ৰিপস্সনুপক্কিলেসকথা
৭৩২. অথস্স ইমায তরুণৰিপস্সনায আরদ্ধৰিপস্সকস্স দস ৰিপস্সনুপক্কিলেসা উপ্পজ্জন্তি. ৰিপস্সনুপক্কিলেসা হি পটিৰেধপ্পত্তস্স অরিযসাৰকস্স চেৰ ৰিপ্পটিপন্নকস্স চ নিক্খিত্তকম্মট্ঠানস্স কুসীতপুগ্গলস্স নুপ্পজ্জন্তি. সম্মাপটিপন্নকস্স পন যুত্তপযুত্তস্স আরদ্ধৰিপস্সকস্স কুলপুত্তস্স উপ্পজ্জন্তিযেৰ.
কতমে পন তে দস উপক্কিলেসাতি? ওভাসো, ঞাণং, পীতি, পস্সদ্ধি, সুখং, অধিমোক্খো, পগ্গহো, উপট্ঠানং, উপেক্খা, নিকন্তীতি. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘কথং ধম্মুদ্ধচ্চৰিগ্গহিতমানসং হোতি? অনিচ্চতো মনসিকরোতো ওভাসো উপ্পজ্জতি, ‘ওভাসো ধম্মো’তি ওভাসং আৰজ্জতি, ততো ৰিক্খেপো উদ্ধচ্চং. তেন উদ্ধচ্চেন ৰিগ্গহিতমানসো অনিচ্চতো উপট্ঠানং যথাভূতং নপ্পজানাতি. দুক্খতো… অনত্ততো উপট্ঠানং যথাভূতং নপ্পজানাতি’’.
তথা ‘‘অনিচ্চতো মনসিকরোতো ঞাণং উপ্পজ্জতি…পে… পীতি… পস্সদ্ধি… সুখং… অধিমোক্খো… পগ্গহো… উপট্ঠানং… উপেক্খা… নিকন্তি উপ্পজ্জতি, ‘নিকন্তি ধম্মো’তি নিকন্তিং আৰজ্জতি, ততো ৰিক্খেপো উদ্ধচ্চং. তেন উদ্ধচ্চেন ৰিগ্গহিতমানসো অনিচ্চতো উপট্ঠানং যথাভূতং নপ্পজানাতি. দুক্খতো… অনত্ততো উপট্ঠানং যথাভূতং নপ্পজানাতী’’তি (পটি. ম. ২.৬).
৭৩৩. তত্থ ওভাসোতি ৰিপস্সনোভাসো. তস্মিং উপ্পন্নে যোগাৰচরো ‘‘ন ৰত মে ইতো পুব্বে এৰরূপো ওভাসো উপ্পন্নপুব্বো, অদ্ধা মগ্গপ্পত্তোস্মি ফলপত্তোস্মী’’তি অমগ্গমেৰ ‘‘মগ্গো’’তি, অফলমেৰ চ ‘‘ফল’’ন্তি গণ্হাতি. তস্স অমগ্গং ‘‘মগ্গো’’তি অফলং ‘‘ফল’’ন্তি গণ্হতো ৰিপস্সনাৰীথি উক্কন্তা নাম হোতি. সো অত্তনো মূলকম্মট্ঠানং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ওভাসমেৰ অস্সাদেন্তো নিসীদতি.
সো খো পনাযং ওভাসো কস্সচি ভিক্খুনো পল্লঙ্কট্ঠানমত্তমেৰ ওভাসেন্তো উপ্পজ্জতি. কস্সচি অন্তোগব্ভং. কস্সচি বহিগব্ভম্পি. কস্সচি সকলৰিহারং, গাৰুতং, অড্ঢযোজনং, যোজনং, দ্ৰিযোজনং, তিযোজনং…পে… কস্সচি পথৰীতলতো যাৰ অকনিট্ঠব্রহ্মলোকা একালোকং কুরুমানো. ভগৰতো পন দসসহস্সিলোকধাতুং ওভাসেন্তো উদপাদি.
এৰং ৰেমত্ততায চস্স ইদং ৰত্থু – চিত্তলপব্বতে কির দ্ৰিকুট্টগেহস্স অন্তো দ্ৰে থেরা নিসীদিংসু. তংদিৰসঞ্চ কাল়পক্খুপোসথো হোতি, মেঘপটলচ্ছন্না দিসা, রত্তিভাগে চতুরঙ্গসমন্নাগতং তমং পৰত্ততি. অথেকো থেরো আহ – ‘‘ভন্তে, ময্হং ইদানি চেতিযঙ্গণম্হি সীহাসনে পঞ্চৰণ্ণানি কুসুমানি পঞ্ঞাযন্তী’’তি. তং ইতরো আহ – ‘‘অনচ্ছরিযং, আৰুসো, কথেসি, ময্হং পনেতরহি মহাসমুদ্দম্হি যোজনট্ঠানে মচ্ছকচ্ছপা পঞ্ঞাযন্তী’’তি.
অযং পন ৰিপস্সনুপক্কিলেসো যেভুয্যেন সমথৰিপস্সনালাভিনো উপ্পজ্জতি. সো সমাপত্তিৰিক্খম্ভিতানং কিলেসানং অসমুদাচারতো ‘‘অরহা অহ’’ন্তি চিত্তং উপ্পাদেতি উচ্চৰালিকৰাসী মহানাগত্থেরো ৰিয হংকনকৰাসী মহাদত্তত্থেরো ৰিয চিত্তলপব্বতে নিঙ্কপেণ্ণকপধানঘরৰাসী চূল়সুমনত্থেরো ৰিয চ.
তত্রিদং একৰত্থুপরিদীপনং – তলঙ্গরৰাসী ধম্মদিন্নত্থেরো কির নাম একো পভিন্নপটিসম্ভিদো মহাখীণাসৰো মহতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স ওৰাদদাযকো অহোসি. সো একদিৰসং অত্তনো দিৰাট্ঠানে নিসীদিত্ৰা ‘‘কিন্নু খো অম্হাকং আচরিযস্স উচ্চৰালিকৰাসীমহানাগত্থেরস্স সমণভাৰকিচ্চং মত্থকং পত্তং, নো’’তি আৰজ্জন্তো পুথুজ্জনভাৰমেৰস্স দিস্ৰা ‘‘মযি অগচ্ছন্তে পুথুজ্জনকালকিরিযমেৰ করিস্সতী’’তি চ ঞত্ৰা ইদ্ধিযা ৰেহাসং উপ্পতিত্ৰা দিৰাট্ঠানে নিসিন্নস্স থেরস্স সমীপে ওরোহিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ৰত্তং দস্সেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. ‘‘কিং, আৰুসো ধম্মদিন্ন, অকালে আগতোসী’’তি চ ৰুত্তে ‘‘পঞ্হং, ভন্তে, পুচ্ছিতুং আগতোম্হী’’তি আহ. ততো ‘‘পুচ্ছাৰুসো, জানমানা কথযিস্সামা’’তি ৰুত্তে পঞ্হসহস্সং পুচ্ছি.
থেরো পুচ্ছিতপুচ্ছিতং অসজ্জমানোৰ কথেসি. ততো ‘‘অতিতিক্খং ৰো, ভন্তে, ঞাণং, কদা তুম্হেহি অযং ধম্মো অধিগতো’’তি ৰুত্তে ‘‘ইতো সট্ঠিৰস্সকালে, আৰুসো’’তি আহ. সমাধিম্পি, ভন্তে, ৰল়ঞ্জেথাতি, ন যিদং, আৰুসো, ভারিযন্তি. তেন হি, ভন্তে, একং হত্থিং মাপেথাতি. থেরো সব্বসেতং হত্থিং মাপেসি. ইদানি, ভন্তে, যথা অযং হত্থী অঞ্চিতকণ্ণো পসারিতনঙ্গুট্ঠো সোণ্ডং মুখে পক্খিপিত্ৰা ভেরৰং কোঞ্চনাদং করোন্তো তুম্হাকং অভিমুখো আগচ্ছতি, তথা নং করোথাতি. থেরো তথা কত্ৰা ৰেগেন আগচ্ছতো হত্থিস্স ভেরৰং আকারং দিস্ৰা উট্ঠায পলাযিতুং আরদ্ধো. তমেনং খীণাসৰত্থেরো হত্থং পসারেত্ৰা চীৰরকণ্ণে গহেত্ৰা ‘‘ভন্তে, খীণাসৰস্স সারজ্জং নাম হোতী’’তি আহ.
সো তম্হি কালে অত্তনো পুথুজ্জনভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অৰস্সযো মে, আৰুসো, ধম্মদিন্ন হোহী’’তি ৰত্ৰা পাদমূলে উক্কুটিকং নিসীদি. ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং অৰস্সযো ভৰিস্সামিচ্চেৰাহং আগতো, মা চিন্তযিত্থা’’তি কম্মট্ঠানং কথেসি. থেরো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা চঙ্কমং আরুয্হ ততিযে পদৰারে অগ্গফলং অরহত্তং পাপুণি. থেরো কির দোসচরিতো অহোসি. এৰরূপা ভিক্খূ ওভাসে কম্পন্তি.
৭৩৪. ঞাণন্তি ৰিপস্সনাঞাণং. তস্স কির রূপারূপধম্মে তুলযন্তস্স তীরেন্তস্স ৰিস্সট্ঠইন্দৰজিরমিৰ অৰিহতৰেগং তিখিণং সূরং অতিৰিসদং ঞাণং উপ্পজ্জতি.
পীতীতি ৰিপস্সনাপীতি. তস্স কির তস্মিং সমযে খুদ্দকাপীতি, খণিকাপীতি, ওক্কন্তিকাপীতি, উব্বেগাপীতি, ফরণাপীতীতি অযং পঞ্চৰিধা পীতি সকলসরীরং পূরযমানা উপ্পজ্জতি.
পস্সদ্ধীতি ৰিপস্সনাপস্সদ্ধি. তস্স কির তস্মিং সমযে রত্তিট্ঠানে ৰা দিৰাট্ঠানে ৰা নিসিন্নস্স কাযচিত্তানং নেৰ দরথো, ন গারৰং, ন কক্খল়তা, ন অকম্মঞ্ঞতা, ন গেলঞ্ঞং, ন ৰঙ্কতা হোতি, অথ খো পনস্স কাযচিত্তানি পস্সদ্ধানি লহূনি মুদূনি কম্মঞ্ঞানি সুৰিসদানি উজুকানিযেৰ হোন্তি. সো ইমেহি পস্সদ্ধাদীহি অনুগ্গহিতকাযচিত্তো তস্মিং সমযে অমানুসিং নাম রতিং অনুভৰতি. যং সন্ধায ৰুত্তং –
‘‘সুঞ্ঞাগারং পৰিট্ঠস্স, সন্তচিত্তস্স ভিক্খুনো;
অমানুসী রতি হোতি, সম্মা ধম্মং ৰিপস্সতো.
‘‘যতো যতো সম্মসতি, খন্ধানং উদযব্বযং;
লভতী পীতিপামোজ্জং, অমতং তং ৰিজানত’’ন্তি. (ধ. প. ৩৭৩-৩৭৪);
এৰমস্স ইমং অমানুসিং রতিং সাধযমানা লহুতাদিসম্পযুত্তা পস্সদ্ধি উপ্পজ্জতি.
সুখন্তি ৰিপস্সনাসুখং. তস্স কির তস্মিং সমযে সকলসরীরং অভিসন্দযমানং অতিপণীতং সুখং উপ্পজ্জতি.
অধিমোক্খোতি সদ্ধা. ৰিপস্সনাসম্পযুত্তাযেৰ হিস্স চিত্তচেতসিকানং অতিসযপসাদভূতা বলৰতী সদ্ধা উপ্পজ্জতি.
পগ্গহোতি ৰীরিযং. ৰিপস্সনাসম্পযুত্তমেৰ হিস্স অসিথিলং অনচ্চারদ্ধং সুপগ্গহিতং ৰীরিযং উপ্পজ্জতি.
উপট্ঠানন্তি সতি. ৰিপস্সনাসম্পযুত্তাযেৰ হিস্স সুপট্ঠিতা সুপতিট্ঠিতা নিখাতা অচলা পব্বতরাজসদিসা সতি উপ্পজ্জতি. সো যং যং ঠানং আৰজ্জতি সমন্নাহরতি মনসিকরোতি পচ্চৰেক্খতি, তং তং ঠানমস্স ওক্খন্দিত্ৰা পক্খন্দিত্ৰা দিব্বচক্খুনো পরলোকো ৰিয সতিযা উপট্ঠাতি.
উপেক্খাতি ৰিপস্সনুপেক্খা চেৰ আৰজ্জনুপেক্খা চ. তস্মিং হিস্স সমযে সব্বসঙ্খারেসু মজ্ঝত্তভূতা ৰিপস্সনুপেক্খাপি বলৰতী উপ্পজ্জতি. মনোদ্ৰারে আৰজ্জনুপেক্খাপি. সা হিস্স তং তং ঠানং আৰজ্জন্তস্স ৰিস্সট্ঠইন্দৰজিরমিৰ পত্তপুটে পক্খিত্ত তত্তনারাচো ৰিয চ সূরা তিখিণা হুত্ৰা ৰহতি.
নিকন্তীতি ৰিপস্সনানিকন্তি. এৰং ওভাসাদিপটিমণ্ডিতায হিস্স ৰিপস্সনায আলযং কুরুমানা সুখুমা সন্তাকারা নিকন্তি উপ্পজ্জতি. যা নিকন্তি কিলেসোতি পরিগ্গহেতুম্পি ন সক্কা হোতি.
যথা চ ওভাসে, এৰং এতেসুপি অঞ্ঞতরস্মিং উপ্পন্নে যোগাৰচরো ‘‘ন ৰত মে ইতো পুব্বে এৰরূপং ঞাণং উপ্পন্নপুব্বং, এৰরূপা পীতি, পস্সদ্ধি, সুখং, অধিমোক্খো, পগ্গহো, উপট্ঠানং, উপেক্খা, নিকন্তি উপ্পন্নপুব্বা, অদ্ধা মগ্গপ্পত্তোস্মি ফলপ্পত্তোস্মী’’তি অমগ্গমেৰ ‘‘মগ্গো’’তি অফলমেৰ চ ‘‘ফল’’ন্তি গণ্হাতি. তস্স অমগ্গং ‘‘মগ্গো’’তি অফলং ‘‘ফল’’ন্তি গণ্হতো ৰিপস্সনাৰীথি উক্কন্তা নাম হোতি. সো অত্তনো মূলকম্মট্ঠানং ৰিস্সজ্জেত্ৰা নিকন্তিমেৰ অস্সাদেন্তো নিসীদতীতি.
৭৩৫. এত্থ চ ওভাসাদযো উপক্কিলেসৰত্থুতায উপক্কিলেসাতি ৰুত্তা, ন অকুসলত্তা. নিকন্তি পন উপক্কিলেসো চেৰ উপক্কিলেসৰত্থু চ. ৰত্থুৰসেনেৰ চেতে দস. গাহৰসেন পন সমতিংস হোন্তি. কথং? ‘‘মম ওভাসো উপ্পন্নো’’তি গণ্হতো হি দিট্ঠিগাহো হোতি, ‘‘মনাপো ৰত ওভাসো উপ্পন্নো’’তি গণ্হতো মানগাহো, ওভাসং অস্সাদযতো তণ্হাগাহো, ইতি ওভাসে দিট্ঠিমানতণ্হাৰসেন তযো গাহা. তথা সেসেসুপীতি এৰং গাহৰসেন সমতিংস উপক্কিলেসা হোন্তি. তেসং ৰসেন অকুসলো অব্যত্তো যোগাৰচরো ওভাসাদীসু কম্পতি ৰিক্খিপতি. ওভাসাদীসু একেকং ‘‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তি (ম. নি. ১.২৪১) সমনুপস্সতি. তেনাহু পোরাণা –
‘‘ওভাসে চেৰ ঞাণে চ, পীতিযা চ ৰিকম্পতি;
পস্সদ্ধিযা সুখে চেৰ, যেহি চিত্তং পৰেধতি.
‘‘অধিমোক্খে চ পগ্গাহে, উপট্ঠানে চ কম্পতি;
উপেক্খাৰজ্জনাযঞ্চ, উপেক্খায নিকন্তিযা’’তি. (পটি. ম. ২.৭);