রূপসত্তকসম্মসনকথা
৭০৬. অপরো রূপসত্তকঅরূপসত্তকৰসেন তিলক্খণং আরোপেত্ৰা সঙ্খারে সম্মসতি. তত্থ আদাননিক্খেপনতো, ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমতো, আহারমযতো, উতুমযতো, কম্মজতো, চিত্তসমুট্ঠানতো, ধম্মতারূপতোতি ইমেহি আকারেহি আরোপেত্ৰা সম্মসন্তো রূপসত্তকৰসেন আরোপেত্ৰা সম্মসতি নাম. তেনাহু পোরাণা –
‘‘আদাননিক্খেপনতো, ৰযোৰুড্ঢত্থগামিতো;
আহারতো চ উতুতো, কম্মতো চাপি চিত্ততো;
ধম্মতারূপতো সত্ত, ৰিত্থারেন ৰিপস্সতী’’তি.
তত্থ আদানন্তি পটিসন্ধি. নিক্খেপনন্তি চুতি. ইতি যোগাৰচরো ইমেহি আদাননিক্খেপেহি একং ৰস্সসতং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা সঙ্খারেসু তিলক্খণং আরোপেতি. কথং? এত্থন্তরে সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা. কস্মা? উপ্পাদৰযৰত্তিতো, ৰিপরিণামতো, তাৰকালিকতো, নিচ্চপটিক্খেপতো চ. যস্মা পন উপ্পন্না সঙ্খারা ঠিতিং পাপুণন্তি, ঠিতিযং জরায কিলমন্তি, জরং পত্ৰা অৰস্সং ভিজ্জন্তি, তস্মা অভিণ্হসম্পটিপীল়নতো, দুক্খমতো দুক্খৰত্থুতো, সুখপটিক্খেপতো চ দুক্খা. যস্মা চ ‘‘উপ্পন্না সঙ্খারা ঠিতিং মা পাপুণন্তু, ঠানপ্পত্তা মা জীরন্তু, জরপ্পত্তা মা ভিজ্জন্তূ’’তি ইমেসু তীসু ঠানেসু কস্সচি ৰসৰত্তিভাৰো নত্থি, সুঞ্ঞা তেন ৰসৰত্তনাকারেন, তস্মা সুঞ্ঞতো, অস্সামিকতো, অৰসৰত্তিতো, অত্তপটিক্খেপতো চ অনত্তাতি.
৭০৭. এৰং আদাননিক্খেপনৰসেন ৰস্সসতপরিচ্ছিন্নে রূপে তিলক্খণং আরোপেত্ৰা ততো পরং ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমতো আরোপেতি. তত্থ ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমো নাম ৰযৰসেন ৰুড্ঢস্স ৰড্ঢিতস্স রূপস্স অত্থঙ্গমো. তস্স ৰসেন তিলক্খণং আরোপেতীতি অত্থো.
কথং? সো তমেৰ ৰস্সসতং পঠমৰযেন মজ্ঝিমৰযেন পচ্ছিমৰযেনাতি তীহি ৰযেহি পরিচ্ছিন্দতি. তত্থ আদিতো তেত্তিংস ৰস্সানি পঠমৰযো নাম. ততো চতুত্তিংস মজ্ঝিমৰযো নাম. ততো তেত্তিংস পচ্ছিমৰযো নামাতি. ইতি ইমেহি তীহি ৰযেহি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা, ‘‘পঠমৰযে পৰত্তং রূপং মজ্ঝিমৰযং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুজ্ঝতি, তস্মা তং অনিচ্চং. যদনিচ্চং, তং দুক্খং. যং দুক্খং, তদনত্তা. মজ্ঝিমৰযে পৰত্তরূপম্পি পচ্ছিমৰযং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুজ্ঝতি, তস্মা তম্পি অনিচ্চং দুক্খমনত্তা. পচ্ছিমৰযে তেত্তিংস ৰস্সানি পৰত্তরূপম্পি মরণতো পরং গমনসমত্থং নাম নত্থি, তস্মা তম্পি অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি তিলক্খণং আরোপেতি.
৭০৮. এৰং পঠমৰযাদিৰসেন ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমতো তিলক্খণং আরোপেত্ৰা পুন ‘‘মন্দদসকং, খিড্ডাদসকং, ৰণ্ণদসকং, বলদসকং, পঞ্ঞাদসকং, হানিদসকং, পব্ভারদসকং, ৰঙ্কদসকং, মোমূহদসকং, সযনদসক’’ন্তি ইমেসং দসন্নং দসকানং ৰসেন ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমতো তিলক্খণং আরোপেতি.
তত্থ দসকেসু তাৰ ৰস্সসতজীৰিনো পুগ্গলস্স পঠমানি দস ৰস্সানি মন্দদসকং নাম, তদা হি সো মন্দো হোতি চপলো কুমারকো. ততো পরানি দস খিড্ডাদসকং নাম, তদা হি সো খিড্ডারতিবহুলো হোতি. ততো পরানি দস ৰণ্ণদসকং নাম, তদা হিস্স ৰণ্ণাযতনং ৰেপুল্লং পাপুণাতি. ততো পরানি দস বলদসকং নাম, তদা হিস্স বলঞ্চ থামো চ ৰেপুল্লং পাপুণাতি. ততো পরানি দস পঞ্ঞাদসকং নাম, তদা হিস্স পঞ্ঞা সুপ্পতিট্ঠিতা হোতি, পকতিযা কির দুব্বলপঞ্ঞস্সাপি তস্মিং কালে অপ্পমত্তকা পঞ্ঞা উপ্পজ্জতিযেৰ. ততো পরানি দস হানিদসকং নাম, তদা হিস্স খিড্ডারতিৰণ্ণবলপঞ্ঞা পরিহাযন্তি. ততো পরানি দস পব্ভারদসকং নাম, তদা হিস্স অত্তভাৰো পুরতো পব্ভারো হোতি. ততো পরানি দস ৰঙ্কদসকং নাম, তদা হিস্স অত্তভাৰো নঙ্গলকোটি ৰিয ৰঙ্কো হোতি. ততো পরানি দস মোমূহদসকং নাম. তদা হি সো মোমূহো হোতি, কতং কতং পমুস্সতি. ততো পরানি দস সযনদসকং নাম, ৰস্সসতিকো হি সযনবহুলোৰ হোতি.
তত্রাযং যোগী এতেসং দসকানং ৰসেন ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমতো তিলক্খণং আরোপেতুং ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘‘পঠমদসকে পৰত্তরূপং দুতিযদসকং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুজ্ঝতি, তস্মা তং অনিচ্চং দুক্খমনত্তা. দুতিযদসকে…পে… নৰমদসকে পৰত্তরূপং দসমদসকং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুজ্ঝতি. দসমদসকে পৰত্তরূপং পুনব্ভৰং অপ্পত্ৰা ইধেৰ নিরুজ্ঝতি, তস্মা তম্পি অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি তিলক্খণং আরোপেতি.
৭০৯. এৰং দসকৰসেন ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমতো তিলক্খণং আরোপেত্ৰা পুন তদেৰ ৰস্সসতং পঞ্চপঞ্চৰস্সৰসেন ৰীসতিকোট্ঠাসে কত্ৰা ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমতো তিলক্খণং আরোপেতি. কথং? সো হি ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘‘পঠমে ৰস্সপঞ্চকে পৰত্তরূপং দুতিযং ৰস্সপঞ্চকং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুজ্ঝতি, তস্মা তং অনিচ্চং দুক্খমনত্তা. দুতিযে ৰস্সপঞ্চকে পৰত্তরূপং ততিযং…পে… একূনৰীসতিমে ৰস্সপঞ্চকে পৰত্তরূপং ৰীসতিমং ৰস্সপঞ্চকং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুজ্ঝতি. ৰীসতিমে ৰস্সপঞ্চকে পৰত্তরূপং মরণতো পরং গমনসমত্থং নাম নত্থি, তস্মা তম্পি অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি.
এৰং ৰীসতিকোট্ঠাসৰসেন ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমতো তিলক্খণং আরোপেত্ৰা পুন পঞ্চৰীসতি কোট্ঠাসে কত্ৰা চতুন্নং চতুন্নং ৰস্সানং ৰসেন আরোপেতি. ততো তেত্তিংস কোট্ঠাসে কত্ৰা তিণ্ণং তিণ্ণং ৰস্সানং ৰসেন, পঞ্ঞাস কোট্ঠাসে কত্ৰা দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নং ৰস্সানং ৰসেন, সতং কোট্ঠাসে কত্ৰা একেকৰস্সৰসেন. ততো একং ৰস্সং তযো কোট্ঠাসে কত্ৰা ৰস্সানহেমন্তগিম্হেসু তীসু উতূসু একেকউতুৰসেন তস্মিং ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমরূপে তিলক্খণং আরোপেতি.
কথং? ‘‘ৰস্সানে চতুমাসং পৰত্তরূপং হেমন্তং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুদ্ধং. হেমন্তে পৰত্তরূপং গিম্হং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুদ্ধং. গিম্হে পৰত্তরূপং পুন ৰস্সানং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুদ্ধং, তস্মা তং অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি. এৰং আরোপেত্ৰা পুন একং ৰস্সং ছ কোট্ঠাসে কত্ৰা – ‘‘ৰস্সানে দ্ৰেমাসং পৰত্তরূপং সরদং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুদ্ধং. সরদে পৰত্তরূপং হেমন্তং. হেমন্তে পৰত্তরূপং সিসিরং. সিসিরে পৰত্তরূপং ৰসন্তং. ৰসন্তে পৰত্তরূপং গিম্হং. গিম্হে পৰত্তরূপং পুন ৰস্সানং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুদ্ধং, তস্মা অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি এৰং তস্মিং ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমরূপে তিলক্খণং আরোপেতি.
এৰং আরোপেত্ৰা ততো কাল়জুণ্হৰসেন – ‘‘কাল়ে পৰত্তরূপং জুণ্হং অপ্পত্ৰা. জুণ্হে পৰত্তরূপং কাল়ং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুদ্ধং, তস্মা অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি তিলক্খণং আরোপেতি. ততো রত্তিন্দিৰৰসেন – ‘‘রত্তিং পৰত্তরূপং দিৰসং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুদ্ধং. দিৰসং পৰত্তরূপম্পি রত্তিং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুদ্ধং, তস্মা অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি তিলক্খণং আরোপেতি. ততো তদেৰ রত্তিন্দিৰং পুব্বণ্হাদিৰসেন ছ কোট্ঠাসে কত্ৰা – ‘‘পুব্বণ্হে পৰত্তরূপং মজ্ঝন্হং অপ্পত্ৰা. মজ্ঝন্হে পৰত্তরূপং সাযন্হং. সাযন্হে পৰত্তরূপং পঠমযামং. পঠমযামে পৰত্তরূপং মজ্ঝিমযামং. মজ্ঝিমযামে পৰত্তরূপং পচ্ছিমযামং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুদ্ধং. পচ্ছিমযামে পৰত্তরূপং পুন পুব্বণ্হং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুদ্ধং, তস্মা অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি তিলক্খণং আরোপেতি.
৭১০. এৰং আরোপেত্ৰা পুন তস্মিংযেৰ রূপে অভিক্কমপটিক্কমআলোকনৰিলোকনসমিঞ্জনপসারণৰসেন – ‘‘অভিক্কমে পৰত্তরূপং পটিক্কমং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুজ্ঝতি. পটিক্কমে পৰত্তরূপং আলোকনং. আলোকনে পৰত্তরূপং ৰিলোকনং. ৰিলোকনে পৰত্তরূপং সমিঞ্জনং. সমিঞ্জনে পৰত্তরূপং পসারণং অপ্পত্ৰা তত্থেৰ নিরুজ্ঝতি. তস্মা অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি তিলক্খণং আরোপেতি.
ততো একপদৰারং উদ্ধরণ অতিহরণৰীতিহরণৰোস্সজ্জনসন্নিক্খেপনসন্নিরুম্ভনৰসেন ছ কোট্ঠাসে করোতি.
তত্থ উদ্ধরণং নাম পাদস্স ভূমিতো উক্খিপনং. অতিহরণং নাম পুরতো হরণং. ৰীতিহরণং নাম খাণুকণ্টকদীঘজাতিআদীসু কিঞ্চিদেৰ দিস্ৰা ইতো চিতো চ পাদসঞ্চারণং. ৰোস্সজ্জনং নাম পাদস্স হেট্ঠা ওরোপনং. সন্নিক্খেপনং নাম পথৰীতলে ঠপনং. সন্নিরুম্ভনং নাম পুন পাদুদ্ধরণকালে পাদস্স পথৰিযা সদ্ধিং অভিনিপ্পীল়নং. তত্থ উদ্ধরণে পথৰীধাতু আপোধাতূতি দ্ৰে ধাতুযো ওমত্তা হোন্তি মন্দা, ইতরা দ্ৰে অধিমত্তা হোন্তি বলৰতিযো. তথা অতিহরণৰীতিহরণেসু. ৰোস্সজ্জনে তেজোধাতু ৰাযোধাতূতি দ্ৰে ধাতুযো ওমত্তা হোন্তি মন্দা, ইতরা দ্ৰে অধিমত্তা হোন্তি বলৰতিযো. তথা সন্নিক্খেপনসন্নিরুম্ভনেসু. এৰং ছ কোট্ঠাসে কত্ৰা তেসং ৰসেন তস্মিং ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমরূপে তিলক্খণং আরোপেতি.
কথং? সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘‘যা উদ্ধরণে পৰত্তা ধাতুযো, যানি চ তদুপাদাযরূপানি, সব্বে তে ধম্মা অতিহরণং অপ্পত্ৰা এত্থেৰ নিরুজ্ঝন্তি, তস্মা অনিচ্চা দুক্খা অনত্তা. তথা অতিহরণে পৰত্তা ৰীতিহরণং. ৰীতিহরণে পৰত্তা ৰোস্সজ্জনং. ৰোস্সজ্জনে পৰত্তা সন্নিক্খেপনং. সন্নিক্খেপনে পৰত্তা সন্নিরুম্ভনং অপ্পত্ৰা এত্থেৰ নিরুজ্ঝন্তি. ইতি তত্থ তত্থ উপ্পন্না ইতরং ইতরং কোট্ঠাসং অপ্পত্ৰা তত্থ তত্থেৰ পব্বং পব্বং সন্ধি সন্ধি ওধি ওধি হুত্ৰা তত্তকপালে পক্খিত্ততিলা ৰিয তটতটাযন্তা সঙ্খারা ভিজ্জন্তি. তস্মা অনিচ্চা দুক্খা অনত্তা’’তি. তস্সেৰং পব্বপব্বগতে সঙ্খারে ৰিপস্সতো রূপসম্মসনং সুখুমং হোতি.
৭১১. সুখুমত্তে চ পনস্স ইদং ওপম্মং. একো কির দারুতিণুক্কাদীসু কতপরিচযো অদিট্ঠপুব্বপদীপো পচ্চন্তৰাসিকো নগরমাগম্ম অন্তরাপণে জলমানং পদীপং দিস্ৰা একং পুরিসং পুচ্ছি অম্ভো ‘‘কিং নামেতং এৰং মনাপ’’ন্তি? তমেনং সো আহ ‘‘কিমেত্থ মনাপং, পদীপো নামেস তেলক্খযেন ৰট্টিক্খযেন চ গতমগ্গোপিস্স ন পঞ্ঞাযিস্সতী’’তি. তমঞ্ঞো এৰমাহ ‘‘ইদং ওল়ারিকং, ইমিস্সা হি ৰট্টিযা অনুপুব্বেন ডয্হমানায ততিযভাগে ততিযভাগে জালা ইতরীতরং পদেসং অপ্পত্ৰাৰ নিরুজ্ঝিস্সতী’’তি. তমঞ্ঞো এৰমাহ ‘‘ইদম্পি ওল়ারিকং, ইমিস্সা হি অঙ্গুলঙ্গুলন্তরে অড্ঢঙ্গুলড্ঢঙ্গুলন্তরে তন্তুম্হি তন্তুম্হি অংসুম্হি অংসুম্হি জালা ইতরীতরং অংসুং অপ্পত্ৰাৰ নিরুজ্ঝিস্সতি. অংসুং পন মুঞ্চিত্ৰা ন সক্কা জালং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি.
তত্থ ‘‘তেলক্খযেন ৰট্টিক্খযেন চ পদীপস্স গতমগ্গোপি ন পঞ্ঞাযিস্সতী’’তি পুরিসস্স ঞাণং ৰিয যোগিনো আদাননিক্খেপনতো ৰস্সসতেন পরিচ্ছিন্নরূপে তিলক্খণারোপনং. ‘‘ৰট্টিযা ততিযভাগে ততিযভাগে জালা ইতরীতরং পদেসং অপ্পত্ৰাৰ নিরুজ্ঝিস্সতী’’তি পুরিসস্স ঞাণং ৰিয যোগিনো ৰস্সসতস্স ততিযকোট্ঠাসপরিচ্ছিন্নে ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমরূপে তিলক্খণারোপনং. ‘‘অঙ্গুলঙ্গুলন্তরে জালা ইতরীতরং অপ্পত্ৰাৰ নিরুজ্ঝিস্সতী’’তি পুরিসস্স ঞাণং ৰিয যোগিনো দসৰস্স পঞ্চৰস্স চতুৰস্স তিৰস্স দ্ৰিৰস্স একৰস্স পরিচ্ছিন্নে রূপে তিলক্খণারোপনং. ‘‘অড্ঢঙ্গুলড্ঢঙ্গুলন্তরে জালা ইতরীতরং অপ্পত্ৰাৰ নিরুজ্ঝিস্সতী’’তি পুরিসস্স ঞাণং ৰিয যোগিনো একেকউতুৰসেন একং ৰস্সং তিধা, ছধা চ ৰিভজিত্ৰা চতুমাস-দ্ৰিমাসপরিচ্ছিন্নে রূপে তিলক্খণারোপনং. ‘‘তন্তুম্হি তন্তুম্হি জালা ইতরীতরং অপ্পত্ৰাৰ নিরুজ্ঝিস্সতী’’তি পুরিসস্স ঞাণং ৰিয যোগিনো কাল়জুণ্হৰসেন, রত্তিন্দিৰৰসেন, একরত্তিন্দিৰং ছ কোট্ঠাসে কত্ৰা পুব্বণ্হাদিৰসেন চ পরিচ্ছিন্নে রূপে তিলক্খণারোপনং. ‘‘অংসুম্হি অংসুম্হি জালা ইতরীতরং অপ্পত্ৰাৰ নিরুজ্ঝিস্সতী’’তি পুরিসস্স ঞাণং ৰিয যোগিনো অভিক্কমাদিৰসেন চেৰ উদ্ধরণাদীসু চ একেককোট্ঠাসৰসেন পরিচ্ছিন্নে রূপে তিলক্খণারোপনন্তি.
৭১২. সো এৰং নানাকারেহি ৰযোৰুড্ঢত্থঙ্গমরূপে তিলক্খণং আরোপেত্ৰা পুন তদেৰ রূপং ৰিসঙ্খরিত্ৰা আহারমযাদিৰসেন চত্তারো কোট্ঠাসে কত্ৰা একেককোট্ঠাসে তিলক্খণং আরোপেতি. তত্রাস্স আহারমযং রূপং ছাতসুহিতৰসেন পাকটং হোতি. ছাতকালে সমুট্ঠিতং রূপং হি ঝত্তং হোতি কিলন্তং, ঝামখাণুকো ৰিয, অঙ্গারপচ্ছিযং নিলীনকাকো ৰিয চ দুব্বণ্ণং দুস্সণ্ঠিতং. সুহিতকালে সমুট্ঠিতং ধাতং পীণিতং মুদু সিনিদ্ধং ফস্সৰন্তং হোতি. সো তং পরিগ্গহেত্ৰা ‘‘ছাতকালে পৰত্তরূপং সুহিতকালং অপ্পত্ৰা এত্থেৰ নিরুজ্ঝতি. সুহিতকালে সমুট্ঠিতম্পি ছাতকালং অপ্পত্ৰা এত্থেৰ নিরুজ্ঝতি, তস্মা তং অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি এৰং তত্থ তিলক্খণং আরোপেতি.
৭১৩. উতুমযং সীতুণ্হৰসেন পাকটং হোতি. উণ্হকালে সমুট্ঠিতং রূপং হি ঝত্তং হোতি কিলন্তং দুব্বণ্ণং. সীতউতুনা সমুট্ঠিতং রূপং ধাতং পীণিতং সিনিদ্ধং হোতি. সো তং পরিগ্গহেত্ৰা ‘‘উণ্হকালে পৰত্তরূপং সীতকালং অপ্পত্ৰা এত্থেৰ নিরুজ্ঝতি. সীতকালে পৰত্তরূপং উণ্হকালং অপ্পত্ৰা এত্থেৰ নিরুজ্ঝতি, তস্মা তং অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি এৰং তত্থ তিলক্খণং আরোপেতি.
৭১৪. কম্মজং আযতনদ্ৰারৰসেন পাকটং হোতি. চক্খুদ্ৰারস্মিং হি চক্খুকাযভাৰদসকৰসেন তিংস কম্মজরূপানি, উপত্থম্ভকানি পন তেসং উতুচিত্তাহারসমুট্ঠানানি চতুৰীসতীতি চতুপণ্ণাস হোন্তি. তথা সোতঘানজিৰ্হাদ্ৰারেসু. কাযদ্ৰারে কাযভাৰদসকৰসেন চেৰ উতুসমুট্ঠানাদিৰসেন চ চতুচত্তালীস. মনোদ্ৰারে হদযৰত্থুকাযভাৰদসকৰসেন চেৰ উতুসমুট্ঠানাদিৰসেন চ চতুপণ্ণাসমেৰ.
সো সব্বম্পি তং রূপং পরিগ্গহেত্ৰা ‘‘চক্খুদ্ৰারে পৰত্তরূপং সোতদ্ৰারং অপ্পত্ৰা এত্থেৰ নিরুজ্ঝতি. সোতদ্ৰারে পৰত্তরূপং ঘানদ্ৰারং. ঘানদ্ৰারে পৰত্তরূপং জিৰ্হাদ্ৰারং. জিৰ্হাদ্ৰারে পৰত্তরূপং কাযদ্ৰারং. কাযদ্ৰারে পৰত্তরূপং মনোদ্ৰারং অপ্পত্ৰা এত্থেৰ নিরুজ্ঝতি, তস্মা তং অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি এৰং তত্থ তিলক্খণং আরোপেতি.
৭১৫. চিত্তসমুট্ঠানং সোমনস্সিতদোমনস্সিতৰসেন পাকটং হোতি, সোমনস্সিতকালে উপ্পন্নং হি রূপং সিনিদ্ধং মুদু পীণিতং ফস্সৰন্তং হোতি. দোমনস্সিতকালে উপ্পন্নং ঝত্তং কিলন্তং দুব্বণ্ণং হোতি. সো তং পরিগ্গহেত্ৰা ‘‘সোমনস্সিতকালে পৰত্তরূপং দোমনস্সিতকালং অপ্পত্ৰা এত্থেৰ নিরুজ্ঝতি. দোমনস্সিতকালে পৰত্তরূপং সোমনস্সিতকালং অপ্পত্ৰা এত্থেৰ নিরুজ্ঝতি, তস্মা তং অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি এৰং তত্থ তিলক্খণং আরোপেতি.
তস্সেৰং চিত্তসমুট্ঠানরূপং পরিগ্গহেত্ৰা তত্থ তিলক্খণং আরোপযতো অযমত্থো পাকটো হোতি –
জীৰিতং অত্তভাৰো চ, সুখদুক্খা চ কেৰলা;
একচিত্তসমাযুত্তা, লহুসো ৰত্ততে খণো.
চুল্লাসীতি সহস্সানি, কপ্পং তিট্ঠন্তি যে মরূ;
ন ত্ৰেৰ তেপি তিট্ঠন্তি, দ্ৰীহি চিত্তেহি সমোহিতা.
যে নিরুদ্ধা মরন্তস্স, তিট্ঠমানস্স ৰা ইধ;
সব্বেৰ সদিসা খন্ধা, গতা অপ্পটিসন্ধিকা.
অনন্তরা চ যে ভগ্গা, যে চ ভগ্গা অনাগতে;
তদন্তরা নিরুদ্ধানং, ৰেসমং নত্থি লক্খণে.
অনিব্বত্তেন ন জাতো, পচ্চুপ্পন্নেন জীৰতি;
চিত্তভঙ্গা মতো লোকো, পঞ্ঞত্তি পরমত্থিযা.
অনিধানগতা ভগ্গা, পুঞ্জো নত্থি অনাগতে;
নিব্বত্তা যেপি তিট্ঠন্তি, আরগ্গে সাসপূপমা.
নিব্বত্তানঞ্চ ধম্মানং, ভঙ্গো নেসং পুরক্খতো;
পলোকধম্মা তিট্ঠন্তি, পুরাণেহি অমিস্সিতা.
অদস্সনতো আযন্তি, ভগ্গা গচ্ছন্তুদস্সনং;
ৰিজ্জুপ্পাদোৰ আকাসে, উপ্পজ্জন্তি ৰযন্তি চাতি. (মহানি. ১০);
৭১৬. এৰং আহারমযাদীসু তিলক্খণং আরোপেত্ৰা পুন ধম্মতারূপে তিলক্খণং আরোপেতি. ধম্মতারূপং নাম বহিদ্ধা অনিন্দ্রিযবদ্ধং অযলোহতিপুসীসসুৰণ্ণরজতমুত্তামণিৰেল়ুরিযসঙ্খসিলাপৰাল়লোহিতঙ্গমসারগল্লভূমিপাসাণপব্বততিণরুক্খলতাদিভেদং ৰিৰট্টকপ্পতো পট্ঠায উপ্পজ্জনকরূপং. তদস্স অসোকঙ্কুরাদিৰসেন পাকটং হোতি.
অসোকঙ্কুরং হি আদিতোৰ তনুরত্তং হোতি, ততো দ্ৰীহতীহচ্চযেন ঘনরত্তং, পুন দ্ৰীহতীহচ্চযেন মন্দরত্তং, ততো তরুণপল্লৰৰণ্ণং, ততো পরিণতপল্লৰৰণ্ণং, ততো হরিতপণ্ণৰণ্ণং. ততো নীলপণ্ণৰণ্ণং. ততো নীলপণ্ণৰণ্ণকালতো পট্ঠায সভাগরূপসন্ততিমনুপ্পবন্ধাপযমানং সংৰচ্ছরমত্তেন পণ্ডুপলাসং হুত্ৰা ৰণ্টতো ছিজ্জিত্ৰা পততি.
সো তং পরিগ্গহেত্ৰা ‘‘তনুরত্তকালে পৰত্তরূপং ঘনরত্তকালং অপ্পত্ৰা নিরুজ্ঝতি. ঘনরত্তকালে পৰত্তরূপং মন্দরত্তকালং. মন্দরত্তকালে পৰত্তরূপং তরুণপল্লৰৰণ্ণকালং. তরুণপল্লৰৰণ্ণকালে পৰত্তং পরিণতপল্লৰৰণ্ণকালং. পরিণতপল্লৰৰণ্ণকালে পৰত্তং হরিতপণ্ণৰণ্ণকালং. হরিতপণ্ণকালে পৰত্তং নীলপণ্ণৰণ্ণকালং. নীলপণ্ণৰণ্ণকালে পৰত্তং পণ্ডুপলাসকালং. পণ্ডুপলাসকালে পৰত্তং ৰণ্টতো ছিজ্জিত্ৰা পতনকালং অপ্পত্ৰাৰ নিরুজ্ঝতি, তস্মা তং অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি তিলক্খণং আরোপেতি, এৰং তত্থ তিলক্খণং আরোপেত্ৰা ইমিনা নযেন সব্বম্পি ধম্মতারূপং সম্মসতি.
এৰং তাৰ রূপসত্তকৰসেন তিলক্খণং আরোপেত্ৰা সঙ্খারে সম্মসতি.