ‘‘ৰযধম্মমেৰ উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নঞ্চ ৰযং উপেতী’’তি ইমিনা আকারেন সমপঞ্ঞাস লক্খণানি পটিৰিজ্ঝিত্ৰা ঠিতং উদযব্বযানুপস্সনং নাম তরুণৰিপস্সনাঞাণং অধিগতং হোতি, যস্সাধিগমা আরদ্ধৰিপস্সকোতি সঙ্খং গচ্ছতি.