অরূপসত্তকসম্মসনকথা

৭১৭. যং পন ৰুত্তং ‘‘অরূপসত্তকৰসেনা’’তি, তত্থ অযং মাতিকা – কলাপতো, যমকতো, খণিকতো, পটিপাটিতো, দিট্ঠিউগ্ঘাটনতো, মানসমুগ্ঘাটনতো, নিকন্তিপরিযাদানতোতি.

তত্থ কলাপতোতি ফস্সপঞ্চমকা ধম্মা. কথং কলাপতো সম্মসতীতি? ইধ ভিক্খু ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘‘যে ইমে ‘কেসা অনিচ্চা দুক্খা অনত্তা’তি সম্মসনে উপ্পন্না ফস্সপঞ্চমকা ধম্মা, যে চ ‘লোমা…পে… মত্থলুঙ্গং অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’তি সম্মসনে উপ্পন্না ফস্সপঞ্চমকা ধম্মা, সব্বে তে ইতরীতরং অপ্পত্ৰা পব্বংপব্বং ওধিওধি হুত্ৰা তত্তকপালে পক্খিত্ততিলা ৰিয তটতটাযন্তা ৰিনট্ঠা, তস্মা অনিচ্চা দুক্খা অনত্তা’’তি. অযং তাৰ ৰিসুদ্ধিকথাযং নযো.

অরিযৰংসকথাযং পন ‘‘হেট্ঠা রূপসত্তকে সত্তসু ঠানেসু ‘রূপং অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’তি পৰত্তং চিত্তং অপরেন চিত্তেন ‘অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’তি সম্মসন্তো ‘কলাপতো সম্মসতী’তি’’ ৰুত্তং, তং যুত্ততরং. তস্মা সেসানিপি তেনেৰ নযেন ৰিভজিস্সাম.

৭১৮. যমকতোতি ইধ ভিক্খু আদাননিক্খেপরূপং ‘‘অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি সম্মসিত্ৰা তম্পি চিত্তং অপরেন চিত্তেন ‘‘অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি সম্মসতি. ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমরূপং, আহারমযং, উতুমযং, কম্মজং, চিত্তসমুট্ঠানং, ধম্মতারূপং ‘‘অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি সম্মসিত্ৰা তম্পি চিত্তং অপরেন চিত্তেন ‘‘অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি সম্মসতি. এৰং যমকতো সম্মসতি নাম.

৭১৯. খণিকতোতি ইধ ভিক্খু আদাননিক্খেপরূপং ‘‘অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি সম্মসিত্ৰা তং পঠমচিত্তং দুতিযচিত্তেন, দুতিযং ততিযেন, ততিযং চতুত্থেন, চতুত্থং পঞ্চমেন ‘‘এতম্পি অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি সম্মসতি. ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমরূপং, আহারমযং, উতুমযং, কম্মজং, চিত্তসমুট্ঠানং, ধম্মতারূপং ‘‘অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি সম্মসিত্ৰা তং পঠমচিত্তং দুতিযচিত্তেন, দুতিযং ততিযেন, ততিযং চতুত্থেন, চতুত্থং পঞ্চমেন ‘‘এতম্পি অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি সম্মসতি. এৰং রূপপরিগ্গাহকচিত্ততো পট্ঠায চত্তারি চত্তারি চিত্তানি সম্মসন্তো খণিকতো সম্মসতি নাম.

৭২০. পটিপাটিতোতি আদাননিক্খেপরূপং ‘‘অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি সম্মসিত্ৰা তং পঠমচিত্তং দুতিযচিত্তেন, দুতিযং ততিযেন, ততিযং চতুত্থেন…পে… দসমং একাদসমেন ‘‘এতম্পি অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি সম্মসতি. ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমরূপং, আহারমযং, উতুমযং, কম্মজং, চিত্তসমুট্ঠানং, ধম্মতারূপং ‘‘অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি সম্মসিত্ৰা তং পঠমচিত্তং দুতিযচিত্তেন, দুতিযং ততিযেন, ততিযং চতুত্থেন…পে… দসমং একাদসমেন ‘‘এতম্পি অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি এৰং ৰিপস্সনা পটিপাটিযা সকলম্পি দিৰসভাগং সম্মসিতুং ৰট্টেয্য. যাৰ দসমচিত্তসম্মসনা পন রূপকম্মট্ঠানম্পি অরূপকম্মট্ঠানম্পি পগুণং হোতি. তস্মা দসমেযেৰ ঠপেতব্বন্তি ৰুত্তং. এৰং সম্মসন্তো পটিপাটিতো সম্মসতি নাম.

৭২১. দিট্ঠিউগ্ঘাটনতো মানউগ্ঘাটনতো নিকন্তিপরিযাদানতোতি ইমেসু তীসু ৰিসুং সম্মসননযো নাম নত্থি. যং পনেতং হেট্ঠা রূপং, ইধ চ অরূপং পরিগ্গহিতং, তং পস্সন্তো রূপারূপতো উদ্ধং অঞ্ঞং সত্তং নাম ন পস্সতি. সত্তস্স অদস্সনতো পট্ঠায সত্তসঞ্ঞা উগ্ঘাটিতা হোতি. সত্তসঞ্ঞং উগ্ঘাটিতচিত্তেন সঙ্খারে পরিগ্গণ্হতো দিট্ঠি নুপ্পজ্জতি. দিট্ঠিযা অনুপ্পজ্জমানায দিট্ঠি উগ্ঘাটিতা নাম হোতি. দিট্ঠিউগ্ঘাটিতচিত্তেন সঙ্খারে পরিগ্গণ্হতো মানো নুপ্পজ্জতি. মানে অনুপ্পজ্জন্তে মানো সমুগ্ঘাটিতো নাম হোতি. মানসমুগ্ঘাটিতচিত্তেন সঙ্খারে পরিগ্গণ্হতো তণ্হা নুপ্পজ্জতি. তণ্হায অনুপ্পজ্জন্তিযা নিকন্তি পরিযাদিণ্ণা নাম হোতীতি ইদং তাৰ ৰিসুদ্ধিকথাযং ৰুত্তং.

অরিযৰংসকথাযং পন ‘‘দিট্ঠিউগ্ঘাটনতো মানসমুগ্ঘাটনতো নিকন্তিপরিযাদানতো’’তি মাতিকং ঠপেত্ৰা অযং নযো দস্সিতো.

‘‘অহং ৰিপস্সামি, মম ৰিপস্সনা’’তি গণ্হতো হি দিট্ঠিসমুগ্ঘাটনং নাম ন হোতি. ‘‘সঙ্খারাৰ সঙ্খারে ৰিপস্সন্তি সম্মসন্তি ৰৰত্থপেন্তি পরিগ্গণ্হন্তি পরিচ্ছিন্দন্তী’’তি গণ্হতো পন দিট্ঠিউগ্ঘাটনং নাম হোতি.

‘‘সুট্ঠু ৰিপস্সামি, মনাপং ৰিপস্সামী’’তি গণ্হতো মানসমুগ্ঘাটো নাম ন হোতি. ‘‘সঙ্খারাৰ সঙ্খারে ৰিপস্সন্তি সম্মসন্তি ৰৰত্থপেন্তি পরিগ্গণ্হন্তি পরিচ্ছিন্দন্তী’’তি গণ্হতো পন মানসমুগ্ঘাটো নাম হোতি.

‘‘ৰিপস্সিতুং সক্কোমী’’তি ৰিপস্সনং অস্সাদেন্তস্স নিকন্তিপরিযাদানং নাম ন হোতি. ‘‘সঙ্খারাৰ সঙ্খারে ৰিপস্সন্তি সম্মসন্তি ৰৰত্থপেন্তি পরিগ্গণ্হন্তি পরিচ্ছিন্দন্তী’’তি গণ্হতো পন নিকন্তিপরিযাদানং নাম হোতি.

সচে সঙ্খারা অত্তা ভৰেয্যুং, অত্তাতি গহেতুং ৰট্টেয্যুং, অনত্তা চ পন অত্তাতি গহিতা, তস্মা তে অৰসৰত্তনট্ঠেন অনত্তা, হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চা, উপ্পাদৰযপটিপীল়নট্ঠেন দুক্খাতি পস্সতো দিট্ঠিউগ্ঘাটনং নাম হোতি.

সচে সঙ্খারা নিচ্চা ভৰেয্যুং, নিচ্চাতি গহেতুং ৰট্টেয্যুং, অনিচ্চা চ পন নিচ্চাতি গহিতা, তস্মা তে হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চা, উপ্পাদৰযপটিপীল়নট্ঠেন দুক্খা, অৰসৰত্তনট্ঠেন অনত্তাতি পস্সতো মানসমুগ্ঘাটো নাম হোতি.

সচে সঙ্খারা সুখা ভৰেয্যুং, সুখাতি গহেতুং ৰট্টেয্যুং, দুক্খা চ পন সুখাতি গহিতা, তস্মা তে উপ্পাদৰযপটিপীল়নট্ঠেন দুক্খা, হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চা, অৰসৰত্তনট্ঠেন অনত্তাতি পস্সতো নিকন্তিপরিযাদানং নাম হোতি.

এৰং সঙ্খারে অনত্ততো পস্সন্তস্স দিট্ঠিসমুগ্ঘাটনং নাম হোতি. অনিচ্চতো পস্সন্তস্স মানসমুগ্ঘাটনং নাম হোতি. দুক্খতো পস্সন্তস্স নিকন্তিপরিযাদানং নাম হোতি. ইতি অযং ৰিপস্সনা অত্তনো অত্তনো ঠানেযেৰ তিট্ঠতীতি.

এৰং অরূপসত্তকৰসেনাপি তিলক্খণং আরোপেত্ৰা সঙ্খারে সম্মসতি. এত্তাৰতা পনস্স রূপকম্মট্ঠানম্পি অরূপকম্মট্ঠানম্পি পগুণং হোতি.

৭২২. সো এৰং পগুণরূপারূপকম্মট্ঠানো যা উপরি ভঙ্গানুপস্সনতো পট্ঠায পহানপরিঞ্ঞাৰসেন সব্বাকারতো পত্তব্বা অট্ঠারস মহাৰিপস্সনা, তাসং ইধেৰ তাৰ একদেসং পটিৰিজ্ঝন্তো তপ্পটিপক্খে ধম্মে পজহতি.

অট্ঠারস মহাৰিপস্সনা নাম অনিচ্চানুপস্সনাদিকা পঞ্ঞা. যাসু অনিচ্চানুপস্সনং ভাৰেন্তো নিচ্চসঞ্ঞং পজহতি, দুক্খানুপস্সনং ভাৰেন্তো সুখসঞ্ঞং পজহতি, অনত্তানুপস্সনং ভাৰেন্তো অত্তসঞ্ঞং পজহতি, নিব্বিদানুপস্সনং ভাৰেন্তো নন্দিং পজহতি, ৰিরাগানুপস্সনং ভাৰেন্তো রাগং পজহতি, নিরোধানুপস্সনং ভাৰেন্তো সমুদযং পজহতি, পটিনিস্সগ্গানুপস্সনং ভাৰেন্তো আদানং পজহতি, খযানুপস্সনং ভাৰেন্তো ঘনসঞ্ঞং পজহতি, ৰযানুপস্সনং ভাৰেন্তো আযূহনং পজহতি, ৰিপরিণামানুপস্সনং ভাৰেন্তো ধুৰসঞ্ঞং পজহতি, অনিমিত্তানুপস্সনং ভাৰেন্তো নিমিত্তং পজহতি, অপ্পণিহিতানুপস্সনং ভাৰেন্তো পণিধিং পজহতি, সুঞ্ঞতানুপস্সনং ভাৰেন্তো অভিনিৰেসং পজহতি, অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনং ভাৰেন্তো সারাদানাভিনিৰেসং পজহতি, যথাভূতঞাণদস্সনং ভাৰেন্তো সম্মোহাভিনিৰেসং পজহতি, আদীনৰানুপস্সনং ভাৰেন্তো আলযাভিনিৰেসং পজহতি, পটিসঙ্খানুপস্সনং ভাৰেন্তো অপ্পটিসঙ্খং পজহতি, ৰিৰট্টানুপস্সনং ভাৰেন্তো সংযোগাভিনিৰেসং পজহতি.

তাসু যস্মা ইমিনা অনিচ্চাদিলক্খণত্তযৰসেন সঙ্খারা দিট্ঠা, তস্মা অনিচ্চ-দুক্খ-অনত্তানুপস্সনা পটিৰিদ্ধা হোন্তি. যস্মা চ ‘‘যা চ অনিচ্চানুপস্সনা যা চ অনিমিত্তানুপস্সনা, ইমে ধম্মা একত্থা, ব্যঞ্জনমেৰ নানং’’. তথা ‘‘যা চ দুক্খানুপস্সনা যা চ অপ্পণিহিতানুপস্সনা, ইমে ধম্মা একত্থা, ব্যঞ্জনমেৰ নানং’’. ‘‘যা চ অনত্তানুপস্সনা যা চ সুঞ্ঞতানুপস্সনা, ইমে ধম্মা একত্থা, ব্যঞ্জনমেৰ নান’’ন্তি (পটি. ম. ১.২২৭) ৰুত্তং. তস্মা তাপি পটিৰিদ্ধা হোন্তি.

অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনা পন সব্বাপি ৰিপস্সনা. যথাভূতঞাণদস্সনং কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধিযা এৰ সঙ্গহিতং. ইতি ইদম্পি দ্ৰযং পটিৰিদ্ধমেৰ হোতি. সেসেসু ৰিপস্সনাঞাণেসু কিঞ্চি পটিৰিদ্ধং, কিঞ্চি অপ্পটিৰিদ্ধং, তেসং ৰিভাগং পরতো আৰিকরিস্সাম.

যদেৰ হি পটিৰিদ্ধং, তং সন্ধায ইদং ৰুত্তং ‘‘এৰং পগুণরূপারূপকম্মট্ঠানো যা উপরি ভঙ্গানুপস্সনতো পট্ঠায পহানপরিঞ্ঞাৰসেন সব্বাকারতো পত্তব্বা অট্ঠারস মহাৰিপস্সনা. তাসং ইধেৰ তাৰ একদেসং পটিৰিজ্ঝন্তো তপ্পটিপক্খে ধম্মে পজহতী’’তি.