১৩. নেসজ্জিকঙ্গকথা
৩৬. নেসজ্জিকঙ্গম্পি ‘‘সেয্যং পটিক্খিপামি, নেসজ্জিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতরৰচনেন সমাদিন্নং হোতি.
তেন পন নেসজ্জিকেন রত্তিযা তীসু যামেসু একং যামং উট্ঠায চঙ্কমিতব্বং. ইরিযাপথেসু হি নিপজ্জিতুমেৰ ন ৰট্টতি. ইদমস্স ৰিধানং.
পভেদতো পন অযম্পি তিৰিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠস্স নেৰ অপস্সেনং, ন দুস্সপল্লত্থিকা, ন আযোগপট্টো ৰট্টতি. মজ্ঝিমস্স ইমেসু তীসু যংকিঞ্চি ৰট্টতি. মুদুকস্স অপস্সেনম্পি দুস্সপল্লত্থিকাপি আযোগপট্টোপি বিব্বোহনম্পি পঞ্চঙ্গোপি সত্তঙ্গোপি ৰট্টতি. পঞ্চঙ্গো পন পিট্ঠিঅপস্সযেন সদ্ধিং কতো. সত্তঙ্গো নাম পিট্ঠিঅপস্সযেন চ উভতোপস্সেসু অপস্সযেহি চ সদ্ধিং কতো. তং কির মিল়াভযত্থেরস্স অকংসু. থেরো অনাগামী হুত্ৰা পরিনিব্বাযি.
ইমেসং পন তিণ্ণম্পি সেয্যং কপ্পিতমত্তে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.
অযং পনানিসংসো, ‘‘সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৰিহরতী’’তি (দী. নি. ৩.৩২০; ম. নি. ১.১৮৬) ৰুত্তস্স চেতসো ৰিনিবন্ধস্স উপচ্ছেদনং, সব্বকম্মট্ঠানানুযোগসপ্পাযতা, পাসাদিকইরিযাপথতা, ৰীরিযারম্ভানুকূলতা, সম্মাপটিপত্তিযা অনুব্রূহনন্তি.
আভুজিত্ৰান পল্লঙ্কং, পণিধায উজুং তনুং;
নিসীদন্তো ৰিকম্পেতি, মারস্স হদযং যতি.
সেয্যসুখং মিদ্ধসুখং, হিত্ৰা আরদ্ধৰীরিযো;
নিসজ্জাভিরতো ভিক্খু, সোভযন্তো তপোৰনং.
নিরামিসং পীতিসুখং, যস্মা সমধিগচ্ছতি;
তস্মা সমনুযুঞ্জেয্য, ধীরো নেসজ্জিকং ৰতন্তি.
অযং নেসজ্জিকঙ্গে সমাদান ৰিধানপ্পভেদ ভেদানিসংসৰণ্ণনা.
ধুতঙ্গপকিণ্ণককথা
৩৭. ইদানি –
কুসলত্তিকতো চেৰ, ধুতাদীনং ৰিভাগতো;
সমাসব্যাসতো চাপি, ৰিঞ্ঞাতব্বো ৰিনিচ্ছযোতি. –
ইমিস্সা গাথায ৰসেন ৰণ্ণনা হোতি.
তত্থ কুসলত্তিকতোতি সব্বানেৰ হি ধুতঙ্গানি সেক্খপুথুজ্জনখীণাসৰানং ৰসেন সিযা কুসলানি, সিযা অব্যাকতানি, নত্থি ধুতঙ্গং অকুসলন্তি.
যো পন ৰদেয্য ‘‘পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো আরঞ্ঞিকো হোতীতি আদিৰচনতো (অ. নি. ৫.১৮১; পরি. ৩২৫) অকুসলম্পি ধুতঙ্গ’’ন্তি. সো ৰত্তব্বো – ন মযং ‘‘অকুসলচিত্তেন অরঞ্ঞে ন ৰসতী’’তি ৰদাম. যস্স হি অরঞ্ঞে নিৰাসো, সো আরঞ্ঞিকো. সো চ পাপিচ্ছো ৰা ভৰেয্য অপ্পিচ্ছো ৰা. ইমানি পন তেন তেন সমাদানেন ধুতকিলেসত্তা ধুতস্স ভিক্খুনো অঙ্গানি, কিলেসধুননতো ৰা ধুতন্তি লদ্ধৰোহারং ঞাণং অঙ্গমেতেসন্তি ধুতঙ্গানি. অথ ৰা ধুতানি চ তানি পটিপক্খনিদ্ধুননতো অঙ্গানি চ পটিপত্তিযাতিপি ধুতঙ্গানীতি ৰুত্তং. ন চ অকুসলেন কোচি ধুতো নাম হোতি, যস্সেতানি অঙ্গানি ভৰেয্যুং, ন চ অকুসলং কিঞ্চি ধুনাতি, যেসং তং অঙ্গন্তিকত্ৰা ধুতঙ্গানীতি ৰুচ্চেয্যুং. নাপি অকুসলং চীৰরলোলুপ্পাদীনি চেৰ নিদ্ধুনাতি পটিপত্তিযা চ অঙ্গং হোতি. তস্মা সুৰুত্তমিদং ‘‘নত্থি অকুসলং ধুতঙ্গ’’ন্তি.
‘‘যেসম্পি কুসলত্তিকৰিনিমুত্তং ধুতঙ্গং, তেসং অত্থতো ধুতঙ্গমেৰ নত্থি. অসন্তং কস্স ধুননতো ধুতঙ্গং নাম ভৰিস্সতি. ধুতগুণে সমাদায ৰত্ততীতি ৰচনৰিরোধোপি চ নেসং আপজ্জতি, তস্মা তং ন গহেতব্ব’’ন্তি অযং তাৰ কুসলত্তিকতো ৰণ্ণনা.
ধুতাদীনং ৰিভাগতোতি ধুতো ৰেদিতব্বো. ধুতৰাদো ৰেদিতব্বো. ধুতধম্মা ৰেদিতব্বা. ধুতঙ্গানি ৰেদিতব্বানি. কস্স ধুতঙ্গসেৰনা সপ্পাযাতি ৰেদিতব্বং.
তত্থ ধুতোতি ধুতকিলেসো ৰা পুগ্গলো কিলেসধুননো ৰা ধম্মো.
ধুতৰাদোতি এত্থ পন অত্থি ধুতো ন ধুতৰাদো, অত্থি ন ধুতো ধুতৰাদো, অত্থি নেৰ ধুতো ন ধুতৰাদো, অত্থি ধুতো চেৰ ধুতৰাদো চ.
তত্থ যো ধুতঙ্গেন অত্তনো কিলেসে ধুনি, পরং পন ধুতঙ্গেন ন ওৰদতি, নানুসাসতি বাকুলত্থেরো ৰিয, অযং ধুতো ন ধুতৰাদো. যথাহ, ‘‘তযিদং আযস্মা বাকুলো ধুতো ন ধুতৰাদো’’তি. যো পন ন ধুতঙ্গেন অত্তনো কিলেসে ধুনি, কেৰলং অঞ্ঞে ধুতঙ্গেন ওৰদতি অনুসাসতি উপনন্দত্থেরো ৰিয, অযং ন ধুতো ধুতৰাদো. যথাহ, ‘‘তযিদং আযস্মা উপনন্দো সক্যপুত্তো ন ধুতো ধুতৰাদো’’তি. যো উভযৰিপন্নো লাল়ুদাযী ৰিয, অযং নেৰ ধুতো ন ধুতৰাদো. যথাহ, ‘‘তযিদং আযস্মা লাল়ুদাযী নেৰ ধুতো ন ধুতৰাদো’’তি. যো পন উভযসম্পন্নো ধম্মসেনাপতি ৰিয, অযং ধুতো চেৰ ধুতৰাদো চ. যথাহ, ‘‘তযিদং আযস্মা সারিপুত্তো ধুতো চেৰ ধুতৰাদো চাতি.
ধুতধম্মা ৰেদিতব্বাতি অপ্পিচ্ছতা, সন্তুট্ঠিতা, সল্লেখতা, পৰিৰেকতা, ইদমত্থিতাতি ইমে ধুতঙ্গচেতনায পরিৰারকা পঞ্চ ধম্মা ‘‘অপ্পিচ্ছতংযেৰ নিস্সাযা’’তিআদিৰচনতো (অ. নি. ৫.১৮১; পরি. ৩২৫) ধুতধম্মা নাম, তত্থ অপ্পিচ্ছতা চ সন্তুট্ঠিতা চ অলোভো. সল্লেখতা চ পৰিৰেকতা চ দ্ৰীসু ধম্মেসু অনুপতন্তি অলোভে চ অমোহে চ. ইদমত্থিতা ঞাণমেৰ. তত্থ চ অলোভেন পটিক্খেপৰত্থূসু লোভং, অমোহেন তেস্ৰেৰ আদীনৰপটিচ্ছাদকং মোহং ধুনাতি. অলোভেন চ অনুঞ্ঞাতানং পটিসেৰনমুখেন পৰত্তং কামসুখানুযোগং, অমোহেন ধুতঙ্গেসু অতিসল্লেখমুখেন পৰত্তং অত্তকিলমথানুযোগং ধুনাতি. তস্মা ইমে ধম্মা ধুতধম্মাতি ৰেদিতব্বা.
ধুতঙ্গানি ৰেদিতব্বানীতি তেরস ধুতঙ্গানি ৰেদিতব্বানি পংসুকূলিকঙ্গং…পে… নেসজ্জিকঙ্গন্তি. তানি অত্থতো লক্খণাদীহি চ ৰুত্তানেৰ.
কস্স ধুতঙ্গসেৰনা সপ্পাযাতি রাগচরিতস্স চেৰ মোহচরিতস্স চ. কস্মা? ধুতঙ্গসেৰনা হি দুক্খাপটিপদা চেৰ সল্লেখৰিহারো চ. দুক্খাপটিপদঞ্চ নিস্সায রাগো ৰূপসম্মতি. সল্লেখং নিস্সায অপ্পমত্তস্স মোহো পহীযতি. আরঞ্ঞিকঙ্গরুক্খমূলিকঙ্গপটিসেৰনা ৰা এত্থ দোসচরিতস্সাপি সপ্পাযা. তত্থ হিস্স অসঙ্ঘট্টিযমানস্স ৰিহরতো দোসোপি ৰূপসম্মতীতি অযং ধুতাদীনং ৰিভাগতো ৰণ্ণনা.
সমাসব্যাসতোতি ইমানি পন ধুতঙ্গানি সমাসতো তীণি সীসঙ্গানি, পঞ্চ অসম্ভিন্নঙ্গানীতি অট্ঠেৰ হোন্তি. তত্থ সপদানচারিকঙ্গং, একাসনিকঙ্গং, অব্ভোকাসিকঙ্গন্তি ইমানি তীণি সীসঙ্গানি. সপদানচারিকঙ্গঞ্হি রক্খন্তো পিণ্ডপাতিকঙ্গম্পি রক্খিস্সতি. একাসনিকঙ্গঞ্চ রক্খতো পত্তপিণ্ডিকঙ্গখলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গানিপি সুরক্খনীযানি ভৰিস্সন্তি. অব্ভোকাসিকঙ্গং রক্খন্তস্স কিং অত্থি রুক্খমূলিকঙ্গযথাসন্থতিকঙ্গেসু রক্খিতব্বং নাম. ইতি ইমানি তীণি সীসঙ্গানি, আরঞ্ঞিকঙ্গং, পংসুকূলিকঙ্গং, তেচীৰরিকঙ্গং, নেসজ্জিকঙ্গং, সোসানিকঙ্গন্তি ইমানি পঞ্চ অসম্ভিন্নঙ্গানি চাতি অট্ঠেৰ হোন্তি.
পুন দ্ৰে চীৰরপটিসংযুত্তানি, পঞ্চ পিণ্ডপাতপটিসংযুত্তানি, পঞ্চ সেনাসনপটিসংযুত্তানি, একং ৰীরিযপটিসংযুত্তন্তি এৰং চত্তারোৰ হোন্তি. তত্থ নেসজ্জিকঙ্গং ৰীরিযপটিসংযুত্তং. ইতরানি পাকটানেৰ.
পুন সব্বানেৰ নিস্সযৰসেন দ্ৰে হোন্তি পচ্চযনিস্সিতানি দ্ৰাদস, ৰীরিযনিস্সিতং একন্তি. সেৰিতব্বাসেৰিতব্বৰসেনপি দ্ৰেযেৰ হোন্তি. যস্স হি ধুতঙ্গং সেৰন্তস্স কম্মট্ঠানং ৰড্ঢতি, তেন সেৰিতব্বানি. যস্স সেৰতো হাযতি, তেন ন সেৰিতব্বানি. যস্স পন সেৰতোপি অসেৰতোপি ৰড্ঢতেৰ, ন হাযতি, তেনাপি পচ্ছিমং জনতং অনুকম্পন্তেন সেৰিতব্বানি. যস্সাপি সেৰতোপি অসেৰতোপি ন ৰড্ঢতি, তেনাপি সেৰিতব্বানিযেৰ আযতিং ৰাসনত্থাযাতি.
এৰং সেৰিতব্বাসেৰিতব্বৰসেন দুৰিধানিপি সব্বানেৰ চেতনাৰসেন একৰিধানি হোন্তি. একমেৰ হি ধুতঙ্গং সমাদানচেতনাতি. অট্ঠকথাযম্পি ৰুত্তং ‘‘যা চেতনা, তং ধুতঙ্গন্তি ৰদন্তী’’তি.
ব্যাসতো পন ভিক্খূনং তেরস, ভিক্খুনীনং অট্ঠ, সামণেরানং দ্ৰাদস, সিক্খমানসামণেরীনং সত্ত, উপাসকউপাসিকানং দ্ৰেতি দ্ৰাচত্তালীস হোন্তি. সচে পন অব্ভোকাসে আরঞ্ঞিকঙ্গসম্পন্নং সুসানং হোতি, একোপি ভিক্খু একপ্পহারেন সব্বধুতঙ্গানি পরিভুঞ্জিতুং সক্কোতি. ভিক্খুনীনং পন আরঞ্ঞিকঙ্গং খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গঞ্চ দ্ৰেপি সিক্খাপদেনেৰ পটিক্খিত্তানি, অব্ভোকাসিকঙ্গং, রুক্খমূলিকঙ্গং, সোসানিকঙ্গন্তি ইমানি তীণি দুপ্পরিহারানি. ভিক্খুনিযা হি দুতিযিকং ৰিনা ৰসিতুং ন ৰট্টতি. এৰরূপে চ ঠানে সমানচ্ছন্দা দুতিযিকা দুল্লভা. সচেপি লভেয্য সংসট্ঠৰিহারতো ন মুচ্চেয্য. এৰং সতি যস্সত্থায ধুতঙ্গং সেৰেয্য, স্ৰেৰস্সা অত্থো ন সম্পজ্জেয্য. এৰং পরিভুঞ্জিতুং অসক্কুণেয্যতায পঞ্চ হাপেত্ৰা ভিক্খুনীনং অট্ঠেৰ হোন্তীতি ৰেদিতব্বানি. যথাৰুত্তেসু পন ঠপেত্ৰা তেচীৰরিকঙ্গং সেসানি দ্ৰাদস সামণেরানং, সত্ত সিক্খমানসামণেরীনং ৰেদিতব্বানি. উপাসকউপাসিকানং পন একাসনিকঙ্গং, পত্তপিণ্ডিকঙ্গন্তি ইমানি দ্ৰে পতিরূপানি চেৰ সক্কা চ পরিভুঞ্জিতুন্তি দ্ৰে ধুতঙ্গানীতি এৰং ব্যাসতো দ্ৰেচত্তালীস হোন্তীতি অযং সমাসব্যাসতো ৰণ্ণনা.
এত্তাৰতা চ ‘‘সীলে পতিট্ঠায নরো সপঞ্ঞো’’তি ইমিস্সা গাথায সীলসমাধিপঞ্ঞামুখেন দেসিতে ৰিসুদ্ধিমগ্গে যেহি অপ্পিচ্ছতাসন্তুট্ঠিতাদীহি গুণেহি ৰুত্তপ্পকারস্স সীলস্স ৰোদানং হোতি, তেসং সম্পাদনত্থং সমাদাতব্বধুতঙ্গকথা ভাসিতা হোতি.
ইতি সাধুজনপামোজ্জত্থায কতে ৰিসুদ্ধিমগ্গে
ধুতঙ্গনিদ্দেসো নাম দুতিযো পরিচ্ছেদো.